Viruses, Viroids, Prions and Lichens Questions in Gujarati

(D) વાઇરલ કેપ્સિડ એ વાઇરસનું પ્રોટીનનું બનેલું કવચ છે,જે તેના જનીનિક દ્રવ્યને આવરી લે છે.
આ પ્રોટીન કવચ નાના બંધારણીય પેટાએકમોનું બનેલું હોય છે જેને કેપ્સોમિયર કહેવામાં આવે છે.
કેપ્સોમિયર પ્રોટીન હોવાથી,તે પેપ્ટાઇડ બંધ દ્વારા જોડાયેલા એમિનો એસિડના બનેલા હોય છે,જે પોલિપેપ્ટાઇડ શૃંખલા બનાવે છે.
તેથી,સાચું વર્ણન એ છે કે કેપ્સોમિયર એ પોલિપેપ્ટાઇડ શૃંખલા છે.

(C) વાઈરસ એ અકોષીય સજીવો છે જે જીવંત કોષની બહાર નિષ્ક્રિય સ્ફટિકમય બંધારણ ધરાવે છે. તેઓ વિકલ્પી પરોપજીવીઓ છે,જેનો અર્થ છે કે તેઓ માત્ર યજમાન કોષમાં પ્રવેશ્યા પછી જ પ્રજનન કરી શકે છે અને જીવનના લક્ષણો દર્શાવે છે. એકવાર તેઓ યજમાન કોષમાં પ્રવેશ કરે,પછી તેઓ યજમાન કોષની જૈવિક મશીનરીનો ઉપયોગ કરીને પોતાની પ્રતિકૃતિ બનાવે છે અને સક્રિય થાય છે.

(C) વાઈરસને સજીવ અને નિર્જીવ વચ્ચેની કડી માનવામાં આવે છે કારણ કે તે બંનેના લક્ષણો ધરાવે છે.
$1$. નિર્જીવ લક્ષણો: તેને સ્ફટિક સ્વરૂપે મેળવી શકાય છે,તેમાં કોષીય રચનાનો અભાવ હોય છે અને તે યજમાન કોષની બહાર પ્રજનન કરી શકતા નથી.
$2$. સજીવ લક્ષણો: તે જનીન દ્રવ્ય ($DNA$ અથવા $RNA$) ધરાવે છે,તેમાં વિકૃતિ (mutation) થઈ શકે છે અને તે જીવંત યજમાન કોષની અંદર પ્રજનન કરી શકે છે.

(A) $\text{કેપ્સીડ}$ એ વાઈરસનું પ્રોટીનનું બનેલું આવરણ છે, જે તેની જનીનિક દ્રવ્ય ($DNA$ અથવા $RNA$) ને આવરી લે છે.
$\text{વાઈરસ}$ એ અકોષીય સજીવો છે જે જીવંત કોષની બહાર નિષ્ક્રિય સ્ફટિકમય બંધારણ ધરાવે છે.
$\text{ફૂગ}$ ની કોષદીવાલ $\text{કાઈટીન}$ ની બનેલી હોય છે.
$\text{વિરોઇડ}$ એ ચેપી કારકો છે જે માત્ર $RNA$ ના ટૂંકા તંતુના બનેલા હોય છે અને તેમાં પ્રોટીનનું આવરણ હોતું નથી.
$\text{બેક્ટેરિયા}$ ની કોષદીવાલ $\text{પેપ્ટીડોગ્લાયકેન}$ ની બનેલી હોય છે.
તેથી, સાચો જવાબ $A$ (વાઈરસ) છે.

(C) 'વાઈરસ' (virus) શબ્દ લુઈ પાશ્ચર દ્વારા આપવામાં આવ્યો હતો. લેટિન ભાષામાં 'વાઈરસ'નો અર્થ 'ઝેર' અથવા 'વિષકારક પ્રવાહી' (venom or poisonous fluid) થાય છે. પાશ્ચરે આ શબ્દનો ઉપયોગ રોગકારક ચેપી ઘટકોનું વર્ણન કરવા માટે કર્યો હતો,કારણ કે તેઓ બેક્ટેરિયા કરતા કદમાં નાના હતા અને બેક્ટેરિયા-પ્રૂફ ફિલ્ટરમાંથી પણ પસાર થઈ શકતા હતા.

(A) બૅક્ટેરિયાપ્રુફ ફિલ્ટરને બૅક્ટેરિયા અને તેનાથી મોટા સૂક્ષ્મજીવોને રોકવા માટે બનાવવામાં આવે છે,કારણ કે તેમનું કદ પ્રમાણમાં મોટું હોય છે.
વાઈરસનું કદ બૅક્ટેરિયા કરતા ઘણું નાનું હોય છે,જે સામાન્ય રીતે $20 \ nm$ થી $300 \ nm$ ની વચ્ચે હોય છે.
તેમના અત્યંત નાના કદને કારણે,વાઈરસ બૅક્ટેરિયાપ્રુફ ફિલ્ટરના છિદ્રોમાંથી સરળતાથી પસાર થઈ શકે છે.
ફૂગ,લીલ અને લાઈકેન એ બહુકોષીય અથવા મોટા એકકોષીય સજીવો છે જે બૅક્ટેરિયા કરતા ઘણા મોટા હોય છે અને આવા ફિલ્ટર્સ દ્વારા સરળતાથી પકડાઈ જાય છે.

(C) ડી.જે. ઈવાનોવ્સકી $(1892)$ એ તમાકુના મોઝેક રોગના કારક સજીવો તરીકે કેટલાક સૂક્ષ્મજીવોને ઓળખ્યા હતા. આ સજીવો બેક્ટેરિયા કરતા પણ નાના હતા કારણ કે તેઓ બેક્ટેરિયા-પ્રૂફ ફિલ્ટરમાંથી પસાર થઈ શકતા હતા. આ શોધ વાઈરસની પ્રથમ ઓળખ હતી.

(B) કેપ્સીડ એ વાયરસનું પ્રોટીનનું બનેલું કવચ છે. તે પ્રોટીનના બનેલા અનેક ઓલિગોમેરિક બંધારણીય એકમોનું બનેલું હોય છે,જેને કેપ્સોમર્સ કહેવામાં આવે છે. આ કેપ્સોમર્સ એમિનો એસિડની સાંકળો હોવાથી,કેપ્સીડ મુખ્યત્વે પોલીપેપ્ટાઈડનું બનેલું હોય છે.

(C) લુઈ પાશ્ચરે ચેપી રોગોના રોગકારક માટે $Virus$ (જેનો અર્થ વિષ અથવા ઝેરી પ્રવાહી થાય છે) શબ્દ આપ્યો હતો. તેમણે દર્શાવ્યું હતું કે આ રોગકારકો બેક્ટેરિયા કરતા કદમાં નાના હોય છે અને બેક્ટેરિયલ ફિલ્ટરમાંથી પસાર થઈ શકે છે.

(B) વિરોઈડ્સ એ ચેપી કારકો છે જે માત્ર ગોળાકાર,એક-શૃંખલામય $RNA$ ના ટૂંકા તંતુના બનેલા હોય છે,જેમાં પ્રોટીનનું આવરણ (કેપ્સિડ) હોતું નથી.
તેનાથી વિપરીત,વાઇરસ (પછી તે પ્રાણીજન્ય,વનસ્પતિજન્ય કે બૅક્ટેરિયો ફેજ હોય) માં જનીનિક દ્રવ્ય પ્રોટીનના આવરણમાં બંધાયેલું હોય છે,જેને કેપ્સિડ કહેવામાં આવે છે.

(A) બટાટામાં તંતુમય ગ્રંથિલ (Potato spindle tuber) રોગ $Viroids$ (વિરોઈડ્સ) દ્વારા થાય છે.
$Viroids$ એ ચેપી કારકો છે જે માત્ર પ્રોટીન કોટ વગરના વર્તુળાકાર,એક-શૃંખલામય $RNA$ ના ટૂંકા તંતુના બનેલા હોય છે.
તેમની શોધ $T.O. Diener$ દ્વારા $1971$ માં કરવામાં આવી હતી.
વાઈરસથી વિપરીત,તેમની પાસે $Capsid$ (પ્રોટીનનું આવરણ) હોતું નથી,જે તેમને વાઈરસ કરતા નાના અને અલગ પાડે છે.

(D) બૅક્ટેરિયોફેજ (અથવા ફેજ) એ એક પ્રકારનો વાઇરસ છે જે બૅક્ટેરિયાને ચેપ લગાડે છે અને તેની અંદર પ્રજનન કરે છે. આ શબ્દ 'બૅક્ટેરિયા' અને ગ્રીક શબ્દ 'ફેજિન' (phagein) પરથી આવ્યો છે,જેનો અર્થ 'ખાવું' થાય છે. તેઓ ફરજિયાત પરોપજીવી છે જે પ્રજનન કરવા માટે યજમાન બૅક્ટેરિયાની જૈવિક મશીનરીનો ઉપયોગ કરે છે.

(C) વિરોઈડ્સ એ વાઈરસ કરતાં પણ નાના ચેપી સભ્યો છે. તેમની શોધ $T.O. Diener$ દ્વારા $1971$ માં કરવામાં આવી હતી. તેઓ પ્રોટીનનું આવરણ (કેપ્સિડ) ધરાવતા નથી અને માત્ર ટૂંકા વર્તુળાકાર એક-શૃંખલિત $RNA$ ના બનેલા હોય છે. પ્રોટીનનું આવરણ ગેરહાજર હોવાથી,તેઓ વાઈરસ કરતાં કદમાં નાના હોય છે.

(B) વિરોઈડ્સ એવા ચેપી કારકો છે જે માત્ર ગોળાકાર,એક-શૃંખલામય $RNA$ ના ટૂંકા અણુના બનેલા હોય છે,જેમાં પ્રોટીનનું આવરણ (કેપ્સિડ) હોતું નથી.
તેની સામે,વાઈરસમાં જનીનદ્રવ્ય ($DNA$ અથવા $RNA$) હોય છે જે કેપ્સિડ નામના પ્રોટીન આવરણમાં બંધ હોય છે.
તેથી,વિરોઈડ્સ એવા ચેપી કારકો છે જેમાં કેપ્સિડનો અભાવ હોય છે.

(C) કેપ્સિડ એ વાયરસનું પ્રોટીનનું બનેલું આવરણ છે,જે તેના જનીનિક દ્રવ્યને ઘેરી રાખે છે. તે પ્રોટીનથી બનેલા અનેક ઓલિગોમેરિક બંધારણીય એકમોનું બનેલું હોય છે જેને કેપ્સોમિયર્સ કહેવામાં આવે છે. તેથી,કેપ્સિડ એ મૂળભૂત રીતે એક પ્રોટીનનું બંધારણ છે.

(B) વિરોઇડ એ વાઇરસ કરતાં પણ નાના ચેપી કારકો છે. તે માત્ર એક ટૂંકા,વર્તુળાકાર,એક-શૃંખલામય $RNA$ ના બનેલા હોય છે અને તેમાં પ્રોટીનનું આવરણ (કેપ્સિડ) હોતું નથી. તેની સરખામણીમાં,વાઇરસમાં જનીન દ્રવ્ય ($DNA$ અથવા $RNA$) પ્રોટીનના આવરણમાં બંધાયેલું હોય છે. તેથી,વિરોઇડને સૌથી નાના જાણીતા ચેપી કારકો માનવામાં આવે છે.

(C) વાયરસના રક્ષણાત્મક પ્રોટીન-આવરણને $Capsid$ (કૅપ્સિડ) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
તે પ્રોટીનનાં બનેલા એકમોનું બનેલું હોય છે જેને $Capsomeres$ (કૅપ્સોમિયર્સ) કહે છે.
$Capsid$ વાયરસના જનીન દ્રવ્ય ($DNA$ અથવા $RNA$) ને પર્યાવરણીય નુકસાનથી સુરક્ષિત રાખે છે.

(D) $1971$ માં,$T.O. Diener$ એ એક નવા ચેપી કારકની શોધ કરી જે વાઇરસ કરતા કદમાં નાના હતા અને બટાટામાં સ્પિન્ડલ ટ્યુબર રોગનું કારણ બનતા હતા. આ કારકોને $Viroids$ (વિરોઇડ) નામ આપવામાં આવ્યું હતું. તેઓ ઓછા આણ્વીય ભાર ધરાવતા $RNA$ ના બનેલા હોય છે અને તેમાં વાઇરસમાં જોવા મળતું પ્રોટીનનું આવરણ હોતું નથી.

(B) લાઈકેન એ લીલ અને ફૂગ વચ્ચેનું સહજીવન છે,એટલે કે પરસ્પર ઉપયોગી જોડાણ છે.
લીલના ઘટકને ફાયકોબાયોન્ટ કહેવામાં આવે છે,જે સ્વયંપોષી છે અને ખોરાક બનાવે છે.
ફૂગના ઘટકને માયકોબાયોન્ટ કહેવામાં આવે છે,જે આશ્રય પૂરો પાડે છે અને તેના સાથી માટે ખનિજ પોષક તત્વો અને પાણીનું શોષણ કરે છે.
આમ,સાચો જવાબ $B$ (લાઈકેન) છે.

(A) લાઇકેનમાં,ફૂગનો ઘટક (માયકોબાયોન્ટ) લિંગી પ્રજનન માટે જવાબદાર છે. નર પ્રજનન રચનાઓને સ્પર્મોગોનિયા (અથવા પિકનિડિયા) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે,જે સ્પર્મેશિયા ઉત્પન્ન કરે છે. માદા પ્રજનન રચનાઓને એસ્કોગોનિયા (અથવા કાર્પોગોનિયા) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. આ રચનાઓ સામાન્ય રીતે ફૂગના ભાગીદારના ફળકાય (એસ્કોકાર્પ્સ) ની અંદર ઉત્પન્ન થાય છે.

(A) લાઈકેનના ફળકાય,જે ફૂગના ઘટક (માયકોબાયોન્ટ) દ્વારા ઉત્પન્ન થાય છે,તેને એસ્કોકાર્પ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
આમાં,કપ આકારના અથવા રકાબી આકારના ફળકાયને ખાસ કરીને $Apothecium$ (એપોથેસિયમ) કહેવામાં આવે છે.
$Perithecium$ (પેરિથેસિયમ) ફ્લાસ્ક આકારનું હોય છે,જ્યારે $Hypothecium$ (હાઈપોથેસિયમ) એ એસ્કોકાર્પમાં હાઈમેનિયમની બરાબર નીચે આવેલા કવકતંતુઓના સ્તરને દર્શાવે છે.

(B) લાઈકેનમાં અલિંગી પ્રજનન મુખ્યત્વે વાનસ્પતિક પ્રજનન અને વિશિષ્ટ રચનાઓ દ્વારા થાય છે.
$(i)$ પાયક્નિયોસ્પોર (જેને પાયક્નોકોનિડિયા પણ કહેવાય છે) એ પાયક્નિડિયા નામની રચનાઓમાં ઉત્પન્ન થતા નાના અલિંગી બીજાણુઓ છે.
$(iv)$ સોરેડિયા એ નાના,પાવડર જેવા પ્રજનન એકમો છે જે ફૂગના તંતુઓમાં વીંટળાયેલા કેટલાક લીલના કોષોના બનેલા હોય છે,જે વાનસ્પતિક પ્રસરણ માટે ખૂબ જ અસરકારક છે.
તેથી,લાઈકેનમાં અલિંગી પ્રજનન $(i)$ પાયક્નિયોસ્પોર અને $(iv)$ સોરેડિયા દ્વારા થાય છે.

(B) લાઇકેન એ લીલ અને ફૂગ વચ્ચેનું સહજીવન છે.
આ સહજીવનમાં,લીલના ઘટકને $phycobiont$ (ફાયકોબાયોન્ટ) અને ફૂગના ઘટકને $mycobiont$ (માયકોબાયોન્ટ) કહેવામાં આવે છે.
બંને ઘટકો પરસ્પર ફાયદાકારક સંબંધમાં રહે છે,જ્યાં લીલ પ્રકાશસંશ્લેષણ દ્વારા ખોરાક પૂરો પાડે છે અને ફૂગ લીલ માટે રક્ષણ,આધાર અને ખનિજોનું શોષણ કરે છે.
તેથી,ફૂગના ઘટકને $mycobiont$ કહેવામાં આવે છે.

(A) લાઇકેન એ લીલ અને ફૂગ વચ્ચેનું સહજીવન દર્શાવે છે.
$1$. લીલના ઘટકને $Phycobiont$ (ફાયકોબાયોન્ટ) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે,જે સ્વયંપોષી છે કારણ કે તેમાં ક્લોરોફિલ હોય છે અને તે પ્રકાશસંશ્લેષણ કરે છે.
$2$. ફૂગના ઘટકને $Mycobiont$ (માયકોબાયોન્ટ) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે,જે પરપોષી છે કારણ કે તેમાં ક્લોરોફિલનો અભાવ હોય છે અને તે ખોરાક માટે લીલ પર આધાર રાખે છે.
$3$. $Mycobiont$ એ $Phycobiont$ માટે રક્ષણ,આધાર અને ખનિજો તથા પાણીનું શોષણ પૂરું પાડે છે.
તેથી,સાચું વિધાન એ છે કે $Phycobiont$ સ્વયંપોષી છે અને $Mycobiont$ પરપોષી છે.

(B) સાચી જોડ નીચે મુજબ છે:
$1$. ઈવાનોવ્સકી: તેઓએ સૌપ્રથમ $1892$ માં $TMV$ (ટોબેકો મોઝેક વાઇરસ) ની શોધ કરી હતી $(1-u)$.
$2$. તલસાણે: તેઓ ફૂગવિદ્યા (Mycology) ના અભ્યાસ માટે જાણીતા છે $(2-t)$.
$3$. ડાયેનર: તેઓએ $1971$ માં વિરોઈડની શોધ કરી હતી $(3-p)$.
$4$. બેઇજેરિંક: તેઓએ દર્શાવ્યું કે ચેપગ્રસ્ત તમાકુના છોડનો અર્ક તંદુરસ્ત છોડમાં ચેપ લગાડી શકે છે અને તેઓએ 'Contagium vivum fluidum' શબ્દ આપ્યો,જે વાઇરસના ખ્યાલ સાથે જોડાયેલ છે $(4-r)$.
તેથી,સાચો ક્રમ $1-u, 2-t, 3-p, 4-r$ છે.

(D) સાચો જવાબ $D$ છે.
$1$. વિરોઈડની શોધ $T.O. Diener$ $(1971)$ દ્વારા કરવામાં આવી હતી.
$2$. વાઈરસની શોધ $D.J. Ivanowsky$ $(1892)$ દ્વારા કરવામાં આવી હતી.
$3$. 'લાઈકેન' શબ્દનો સૌપ્રથમ ઉપયોગ $Theophrastus$ દ્વારા કરવામાં આવ્યો હતો,પરંતુ તેનો વ્યવસ્થિત અભ્યાસ $Tulane$ સાથે સંકળાયેલ છે.
$4$. $Shiv Ram Kashyap$ ને 'ભારતીય બ્રાયોલોજીના પિતા' તરીકે ઓળખવામાં આવે છે,'લીલવિદ્યાના પિતા' તરીકે નહીં. 'લીલવિદ્યાના પિતા' $F.E. Fritsch$ છે.

(A) લાઈકેનમાં ફૂગનો ઘટક (માયકોબાયોન્ટ) લિંગી પ્રજનન માટે જવાબદાર છે. લિંગી પ્રજનન અંગો,ખાસ કરીને ફળકાય (fruiting bodies) જે બીજાણુઓ ઉત્પન્ન કરે છે,તેને એપોથેસિયમ (એકવચન: apothecium) અથવા પેરીથેસિયમ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. આપેલા વિકલ્પોમાંથી,એપોથેસિયમ એ ઘણા લાઈકેનમાં જોવા મળતી લાક્ષણિક કપ-આકારની ફળકાય રચના છે જ્યાં લિંગી બીજાણુઓનું નિર્માણ થાય છે.

(C) લાઇકેન એ લીલ (ફાયકોબાયોન્ટ) અને ફૂગ (માયકોબાયોન્ટ) વચ્ચેનું સહજીવન દર્શાવે છે.
આ સંબંધમાં,લીલ પ્રકાશસંશ્લેષણ દ્વારા ખોરાક પૂરો પાડે છે,જ્યારે ફૂગ લીલ માટે રક્ષણ,આધાર અને ખનીજો તથા પાણીનું શોષણ કરવામાં મદદ કરે છે.
આ જોડાણમાં બંને સજીવોને લાભ થતો હોવાથી,તેને સહજીવી પોષણપદ્ધતિ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

(B) લાઈકેન એ લીલ અને ફૂગ વચ્ચેનું સહજીવન છે.
આ સહજીવનમાં,લીલના ઘટકને ફાયકોબાયોન્ટ અને ફૂગના ઘટકને માયકોબાયોન્ટ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
ફાયકોબાયોન્ટ સામાન્ય રીતે લીલ (અથવા સાયનોબેક્ટેરિયા) છે,જે પ્રકાશસંશ્લેષણ કરવામાં સક્ષમ છે.
તે પ્રકાશસંશ્લેષણ કરે છે,તેથી તે સ્વયંપોષી છે અને ફૂગ માટે ખોરાક પૂરો પાડે છે.
તેથી,ફાયકોબાયોન્ટ સ્વયંપોષી છે.

(A) લાઇકેન એ લીલ (ફાયકોબાયોન્ટ) અને ફૂગ (માયકોબાયોન્ટ) વચ્ચેનો સહજીવી સંબંધ દર્શાવે છે.
આ જોડાણમાં,લીલનો ઘટક પ્રકાશસંશ્લેષણ દ્વારા ખોરાક પૂરો પાડે છે,જ્યારે ફૂગનો ઘટક (માયકોબાયોન્ટ) રક્ષણ,આધાર અને પાણી તથા ખનિજોનું શોષણ કરવામાં મદદ કરે છે.
ફૂગ પરપોષી સજીવો હોવાથી,તેઓ પોતાનો ખોરાક જાતે બનાવી શકતા નથી,તેથી તેઓ લીલના ભાગીદાર પર આધાર રાખે છે.
આથી,વિધાન $A$ અને કારણ $R$ બંને સાચાં છે અને $R$ એ $A$ ની સાચી સમજૂતી છે.

(C) લાઈકેન એ ફૂગ અને લીલ અથવા સાયનોબેક્ટેરિયા વચ્ચેનું સહજીવન છે. $Strigula$,$Parmelia$ અને $Usnea$ (જેને સામાન્ય રીતે 'દગડફૂલ' તરીકે ઓળખવામાં આવે છે) એ લાઈકેનના જાણીતા ઉદાહરણો છે. $Anthoceros$ એ હોર્નવર્ટ્સ (Hornworts) પ્રજાતિ છે,જે વનસ્પતિ સૃષ્ટિના બ્રાયોફાઈટા (Bryophyta) વિભાગમાં આવે છે,ફૂગ સૃષ્ટિ કે લાઈકેન જૂથમાં નહીં. તેથી,$Anthoceros$ એ લાઈકેન નથી.

(D) લાઈકેનને તેમના બાહ્ય સ્વરૂપના આધારે મુખ્ય ત્રણ પ્રકારોમાં વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે:
$1$. પર્પટાભ $(Crustose)$: આ સપાટી સાથે સખત રીતે જોડાયેલા પાતળા પોપડા જેવા સ્તર બનાવે છે.
$2$. પત્રમય $(Foliose)$: આ પર્ણ જેવા,ચપટા અને ખંડિત રચના ધરાવે છે.
$3$. ક્ષુપિલ $(Fruticose)$: આ શાખાયુક્ત,ક્ષુપ જેવા અથવા લટકતી રચના ધરાવે છે.
તંતુમય $(Filamentous)$ એ લાઈકેનના વૃદ્ધિ સ્વરૂપ માટે પ્રમાણિત વર્ગીકરણનો પ્રકાર નથી.

(C) લાઈકેન એ લીલ અને ફૂગ વચ્ચેનો સહજીવી સંબંધ છે,એટલે કે તે પરસ્પર ઉપયોગી સંબંધ છે.
લીલના ઘટકને ફાઈકોબાયોન્ટ (જે સ્વયંપોષી છે અને ખોરાક બનાવે છે) કહેવામાં આવે છે,અને ફૂગના ઘટકને માયકોબાયોન્ટ (જે આશ્રય આપે છે અને તેના સાથી માટે ખનિજ પોષક તત્વો અને પાણીનું શોષણ કરે છે) કહેવામાં આવે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(C) લાઇકેનોલોજી એ જીવવિજ્ઞાનની એક શાખા છે જે લાઇકેનનો વૈજ્ઞાનિક અભ્યાસ કરે છે. લાઇકેન એ ફૂગ (માયકોબાયોન્ટ) અને લીલ અથવા સાયનોબેક્ટેરિયા (ફાયકોબાયોન્ટ) ના સહજીવનથી બનેલા સંયુક્ત સજીવો છે. તેથી,લાઇકેનના અભ્યાસને લાઇકેનોલોજી કહેવામાં આવે છે.

(A) લાઇકેન એ લીલ અને ફૂગ વચ્ચેનું સહજીવન છે.
આ સહજીવનમાં,લીલના ઘટકને ફાયકોબાયોન્ટ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે,જ્યારે ફૂગના ઘટકને માયકોબાયોન્ટ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
ફાયકોબાયોન્ટ સ્વયંપોષી છે અને લાઇકેન માટે ખોરાક બનાવે છે,જ્યારે માયકોબાયોન્ટ રક્ષણ અને આધાર પૂરો પાડે છે તેમજ પાણી અને ખનીજોનું શોષણ કરે છે.

(B) લાઇકેન એ લીલ અને ફૂગ વચ્ચેનું સહજીવન છે.
$1$. લીલના ઘટકને $Phycobiont$ (ફાયકોબાયોન્ટ) કહેવામાં આવે છે,જે સ્વયંપોષી છે અને પ્રકાશસંશ્લેષણ દ્વારા ખોરાક બનાવે છે.
$2$. ફૂગના ઘટકને $Mycobiont$ (માયકોબાયોન્ટ) કહેવામાં આવે છે,જે પરપોષી છે અને તે લીલને રક્ષણ,આધાર અને ખનીજો તથા પાણીનું શોષણ કરવામાં મદદ કરે છે.
તેથી,$Mycobiont$ એ પરપોષી ઘટક છે.

(A) લાઇકેન એ લીલ $(phycobiont)$ અને ફૂગ $(mycobiont)$ વચ્ચેનું સહજીવન છે.
આ સહજીવનમાં,લીલનો ઘટક પ્રકાશસંશ્લેષણ માટે જવાબદાર છે,જે લીલ અને ફૂગ બંને માટે ખોરાક બનાવે છે.
ફૂગનો ઘટક રક્ષણ પૂરું પાડે છે,પાણીનું શોષણ કરે છે અને લીલ માટે આધારમાંથી ખનિજ પોષકતત્વો પૂરા પાડે છે.

(B) લાઇકેન એ ફૂગ અને લીલ વચ્ચેનું સહજીવન છે. લાઇકેનમાં,ફૂગનો ઘટક (માયકોબાયોન્ટ) લિંગી પ્રજનન માટે જવાબદાર છે. ફૂગના ભાગીદાર દ્વારા ઉત્પન્ન થતી લિંગી પ્રજનન રચનાઓ સામાન્ય રીતે ફળકાય (fruiting bodies) હોય છે,જેને $Apothecia$ (પ્યાલા આકારના) અથવા $Perithecia$ (કુંભી આકારના) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. આ રચનાઓમાં $Asci$ હોય છે,જે $Ascospores$ ઉત્પન્ન કરે છે. આપેલા વિકલ્પોમાંથી,$Apothecia$ એ લાઇકેનમાં લિંગી પ્રજનન માટે સૌથી સામાન્ય રીતે ઓળખાતી રચના છે.

(D) લાઇકેનને તેમના વૃદ્ધિ સ્વરૂપના આધારે મુખ્ય ત્રણ પ્રકારોમાં વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે:
$1$. પર્પટાભ (Crustose) લાઇકેન: આ સપાટી પર પાતળું,પોપડી જેવું પડ બનાવે છે.
$2$. પત્રમય (Foliose) લાઇકેન: આ પર્ણ જેવું,ચપટું શરીર ધરાવે છે.
$3$. ક્ષુપિલ (Fruticose) લાઇકેન: આ શાખાયુક્ત,ક્ષુપ જેવું અથવા લટકતું શરીર ધરાવે છે.
તેથી,આપેલા તમામ વિકલ્પો લાઇકેનના પ્રકારો છે.

(B) સોરેડિયમ (બહુવચન: સોરેડિયા) એ લાઇકેનમાં જોવા મળતી એક નાની,અલિંગી પ્રજનન રચના છે. તે ફૂગના તંતુઓ (માયકોબાયોન્ટ) દ્વારા ઘેરાયેલા કેટલાક લીલના કોષો (ફાયકોબાયોન્ટ) ની બનેલી હોય છે. આ રચનાઓ પવન અથવા પાણી દ્વારા ફેલાય છે અને અનુકૂળ પરિસ્થિતિઓમાં નવા લાઇકેન થેલસમાં વિકસે છે. તેથી,તે લાઇકેનમાં વાનસ્પતિક પ્રજનનની એક સામાન્ય પદ્ધતિ છે.

(D) લીલ અને ફૂગ વચ્ચેના સહજીવનને $Lichen$ (લાઇકેન) કહેવામાં આવે છે.
આ સહજીવનમાં,લીલના ઘટકને $Phycobiont$ (ફાયકોબાયોન્ટ) કહેવાય છે (જે સ્વયંપોષી છે અને ખોરાક બનાવે છે),અને ફૂગના ઘટકને $Mycobiont$ (માયકોબાયોન્ટ) કહેવાય છે (જે લીલને રક્ષણ,આધાર આપે છે અને પાણી તથા ખનિજોનું શોષણ કરે છે).
$Mycorrhiza$ (માઇકોરાઇઝા) એ ફૂગ અને ઉચ્ચ કક્ષાની વનસ્પતિઓના મૂળ વચ્ચેનું સહજીવન છે.

(C) લાઇકેન એ લીલ અને ફૂગ વચ્ચેનું સહજીવન છે.
આ જોડાણમાં,લીલના ઘટકને $Phycobiont$ (સ્વયંપોષી) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે,જે પ્રકાશસંશ્લેષણ દ્વારા ખોરાક બનાવે છે.
ફૂગના ઘટકને $Mycobiont$ (પરપોષી) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે,જે રક્ષણ અને આધાર આપે છે તથા ભાગીદાર માટે પાણી અને ખનિજોનું શોષણ કરે છે.

(C) લાઇકેન વિવિધ વિશિષ્ટ રચનાઓ દ્વારા અલિંગી પ્રજનન કરે છે.
સામાન્ય પદ્ધતિઓમાં અવખંડન,સોરેડિયા,ઇસિડિયા અને વિશિષ્ટ બીજાણુઓનું નિર્માણ સામેલ છે.
ઓઇડિયા (જેને ઓઇડિયા જેવા બીજાણુઓ પણ કહેવાય છે) અને પિકનિયોસ્પોર એ લાઇકેનના ફૂગના ઘટક (માયકોબાયોન્ટ) દ્વારા ઉત્પન્ન થતા અલિંગી બીજાણુઓના પ્રકારો છે.
તેથી,$(A)$ અને $(B)$ બંનેને લાઇકેનમાં અલિંગી પ્રજનનની પદ્ધતિઓ ગણવામાં આવે છે.

(C) લાઇકેનના ફળકાય,જે મુખ્યત્વે ફૂગના ઘટક (માયકોબાયોન્ટ) દ્વારા ઉત્પન્ન થાય છે,તેને સામાન્ય રીતે એસ્કોકાર્પ કહેવામાં આવે છે. તેમના આકાર અને બંધારણના આધારે,તેને બે મુખ્ય પ્રકારોમાં વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે:
$1$. એપોથેસિયમ: કપ આકારનું અથવા તકતી આકારનું ફળકાય.
$2$. પેરિથેસિયમ: ઉપરના ભાગે નાનું છિદ્ર (ઓસ્ટિઓલ) ધરાવતું ફ્લાસ્ક આકારનું ફળકાય.
આથી,બંને શબ્દો લાઇકેનના ફળકાયના પ્રકારો દર્શાવે છે,તેથી સાચો જવાબ $(A)$ અથવા $(B)$ છે.

(D) લાઇકેનને તેમના વૃદ્ધિ સ્વરૂપના આધારે ત્રણ મુખ્ય પ્રકારોમાં વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે: $1$. પર્પટાભ (Crustose),$2$. પત્રમય (Foliose),અને $3$. ક્ષુપિલ (Fruticose). 'સ્ફટિક લાઇકેન' એ લાઇકેનનું કોઈ માન્ય મોર્ફોલોજિકલ વર્ગીકરણ નથી. તેથી,વિકલ્પ $D$ એ ખોટો પ્રકાર છે.

(A) વાઈરસને સજીવ અને નિર્જીવ વચ્ચેની કડી માનવામાં આવે છે કારણ કે તેમની પાસે પોતાની સ્વતંત્ર ચયાપચયની ક્રિયાઓ કરવા માટેની કોઈ તંત્રવ્યવસ્થા હોતી નથી.
મુક્ત અવસ્થામાં (યજમાનની બહાર),વાઈરસ નિષ્ક્રિય હોય છે અને નિર્જીવ રાસાયણિક કણો (સ્ફટિકમય) જેવું વર્તન કરે છે.
જો કે,જ્યારે તેઓ યજમાન કોષમાં પ્રવેશ કરે છે,ત્યારે તેઓ યજમાનની કોષીય તંત્રવ્યવસ્થાનો ઉપયોગ કરીને પોતાની પ્રતિકૃતિ બનાવે છે,આમ તેઓ સજીવના લક્ષણો દર્શાવે છે.
તેથી,વિધાન અને કારણ બંને સાચાં છે,અને કારણ એ વિધાનની સાચી સમજૂતી આપે છે કે શા માટે વાઈરસને સજીવ અને નિર્જીવ વચ્ચેની કડી માનવામાં આવે છે.

(C) વિધાન $(A)$ સાચું છે: વાઈરસનું પ્રોટીનનું આવરણ,જેને કેપ્સિડ કહેવાય છે,તે કેપ્સોમિયર નામના નાના એકમોનું બનેલું હોય છે,જે ન્યુક્લિક એસિડનું રક્ષણ કરે છે.
કારણ $(R)$ ખોટું છે: વાઈરસ તેમના ચોક્કસ યજમાન કોષોની બહાર નિષ્ક્રિય હોય છે. તેઓ મુક્ત અવસ્થામાં કોઈ પણ ચયાપચયની પ્રક્રિયા કે 'જીવંત' વર્તણૂક દર્શાવતા નથી; તેઓ માત્ર ત્યારે જ પ્રજનન કરે છે જ્યારે તેઓ જીવંત યજમાન કોષને ચેપ લગાડે છે.

(C) વિરોઈડસ એ ચેપી કારકો છે જેની શોધ $T.O. Diener$ દ્વારા $1971$ માં કરવામાં આવી હતી.
તેઓ ઓછા આણ્વીય ભાર ધરાવતા $RNA$ ના બનેલા હોય છે અને તેમાં વાયરસમાં જોવા મળતું પ્રોટીન આવરણ (કેપ્સીડ) હોતું નથી.
તેથી,વિધાન $(A)$ સાચું છે.
વિરોઈડસ $RNA$ નો ટૂંકો તંતુ ધરાવે છે,$DNA$ નો નહીં.
તેથી,કારણ $(R)$ ખોટું છે.

(D) વિધાન $(A)$ ખોટું છે કારણ કે પાર્કિન્સન રોગ એ ચેતાતંત્રનો વિકાર છે,તે વિરોઈડસ દ્વારા થતો ચેપી રોગ નથી. વિરોઈડસ એ ચેપી $RNA$ ના કણો છે જે મુખ્યત્વે વનસ્પતિઓમાં રોગ ફેલાવે છે (દા.ત.,બટાટામાં સ્પિન્ડલ ટ્યુબર રોગ).
કારણ $(R)$ સાચું છે કારણ કે વિરોઈડસ માત્ર એક ટૂંકા વર્તુળાકાર એક-શૃંખલિત $RNA$ ના બનેલા હોય છે,જેમાં પ્રોટીનનું આવરણ હોતું નથી,તેથી તે વાઈરસ કરતાં કદમાં ઘણા નાના હોય છે.

(A) વિરોઈડસ એ વાયરસ કરતા પણ નાના ચેપી કારકો છે.
તેઓ માત્ર ઓછા આણ્વીય ભાર ધરાવતા $RNA$ ની એક ટૂંકી શૃંખલાના બનેલા હોય છે.
મહત્વની વાત એ છે કે,તેમની પાસે વાયરસમાં જોવા મળતું પ્રોટીનનું આવરણ (કેપ્સીડ) હોતું નથી.
તેથી,તેમને પ્રોટીનના આવરણ વગરના મુક્ત $RNA$ અણુઓ તરીકે વ્યાખ્યાયિત કરવામાં આવે છે.