Viruses, Viroids, Prions and Lichens Questions in Gujarati

(A) $1$. વિરોઇડ અને વાઇરસ બૅક્ટેરિયા કરતા કદમાં ઘણા નાના હોય છે. તેમના અત્યંત નાના કદને કારણે,તેઓ બૅક્ટેરિયાપ્રૂફ ફિલ્ટરના છિદ્રોમાંથી સરળતાથી પસાર થઈ શકે છે.
$2$. બૅક્ટેરિયાપ્રૂફ ફિલ્ટર એવી રીતે બનાવવામાં આવે છે કે તેના છિદ્રો બૅક્ટેરિયાને રોકવા માટે પૂરતા નાના હોય,પરંતુ વાઇરસ અને વિરોઇડ જેવા નાના કણોને પસાર થવા દે તેટલા મોટા હોય છે.
$3$. તેથી,વિધાન $A$ સાચું છે કારણ કે તેઓ આ ફિલ્ટરમાંથી પસાર થાય છે.
$4$. કારણ $R$ પણ સાચું છે કારણ કે આ ફિલ્ટરનું મુખ્ય કાર્ય બૅક્ટેરિયાને રોકવાનું છે.
$5$. વાઇરસ અને વિરોઇડ ફિલ્ટરમાંથી પસાર થઈ શકે છે કારણ કે તેમનું કદ બૅક્ટેરિયા કરતા નાનું હોય છે,તેથી $R$ એ $A$ ની સાચી સમજૂતી છે.

$(A)$ સાચી જોડીઓ નીચે મુજબ છે:
$(A)$ ટોબેકો મોઝેઈક વાઇરસ $(TMV)$ એ વનસ્પતિ વાઇરસ છે જે તમાકુના છોડને ચેપ લગાડે છે। તેથી, $(A-s)$.
$(B)$ બટાકાનો પર્ણ વલણ રોગ એ બટાકાના છોડને અસર કરતો વાઇરલ રોગ છે। તેથી, $(B-t)$.
$(C)$ મમ્પ્સ એ મમ્પ્સ વાઇરસ દ્વારા થતો વાઇરલ રોગ છે, જે પ્રાણીજન્ય વાઇરસ છે અને મનુષ્યોને ચેપ લગાડે છે। તેથી, $(C-u)$.
$(D)$ બેક્ટેરિયોફેજ એ વાઇરસ છે જે બેક્ટેરિયાને ચેપ લગાડે છે। તેથી, $(D-q)$.
$(E)$ પોલિયો વાઇરસ એ પ્રાણીજન્ય વાઇરસ છે જે મનુષ્યોને ચેપ લગાડે છે। તેથી, $(E-p)$.
આમ, સાચી જોડી $(A-s), (B-t), (C-u), (D-q), (E-p)$ થાય છે। તેથી વિકલ્પ $(A)$ સાચો છે.

(B) આપેલ જૈવિક ઘટકોના કદનો ચઢતો ક્રમ નીચે મુજબ છે:
$1$. વિરોઇડ સૌથી નાના ચેપી ઘટકો છે, જે ફક્ત $RNA$ ના ટૂંકા તંતુઓ ધરાવે છે.
$2$. વાઇરસ વિરોઇડ કરતા મોટા હોય છે, જેમાં પ્રોટીન કવચમાં જનીન દ્રવ્ય આવેલું હોય છે.
$3$. બૅક્ટેરિયા આદિકોષકેન્દ્રી (prokaryotic) કોષો છે, જે વાઇરસ કરતા ઘણા મોટા હોય છે.
$4$. યીસ્ટ એકકોષી ફૂગ (સુકોષકેન્દ્રી) છે, જે બૅક્ટેરિયા કરતા મોટી હોય છે.
$5$. કોથળીમય ફૂગ (Ascomycetes) અથવા મશરૂમ આ બધામાં સૌથી મોટા છે, કારણ કે તે બહુકોષી સુકોષકેન્દ્રી સજીવો છે.
તેથી, સાચો ક્રમ: $\text{વિરોઇડ } < \text{વાઇરસ } < \text{બૅક્ટેરિયા } < \text{યીસ્ટ } < \text{કોથળીમય ફૂગ}$ છે.

(B) $1$. વિધાન $(S)$: લાઇકેન એ લીલ (ફાયકોબાયોન્ટ) અને ફૂગ (માયકોબાયોન્ટ) વચ્ચેના સહજીવી સંબંધથી બનેલા સંયુક્ત સજીવો છે. આ વિધાન સાચું છે.
$2$. કારણ $(R)$: લાઇકેનના વૈજ્ઞાનિક અભ્યાસને લાઇકેનોલોજી કહેવામાં આવે છે. આ વિધાન પણ સાચું છે.
$3$. સંબંધ: બંને વિધાનો વૈજ્ઞાનિક રીતે સાચા હોવા છતાં,લાઇકેનની વ્યાખ્યા $(S)$ એ વાત પર આધારિત નથી કે તેના અભ્યાસને લાઇકેનોલોજી $(R)$ કહેવામાં આવે છે. તેથી,$R$ એ $S$ ની સમજૂતી નથી.

(B) વિરોઇડ એ વાયરસ કરતા નાના ચેપી કારકો છે.
તેઓ માત્ર પ્રોટીન કોટ (કેપ્સિડ) વગરના ટૂંકા,વર્તુળાકાર,એક-તંતુમય $RNA$ ના બનેલા હોય છે.
વાયરસથી વિપરીત,તેમાં $DNA$ કે પ્રોટીન હોતા નથી.
તેથી,સાચો જવાબ $RNA$ છે.

(C) લાઇકેન એ લીલ (ફાયકોબાયોન્ટ) અને ફૂગ (માયકોબાયોન્ટ) વચ્ચેનું સહજીવન છે.
આ સહજીવનમાં,લીલનો ઘટક પ્રકાશસંશ્લેષણ અને ખોરાક બનાવવાનું કાર્ય કરે છે.
ફૂગનો ઘટક રક્ષણ પૂરું પાડે છે,લાઇકેનને આધાર સાથે જકડી રાખે છે અને પર્યાવરણમાંથી પાણી તથા ખનીજ પોષકતત્ત્વોનું શોષણ કરીને લીલને પૂરા પાડે છે.

(D) લાઇકેન એ લીલ અને ફૂગ વચ્ચેનું સહજીવન છે.
તેઓ વિવિધ પદ્ધતિઓ દ્વારા પ્રજનન કરે છે:
$1$. અલિંગી પ્રજનન: આ સોરેડિયા,ઇસિડિયા અને અવખંડન જેવી વિશિષ્ટ રચનાઓ દ્વારા થાય છે.
$2$. લિંગી પ્રજનન: આ મુખ્યત્વે ફૂગના ઘટક (માયકોબાયોન્ટ) દ્વારા કરવામાં આવે છે,જે એપોથેસિયા અથવા પેરીથેસિયા જેવા ફળદ્રુપ ભાગો ઉત્પન્ન કરે છે.
$3$. વાનસ્પતિક પ્રજનન: આ સુકાયના સામાન્ય અવખંડન દ્વારા થાય છે.
લાઇકેન અલિંગી અને લિંગી બંને પ્રકારના પ્રજનન દર્શાવતા હોવાથી,સાચો જવાબ $A$ અને $B$ બંને છે.

(C) લાઇકેન એ લીલ (ફાયકોબાયોન્ટ) અને ફૂગ (માયકોબાયોન્ટ) વચ્ચેનું સહજીવન છે.
સ્ટ્રીગ્યુલા $(Strigula)$ એ પર્ણનિવાસી લાઇકેન (પાંદડા પર ઉગતી લાઇકેન) ની પ્રજાતિ છે.
ઉસ્નીયા $(Usnea)$ એ ફ્રુટિકોઝ લાઇકેનની જાણીતી પ્રજાતિ છે,જેને ઘણીવાર 'ઓલ્ડ મેન્સ બિયર્ડ' તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
સ્પાયરોગાયરા $(Spirogyra)$ એ તંતુમય લીલી લીલની પ્રજાતિ છે અને તે લાઇકેન નથી.
તેથી,સ્ટ્રીગ્યુલા અને ઉસ્નીયા બંને લાઇકેનના ઉદાહરણો છે.

(A) લાઇકેન એ લીલ અને ફૂગ વચ્ચેનું સહજીવન છે.
વિધાન $X$ સાચું છે કારણ કે લાઇકેન બે મુખ્ય ઘટકો ધરાવે છે: લીલનો ઘટક (ફાયકોબાયોન્ટ) અને ફૂગનો ઘટક (માયકોબાયોન્ટ).
વિધાન $Y$ ખોટું છે કારણ કે ફાયકોબાયોન્ટ (લીલ) સ્વપોષી છે (પોતાનો ખોરાક જાતે બનાવે છે) અને માયકોબાયોન્ટ (ફૂગ) પરપોષી છે (જે રક્ષણ આપે છે અને લીલ માટે ખનીજો અને પાણીનું શોષણ કરે છે).
તેથી,વિધાન $X$ સાચું છે અને વિધાન $Y$ ખોટું છે.

(C) આ આકૃતિ ટોબેકો મોઝેક વાઈરસ $(TMV)$ ની રચના દર્શાવે છે.
$TMV$ એ વનસ્પતિ વાઈરસ છે જે કુંતલાકાર (helical) સંમિતિ ધરાવે છે.
તે એકલ-શૃંખલામય $RNA$ અણુનો બનેલો છે જે કેપ્સિડ નામના પ્રોટીન આવરણથી ઘેરાયેલો હોય છે,જે કેપ્સોમિયર્સ નામના એકમોનો બનેલો છે.
આ વિશિષ્ટ સળિયા જેવી કુંતલાકાર રચના $TMV$ ની લાક્ષણિકતા છે,જે $NCERT$ જીવવિજ્ઞાનના પાઠ્યપુસ્તકોમાં દર્શાવેલ છે.

(B) આકૃતિમાં ટોબેકો મોઝેક વાયરસ $(TMV)$ દર્શાવેલ છે.
$TMV$ એ વનસ્પતિ વાયરસ છે જે ઘણી બધી વનસ્પતિઓને ચેપ લગાડે છે,પરંતુ તે મુખ્યત્વે તમાકુના છોડમાં મોઝેક રોગ ફેલાવવા માટે જાણીતો છે.
તે સૌપ્રથમ શોધાયેલ અને સ્ફટિકીકરણ પામેલ વાયરસ છે.

(A) આપેલ આકૃતિ $Bacteriophage$ (બેક્ટેરિયોફેજ) દર્શાવે છે.
$Bacteriophages$ એ એવા વાયરસ છે જે બેક્ટેરિયાને સંક્રમિત કરે છે.
તેઓ સામાન્ય રીતે આનુવંશિક દ્રવ્ય ધરાવતું બહુકોણીય શીર્ષ અને યજમાન કોષની સપાટી સાથે જોડાવા માટે પૂંછડી જેવી રચના ધરાવે છે.

(C) આકૃતિમાં બેક્ટેરિયોફેજ દર્શાવવામાં આવ્યો છે,જે એક એવો વાયરસ છે જે બેક્ટેરિયા (જીવાણુ) પર આક્રમણ કરે છે. બેક્ટેરિયોફેજ એવા વાયરસ છે જે ખાસ કરીને બેક્ટેરિયલ કોષોને લક્ષ્ય બનાવે છે અને તેની અંદર પ્રજનન કરે છે.

(B) આકૃતિમાં દર્શાવેલ સજીવ એક પ્રકારનું લાઈકેન છે,જે ખાસ કરીને 'ક્લેડોનિયા' (Cladonia) તરીકે ઓળખાય છે,જે તેના કપ આકારના પોડોશિયા (podetia) માટે જાણીતું છે.
લાઈકેન એ ફૂગ અને લીલ વચ્ચેનો સહજીવી સંબંધ છે.
જોકે 'પાર્મેલિયા' (વિકલ્પ $D$) પણ એક પ્રકારનું લાઈકેન છે,પરંતુ આકૃતિમાં દર્શાવેલ વિશિષ્ટ કપ જેવી રચના 'ક્લેડોનિયા'ની લાક્ષણિકતા છે.
સામાન્ય રીતે,વર્ગીકરણના સંદર્ભમાં આ સજીવ લાઈકેન છે.

(C) આ આકૃતિમાં એક લાઈકેન (લીલ અને ફૂગનું સહજીવન) દર્શાવેલ છે,જે ખાસ કરીને ક્લેડોનિયા (Cladonia) પ્રજાતિ છે. સુકાય (thallus) પર દેખાતી કપ આકારની રચનાઓ પ્રજનન અંગો છે જેને એપોથેસિયા (Apothecia) કહેવામાં આવે છે. એપોથેસિયા એ ઘણી ફૂગના ફળકાય (fruiting bodies) છે,ખાસ કરીને એસ્કોમાયસેટીસ (Ascomycetes) વર્ગની ફૂગમાં,જે લાઈકેનનો ફૂગનો ઘટક બનાવે છે. તે એસ્કોસ્પોર (ascospores) ઉત્પન્ન કરવા અને ફેલાવવા માટે જવાબદાર છે.

(B) આકૃતિમાં દર્શાવેલ સજીવ લાઈકેન (Lichen) છે. લાઈકેન એ લીલ અને ફૂગ વચ્ચેનું સહજીવન છે. તેમાં લીલના ઘટકને ફાયકોબાયોન્ટ અને ફૂગના ઘટકને માયકોબાયોન્ટ કહેવામાં આવે છે. તેથી,ફાયકોબાયોન્ટ તરીકે લીલ હોય છે.

(C) $Virus$ (વાઈરસ) શબ્દ (જેનો અર્થ વિષ અથવા ઝેરી પ્રવાહી થાય છે) લુઈ પાશ્વર દ્વારા આપવામાં આવ્યો હતો.
$D.J. Ivanowsky$ એ તમાકુના મોઝેક રોગના કારક સજીવની શોધ કરી હતી, પરંતુ $Virus$ નામ $Louis Pasteur$ દ્વારા આપવામાં આવ્યું હતું.

(B) $1892$ માં, $D.J. \text{Ivanowsky}$ એ તમાકુના મોઝેક રોગના કારક સજીવો તરીકે અમુક સૂક્ષ્મજીવોને ઓળખ્યા હતા。
આ સૂક્ષ્મજીવો બેક્ટેરિયા કરતા પણ નાના હોવાનું જણાયું હતું કારણ કે તેઓ બેક્ટેરિયા-પ્રૂફ ફિલ્ટરમાંથી પસાર થઈ શકતા હતા。
તેથી, સાચો જવાબ તમાકુ છે。

(C) $1892$ માં,$D.J. Ivanowsky$ એ તમાકુના કિર્મિર રોગ (Mosaic disease) માટે જવાબદાર રોગકારક સજીવોને ઓળખ્યા હતા. આ સજીવો બેક્ટેરિયા કરતાં પણ નાના હતા કારણ કે તેઓ બેક્ટેરિયા-પ્રૂફ ફિલ્ટરમાંથી પસાર થઈ શકતા હતા. તેમણે આ ચેપી કારકોને વાઈરસ નામ આપ્યું,જેનો અર્થ 'વિષ' અથવા 'ઝેરી પ્રવાહી' થાય છે.

(D) વાઈરસ એ ન્યૂક્લિયોપ્રોટીન છે,જેનો અર્થ છે કે તેઓ પ્રોટીનના આવરણ (કેપ્સિડ) થી ઘેરાયેલા જનીનિક દ્રવ્યના બનેલા હોય છે.
વાઈરસમાં જનીનિક દ્રવ્ય તરીકે કાં તો $RNA$ હોય છે અથવા $DNA$ હોય છે,પરંતુ ક્યારેય બંને એકસાથે હોતા નથી.
તેથી,વાઈરસમાં ન્યૂક્લિક ઍસિડ તરીકે $RNA$ અથવા $DNA$ હોઈ શકે છે.

(C) કેપ્સિડ એ વાયરસનું પ્રોટીનનું બનેલું આવરણ છે જે તેના આનુવંશિક દ્રવ્યને સુરક્ષિત રાખે છે. તે કેપ્સોમીયર નામના નાના પ્રોટીન એકમોનું બનેલું હોય છે. વાયરસના જિનોમને સુરક્ષિત રાખવા માટે આ કેપ્સોમીયર્સ ચોક્કસ ભૌમિતિક આકારમાં ગોઠવાયેલા હોય છે.

(A) વાઇરસને સજીવ અને નિર્જીવ વચ્ચેની કડી માનવામાં આવે છે કારણ કે તેઓ બંનેના લક્ષણો દર્શાવે છે.
તેમની પાસે સ્વતંત્ર ચયાપચયની તંત્રનો અભાવ હોય છે અને તેઓ યજમાન કોષની બહાર સ્વયંજનન કરી શકતા નથી,જે એક નિર્જીવ લક્ષણ છે.
જોકે,એકવાર તેઓ યજમાન કોષમાં પ્રવેશ કરે છે,ત્યારે તેઓ યજમાનના તંત્રનો ઉપયોગ કરીને તેમના જનીન દ્રવ્યનું સ્વયંજનન કરે છે,જે એક સજીવ લક્ષણ છે.
તેથી,વિધાન અને કારણ બંને સાચા છે,અને કારણ એ સમજાવે છે કે શા માટે વાઇરસને સજીવ અને નિર્જીવ વચ્ચેની કડી માનવામાં આવે છે.

(A) વાઇરસ એ વિકલ્પી પરોપજીવીઓ છે જે બૅક્ટેરિયા કરતા નોંધપાત્ર રીતે નાના હોય છે. તેમના અત્યંત સૂક્ષ્મ કદને કારણે (સામાન્ય રીતે $20-300 \ nm$ ની વચ્ચે),તેઓ બૅક્ટેરિયાને રોકવા માટે બનાવેલા ફિલ્ટર્સ (બૅક્ટેરિયા-પ્રૂફ ફિલ્ટર્સ) માંથી પસાર થવા માટે સક્ષમ હોય છે. તેથી,વિધાન અને કારણ બંને સાચા છે,અને કારણ એ વિધાનની સાચી સમજૂતી આપે છે.

(B) વાઈરસને સજીવ અને નિર્જીવ વચ્ચેની કડી માનવામાં આવે છે.
તેઓ યજમાન કોષની બહાર નિર્જીવ હોય છે કારણ કે તેમની પાસે કોષીય તંત્ર,ચયાપચયના માર્ગો અને સ્વતંત્ર રીતે પ્રજનન કરવાની ક્ષમતાનો અભાવ હોય છે.
જો કે,એકવાર તેઓ જીવંત યજમાન કોષમાં પ્રવેશ કરે છે,ત્યારે તેઓ તેમના જનીનિક દ્રવ્યની નકલ કરવા અને વાયરલ પ્રોટીનનું સંશ્લેષણ કરવા માટે યજમાનના તંત્રનો ઉપયોગ કરે છે,જે સજીવોના લક્ષણો દર્શાવે છે.

(C) બૅક્ટેરિયોફેજ એ એક પ્રકારનો વાઇરસ છે જે બૅક્ટેરિયાને ચેપ લગાડે છે અને તેની અંદર પ્રજનન કરે છે. આ શબ્દ 'બૅક્ટેરિયા' અને ગ્રીક શબ્દ 'ફેજિન' (phagein) પરથી આવ્યો છે,જેનો અર્થ 'ખાવું' થાય છે. તે પ્રોટીન કોટ (કેપ્સિડ) ની અંદર બંધાયેલ જનીન દ્રવ્ય ($DNA$ અથવા $RNA$) ધરાવે છે. તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(A) વાઈરસ એ ન્યુક્લિયોપ્રોટીન ધરાવતું એકમ છે.
તેમાં જનીન દ્રવ્ય તરીકે કાં તો $DNA$ અથવા $RNA$ હોય છે,જે કેપ્સિડ નામના પ્રોટીનના આવરણથી ઘેરાયેલું હોય છે.
વાઈરસમાં ક્યારેય $DNA$ અને $RNA$ બંને એકસાથે હોતા નથી.
તેથી,સાચું બંધારણ પ્રોટીન્સ અને $DNA$ અથવા $RNA$ છે.

(D) $Virus$ શબ્દ લેટિન ભાષાના શબ્દ પરથી આવ્યો છે, જેનો અર્થ '$\text{ઝેર}$' અથવા '$\text{વિષ}$' થાય છે。
ઐતિહાસિક રીતે, $Louis \ Pasteur$ એ રોગ ફેલાવતા ચેપી એજન્ટોને વર્ણવવા માટે $Virus$ શબ્દનો ઉપયોગ કર્યો હતો。
$Viruses$ ને ઘણીવાર '$\text{જીવંત રસાયણ}$' તરીકે ઓળખવામાં આવે છે કારણ કે તે પ્રોટીન કોટમાં બંધાયેલ આનુવંશિક દ્રવ્ય ($DNA$ અથવા $RNA$) ધરાવે છે, તેમાં સ્વતંત્ર ચયાપચયની ક્રિયાઓનો અભાવ હોય છે અને તે માત્ર જીવંત યજમાન કોષની અંદર જ પ્રજનન કરી શકે છે。
તેથી, આપેલા તમામ વિકલ્પો વાઇરસના વિવિધ પાસાઓ અથવા ઐતિહાસિક સંદર્ભોનું વર્ણન કરે છે。

(A) રશિયન વનસ્પતિશાસ્ત્રી દિમિત્રી ઇવાનોવ્સકીએ $1892$ માં ટોબેકો મોઝેક વાયરસ $(TMV)$ ની શોધ કરી હતી. તેમણે દર્શાવ્યું હતું કે તમાકુના મોઝેક રોગ માટે જવાબદાર કારક બેક્ટેરિયા-પ્રૂફ ફિલ્ટરમાંથી પસાર થઈ શકે છે,જે વાયરસના અસ્તિત્વનો પ્રથમ પુરાવો હતો.

(C) $1892$ માં,ડી. જે. ઇવાનોવ્સકીએ તમાકુના મોઝેઇક રોગના કારક સજીવો તરીકે કેટલાક સૂક્ષ્મજીવોને ઓળખ્યા હતા. આ સજીવો બેક્ટેરિયા કરતા નાના હોવાનું જણાયું હતું કારણ કે તેઓ બેક્ટેરિયા-પ્રૂફ ફિલ્ટરમાંથી પસાર થઈ શકતા હતા. આનાથી ટોબેકો મોઝેઇક વાઇરસ $(TMV)$ ની શોધ થઈ.

(B) સૌપ્રથમ શોધાયેલો વાઇરસ $TMV$ $(Tobacco \ Mosaic \ Virus)$ છે.
$1892$ માં,દિમિત્રી ઇવાનોવસ્કીએ શોધ્યું કે તમાકુના મોઝેક રોગ માટે જવાબદાર સૂક્ષ્મજીવો બેક્ટેરિયા-પ્રૂફ ફિલ્ટરમાંથી પસાર થઈ શકે છે.
ત્યારબાદ,$1898$ માં,માર્ટિનસ બેઇઝરિન્કે દર્શાવ્યું કે ચેપગ્રસ્ત તમાકુના છોડનો અર્ક તંદુરસ્ત છોડમાં ચેપ લગાડી શકે છે અને આ પ્રવાહીને '$Contagium \ vivum \ fluidum$' (ચેપી જીવંત પ્રવાહી) નામ આપ્યું.
આ શોધ વાઇરોલોજી (વિષાણુશાસ્ત્ર) ની શરૂઆત હતી.

(A) વાઇરસ બૅક્ટેરિયા કરતા કદમાં ઘણા નાના હોય છે. તેમના અત્યંત નાના કદને કારણે (સામાન્ય રીતે $20 \ nm$ થી $300 \ nm$ ની વચ્ચે),તેઓ બૅક્ટેરિયાને રોકવા માટે બનાવેલા પ્રમાણિત બૅક્ટેરિયાપ્રૂફ ફિલ્ટર્સ (જેમ કે $Chamberland$ ફિલ્ટર) માંથી સરળતાથી પસાર થઈ શકે છે. તેથી,વાઇરસને ઘણીવાર 'ગાળી શકાય તેવા ઘટકો' (filterable agents) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

(C) વાઇરસ એ એક અતિસૂક્ષ્મ ચેપી ઘટક છે જે માત્ર સજીવના કોષોની અંદર જ પ્રજનન કરી શકે છે. બંધારણીય રીતે,વાઇરસ જનીનિક દ્રવ્ય ($DNA$ અથવા $RNA$) ધરાવે છે જે કેપ્સિડ નામના પ્રોટીનના આવરણમાં બંધ હોય છે. ન્યુક્લિઇક ઍસિડ અને પ્રોટીનનું આવરણ મળીને એક સંકુલ બનાવે છે જેને ન્યુક્લિઓ પ્રોટિન કહેવામાં આવે છે. તેથી,વાઇરસનો મુખ્ય બંધારણીય ઘટક ન્યુક્લિઓ પ્રોટિન છે.

(A) વાઇરસને ફરજિયાત પરોપજીવી માનવામાં આવે છે.
જ્યારે તેઓ જીવંત યજમાન કોષની બહાર હોય છે,ત્યારે તેઓ નિષ્ક્રિય હોય છે અને સ્ફટિકમય અથવા મુક્ત અવસ્થામાં અસ્તિત્વ ધરાવે છે.
તેઓ યજમાન કોષની બહાર કોઈ પણ ચયાપચયની પ્રક્રિયા દર્શાવતા નથી.
તેથી,મુક્ત અવસ્થામાં વાઇરસનું રહેઠાણ જીવંત કોષની બહાર હોય છે.

(B) વાઇરસને સજીવ અને નિર્જીવની વચ્ચેની કડી માનવામાં આવે છે.
જ્યારે તેઓ યજમાન કોષની બહાર (મુક્ત અવસ્થામાં) હોય છે,ત્યારે તેઓ કોઈ પણ ચયાપચયની ક્રિયાઓ દર્શાવતા નથી અને તેમને નિષ્ક્રિય અથવા નિર્જીવ ગણવામાં આવે છે.
તેઓ માત્ર ત્યારે જ સજીવના લક્ષણો દર્શાવે છે જ્યારે તેઓ યજમાન કોષમાં પ્રવેશ કરે છે અને પ્રજનન માટે તેની મશીનરીનો ઉપયોગ કરે છે.
તેથી,મુક્ત અવસ્થામાં તેઓ નિષ્ક્રિય અને નિર્જીવ હોય છે.

(D) વાઇરસને સજીવ અને નિર્જીવની સીમારેખા પર ગણવામાં આવે છે.
જ્યારે વાઇરસ યજમાનકોષની બહાર હોય છે,ત્યારે તે નિષ્ક્રિય હોય છે.
પરંતુ,એકવાર તે યજમાનકોષમાં પ્રવેશ કરે છે,ત્યારે તે યજમાનકોષની જૈવિક પ્રક્રિયાઓનો ઉપયોગ કરીને પોતાના જનીનદ્રવ્યનું સ્વયંજનન કરે છે અને વાઇરલ પ્રોટીનનું સંશ્લેષણ કરે છે.
તેથી,યજમાનકોષની અંદર વાઇરસ સજીવના લક્ષણો દર્શાવે છે અને તેને સક્રિય ગણવામાં આવે છે.

(C) લુઈ પાશ્ચર એવા પ્રથમ વૈજ્ઞાનિક હતા જેમણે ચેપી રોગો,જેમ કે હડકવા (rabies),ના રોગકારક ઘટકોનું વર્ણન કરવા માટે 'વાઇરસ' (જેનો અર્થ ઝેર અથવા ઝેરી પ્રવાહી થાય છે) શબ્દનો ઉપયોગ કર્યો હતો. દિમિત્રી ઇવાનોવ્સકી તમાકુના મોઝેક વાઇરસની શોધ માટે જાણીતા છે,પરંતુ 'વાઇરસ' શબ્દ સૌપ્રથમ પાશ્ચર દ્વારા આપવામાં આવ્યો હતો.

(D) વાઇરસ આનુવંશિક દ્રવ્ય ($DNA$ અથવા $RNA$) ધરાવે છે જે એક રક્ષણાત્મક પ્રોટીન આવરણથી ઘેરાયેલું હોય છે.
આ રક્ષણાત્મક પ્રોટીન આવરણને $Capsid$ (કૅપ્સિડ) કહેવામાં આવે છે.
$Capsid$ એ નાના પ્રોટીન એકમોનું બનેલું હોય છે જેને $Capsomeres$ (કૅપ્સોમિયર) કહે છે.

(A) વાઇરસના પ્રોટીન આવરણને $Capsid$ (કૅપ્સિડ) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
આ $Capsid$ એ $Capsomeres$ (કૅપ્સોમિયર) નામના નાના બંધારણીય એકમોનું બનેલું હોય છે.
આ $Capsomeres$ વાઇરસના ન્યુક્લિક એસિડનું રક્ષણ કરવા માટે કુંતલાકાર અથવા બહુફલકીય ભૌમિતિક સ્વરૂપમાં ગોઠવાયેલા હોય છે.

(B) વાઇરસનું વર્ગીકરણ તેઓ જે યજમાનને ચેપ લગાડે છે તેના આધારે કરવામાં આવે છે.
$1$. વનસ્પતિ વાઇરસમાં સામાન્ય રીતે એક-શૃંખલામય $RNA$ હોય છે.
$2$. બૅક્ટેરિયલ વાઇરસ (બૅક્ટેરિયોફેજ) માં સામાન્ય રીતે બેવડી શૃંખલામય $DNA$ હોય છે.
$3$. પ્રાણીજન્ય વાઇરસમાં તેમના જનીન દ્રવ્ય તરીકે $DNA$ અથવા $RNA$ બંને હોઈ શકે છે.
આપેલા વિકલ્પોમાંથી,પોલિયો વાઇરસ એ એક જાણીતો પ્રાણીજન્ય વાઇરસ છે જે મનુષ્યોને ચેપ લગાડે છે.

(D) જે વાઇરસ વનસ્પતિને ચેપ લગાડે છે તેને વનસ્પતિજન્ય વાઇરસ કહેવામાં આવે છે.
ટોબેકો મોઝેઇક વાઇરસ $(TMV)$ એ એક જાણીતો વનસ્પતિજન્ય વાઇરસ છે જે તમાકુના છોડમાં મોઝેઇક રોગ પ્રેરે છે.
પોટેટો ટ્યુબર વાઇરસ પણ એક પ્રકારનો વનસ્પતિજન્ય વાઇરસ છે જે બટાટાના પાકને ચેપ લગાડે છે.
બૅક્ટેરિયોફેજ એ એવા વાઇરસ છે જે બૅક્ટેરિયાને ચેપ લગાડે છે,વનસ્પતિને નહીં.
તેથી,$(A)$ અને $(B)$ બંને વનસ્પતિજન્ય વાઇરસના ઉદાહરણો છે.

(C) વાયરસ આનુવંશિક દ્રવ્ય ($DNA$ અથવા $RNA$) ધરાવે છે જે કૅપ્સિડ નામના પ્રોટીનના આવરણથી ઘેરાયેલું હોય છે.
કૅપ્સિડ નાના પ્રોટીન એકમોનું બનેલું હોય છે જેને કૅપ્સોમિયર કહેવામાં આવે છે.
આ એકમો પ્રોટીન હોવાથી,તે મૂળભૂત રીતે એમિનો એસિડની શૃંખલાઓ છે,જેને પોલીપેપ્ટાઇડ કહેવામાં આવે છે.
તેથી,કૅપ્સોમિયર પોલીપેપ્ટાઇડનું બનેલું હોય છે.

(C) વાઇરસને સજીવ અને નિર્જીવ વચ્ચેની કડી માનવામાં આવે છે.
તેઓ કોષીય રચના ધરાવતા નથી અને જીવંત કોષની બહાર નિષ્ક્રિય સ્ફટિકમય રચના તરીકે જોવા મળે છે.
જોકે,જ્યારે તેઓ યજમાન કોષમાં પ્રવેશ કરે છે,ત્યારે તેઓ યજમાન કોષની જૈવિક મશીનરીનો ઉપયોગ કરીને પોતાની પ્રતિકૃતિ બનાવે છે.
આ બેવડા સ્વભાવને કારણે—યજમાનની બહાર નિર્જીવ પદાર્થ જેવા અને યજમાનની અંદર સજીવના લક્ષણો (જેમ કે પ્રજનન) દર્શાવતા હોવાથી—તેમને સજીવ અને નિર્જીવ વચ્ચેની કડી તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

(B) વાઇરસના જનીનિક દ્રવ્યને રક્ષણ આપતા પ્રોટીનના આવરણને $Capsid$ (કૅપ્સિડ) કહેવામાં આવે છે.
આ $Capsid$ નાના પ્રોટીન એકમોનો બનેલો હોય છે જેને $Capsomeres$ (કૅપ્સોમિયર) કહે છે.
$Capsid$ વાઇરસના ન્યુક્લિક ઍસિડ ($DNA$ અથવા $RNA$) ને પર્યાવરણીય નુકસાનથી બચાવે છે.

(D) વાઇરસને સજીવ અને નિર્જીવ વચ્ચેની કડી માનવામાં આવે છે કારણ કે તેઓ બંનેના લક્ષણો દર્શાવે છે.
$1$. જ્યારે તેઓ યજમાન કોષની બહાર હોય છે,ત્યારે તેઓ નિષ્ક્રિય અને નિર્જીવ પદાર્થ (સ્ફટિકો જેવા) તરીકે વર્તે છે.
$2$. જ્યારે તેઓ યજમાન કોષમાં પ્રવેશ કરે છે,ત્યારે તેઓ સક્રિય બને છે અને સજીવના લક્ષણો (જેમ કે પ્રજનન) દર્શાવે છે.
$3$. તેઓ બંને અવસ્થાઓમાં (મુક્ત અવસ્થામાં નિર્જીવ તરીકે અને યજમાન કોષમાં સજીવ તરીકે) અસ્તિત્વ ધરાવતા હોવાથી,તેમને સજીવ અને નિર્જીવ વચ્ચેનો સેતુ માનવામાં આવે છે.

(D) વાઇરસને સજીવ અને નિર્જીવ વચ્ચેની કડી માનવામાં આવે છે. તેઓ ફરજિયાત પરોપજીવી છે,જેમને તેમના જનીન દ્રવ્યનું સ્વયંજનન કરવા અને પ્રોટીનનું સંશ્લેષણ કરવા માટે યજમાનકોષની જરૂર પડે છે. યજમાનકોષની બહાર,વાઇરસ નિષ્ક્રિય કણો તરીકે રહે છે જે કોઈપણ ચયાપચયની ક્રિયા,વૃદ્ધિ કે પ્રજનન દર્શાવતા નથી. તેથી,યજમાનની બહાર તેઓ નિર્જીવ તરીકે વર્તે છે.

(B) વાઇરસને સજીવ અને નિર્જીવ વચ્ચેની કડી માનવામાં આવે છે. તેઓ યજમાન કોષની બહાર નિર્જીવ તરીકે વર્તે છે કારણ કે તેમને સ્ફટિક (crystallized) સ્વરૂપે મેળવી શકાય છે અને રાસાયણિક પદાર્થોની જેમ સંગ્રહિત કરી શકાય છે. તેમની પાસે ચયાપચયની ક્રિયાઓ કે કોષીય રચનાનો અભાવ હોય છે,જે સજીવોના મુખ્ય લક્ષણો છે. તેઓ માત્ર યજમાન કોષમાં પ્રવેશ્યા પછી જ સજીવ હોવાના લક્ષણો (પ્રજનન) દર્શાવે છે.

(D) વાઇરસને સજીવ અને નિર્જીવ વચ્ચેની કડી માનવામાં આવે છે. તેમની પાસે સ્વતંત્ર ચયાપચય અને પ્રજનન માટે જરૂરી કોષીય તંત્રનો અભાવ હોય છે. તેઓ જ્યારે યજમાન કોષને ચેપ લગાડે છે ત્યારે જ જીવનના લક્ષણો (જેમ કે પ્રતિકૃતિ) દર્શાવે છે. યજમાનની બહાર,તેઓ નિષ્ક્રિય,નિર્જીવ કણો તરીકે વર્તે છે. તેથી,તેઓ સાચા જીવંત કોષોથી અલગ છે.

(A) વાઇરસને 'વૈકલ્પિક પરોપજીવી' (obligate parasites) માનવામાં આવે છે કારણ કે તેમની પાસે સ્વતંત્ર ચયાપચય અને પ્રજનન માટે જરૂરી તંત્રનો અભાવ હોય છે.
તેઓ યજમાનકોષની બહાર નિષ્ક્રિય હોય છે અને જ્યારે તેઓ જીવંત યજમાનકોષમાં પ્રવેશ કરે છે ત્યારે જ સક્રિય થાય છે અને તેમનું પ્રજનન કરે છે.
જોકે તેઓ અતિ સૂક્ષ્મ હોય છે અને ન્યુક્લિઇક ઍસિડ ધરાવે છે,પરંતુ તેમનું સૌથી મુખ્ય જૈવિક લક્ષણ જે તેમને અન્ય સજીવોથી અલગ પાડે છે તે છે ચયાપચય અને પ્રજનન માટે યજમાનકોષ પર તેમની સંપૂર્ણ નિર્ભરતા.

(C) બૅક્ટેરિયોફેજ એ એક પ્રકારનો વાઇરસ છે જે ખાસ કરીને બૅક્ટેરિયાને ચેપ લગાડે છે અને તેની અંદર પ્રજનન કરે છે.
'બૅક્ટેરિયોફેજ' શબ્દનો શાબ્દિક અર્થ 'બૅક્ટેરિયા ખાનાર' (ગ્રીક શબ્દ 'phagein' એટલે 'ખાવું') થાય છે.
આ વાઇરસ બૅક્ટેરિયાની સપાટી પર ચોંટી જાય છે અને પોતાનું જનીનિક દ્રવ્ય યજમાન કોષમાં દાખલ કરે છે,જેથી તે વાઇરલ પ્રતિકૃતિ બનાવવા માટે કોષની મશીનરીનો ઉપયોગ કરી શકે.
તેથી,વિકલ્પ $C$ સાચો જવાબ છે.