Viruses, Viroids, Prions and Lichens Questions in Gujarati

(C) લાઈકેનમાં અલિંગી પ્રજનન મુખ્યત્વે $Soredia$ (સંધિબીજાણું) તરીકે ઓળખાતા વિશિષ્ટ વાનસ્પતિક પ્રજનન એકમો દ્વારા થાય છે.
$Soredia$ એ ફૂગના તંતુઓ (hyphae) દ્વારા વીંટળાયેલા લીલના કોષોનો બનેલો નાનો,પાવડર જેવો સમૂહ છે.
આ રચનાઓ સુકાય (thallus) પરથી સરળતાથી અલગ થઈ જાય છે અને પવન કે પાણી દ્વારા ફેલાઈને નવી લાઈકેન વસાહતો બનાવે છે.
અવખંડન પણ એક સામાન્ય પદ્ધતિ છે,પરંતુ $Soredia$ એ લાઈકેન માટેની વિશિષ્ટ અલિંગી પ્રજનન રચના છે.

(C) $Strigula$ એ પર્ણનિવાસી (પાંદડા પર ઉગતી) લાઇકેનનું એક પ્રજાતિ છે. આ લાઇકેન ઉષ્ણકટિબંધીય અને ઉપ-ઉષ્ણકટિબંધીય પ્રદેશોમાં જીવંત પાંદડાઓની સપાટી પર ઉગે છે. તે ફૂગના ભાગીદાર (માયકોબાયોન્ટ) અને લીલના ભાગીદાર (ફોટોબાયોન્ટ,સામાન્ય રીતે $Cephaleuros$) વચ્ચે સહજીવન સંબંધ બનાવે છે.

(C) લાઈકેનવિદ્યા એ જીવવિજ્ઞાનની એક શાખા છે જે લાઈકેનના વૈજ્ઞાનિક અભ્યાસ સાથે સંબંધિત છે. લાઈકેન એ ફૂગ (માયકોબાયોન્ટ) અને લીલ અથવા સાયનોબેક્ટેરિયા (ફાયકોબાયોન્ટ) વચ્ચેના સહજીવન સંબંધથી બનેલા સંયુક્ત સજીવો છે.

(A) લાઈકેન એ ફૂગ (માયકોબાયોન્ટ) અને લીલ અથવા સાયનોબેક્ટેરિયા (ફાયકોબાયોન્ટ) વચ્ચેનું સહજીવન છે. લાઈકેનમાં,ફૂગનો ઘટક લિંગી પ્રજનન માટે જવાબદાર છે. ફૂગનો ભાગ ફળકાય (fruiting bodies) ઉત્પન્ન કરે છે,જેમ કે એપોથેસિયા અથવા પેરીથેસિયા,જેમાં એસ્કાઈ અને એસ્કોસ્પોર્સ (પલિધ બીજાણુ) હોય છે. તેથી,લાઈકેનમાં લિંગી પ્રજનન ફૂગના ફળકાય દ્વારા થાય છે.

(D) લેટિન ભાષામાં $Virus$ શબ્દનો અર્થ '$\text{ઝેર}$' અથવા '$\text{ઝેરી પ્રવાહી}$' થાય છે।
$\text{લુઈસ}$ $\text{પાશ્ચર}$ દ્વારા આ રોગકારકોને '$Virus$' નામ આપવામાં આવ્યું હતું।
$\text{વાઇરસ}$ એ ચેપી કારકો છે જે સજીવોમાં વિવિધ રોગો ફેલાવે છે।
તેમને ઘણીવાર 'જીવંત રસાયણ' તરીકે વર્ણવવામાં આવે છે કારણ કે તેઓ પ્રોટીન કવચમાં બંધાયેલ જનીનિક દ્રવ્ય ($DNA$ અથવા $RNA$) ધરાવે છે અને સજીવ તથા નિર્જીવ બંનેના લક્ષણો દર્શાવે છે।
તેથી, આપેલા તમામ વિકલ્પો વાઇરસ માટે સાચા છે।

(C) $D.J. Ivanowsky$ $1892$ માં $Tobacco \text{ } Mosaic \text{ } Virus$ $(TMV)$ ની શોધ માટે પ્રખ્યાત છે. તેમણે તમાકુના મોઝેઇક રોગના કારક સજીવ તરીકે અમુક સૂક્ષ્મજીવોને ઓળખ્યા હતા. આ સૂક્ષ્મજીવો બેક્ટેરિયા કરતા નાના હોવાનું જણાયું હતું કારણ કે તેઓ બેક્ટેરિયા-પ્રૂફ ફિલ્ટરમાંથી પસાર થઈ શકતા હતા.

(C) બૅક્ટેરિયોફેજ એ એક પ્રકારનો વાઇરસ છે જે ખાસ કરીને બૅક્ટેરિયાને ચેપ લગાડે છે અને તેની અંદર પ્રજનન કરે છે. 'બૅક્ટેરિયોફેજ' શબ્દનો શાબ્દિક અર્થ 'બૅક્ટેરિયા ખાનાર' ($phage$ એ ગ્રીક શબ્દ $phagein$ પરથી આવ્યો છે,જેનો અર્થ 'ખાવું' થાય છે) એવો થાય છે. આ વાઇરસ બૅક્ટેરિયાની સપાટી પર જોડાય છે અને પોતાનું જનીનિક દ્રવ્ય યજમાન કોષમાં દાખલ કરે છે,જેથી તે વાઇરલ પ્રતિકૃતિ બનાવવા માટે કોષની મશીનરીનો ઉપયોગ કરી શકે.

(A) વાઇરસ અત્યંત સૂક્ષ્મ ચેપી કારકો છે,જેનું કદ સામાન્ય રીતે $20 \ nm$ થી $300 \ nm$ ની વચ્ચે હોય છે.
તેમના અત્યંત નાના કદને કારણે,તેઓ પ્રમાણિત બૅક્ટેરિયાપ્રૂફ ફિલ્ટર્સ (જેમ કે $Chamberland$ ફિલ્ટર) માંથી પસાર થઈ શકે છે. આ ફિલ્ટર્સ બૅક્ટેરિયાને રોકવા માટે બનાવવામાં આવ્યા હોય છે,પરંતુ વાઇરસ જેવા નાના કણોને પસાર થવા દે છે.
તેથી,વાઇરસ બૅક્ટેરિયાપ્રૂફ ફિલ્ટરમાંથી પસાર થઈ શકે છે.

(D) લાઇકેન એ ફૂગ અને લીલ વચ્ચેનું સહજીવન છે. ફૂગનો ઘટક (માયકોબાયોન્ટ) લિંગી પ્રજનન માટે ફળકાય ઉત્પન્ન કરે છે. આ ફળકાય સામાન્ય રીતે પ્યાલા આકારના હોય છે,જેને $Apothecia$ (એપોથેસિયમ) કહેવાય છે,અથવા કુંભી આકારના હોય છે,જેને $Perithecia$ (પેરિથેસિયમ) કહેવાય છે. તેથી,$Perithecium$ અને $Apothecium$ બંને લાઇકેનમાં જોવા મળતા ફળકાયના પ્રકારો છે.

(A) વાઇરસને 'વૈકલ્પિક પરોપજીવી' (obligate parasites) માનવામાં આવે છે કારણ કે તેમની પાસે સ્વતંત્ર ચયાપચય અને પ્રજનન માટે જરૂરી તંત્રનો અભાવ હોય છે. તેઓ યજમાનકોષની બહાર નિષ્ક્રિય હોય છે અને જ્યારે તેઓ જીવંત યજમાનકોષમાં પ્રવેશ કરે છે ત્યારે જ સક્રિય બને છે,જ્યાં તેઓ પ્રતિકૃતિ બનાવવા માટે યજમાનની કોષીય મશીનરીનો ઉપયોગ કરે છે. જોકે અન્ય વિકલ્પો જેવા કે નાનું કદ અથવા ન્યૂક્લિક એસિડની હાજરી સાચા છે,પરંતુ તેમનું સૌથી મહત્વનું જૈવિક લક્ષણ જે તેમને અન્ય જીવંત સજીવોથી અલગ પાડે છે તે છે જીવન પ્રક્રિયાઓ માટે યજમાનકોષ પર તેમની સંપૂર્ણ નિર્ભરતા.

(D) વિરોઇડની શોધ $T.O. Diener$ દ્વારા $1971$ માં કરવામાં આવી હતી. તેમાં ટૂંકા,ઓછા આણ્વીય ભાર ધરાવતા $RNA$ તંતુ હોય છે અને તેમાં પ્રોટીનનું આવરણ (કેપ્સિડ) ગેરહાજર હોય છે. તેઓ બટાટામાં સ્પિન્ડલ ટ્યુબર રોગ માટે જવાબદાર છે. પ્રાયોન્સ (Prions),વિરોઇડ્સ નહીં,અલ્ઝાઇમર અથવા ક્રુત્ઝફેલ્ડ-જેકોબ રોગ જેવા ન્યુરોલોજીકલ રોગો સાથે સંકળાયેલા છે. તેથી,વિરોઇડ્સ અલ્ઝાઇમર રોગ માટે જવાબદાર છે તે વિધાન ખોટું છે,અને તેમની શોધ પાશ્ચર દ્વારા કરવામાં આવી હતી તે વિધાન પણ ખોટું છે. જોકે,સામાન્ય જીવવિજ્ઞાનના પ્રશ્નોના સંદર્ભમાં,$T.O. Diener$ દ્વારા શોધ એ પાશ્ચર સાથે વિરોધાભાસ દર્શાવતી મુખ્ય હકીકત છે.

(B) વિરોઇડ એ વાઇરસ કરતાં પણ નાના ચેપી કારકો છે. તે પ્રોટીન આવરણ (કેપ્સિડ) વગરના ગોળાકાર,એક-શૃંખલામય $RNA$ ના ટૂંકા અણુઓ ધરાવે છે. તેમની શોધ $T.O. Diener$ દ્વારા $1971$ માં કરવામાં આવી હતી અને તે વનસ્પતિઓમાં રોગ ફેલાવવા માટે જાણીતા છે,જેમ કે બટાટામાં સ્પિન્ડલ ટ્યુબર રોગ.

(D) વાઈરસને સજીવ અને નિર્જીવ વચ્ચેની કડી માનવામાં આવે છે. યજમાનકોષની બહાર,તેઓ નિષ્ક્રિય સ્ફટિકમય રચનાઓ છે. જો કે,એકવાર તેઓ યજમાનકોષમાં પ્રવેશ કરે છે,ત્યારે તેઓ પોતાની પ્રતિકૃતિ બનાવવા માટે યજમાનકોષની જૈવિક મશીનરીનો ઉપયોગ કરે છે,જેનાથી તેઓ સજીવના લક્ષણો દર્શાવે છે. તેથી,યજમાનકોષની અંદર વાઈરસ સક્રિય અને જીવંત ગણાય છે.

(D) વાઇરસ અનેક વિશિષ્ટ લક્ષણો ધરાવે છે:
$1$. તેઓ ફરજિયાત પરોપજીવી છે જેમને પ્રજનન (સ્વયં-પ્રજનન) કરવા માટે જીવંત યજમાન કોષની જરૂર પડે છે.
$2$. તેઓ અતિસૂક્ષ્મ છે,એટલે કે તેઓ બેક્ટેરિયા કરતા નાના હોય છે અને તેમને સ્ફટિક સ્વરૂપે મેળવી શકાય છે,જે નિર્જીવ પદાર્થનો ગુણધર્મ છે.
$3$. તેમની પાસે સ્વતંત્ર ચયાપચયની ક્રિયાઓનો અભાવ હોવા છતાં,તેઓ જનીન દ્રવ્ય ધરાવે છે અને ઉત્ક્રાંતિ પામી શકે છે,તેથી તેમને સજીવ અને નિર્જીવ વચ્ચેની કડી માનવામાં આવે છે.
આથી,આપેલા તમામ વિકલ્પો સાચા છે.

(D) લાઇકેનને તેમના વૃદ્ધિ સ્વરૂપના આધારે મુખ્ય ત્રણ પ્રકારોમાં વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે:
$1$. પર્પટાભ (Crustose) લાઇકેન: આ સપાટી પર પાતળા,પોપડા જેવા સ્તર બનાવે છે.
$2$. પત્રમય (Foliose) લાઇકેન: આ પર્ણ જેવી,ચપટી અને ખંડિત રચનાઓ ધરાવે છે.
$3$. ક્ષુપિલ (Fruticose) લાઇકેન: આ શાખિત,ક્ષુપ (ઝાડવા) જેવી અથવા વાળ જેવી રચનાઓ ધરાવે છે.
'સ્ફટિક (Crystalline) લાઇકેન' એ લાઇકેનનું કોઈ માન્ય મોર્ફોલોજિકલ વર્ગીકરણ નથી. તેથી,વિકલ્પ $D$ એ ખોટો પ્રકાર છે.

(D) વનસ્પતિજન્ય વાઇરસમાં સામાન્ય રીતે જનીનદ્રવ્ય તરીકે એકલ-શૃંખલામય $RNA$ હોય છે.
$Tobacco$ $mosaic$ $virus$ $(TMV)$ એ વનસ્પતિ વાઇરસનું જાણીતું ઉદાહરણ છે જે તમાકુના છોડને ચેપ લગાડે છે.
$Potato$ $spindle$ $tuber$ $virus$ $(PSTV)$ પણ વનસ્પતિનો રોગકારક છે,જે ખાસ કરીને વાઇરોઇડ છે,જે વનસ્પતિઓને ચેપ લગાડતો એક પ્રકારનો ચેપી ઘટક છે.
તેથી,$Potato$ $spindle$ $tuber$ $virus$ અને $Tobacco$ $mosaic$ $virus$ બંને વનસ્પતિના ચેપ સાથે સંકળાયેલા ઉદાહરણો છે.

(A) વિરોઇડની શોધ $T.O. Diener$ દ્વારા $1971$ માં કરવામાં આવી હતી.
તેઓ વાયરસ કરતા નાના ચેપી કારકો છે અને તેમાં પ્રોટીન કોટ વગરના વર્તુળાકાર,એક-શૃંખલિત $RNA$ નો ટૂંકો તંતુ હોય છે.

(A) વાઇરસ એ એક ફરજિયાત પરોપજીવી છે જેને પ્રજનન કરવા અને ચયાપચયની પ્રક્રિયાઓ કરવા માટે જીવંત યજમાન કોષની જરૂર હોય છે.
જ્યારે વાઇરસ યજમાન કોષની અંદર હોતો નથી,ત્યારે તે નિષ્ક્રિય અથવા 'મુક્ત' અવસ્થામાં અસ્તિત્વ ધરાવે છે.
આ મુક્ત અવસ્થામાં,તે મૂળભૂત રીતે એક નિર્જીવ કણ (વિરિયોન) છે જે પ્રજનન કરી શકતું નથી અથવા કોઈ જૈવિક પ્રક્રિયાઓ કરી શકતું નથી.
તેથી,મુક્ત અવસ્થામાં વાઇરસનું રહેઠાણ જીવંત કોષની બહાર હોય છે.

(B) વાઇરસને સજીવ અને નિર્જીવ વચ્ચેની કડી માનવામાં આવે છે.
તેઓ નિર્જીવ તરીકે વર્તે છે કારણ કે તેમને સ્ફટિક (crystallized) સ્વરૂપે મેળવી શકાય છે અને રસાયણોની જેમ બોટલમાં સંગ્રહિત કરી શકાય છે.
તેમની પાસે પોતાની કોઈ ચયાપચયની ક્રિયાઓ હોતી નથી અને તેઓ માત્ર યજમાન કોષમાં પ્રવેશ્યા પછી જ ગુણન કરી શકે છે.

(B) વાઇરસને કોષવિહીન સજીવ ગણવામાં આવે છે કારણ કે તેમાં કોષીય રચનાનો અભાવ હોય છે.
તેમની પાસે કોષરસપટલ,કોષરસ,અંગિકાઓ કે પોતાની કોઈ ચયાપચયની ક્રિયાઓ માટેની તંત્રણા હોતી નથી.
તેઓ માત્ર જનીન દ્રવ્ય ($DNA$ અથવા $RNA$) ધરાવે છે જે કેપ્સિડ નામના પ્રોટીનના આવરણથી ઘેરાયેલું હોય છે.
તેઓ સ્વતંત્ર રીતે પ્રજનન કરી શકતા નથી કે ચયાપચયની ક્રિયાઓ કરી શકતા નથી,તેથી તેમને સજીવ અને નિર્જીવ વચ્ચેની કડી માનવામાં આવે છે.

(B) વાઇરસનું વર્ગીકરણ તેમના યજમાનના આધારે કરવામાં આવે છે. જે વાઇરસ પ્રાણીઓને ચેપ લગાડે છે તેને પ્રાણીજન્ય વાઇરસ કહેવામાં આવે છે. પોલિયો વાઇરસ એ પ્રાણીજન્ય વાઇરસનું જાણીતું ઉદાહરણ છે જે મનુષ્યોને ચેપ લગાડે છે. અલ્ઝાઇમર એ ન્યુરોડિજનરેટિવ રોગ છે,વાઇરલ ચેપ નથી. બૅક્ટેરિયલ વાઇરસને બેક્ટેરિયોફેજ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(C) વાઇરસ એ ન્યુક્લિયોપ્રોટીન કણો છે જે આનુવંશિક દ્રવ્ય ધરાવે છે.
આ આનુવંશિક દ્રવ્ય કાં તો $DNA$ અથવા $RNA$ હોઈ શકે છે,પરંતુ એક જ વાઇરસમાં બંને ક્યારેય હોતા નથી.
તેથી,વાઇરસ તેના આનુવંશિક દ્રવ્ય તરીકે કાં તો $DNA$ અથવા $RNA$ ધરાવે છે.

(C) લાઇકેન એ લીલ અને ફૂગ વચ્ચેનું સહજીવન છે.
આ જોડાણમાં,લીલના ઘટકને $Phycobiont$ (અથવા $Photobiont$) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે,જે સ્વયંપોષી છે.
ફૂગના ઘટકને $Mycobiont$ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે,જે પરપોષી છે અને તે લીલને રક્ષણ,આધાર અને ખનિજોનું શોષણ કરવામાં મદદ કરે છે.
તેથી,સાચો જવાબ $Mycobiont$ છે.

(A) લાઇકેન એ લીલ અને ફૂગ વચ્ચેનું સહજીવન છે.
લાઇકેનમાં રહેલા લીલના ઘટકને $Phycobiont$ (ફાઇકોબાયોન્ટ) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
લાઇકેનમાં રહેલા ફૂગના ઘટકને $Mycobiont$ (માઇકોબાયોન્ટ) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
$Phycobiont$ સામાન્ય રીતે લીલી લીલ અથવા સાયનોબેક્ટેરિયા હોય છે,જે પ્રકાશસંશ્લેષણ દ્વારા ખોરાક પૂરો પાડે છે.
$Mycobiont$ સામાન્ય રીતે $Ascomycetes$ અથવા $Basidiomycetes$ હોય છે,જે લીલને રક્ષણ આપે છે અને પાણી તથા ખનીજોનું શોષણ કરે છે.

(B) વાઇરસને સજીવ અને નિર્જીવ વચ્ચેની કડી માનવામાં આવે છે. જ્યારે તેઓ યજમાન કોષની બહાર (મુક્ત અવસ્થામાં) હોય છે,ત્યારે તેમની પાસે પોતાની કોઈ ચયાપચયની ક્રિયાઓ હોતી નથી. તેથી,તેઓ નિષ્ક્રિય અને નિર્જીવ અવસ્થામાં રહે છે. તેઓ માત્ર ત્યારે જ સજીવના લક્ષણો દર્શાવે છે જ્યારે તેઓ યજમાન કોષમાં પ્રવેશ કરે છે અને પ્રજનન કરવા માટે તેના કોષીય તંત્રનો ઉપયોગ કરે છે.

(A) બટાકામાં તંતુમય ગ્રંથિલ (Potato spindle tuber) રોગ $Viroids$ (વિરોઇડ્સ) દ્વારા થાય છે.
$Viroids$ એ વાઇરસ કરતા નાના ચેપી કારકો છે અને તે પ્રોટીન કોટ વગરના માત્ર એક ટૂંકા વર્તુળાકાર,એકલ-શૃંખલામય $RNA$ ના બનેલા હોય છે.
તેમની શોધ $T.O. Diener$ દ્વારા $1971$ માં કરવામાં આવી હતી.

(C) 'લાઇકેન' શબ્દનો સૌપ્રથમ ઉપયોગ થિયોફ્રાસ્ટસે કર્યો હતો,પરંતુ લાઇકેનનું દ્વિ-સ્વરૂપ (લીલ અને ફૂગ વચ્ચેનું સહજીવન) $1852$ માં લુઈસ રેને તુલસને દ્વારા શોધવામાં આવ્યું હતું. તેથી,લાઇકેનના સ્વરૂપની શોધનો શ્રેય તુલસનેને જાય છે.

(D) વાઇરસમાં જનીનિક દ્રવ્ય ($DNA$ અથવા $RNA$) એક રક્ષણાત્મક પ્રોટીન કવચની અંદર બંધાયેલું હોય છે,જેને $Capsid$ (કૅપ્સિડ) કહેવામાં આવે છે.
$Capsid$ એ નાના પ્રોટીન એકમોનું બનેલું હોય છે જેને $Capsomeres$ (કૅપ્સોમિયર) કહે છે.
તેથી,સમગ્ર રક્ષણાત્મક પ્રોટીન આવરણના બંધારણને $Capsid$ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

(B) સૌપ્રથમ શોધાયેલો વાઇરસ $TMV$ (ટોબેકો મોઝેક વાઇરસ) છે. તેની શોધ દિમિત્રી ઇવાનોવસ્કી દ્વારા $1892$ માં કરવામાં આવી હતી,જ્યારે તેમણે સાબિત કર્યું હતું કે તમાકુના મોઝેક રોગ માટે જવાબદાર કારક બૅક્ટેરિયા-પ્રૂફ ફિલ્ટરમાંથી પસાર થઈ શકે છે.

(C) વાઇરસને સજીવ અને નિર્જીવ વચ્ચેની કડી માનવામાં આવે છે. તેઓ કોષીય રચના ધરાવતા નથી અને જીવંત કોષની બહાર નિષ્ક્રિય સ્ફટિકમય રચના તરીકે જોવા મળે છે. જોકે,જ્યારે તેઓ યજમાન કોષમાં પ્રવેશ કરે છે,ત્યારે તેઓ યજમાન કોષની જૈવરાસાયણિક પ્રક્રિયાઓનો ઉપયોગ કરીને પોતાની સંખ્યામાં વધારો (ગુણન) કરે છે. આથી,તેમને સજીવ અને નિર્જીવ વચ્ચેની કડી તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

(C) વાયરસ આનુવંશિક દ્રવ્ય ($DNA$ અથવા $RNA$) ધરાવે છે જે કેપ્સિડ નામના પ્રોટીનના આવરણથી ઘેરાયેલું હોય છે.
કેપ્સિડ એ કેપ્સોમિયર તરીકે ઓળખાતા નાના પ્રોટીન એકમોનું બનેલું હોય છે.
કેપ્સોમિયર પ્રોટીન એકમો હોવાથી,તે પોલિપેપ્ટાઇડ શૃંખલાઓના બનેલા હોય છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(A) લાઇકેન એ લીલ અને ફૂગ વચ્ચેનું સહજીવન છે. લાઇકેનમાં અલિંગી પ્રજનન મુખ્યત્વે વિશિષ્ટ રચનાઓ અથવા બીજાણુઓ દ્વારા થાય છે. સામાન્ય પદ્ધતિઓમાં $Oidia$ (નાના,પાતળી દીવાલવાળા કોષો),$Pycniospores$ (જે પિકનિડિયામાં ઉત્પન્ન થાય છે) અને ક્યારેક $Soredia$ અથવા $Isidia$ નો સમાવેશ થાય છે. આપેલા વિકલ્પોમાંથી,$Oidia$ અને $Pycniospores$ એ લાઇકેનના ફૂગના ઘટકમાં અલિંગી પ્રજનનની માન્ય પદ્ધતિઓ છે. તેથી,સાચો જવાબ $A$ છે.

(A) વાઈરસ એ અતિ-સૂક્ષ્મ ચેપી કારકો છે જે બૅક્ટેરિયા કરતાં ઘણા નાના હોય છે.
તેમના અત્યંત સૂક્ષ્મ કદને કારણે (સામાન્ય રીતે $20-300 \ nm$ ની વચ્ચે),તેઓ બૅક્ટેરિયાને રોકવા માટે બનાવેલા ફિલ્ટર્સ (બૅક્ટેરિયા-પ્રૂફ ફિલ્ટર્સ) માંથી સરળતાથી પસાર થઈ શકે છે.
તેથી,વિધાન $S$ અને વિધાન $R$ બંને સાચાં છે,અને $R$ એ $S$ શા માટે થાય છે તેની સાચી વૈજ્ઞાનિક સમજૂતી આપે છે.

(C) વિરોઈડસ એ ચેપી કારકો છે જે માત્ર ઓછા આણ્વીય ભાર ધરાવતા $RNA$ ના ટૂંકા તંતુના બનેલા હોય છે અને તેમાં પ્રોટીનનું આવરણ (કેપ્સીડ) હોતું નથી.
તેથી,વિધાન $A$ સાચું છે કારણ કે વિરોઈડસમાં કેપ્સીડનો અભાવ હોય છે.
વિધાન $R$ ખોટું છે કારણ કે વિરોઈડસમાં $DNA$ નહીં,પરંતુ $RNA$ હોય છે.
આમ,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(B) $S$ સાચું છે: લાઇકેન એ લીલ અને ફૂગ વચ્ચેનો સહજીવી સંબંધ છે,એટલે કે પરસ્પર ઉપયોગી સંબંધ છે. લીલના ઘટકને ફાયકોબાયોન્ટ અને ફૂગના ઘટકને માયકોબાયોન્ટ કહેવામાં આવે છે.
$R$ સાચું છે: લાઇકેનના વૈજ્ઞાનિક અભ્યાસને લાઇકેનોલોજી કહેવામાં આવે છે.
અહીં $R$ એ લાઇકેનના અભ્યાસની વ્યાખ્યા આપે છે અને તે એ સમજાવતું નથી કે આ સંબંધને લાઇકેન શા માટે કહેવામાં આવે છે,તેથી $R$ એ $S$ ની સાચી સમજૂતી નથી.

(A) વાઈરસને સજીવ અને નિર્જીવ વચ્ચેની કડી માનવામાં આવે છે કારણ કે તેમની પાસે પોતાની સ્વતંત્ર ચયાપચયની ક્રિયાઓ કરવા માટેની કોઈ તંત્રવ્યવસ્થા હોતી નથી.
મુક્ત અવસ્થામાં (યજમાનની બહાર),વાઈરસ નિષ્ક્રિય હોય છે અને નિર્જીવ રાસાયણિક કણો (સ્ફટિકમય બંધારણ) તરીકે વર્તે છે.
જોકે,જ્યારે તેઓ યજમાનકોષમાં પ્રવેશ કરે છે,ત્યારે તેઓ યજમાનની કોષીય તંત્રવ્યવસ્થાનો ઉપયોગ કરીને સ્વયં-જનન (replication) કરે છે,આમ તેઓ સજીવના લક્ષણો દર્શાવે છે.
તેથી,$R$ એ $A$ ની સાચી સમજૂતી છે.

(D) વિધાન $A$ ખોટું છે કારણ કે પાર્કિન્સન રોગ એ ચેતાતંત્રનો વિકાર છે,જે વિરોઈડસ દ્વારા થતો નથી. વિરોઈડસ એ માત્ર ટૂંકા,વર્તુળાકાર,એક-શૃંખલામય $RNA$ ના બનેલા ચેપી કારકો છે,જેમાં પ્રોટીનનું આવરણ હોતું નથી. તે મુખ્યત્વે વનસ્પતિઓમાં રોગ ફેલાવવા માટે જાણીતા છે (દા.ત.,પોટેટો સ્પિન્ડલ ટ્યુબર રોગ).
કારણ $R$ સાચું છે કારણ કે વિરોઈડસ વાઈરસ કરતાં કદમાં નાના હોય છે. વાઈરસમાં જનીન દ્રવ્ય પ્રોટીન આવરણ (કેપ્સિડ) માં બંધાયેલું હોય છે,જ્યારે વિરોઈડસમાં પ્રોટીનનું આવરણ હોતું નથી અને તેમનું આણ્વીય વજન વાઈરસ કરતાં ઘણું ઓછું હોય છે.

(C) $A.$ વાઈરસના પ્રોટીનના આવરણને કેપ્સિડ કહેવામાં આવે છે,જે કેપ્સોમિયર નામના નાના એકમોનું બનેલું હોય છે. આ વિધાન સાચું છે.
$R.$ વાઈરસ તેમના વિશિષ્ટ યજમાન કોષોની બહાર નિષ્ક્રિય હોય છે. તેઓ વાઈરસ મુક્ત (બિન-યજમાન) વાતાવરણમાં કોઈ પણ જીવંત લક્ષણો કે સક્રિય વર્તણૂક દર્શાવતા નથી. તેઓ માત્ર ત્યારે જ પ્રજનન કરે છે જ્યારે તેઓ જીવંત યજમાન કોષમાં પ્રવેશ કરે છે. તેથી,વાઈરસ મુક્ત અવસ્થામાં તેઓ સક્રિય અને જીવંત વર્તણૂક દર્શાવે છે તે વિધાન ખોટું છે.
આમ,$A$ સાચું છે અને $R$ ખોટું છે.

(D) $1$. $TMV$ $(Tobacco Mosaic Virus)$ એ વનસ્પતિ વાઈરસ છે,જીવાણુનાશક વાઈરસ (બેક્ટેરિયોફેજ) નથી.
$2$. કેપ્સિડ એ વાઈરસનું પ્રોટીન કવચ છે,જે કેપ્સોમિયર્સ (પ્રોટીન) નું બનેલું હોય છે,પોલીન્યુક્લિઓટાઈડનું નહીં.
$3$. વિરોઈડ એ માત્ર ટૂંકી શૃંખલા ધરાવતા $RNA$ ના બનેલા ચેપી કારકો છે,જેમાં પ્રોટીનનું કવચ હોતું નથી. તે બટાટામાં સ્પિન્ડલ ટ્યુબર જેવા રોગો ફેલાવે છે,ટામેટામાં કિર્મિર રોગ નહીં.
$4$. વાઈરસ એ વિકલ્પી પરોપજીવી છે જે આનુવંશિક દ્રવ્ય ($DNA$ અથવા $RNA$) ધરાવે છે જે કેપ્સિડ નામના પ્રોટીન કવચમાં બંધ હોય છે. આમ,તેમનો મુખ્ય બંધારણીય ઘટક ન્યુક્લિઓ પ્રોટીન છે.

(A) લાઈકેન એ લીલ અને ફૂગ વચ્ચેનું સહજીવન છે.
$1$. લીલના ઘટકને ફાયકોબાયોન્ટ અને ફૂગના ઘટકને માયકોબાયોન્ટ કહેવામાં આવે છે.
$2$. અચલબીજાણું (Aplanospore) એ અચલ બીજાણુઓ છે જે કેટલાક લાઈકેનમાં અલિંગી પ્રજનનમાં ભાગ લે છે.
$3$. ફ્રુટિકોઝ એ લાઈકેનનો એક બાહ્યાકાર વૃદ્ધિ પ્રકાર (ક્ષુપ જેવો) છે,તે લિંગી પ્રજનનનો પ્રકાર નથી. તેથી,'ફ્રુટિકોઝ - લિંગી પ્રજનન' ની જોડ અસંગત છે.

(D) સાચી જોડ તમાકુ - કિર્મીર (મોઝેક) રોગ છે.
$TMV$ એટલે કે ટોબેકો મોઝેક વાઇરસ,જે તમાકુના છોડમાં મોઝેક રોગ ફેલાવે છે.
વિકલ્પ $A$ ખોટો છે કારણ કે 'ડાયવર' એ વાઇરસ સાથે સંબંધિત કોઈ જૈવિક શબ્દ નથી.
વિકલ્પ $B$ ખોટો છે કારણ કે અલ્ઝાઇમર એ મનુષ્યનો ચેતાતંત્રનો રોગ છે,બટાટાનો રોગ નથી.
વિકલ્પ $C$ ખોટો છે કારણ કે $TMV$ એ વનસ્પતિ વાઇરસ છે,પ્રાણીજન્ય વાઇરસ નથી.

(D) લાઈકેનની શોધનું શ્રેય $Simon Schwendener$ ને આપવામાં આવે છે,જેમણે $1867$ માં લાઈકેનની દ્વૈત પ્રકૃતિ (dual nature) રજૂ કરી હતી. $Tulasne$ (Louis René Tulasne) એ લાઈકેનની રચના અને પ્રજનન પર વ્યાપક કાર્ય કર્યું હતું,પરંતુ 'લાઈકેન' શબ્દ અને તેમની સહજીવનની પ્રકૃતિનો ખ્યાલ $Schwendener$ દ્વારા સ્થાપિત કરવામાં આવ્યો હતો. તેથી,'લાઈકેનની શોધ - $Tulasne$' એ જોડ અસંગત ગણાય છે.

(A) સાચો જવાબ $A$ છે.
$1$. બટાકાનો ટ્યુબર રોગ એ કોઈ પ્રમાણિત જૈવિક શબ્દ નથી; બટાકા પોતે જ કંદ (tuber) છે, અને તેમાં $Phytophthora infestans$ દ્વારા થતો 'લેટ બ્લાઈટ' રોગ જોવા મળે છે।
$2$. તમાકુનો મોઝેક રોગ એ $TMV$ (Tobacco Mosaic Virus) દ્વારા થતો જાણીતો વાયરલ રોગ છે।
$3$. અલ્ઝાઈમર રોગ એ માનવમાં થતો એક લાંબાગાળાનો ન્યુરોડિજનરેટિવ રોગ છે।
$4$. જૂની વર્ગીકરણ પદ્ધતિઓમાં ફૂગને આદ્ય વનસ્પતિ તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવતી હતી, જોકે હવે તેમને અલગ સૃષ્ટિ $Fungi$ માં મૂકવામાં આવે છે।

(B) સોરેડિયમ $(Soredium)$ એ લાઇકેનમાં જોવા મળતી એક નાની,અલિંગી પ્રજનન એકમ છે. તે ફૂગના તંતુઓ $(mycobiont)$ માં વીંટળાયેલા કેટલાક લીલના કોષો $(photobiont)$ ધરાવે છે. આ રચનાઓ પિતૃ લાઇકેનમાંથી છૂટી પડે છે અને પવન અથવા પાણી દ્વારા ફેલાઈને નવી લાઇકેન વસાહત બનાવે છે. તેથી,તે લાઇકેનમાં અલિંગી પ્રજનન માટેની એક વિશિષ્ટ પદ્ધતિ છે.

(B) વાઈરસને 'શંકાસ્પદ' અથવા 'સીમાવર્તી' દરજ્જો આપવામાં આવ્યો છે કારણ કે તેઓ સજીવોની વ્યાખ્યામાં સંપૂર્ણપણે બંધબેસતા નથી.
તેમની પાસે કોષીય રચના,ચયાપચયની ક્રિયાઓ કે સ્વતંત્ર રીતે પ્રજનન કરવાની ક્ષમતા હોતી નથી.
યજમાન કોષની બહાર તેઓ નિર્જીવ પદાર્થો જેવા વર્તે છે,પરંતુ જ્યારે તેઓ યજમાન કોષમાં પ્રવેશ કરે છે ત્યારે જ તેઓ સજીવના લક્ષણો (જેમ કે સ્વયં-જનન) દર્શાવે છે.
આથી,તેમને પાંચ સૃષ્ટિ વર્ગીકરણ પદ્ધતિમાં સ્થાન આપવામાં આવ્યું નથી.

(D) $R.H. \text{Whittaker}$ એ પાંચ સૃષ્ટિ વર્ગીકરણ પદ્ધતિ સૂચવી હતી, જેમાં મોનેરા, પ્રોટિસ્ટા, ફૂગ, વનસ્પતિ અને પ્રાણીસૃષ્ટિનો સમાવેશ થાય છે.
વાઇરસ, વિરોઈડ્સ અને પ્રિઓન્સ એ કોષીય રચના અને ચયાપચયની ક્રિયાઓનો અભાવ ધરાવતા અકોષીય ઘટકો છે.
તેમની પાસે કોષ ન હોવાથી, તેમને પાંચ સૃષ્ટિ વર્ગીકરણ પદ્ધતિના સંદર્ભમાં સાચા સજીવો ગણવામાં આવતા નથી.
બૅક્ટેરિયોફેજ એ વાઇરસ છે જે બૅક્ટેરિયાને ચેપ લગાડે છે.
તેથી, વાઇરસ, વિરોઈડ્સ, પ્રિઓન્સ અને બૅક્ટેરિયોફેજ આ પાંચ સૃષ્ટિમાંથી કોઈમાં પણ સમાવિષ્ટ નથી.

(C) વાઈરસને સજીવ અને નિર્જીવ વચ્ચેની કડી માનવામાં આવે છે. તેમની પાસે પોતાની કોઈ કોષીય રચના કે ચયાપચયની ક્રિયાઓ હોતી નથી. તેઓ માત્ર ત્યારે જ પ્રજનન કરી શકે છે અને સજીવના લક્ષણો દર્શાવે છે જ્યારે તેઓ યજમાન કોષને ચેપ લગાડે છે અને યજમાનની જૈવિક મશીનરીનો ઉપયોગ કરે છે. તેથી,તેઓ ફરજિયાત આંતઃકોષીય પરોપજીવીઓ છે જે માત્ર યજમાન કોષોની અંદર જ જીવંત ગણાય છે.

(A) ટોબેકો મોઝેઈક વાઈરસ $(TMV)$ એ વનસ્પતિમાં જોવા મળતો એક જાણીતો વાઈરસ છે.
તેની રચનામાં એકલ-શૃંખલામય $RNA$ અણુ હોય છે જે કેપ્સિડ નામના પ્રોટીનના આવરણથી ઘેરાયેલો હોય છે.
ઘણા અન્ય સજીવોથી વિપરીત,$TMV$ માં જનીનદ્રવ્ય તરીકે $DNA$ હોતું નથી.
તેથી,$TMV$ માટે સાચું જનીનદ્રવ્ય $RNA$ છે.

(C) સાચી જોડ નીચે મુજબ છે:
$(A)$ ટોબેકો મોઝેઈક વાઈરસ એ વનસ્પતિજન્ય વાઈરસ છે જે તમાકુના છોડને અસર કરે છે: $(A-r, s)$.
$(B)$ પોટેટો સ્પિન્ડલ ટ્યુબર રોગ એ બટાકામાં વાયરોઈડ્સ દ્વારા થાય છે: $(B-t)$.
$(C)$ અલ્ઝાઈમર રોગ એ માનવમાં થતી ચેતાતંત્રની બીમારી છે: $(C-p)$.
$(D)$ બૅક્ટેરિયોફેજ એ વાઈરસ છે જે બૅક્ટેરિયાને ચેપ લગાડે છે: $(D-q)$.
$(E)$ પોલિયો વાઈરસ એ પ્રાણીજન્ય વાઈરસ છે જે મનુષ્યને અસર કરે છે: $(E-u)$.
આમ, સાચો ક્રમ $(A-r), (B-t), (C-p), (D-q), (E-u)$ છે. તેથી વિકલ્પ $(C)$ સાચો છે.