Viruses, Viroids, Prions and Lichens Questions in Gujarati

(D) આપેલ આકૃતિ બેક્ટેરિયોફેજ (bacteriophage) દર્શાવે છે,જે બેક્ટેરિયાને ચેપ લગાડતો વાયરસ છે.
તેની રચનામાં જનીન દ્રવ્ય ધરાવતું બહુકોણીય શીર્ષ અને પૂંછડીનો ભાગ હોય છે.
$A$ તરીકે નિર્દેશિત ભાગ પૂંછડીના પાયામાં આવેલા દોરી જેવા બંધારણો છે,જેને પૂંછડીના તંતુઓ (tail fibers) કહેવામાં આવે છે.
આ પૂંછડીના તંતુઓ યજમાન બેક્ટેરિયાની સપાટી પરના ચોક્કસ ગ્રાહી સ્થાનોને ઓળખવા અને તેની સાથે જોડાવા માટે જવાબદાર છે.

(C) વાયરોઇડ્સ એ ચેપી કારકો છે જે ફક્ત પ્રોટીન કોટ (કેપ્સિડ) વગરના ટૂંકા,વર્તુળાકાર,એક-શૃંખલામય $RNA$ ના બનેલા હોય છે.
તેની સરખામણીમાં,વાયરસ પ્રોટીન કોટ (કેપ્સિડ) ની અંદર બંધાયેલ જનીન દ્રવ્ય ($DNA$ અથવા $RNA$) ધરાવે છે.
તેથી,વાયરોઇડ્સની મુખ્ય લાક્ષણિકતા એ છે કે તેઓ પ્રોટીન કોટ વગરના $RNA$ અણુઓ છે.

(B) સાચો જવાબ $B$ છે. વાયરોઇડ્સ એ ચેપી કારકો છે જે ફક્ત પ્રોટીન આવરણ વગરના ટૂંકા,વર્તુળાકાર એક-શૃંખલામય $RNA$ ના બનેલા હોય છે. વાયરોઇડ $RNA$ ની મુખ્ય લાક્ષણિકતા એ છે કે તેનું આણ્વીય દળ વાયરસમાં જોવા મળતા $RNA$ ની તુલનામાં ઓછું હોય છે. તેથી,તેમનું $RNA$ ઉચ્ચ આણ્વીય દળ ધરાવે છે તે વિધાન ખોટું છે.

(C) : વાયરોઇડ્સ એ ચેપી $RNA$ કણો છે જેની શોધ $T$.$O$. Diener $(1971)$ દ્વારા કરવામાં આવી હતી.
તેઓ પ્રોટીન આવરણ ધરાવતા નથી અને માત્ર વનસ્પતિઓમાં જ રોગ ફેલાવે છે,ઉદાહરણ તરીકે,પોટેટો સ્પિન્ડલ ટ્યુબર,ક્રાયસેન્થેમમ સ્ટન્ટ વગેરે.
તેથી,વાયરોઇડ્સની શોધ $D$.$J$. Ivanowsky દ્વારા કરવામાં આવી હતી તે વિધાન ખોટું છે,કારણ કે $D$.$J$. Ivanowsky એ તમાકુના મોઝેક રોગના કારક સજીવની શોધ કરી હતી.

(B) : ટોબેકો મોઝેક વાયરસ $(TMV)$ એ $RNA$ વાયરસ છે જે તમાકુમાં મોઝેક રોગ પ્રેરે છે.
તેમાં જનીન દ્રવ્ય તરીકે એકલ-શૃંખલામય ગૂંચળાદાર $RNA$ અણુ હોય છે.
તેનું પ્રોટીનનું આવરણ,જેને કેપ્સિડ કહેવાય છે,તે આશરે $2130$ કેપ્સોમિયર્સનું બનેલું હોય છે.
આ કેપ્સોમિયર્સ કુંતલાકાર રીતે ગોઠવાયેલા હોય છે અને આશરે $4 \ nm$ વ્યાસ ધરાવતો પોલો નળાકાર બનાવે છે.

(A) સાચો જવાબ $A$ છે.
વાયરસ એ કોષીય રચના ધરાવતા નથી,તે ન્યુક્લિયોપ્રોટીન ઘટકો છે જે તેમના પ્રજનન માટે જીવંત યજમાન કોષની સંશ્લેષણ મશીનરીનો ઉપયોગ કરે છે.
તેમની પાસે કોષકેન્દ્ર કે અંગિકાઓ જેવી કોઈ કોષીય રચના હોતી નથી.
તેમનું જનીન દ્રવ્ય કાં તો $DNA$ અથવા $RNA$ હોય છે,પરંતુ બંને ક્યારેય હોતા નથી.
આ જનીન દ્રવ્ય એક રક્ષણાત્મક પ્રોટીન કવચમાં બંધાયેલું હોય છે જેને કેપ્સિડ કહેવામાં આવે છે.

(B) : વાયરસમાં ત્રણ પ્રકારના આકાર જોવા મળે છે: કુંતલાકાર (helical) (લંબાયેલું શરીર,ઉદા. $TMV$),સમઘન (cuboidal) (રોમ્બિક,ગોળાકાર,બહુકોણીય આકાર ધરાવતું ટૂંકું અને પહોળું શરીર,ઉદા. પોલિયો વાયરસ) અને બાઈનલ (દ્વિ-સ્વરૂપી) (જેમાં સમઘન અને કુંતલાકાર બંને ભાગો હોય છે,ઉદા. $T_2$ ફેજ). તેથી,એ વિધાન કે બધા વાયરસમાં કુંતલાકાર સંમિતિ હોય છે,તે ખોટું છે.

(A) સાચો જવાબ $A$ છે. વાયરસના ન્યુક્લિક એસિડની આસપાસ પ્રોટીનનું બનેલું રક્ષણાત્મક કવચ હોય છે જેને કેપ્સિડ કહેવામાં આવે છે. કેપ્સિડ એ કેપ્સોમિયર્સ નામના નાના પ્રોટીન એકમોનું બનેલું હોય છે. કેટલાક વાયરસમાં,આ કેપ્સિડની ઉપર એક વધારાનું પડ હોય છે જેને આવરણ (envelope) કહેવામાં આવે છે,જે સામાન્ય રીતે લિપિડ્સ,પ્રોટીન અને કાર્બોહાઇડ્રેટ્સનું બનેલું હોય છે.

(C) બેક્ટેરિયોફેજની રચનાના આધારે:
$A$ એ શીર્ષ (Head) દર્શાવે છે,જેમાં વાયરલ આનુવંશિક દ્રવ્ય હોય છે.
$B$ એ આવરણ (Sheath) દર્શાવે છે,જે પૂંછડીનો સંકોચનશીલ ભાગ છે.
$C$ એ કોલર (Collar) દર્શાવે છે,જે શીર્ષને પૂંછડી સાથે જોડે છે.
$D$ એ પૂંછડીના તંતુઓ (Tail fibres) દર્શાવે છે,જે યજમાન કોષની સપાટી સાથે જોડાવા માટે વપરાય છે.
તેથી,સાચી ઓળખ $A$-શીર્ષ,$B$-આવરણ,$C$-કોલર,$D$-પૂંછડીના તંતુઓ છે,જે વિકલ્પ $C$ માં દર્શાવેલ છે.

(D) સાચો જવાબ $(d)$ છે.
વાયરોઇડ્સ એ ચેપી $RNA$ કણો છે જેની શોધ $T$.$O$. Diener દ્વારા $1971$ માં કરવામાં આવી હતી.
આ કણો પ્રોટીન કોટ (કેપ્સિડ) ધરાવતા નથી અને માત્ર ઓછા આણ્વીય ભાર ધરાવતા $RNA$ ના ટૂંકા શૃંખલાના બનેલા હોય છે.
વાયરોઇડ્સ વનસ્પતિઓમાં વિવિધ રોગોનું કારણ બને છે,જેમ કે બટાટામાં સ્પિન્ડલ ટ્યુબર રોગ અને ક્રાયસાન્થેમમ સ્ટંટ રોગ.

(D) : વનસ્પતિ વાયરસમાં ઘણીવાર તેમના પોતાના પરોપજીવીઓ હોય છે,જેને સેટેલાઇટ કહેવામાં આવે છે.
સેટેલાઇટ $RNAs$ પ્રતિકૃતિ (replication) અને કેપ્સિડેશન (encapsidation) બંને માટે તેમના મદદગાર વાયરસ પર ખૂબ જ નિર્ભર હોય છે.
તેમનું કદ $194$ થી $1500$ ન્યુક્લિયોટાઇડ્સ (આશરે) સુધી બદલાય છે.
મોટા સેટેલાઇટ્સમાં ઓપન રીડિંગ ફ્રેમ હોય છે અને તે પ્રોટીન વ્યક્ત કરે છે,જ્યારે નાના સેટેલાઇટ્સ કાર્યાત્મક પ્રોટીન ઉત્પન્ન કરતા નથી.

(B) : પ્રાયોન્સ (Prions) નામ સ્ટેનલી પ્રુસિનેર દ્વારા આપવામાં આવ્યું હતું (જેમને $1997$ માં નોબેલ પુરસ્કાર મળ્યો હતો).
પ્રાયોન્સ એ ચેપી કારકો છે જે ફક્ત પ્રોટીનથી બનેલા હોય છે (તેમાં ન્યુક્લિક એસિડનો અભાવ હોય છે).
પ્રાયોન્સ ઘેટાંમાં થતા સ્ક્રેપી રોગ અને પશુઓમાં બોવાઇન સ્પોન્જીફોર્મ એન્સેફાલોપથી (મેડ કાઉ ડિસીઝ) માટે જવાબદાર કારકો છે.

(C) : મેડ-કાઉ રોગ એ બોવાઈન સ્પોન્જીફોર્મ એન્સેફાલોપથી $(BSE)$ માટેનું સામાન્ય નામ છે,જે ઢોરમાં જોવા મળતો પ્રગતિશીલ ન્યુરોલોજીકલ વિકાર છે.
તે પ્રાયોન દ્વારા થાય છે.
તેના લક્ષણોમાં ત્વચાના સ્પર્શ જેવા બાહ્ય ઉત્તેજનાઓ પ્રત્યે ઉત્તેજિત અથવા બેચેન સ્વભાવનો સમાવેશ થાય છે.
પ્રાયોન (પ્રોટીનેશિયસ ઇન્ફેક્શિયસ પાર્ટીકલનું ટૂંકું નામ) એ એક વિશિષ્ટ પ્રકારનો ચેપી કારક છે,કારણ કે તે ફક્ત પ્રોટીનનો બનેલો હોય છે.
પ્રાયોન એ યજમાન પ્રોટીનના અસામાન્ય રીતે સંરચિત સ્વરૂપો છે,જે પ્રોટીનના સામાન્ય અણુઓને અસામાન્ય બંધારણમાં રૂપાંતરિત કરવામાં સક્ષમ છે.

(C) : લાઈકેન એ $SO_2$ પ્રદૂષણ પ્રત્યે ખૂબ જ સંવેદનશીલ હોય છે. વાતાવરણમાં જ્યાં $SO_2$ નું પ્રદૂષણ હોય છે ત્યાં તેઓ જીવી શકતા નથી અને નાશ પામે છે. તેથી,તેઓ પર્યાવરણમાં $SO_2$ પ્રદૂષણના ખૂબ જ સારા સૂચક તરીકે કાર્ય કરે છે.

(A) મોટાભાગના સજીવોમાં આનુવંશિક દ્રવ્ય $DNA$ હોય છે,પરંતુ કેટલાક વાયરસમાં $RNA$ આનુવંશિક દ્રવ્ય તરીકે કાર્ય કરે છે.
ટોબેકો મોઝેક વાયરસ $(TMV)$ એ વાયરસનું જાણીતું ઉદાહરણ છે જેમાં $RNA$ આનુવંશિક દ્રવ્ય તરીકે હોય છે.
સાયનોબેક્ટેરિયા,ક્લેડોફોરા (એક પ્રકારની લીલ) અને ચાલની કોષો (વનસ્પતિઓમાં) આ બધામાં $DNA$ મુખ્ય આનુવંશિક દ્રવ્ય તરીકે હોય છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(D) લાઈકેન એ ફૂગ અને લીલ વચ્ચેનું સહજીવન છે. તે વાતાવરણીય પ્રદૂષકો,ખાસ કરીને સલ્ફર ડાયોક્સાઇડ $(SO_2)$ પ્રત્યે અત્યંત સંવેદનશીલ હોય છે. તેથી,તેઓ પ્રદૂષિત વિસ્તારોમાં ઉગતા નથી અને કુદરતી પ્રદૂષણ સૂચક તરીકે કાર્ય કરે છે.

(D) પ્રાયોન્સ એ અસામાન્ય,ખોટી રીતે ગડી થયેલા પ્રોટીન છે જે ચેપી કારકો તરીકે કાર્ય કરે છે.
તેમાં કોઈ ન્યુક્લિક એસિડ ($DNA$ અથવા $RNA$) હોતા નથી.
તેઓ પ્રાણીઓ અને મનુષ્યોમાં અનેક ન્યુરોડિજનરેટિવ રોગો માટે જવાબદાર છે,જેમ કે પશુઓમાં બોવાઈન સ્પોન્જીફોર્મ એન્સેફાલોપથી $(BSE)$ અને મનુષ્યોમાં ક્રુત્ઝફેલ્ડ-જેકોબ રોગ $(CJD)$.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(B) પ્રાયોન્સ એ અસામાન્ય રીતે ગડી થયેલા પ્રોટીન છે જે ચેપી રોગોનું કારણ બને છે. તેઓ વાયરસ અથવા બેક્ટેરિયાથી અલગ છે કારણ કે તેમાં ન્યુક્લિક એસિડ ($DNA$ અથવા $RNA$) હોતા નથી. તેથી,પ્રાયોન્સને 'પ્રોટીનયુક્ત ચેપી કણો' (Proteinaceous infectious particles) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

(C) સહજીવન એ બે જાતિઓ વચ્ચેની એવી જૈવિક આંતરક્રિયા છે જેમાં બંને સજીવોને સંબંધથી ફાયદો થાય છે.
લાઈકેન (Lichen) એ ફૂગ અને લીલ (અથવા સાયનોબેક્ટેરિયા) વચ્ચેના સહજીવનનું ઉત્તમ ઉદાહરણ છે.
ફૂગ લીલને રક્ષણ,પાણી અને ખનિજો પૂરા પાડે છે,જ્યારે લીલ પ્રકાશસંશ્લેષણ દ્વારા ખોરાક (કાર્બોદિત) પૂરો પાડે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(D) લાઈકેન એ ખુલ્લા ખડકો પર પ્રાથમિક અનુક્રમણ (primary succession) માં અગ્રણી જાતિઓ છે. તેઓ કાર્બનિક એસિડ (જેમ કે ઓક્ઝેલિક એસિડ) નો સ્ત્રાવ કરે છે જે ખડકોની સપાટીના અક્ષય અને ઓગળવામાં મદદ કરે છે,જે જમીન નિર્માણમાં ફાળો આપે છે.

(B) પ્રાણી વાયરસમાં તેમના જનીન દ્રવ્ય તરીકે $DNA$ અથવા $RNA$ હોઈ શકે છે. $RNA$ વાયરસના કિસ્સામાં,જનીન એકલ-શૃંખલામય $(ssRNA)$ અથવા દ્વિ-શૃંખલામય $(dsRNA)$ હોઈ શકે છે. તેથી,પ્રાણી વાયરસમાં હાજર $RNA$ શૃંખલાઓની સંખ્યા એક ($ssRNA$ વાયરસમાં) અથવા બે ($dsRNA$ વાયરસમાં) હોઈ શકે છે. આમ,સાચો જવાબ એક અથવા બે છે.

(D) $W$.$M$. $Stanley$ એ $1935$ માં દર્શાવ્યું હતું કે વાયરસને સ્ફટિક સ્વરૂપમાં મેળવી શકાય છે અને આ સ્ફટિકો મુખ્યત્વે પ્રોટીનના બનેલા હોય છે. આ શોધ વાયરોલોજીમાં એક મહત્વપૂર્ણ સીમાચિહ્નરૂપ હતી,જે દર્શાવે છે કે વાયરસ તેમની ચેપી પ્રકૃતિ જાળવી રાખીને પણ રાસાયણિક પદાર્થોની જેમ વર્તી શકે છે.

(B) લાઈકેન એ ફૂગ અને લીલ વચ્ચેનું સહજીવન છે.
આ જોડાણમાં,ફૂગના ઘટકને $Mycobiont$ (માયકોબાયોન્ટ) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે,જે સામાન્ય રીતે એસ્કોમાયસેટીસ અથવા બેસિડિયોમાયસેટીસ હોય છે.
લીલના ઘટકને $Phycobiont$ (ફાયકોબાયોન્ટ) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે,જે સામાન્ય રીતે લીલી લીલ અથવા સાયનોબેક્ટેરિયા હોય છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(D) $1892$ માં,$D.J. Ivanowsky$ એ તમાકુના મોઝેક રોગના કારક સજીવો તરીકે અમુક સૂક્ષ્મજીવોને ઓળખ્યા હતા. તેમણે શોધી કાઢ્યું કે આ સૂક્ષ્મજીવો બેક્ટેરિયા કરતા નાના હતા કારણ કે તેઓ બેક્ટેરિયા-પ્રૂફ ફિલ્ટરમાંથી પસાર થઈ શકતા હતા.

(C) વિરોઇડ્સ એ ચેપી કારકો છે જે વાયરસ કરતા કદમાં નાના હોય છે. તેઓ માત્ર ગોળાકાર,એક-શૃંખલામય $RNA$ ના ટૂંકા તંતુના બનેલા હોય છે અને તેમાં પ્રોટીનનું આવરણ (કેપ્સિડ) હોતું નથી. તેની સરખામણીમાં,વાયરસ પ્રોટીનના આવરણમાં બંધાયેલ આનુવંશિક દ્રવ્ય ($DNA$ અથવા $RNA$) ધરાવે છે. તેથી,વિરોઇડ્સ સૌથી નાના જાણીતા ચેપી કારકો છે.

(A) વાયરોઇડની શોધ $T.O. Diener$ દ્વારા $1971$ માં એક ચેપી કારક તરીકે કરવામાં આવી હતી જે વાયરસ કરતા કદમાં નાના હોય છે.
તેઓ ઓછા આણ્વીય દળ ધરાવતા $RNA$ ના અણુના બનેલા હોય છે.
વાયરસથી વિપરીત,વાયરોઇડમાં પ્રોટીનનું આવરણ (કેપ્સિડ) હોતું નથી જે સામાન્ય રીતે વાયરસમાં જોવા મળે છે.
તેથી,તેઓ મૂળભૂત રીતે મુક્ત $RNA$ અણુઓ છે જે વનસ્પતિઓમાં રોગ ફેલાવે છે.

(D) લાઈકેન એ લીલ અને ફૂગ વચ્ચેનું સહજીવન છે. તેઓ સલ્ફર ડાયોક્સાઇડ $(SO_2)$ પ્રદૂષણ પ્રત્યે અત્યંત સંવેદનશીલ હોય છે. તેમની પાસે મૂળનો અભાવ હોવાથી અને તેઓ સીધા વાતાવરણમાંથી પોષક તત્વોનું શોષણ કરતા હોવાથી,તેઓ પ્રદૂષકોનો સંગ્રહ કરે છે. $SO_2$ ના ઉચ્ચ સ્તરવાળા વિસ્તારોમાં લાઈકેન ઉગી શકતા નથી,જે તેમને હવાની ગુણવત્તા માપવા માટે ઉત્તમ જૈવ-સૂચકાંકો (bioindicators) બનાવે છે.

(B) ટોબેકો મોઝેક વાયરસ $(TMV)$ એ વનસ્પતિનો ખૂબ જ અભ્યાસ કરાયેલો વાયરસ છે.
તે એકલ-શૃંખલામય $RNA$ અણુનો બનેલો હોય છે જે કુંતલાકાર (helical) રીતે ગૂંચળાયેલો હોય છે.
આ $RNA$ શૃંખલા કેપ્સિડ નામના પ્રોટીન આવરણ દ્વારા સુરક્ષિત હોય છે,જે કેપ્સોમિયર્સ તરીકે ઓળખાતા નાના પેટા-એકમોનું બનેલું હોય છે.
$RNA$ ની આસપાસ કેપ્સોમિયર્સની કુંતલાકાર ગોઠવણી વાયરસને તેનો લાક્ષણિક સળિયા જેવો આકાર આપે છે.

(D) $1$. $W.M. Stanley$ $(1935)$ એ દર્શાવ્યું કે વાયરસને સ્ફટિકીકૃત કરી શકાય છે અને આ સ્ફટિકો મુખ્યત્વે પ્રોટીનના બનેલા હોય છે. આ વિધાન સાચું છે.
$2$. 'contagium vivum fluidum' (ચેપી જીવંત પ્રવાહી) શબ્દ $M.W. Beijerinck$ $(1898)$ દ્વારા ચેપગ્રસ્ત તમાકુના છોડના અર્ક માટે આપવામાં આવ્યો હતો. આ વિધાન સાચું છે.
$3$. તમાકુમાં મોઝેક રોગ $Tobacco Mosaic Virus$ $(TMV)$ દ્વારા થાય છે અને મનુષ્યમાં $AIDS$ એ $Human Immunodeficiency Virus$ $(HIV)$ દ્વારા થાય છે. બંને વાયરસજન્ય રોગો છે. આ વિધાન સાચું છે.
$4$. વાયરોઇડ્સની શોધ $T.O. Diener$ દ્વારા $1971$માં કરવામાં આવી હતી,$D.J. Ivanowski$ દ્વારા નહીં. $D.J. Ivanowski$ $(1892)$ એ તમાકુના મોઝેક રોગના કારક સજીવો તરીકે અમુક સૂક્ષ્મજીવોને ઓળખ્યા હતા. તેથી,વિકલ્પ $D$ ખોટું વિધાન છે.

(C) લાઈકેન એ લીલ અને ફૂગ વચ્ચેનું સહજીવન છે. તેઓ પ્રદૂષણના સૂચક તરીકે ઓળખાય છે,ખાસ કરીને સલ્ફર ડાયોક્સાઈડ $(SO_2)$ માટે. તેઓ વાયુ પ્રદૂષણ પ્રત્યે ખૂબ જ સંવેદનશીલ હોય છે અને જે વિસ્તારોમાં હવા પ્રદૂષકોથી દૂષિત હોય છે ત્યાં તેઓ ઉગતા નથી.

(A) બટાટાનો સ્પિન્ડલ ટ્યુબર રોગ $Viroids$ (વાઇરોઇડ્સ) દ્વારા થાય છે.
$Viroids$ એ ચેપી કારકો છે જે પ્રોટીન કોટ વગરના ગોળાકાર,એક-શૃંખલામય $RNA$ ના ટૂંકા તંતુના બનેલા હોય છે.
તેમની શોધ $T.O. Diener$ દ્વારા $1971$ માં કરવામાં આવી હતી.
વાયરસથી વિપરીત,તેમની પાસે કેપ્સિડનો અભાવ હોય છે અને તે કદમાં ઘણા નાના હોય છે.

(D) વાયરસને ફરજિયાત પરોપજીવીઓ માનવામાં આવે છે કારણ કે તેમની પાસે પોતાની ચયાપચયની મશીનરી હોતી નથી અને પ્રજનન માટે તેમને જીવંત યજમાન કોષની જરૂર પડે છે.
વિકલ્પ $A$ ખોટો છે કારણ કે વાયરસના પ્રોટીન કોટને કેપ્સિડ કહેવામાં આવે છે,ન્યુક્લિક એસિડને નહીં.
વિકલ્પ $B$ ખોટો છે કારણ કે વાયરસ પાસે પોતાની ચયાપચયની સિસ્ટમ હોતી નથી; તેઓ સંપૂર્ણપણે યજમાન કોષની મશીનરી પર આધાર રાખે છે.
વિકલ્પ $C$ ખોટો છે કારણ કે વાયરસમાં તેના આનુવંશિક દ્રવ્ય તરીકે કાં તો $RNA$ અથવા $DNA$ હોય છે,બંને ક્યારેય હોતા નથી.

(B) Tobacco Mosaic Virus $(TMV)$ એ વનસ્પતિનો એક સુવ્યવસ્થિત અભ્યાસ કરાયેલ વાયરસ છે.
તેનું જનીન દ્રવ્ય એક-શૃંખલિત $RNA$ $(ssRNA)$ ના એક અણુનું બનેલું હોય છે.
આ $RNA$ કેપ્સિડ નામના પ્રોટીન આવરણમાં સુરક્ષિત હોય છે,જે કેપ્સોમિયર્સ તરીકે ઓળખાતા પુનરાવર્તિત પ્રોટીન એકમોનું બનેલું હોય છે.
તેથી,$TMV$ ના જનીનો માટે સાચું વર્ણન એ છે કે તે એક-શૃંખલિત $RNA$ છે.

(B) ટોબેકો મોઝેઈક વાઇરસ $(TMV)$ એ એક જાણીતો વનસ્પતિ વાઇરસ છે જે તમાકુ સહિત ઘણી વનસ્પતિઓમાં રોગ ફેલાવે છે.
તેમાં પ્રોટીનના આવરણ (કેપ્સિડ) ની અંદર $RNA$ ની એક શૃંખલા આવેલી હોય છે.
તેથી,$TMV$ નું જનીન દ્રવ્ય એકવડી શૃંખલાયુક્ત $RNA$ $(ssRNA)$ છે.

(B) ઈન્ફલુએન્ઝા વાઇરસ એ $Orthomyxoviridae$ કુળનો વાઇરસ છે.
તે એક આવરિત વાઇરસ છે જેમાં જનીન દ્રવ્ય તરીકે ખંડિત,એક-શૃંખલામય $RNA$ (single-stranded $RNA$) આવેલું હોય છે.
અન્ય કેટલાક વાઇરસથી વિપરીત,તેમાં જનીન દ્રવ્ય તરીકે $DNA$ હોતું નથી.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $RNA$ છે.

(B) વાઇરસ એ ફરજિયાત પરોપજીવીઓ છે જેઓ પોતાની ચયાપચયિક તંત્ર ધરાવતા નથી. તેઓ જનીનિક દ્રવ્ય તરીકે કાં તો $DNA$ અથવા $RNA$ ધરાવે છે,જે પ્રોટીન કવચમાં બંધ હોય છે. તેઓમાં એન્ટિબાયોટિક્સ દ્વારા લક્ષિત થતી કોષીય રચનાઓ (જેમ કે કોષદીવાલનું સંશ્લેષણ કે બેક્ટેરિયલ પ્રોટીન સંશ્લેષણ) હોતી નથી,તેથી એન્ટિબાયોટિક્સ તેમની પર અસર કરતી નથી. તેથી,વિધાન કે વાઇરસ કાં તો $DNA$ કે $RNA$ ધરાવે છે તે સાચું છે.

(A) કોલીફ્લાવર મોઝેઇક વાઇરસ $(CaMV)$ એ $Caulimoviridae$ કુળનો સભ્ય છે.
મોટાભાગના વનસ્પતિ વાઇરસ કે જેમાં જનીનદ્રવ્ય તરીકે $RNA$ હોય છે,તેનાથી વિપરીત $CaMV$ માં જનીનદ્રવ્ય તરીકે બેવડી શૃંખલામય $DNA$ $(dsDNA)$ હોય છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(D) ટોબેકો મોઝેઇક વાઇરસ $(TMV)$ એ વનસ્પતિનો એક સુવ્યવસ્થિત અભ્યાસ થયેલો વાઇરસ છે.
તે સળિયા જેવું અથવા નલિકામય બંધારણ ધરાવે છે.
$TMV$ કણનું કદ આશરે $300 \, nm$ લંબાઈ અને $18 \, nm$ વ્યાસ ધરાવે છે.
તેથી,સાચું માપ $300 \times 18 \, nm$ છે.

(D) વાઇરસ એ કોષીય રચના ધરાવતા નથી અને જીવંત કોષની બહાર નિષ્ક્રિય સ્ફટિકમય રચના ધરાવે છે.
તેઓ હંમેશા વિકલ્પી પરોપજીવી (obligate parasites) છે,જેનો અર્થ છે કે તેમને પ્રજનન માટે જીવંત યજમાન કોષની જરૂર પડે છે કારણ કે તેમની પાસે પોતાની ચયાપચયિક તંત્ર હોતું નથી.
વાઇરસના પ્રોટીન કવચને કેપ્સિડ કહેવામાં આવે છે,ન્યુક્લિઇક એસિડને નહીં.
વાઇરસમાં કાં તો $RNA$ અથવા $DNA$ હોય છે,ક્યારેય બંને એકસાથે હોતા નથી.

(A) વાયરસને સજીવ અને નિર્જીવની સીમારેખા પર ગણવામાં આવે છે. તેઓ યજમાન કોષની બહાર નિષ્ક્રિય હોય છે કારણ કે તેમની પાસે સ્વયંજનન માટે જરૂરી ચયાપચયની મશીનરીનો અભાવ હોય છે. તેવી જ રીતે,અલગ કરેલા રંગસૂત્રો માત્ર આનુવંશિક દ્રવ્ય છે જે પોતાની મેળે સ્વયંજનન કરી શકતા નથી કે ચયાપચયની પ્રક્રિયાઓ કરી શકતા નથી. તેથી,વાયરસ અને અલગ કરેલા રંગસૂત્રો બંનેને તેમના આનુવંશિક દ્રવ્યના સ્વયંજનન માટે જીવંત કોષીય વાતાવરણની જરૂર હોય છે.

(B) બૅક્ટેરિયામાં ચેપ લગાડતા વાઇરસને બૅક્ટેરિયોફેજ કહેવામાં આવે છે. જ્યારે આ વાઇરસ બૅક્ટેરિયલ કોષમાં પ્રવેશ કરે છે,ત્યારે તેઓ યજમાન કોષની મશીનરીનો ઉપયોગ કરીને પોતાનું ગુણન કરે છે. લાયટિક ચક્રમાં,વાઇરસ ઝડપથી ગુણન પામે છે અને અંતે યજમાન કોષને તોડી નાખે છે અથવા તેનું વિઘટન (lysis) કરે છે,જેનાથી નવા વાઇરસ કણો મુક્ત થાય છે. તેથી,તેમને લાયટિક વાઇરસ કહેવામાં આવે છે.

(A) $1971$ માં,ટી. ઓ. ડાઇનરે એક નવા ચેપી કારકની શોધ કરી જે વાયરસ કરતા કદમાં નાના હતા અને બટાટામાં 'સ્પિન્ડલ ટ્યુબર' રોગ ફેલાવતા હતા. આ કારક મુક્ત ચેપી $RNA$ અણુ તરીકે જોવા મળ્યો હતો,જેમાં વાયરસમાં જોવા મળતું પ્રોટીનનું આવરણ ગેરહાજર હતું. આ ચેપી કારકને 'વાયરોઇડ' નામ આપવામાં આવ્યું હતું.

(A) વાઇરસમાં આનુવંશિક દ્રવ્ય ($DNA$ અથવા $RNA$) એક રક્ષણાત્મક પ્રોટીનના આવરણમાં બંધાયેલું હોય છે. આ રક્ષણાત્મક પ્રોટીનના આવરણને $Capsid$ (કેપ્સિડ) કહેવામાં આવે છે. $Capsid$ એ $Capsomeres$ (કેપ્સોમર્સ) નામના નાના પ્રોટીન એકમોનું બનેલું હોય છે.

(C) વાઇરસ ફરજિયાત પરોપજીવી છે જેમને પ્રજનન માટે જીવંત યજમાન કોષની જરૂર હોય છે. વિધાન $A$ સત્ય છે.
વાઇરસ વિવિધ પ્રકારની સંમિતિ ધરાવે છે,જેમ કે આઇકોસાહેડ્રલ,કુંતલીય અથવા જટિલ,માત્ર કુંતલીય સંમિતિ જ નહીં. તેથી,વિધાન $B$ અસત્ય છે.
વાઇરસ પાસે સ્વતંત્ર રીતે ન્યુક્લિક ઍસિડ અને પ્રોટીનનું સંશ્લેષણ કરવા માટે જરૂરી ચયાપચયની મશીનરી (જેમ કે રિબોઝોમ્સ,ઉત્સેચકો) હોતી નથી; તેઓ આ હેતુ માટે યજમાન કોષની મશીનરીનો ઉપયોગ કરે છે. તેથી,વિધાન $C$ પણ અસત્ય છે.
વાઇરસ પાસે એવા લક્ષ્યો (જેમ કે કોષદીવાલ અથવા ચોક્કસ ચયાપચયના માર્ગો) હોતા નથી જેના પર એન્ટિબાયોટિક્સ કાર્ય કરે છે,તેથી તેમના પર એન્ટિબાયોટિક્સની અસર થતી નથી. વિધાન $D$ સત્ય છે.
જીવવિજ્ઞાનના પ્રમાણિત પ્રશ્નોના સંદર્ભમાં,વિધાન $C$ તેમની જૈવિક સ્વાયત્તતાના સંદર્ભમાં સૌથી વધુ અસત્ય છે.

(B) ટોબેકો મોઝેઈક વાઇરસ $(TMV)$ એ વનસ્પતિનો એક સુવ્યવસ્થિત અભ્યાસ થયેલ વાઇરસ છે.
તેમાં એકલ-શૃંખલામય $RNA$ અણુ હોય છે જે કુંતલાકાર રચનામાં ગોઠવાયેલ હોય છે.
આ $RNA$ કેપ્સિડ નામના પ્રોટીન આવરણ દ્વારા સુરક્ષિત હોય છે,જે કેપ્સોમીયર્સ તરીકે ઓળખાતા નાના બંધારણીય એકમોનું બનેલું હોય છે.
તેથી,$TMV$ તેના કુંતલાકાર $RNA$ અને કેપ્સોમીયર્સની હાજરી માટે જાણીતો છે.

(A) સાચો જવાબ $A$ છે।
$1$. વિરોઈડની શોધ $1971$ માં $T. O. Diener$ દ્વારા કરવામાં આવી હતી, $D. J. Ivanowsky$ દ્વારા નહીં।
$2$. $W. M. Stanley$ એ દર્શાવ્યું હતું કે વાઇરસનું સ્ફટિકીકરણ કરી શકાય છે અને આ સ્ફટિકો મુખ્યત્વે પ્રોટીનના બનેલા હોય છે।
$3$. $M. W. Beijerinck$ એ દર્શાવ્યું હતું કે ચેપગ્રસ્ત તમાકુના છોડનો અર્ક તંદુરસ્ત છોડમાં ચેપ લગાડી શકે છે અને આ પ્રવાહીને તેમણે $Contagium \text{ } vivum \text{ } fluidum$ (ચેપી જીવંત પ્રવાહી) નામ આપ્યું હતું।
$4$. તમાકુમાં મોઝેઇક રોગ અને મનુષ્યમાં $AIDS$ એ વાયરલ રોગો છે।

(C) વિરોઇડસની શોધ $T.O. Diener$ દ્વારા $1971$ માં કરવામાં આવી હતી,જે વાઇરસ કરતાં નાના ચેપી કારકો છે.
તેઓ મુક્ત,ઓછા અણુભાર ધરાવતા $RNA$ ના બનેલા હોય છે અને તેમાં વાઇરસમાં જોવા મળતું પ્રોટીન આવરણ ગેરહાજર હોય છે.
તેથી,વિધાન કે તેમના $RNA$ નો અણુભાર વધુ હોય છે તે અસત્ય છે,કારણ કે તેઓ ઓછા અણુભાર ધરાવતો $RNA$ ધરાવે છે.

(D) વિરોઇડસની શોધ $T.O. Diener$ દ્વારા $1971$ માં એક નવા ચેપી કારક તરીકે કરવામાં આવી હતી જે વાઇરસ કરતાં કદમાં નાના હોય છે.
તેઓ ઓછા આણ્વીય ભાર ધરાવતા $RNA$ અણુના બનેલા હોય છે.
વાઇરસથી વિપરીત,વિરોઇડસમાં પ્રોટીનનું આવરણ (કેપ્સિડ) હોતું નથી,જે સામાન્ય રીતે વાઇરસમાં જોવા મળે છે.
તેથી,વિરોઇડસ એ પ્રોટીન આવરણ વગરના મુક્ત $RNA$ અણુઓ તરીકે ઓળખાય છે.

(C) લાઈકેન્સ એ લીલ (ફાયકોબાયોન્ટ) અને ફૂગ (માયકોબાયોન્ટ) વચ્ચેના સહજીવનથી બનેલા સંયુક્ત સજીવો છે.
તેઓ હવાના પ્રદૂષણના,ખાસ કરીને સલ્ફર ડાયોક્સાઇડ $(SO_2)$ ના જૈવિક સૂચક તરીકે જાણીતા છે.
લાઈકેન્સ $SO_2$ પ્રત્યે અત્યંત સંવેદનશીલ હોય છે અને જ્યાં $SO_2$ નું પ્રમાણ વધારે હોય ત્યાં તેઓ વૃદ્ધિ પામી શકતા નથી.
તેથી,કોઈ ચોક્કસ વિસ્તારમાં તેમની ગેરહાજરી $SO_2$ પ્રદૂષણનું સૂચન કરે છે.