Viruses, Viroids, Prions and Lichens Questions in Gujarati

(A) લિટમસ, જેનો ઉપયોગ પ્રયોગશાળાઓમાં એસિડ-બેઇઝ સૂચક તરીકે થાય છે, તે લાઈકેનની કેટલીક પ્રજાતિઓમાંથી મેળવવામાં આવતો કુદરતી રંગ છે, ખાસ કરીને $Rocella$ $montagnei$ અને $Lasallia$ $pustulata$ માંથી।
લાઈકેન એ ફૂગ (માયકોબાયોન્ટ) અને લીલ અથવા સાયનોબેક્ટેરિયા (ફાયકોબાયોન્ટ) ના સહજીવનથી બનતા સજીવો છે।
તેથી, સાચો વિકલ્પ $A$ છે।

(B) લાઈકેન એ સહજીવી જોડાણ દર્શાવે છે,જે લીલ (ફાયકોબાયોન્ટ) અને ફૂગ (માયકોબાયોન્ટ) વચ્ચેનો પરસ્પર ફાયદાકારક સંબંધ છે.
આ જોડાણમાં,લીલ પ્રકાશસંશ્લેષણ દ્વારા ખોરાક બનાવે છે,જ્યારે ફૂગ લીલને રક્ષણ અને આધાર આપે છે તથા પાણી અને ખનિજોનું શોષણ કરે છે.
તેથી,ફૂગ લીલ સાથે સહજીવી સંબંધ ધરાવે છે.

(B) $Cladonia \ rangiferina$,જે સામાન્ય રીતે રેન્ડિયર લાઈકેન તરીકે ઓળખાય છે,તે $Cladoniaceae$ કુળની લાઈકેનની એક પ્રજાતિ છે.
લાઈકેન એ ફૂગ (માયકોબાયોન્ટ) અને લીલ અથવા સાયનોબેક્ટેરિયા (ફાયકોબાયોન્ટ) વચ્ચેનું સહજીવન છે.
તેથી,$Cladonia \ rangiferina$ ને લાઈકેન તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.

(B) લાઈકેન એ લીલ (ફાયકોબાયોન્ટ) અને ફૂગ (માયકોબાયોન્ટ) વચ્ચેનું સહજીવન છે.
આ સંબંધમાં,લીલનો ઘટક પ્રકાશસંશ્લેષણ માટે જવાબદાર છે,જે ફૂગને ખોરાક પૂરો પાડે છે.
ફૂગનો ઘટક લીલને રક્ષણ,આધાર (anchorage) અને પાણી તથા ખનિજોનું શોષણ કરવામાં મદદ કરે છે.
તેથી,ફૂગ આ સંબંધમાં રક્ષણાત્મક અને માળખાકીય ભાગીદાર તરીકે કાર્ય કરે છે.

(B) લાઈકેન એ લીલ અને ફૂગ વચ્ચેનું સહજીવન છે.
$Cyphella$ એ અમુક પર્ણસમ (foliose) લાઈકેન (દા.ત.,$Sticta$) ના નીચેના ભાગમાં જોવા મળતી નાની,કપ જેવી ખાડા જેવી રચનાઓ છે.
આ રચનાઓ વાયુ વિનિમયની પ્રક્રિયામાં મદદ કરે છે,જેના દ્વારા તે લાઈકેન સુકાયના શ્વસનમાં સહાયક બને છે.

(B) $Usnea$ એ ફ્રુટિકોઝ લાઈકેનનું એક પ્રજાતિ છે જે વૃક્ષની ડાળીઓ પર લટકતી જોવા મળે છે,જે દાઢી જેવી દેખાય છે.
આ લાક્ષણિક દેખાવને કારણે,તેને સામાન્ય રીતે 'ઓલ્ડ મેન્સ બિયર્ડ' તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

(D) વાયરસને કોષવાદ માટે અપવાદ માનવામાં આવે છે.
કોષવાદ મુજબ,તમામ સજીવો કોષો અને કોષની નીપજોના બનેલા હોય છે.
વાયરસ એ અકોષીય રચનાઓ છે જે પ્રોટીન કવચ (કેપ્સીડ) ની અંદર બંધ આનુવંશિક દ્રવ્ય ($DNA$ અથવા $RNA$) ધરાવે છે.
તેમાં જીવરસ (protoplasm),અંગિકાઓ અને ચયાપચયની મશીનરીનો અભાવ હોય છે,જે સાચા કોષના આવશ્યક લક્ષણો છે.

(D) . વાઇરસ એ કોષીય રચના ધરાવતા નથી. તેઓમાં પોતાની ચયાપચયની ક્રિયાઓ કરવા માટે જરૂરી ઉત્સેચકોનો અભાવ હોય છે. તેઓ સ્વતંત્ર રીતે જૈવરાસાયણિક પ્રક્રિયાઓ કરી શકતા નથી અને પ્રતિકૃતિ બનાવવા તેમજ પ્રોટીન સંશ્લેષણ માટે સંપૂર્ણપણે યજમાન કોષની મશીનરી પર આધાર રાખે છે.

(B) લાઈકેન એ લીલ અને ફૂગ વચ્ચેનું સહજીવન છે. તેઓ તેમની અત્યંત સહનશક્તિ માટે જાણીતા છે અને $-24^{\circ}C$ જેટલા નીચા તાપમાને પણ પ્રકાશસંશ્લેષણ કરી શકે છે.

(C) પ્રકાશસંશ્લેષણ એ એક ચયાપચયની પ્રક્રિયા છે જે તાપમાન પ્રત્યે ખૂબ જ સંવેદનશીલ હોય છે. જોકે મોટાભાગના છોડ થીજી જાય તેવા તાપમાને પ્રકાશસંશ્લેષણ કરી શકતા નથી, પરંતુ લાઈકેન જેવા અમુક સજીવો અતિશય તાપમાનમાં ટકી રહેનારા (extremophiles) હોય છે.
લાઈકેન એ લીલ અને ફૂગ વચ્ચેનું સહજીવન છે, જે તેમને $-20^{\circ}C$ જેટલા નીચા તાપમાને પણ જીવંત રહેવા અને પ્રકાશસંશ્લેષણ સહિતની ચયાપચયની પ્રક્રિયાઓ કરવા માટે સક્ષમ બનાવે છે.

(D) વાયરસ એ કોષીય રચના ધરાવતા નથી તેવા ચેપી ઘટકો છે જે પ્રોટીનના આવરણ (કેપ્સિડ) થી ઘેરાયેલા જનીનિક દ્રવ્યના બનેલા હોય છે.
વાયરસમાં જનીનિક દ્રવ્ય તરીકે કાં તો $DNA$ હોય છે અથવા $RNA$ હોય છે,પરંતુ બંને ક્યારેય હોતા નથી.
તેથી,વાયરસ પ્રોટીન અને ન્યુક્લિક એસિડ ($DNA$ અથવા $RNA$) ના બનેલા હોય છે.

(D) વાયરોઇડ્સ એ વાયરસ કરતા પણ નાના ચેપી કારકો છે.
તેઓ માત્ર વર્તુળાકાર,સિંગલ-સ્ટ્રેન્ડેડ $RNA$ ના ટૂંકા તંતુના બનેલા હોય છે.
વાયરસથી વિપરીત,વાયરોઇડ્સમાં પ્રોટીનનું આવરણ (કેપ્સિડ) હોતું નથી.
તેથી,સાચો જવાબ એ છે કે તેમની પાસે પ્રોટીન કોટ વગરનું સિંગલ-સ્ટ્રેન્ડેડ $RNA$ હોય છે.

(C) સાચો જવાબ $C$ છે. વાયરસ એ ફરજિયાત અંતઃકોષીય પરોપજીવી છે,જેનો અર્થ છે કે તેમને તેમના આનુવંશિક દ્રવ્યની પ્રતિકૃતિ બનાવવા અને વાયરલ પ્રોટીનનું સંશ્લેષણ કરવા માટે જીવંત યજમાન કોષની જરૂર હોય છે.
તેમની પાસે સ્વતંત્ર વૃદ્ધિ માટે જરૂરી ચયાપચયની મશીનરી (જેમ કે રાઈબોઝોમ્સ અને ઉર્જા ઉત્પાદન માટેના ઉત્સેચકો) નો અભાવ હોય છે.
તેથી,તેમને ખાંડના દ્રાવણ અથવા અગર પ્લેટ જેવા કૃત્રિમ સંવર્ધન માધ્યમો પર ઉછેરી શકાતા નથી,કારણ કે આ માધ્યમો વાયરલ પ્રતિકૃતિ માટે જરૂરી કોષીય મશીનરી પૂરી પાડતા નથી.

(A) યજમાન વિશિષ્ટતાને વાયરસનું સજીવ લક્ષણ માનવામાં આવે છે.
વાયરસ એ ફરજિયાત પરોપજીવીઓ છે,જેમને જોડાવા અને પ્રવેશ કરવા માટે યજમાન કોષોની સપાટી પર ચોક્કસ ગ્રાહકોની જરૂર હોય છે.
દરેક વાયરસ માત્ર ચોક્કસ પ્રકારના યજમાન કોષો અથવા સજીવોને જ સંક્રમિત કરી શકતા હોવાથી,આ પસંદગીયુક્ત આંતરક્રિયા સજીવ તંત્રમાં રહેલી જૈવિક સક્રિયતા અને વિશિષ્ટતા દર્શાવે છે.

(C) ઉપ-સમૂહ $Deoxyvira$ (સમૂહ $Vira$ હેઠળ) એવા વાયરસનો બનેલો છે જેમના આનુવંશિક દ્રવ્ય તરીકે $DNA$ હોય છે. તેથી,$Deoxyvira$ ના વાયરસમાં $DNA$ હોય છે.

(A) . વિષાણુઓ (viruses) પ્રોટીન અને ન્યુક્લિક એસિડના બનેલા હોય છે,જ્યારે વાયરોઇડ્સ (viroids) એ નગ્ન $RNA$ અણુઓ છે.
$B$. $T.O. Diener$ દ્વારા $1971$ માં શોધાયેલ વાયરોઇડ્સ એ ચેપી કારકો છે જે માત્ર એક ટૂંકા,વર્તુળાકાર,એક-શૃંખલામય $RNA$ ના બનેલા હોય છે અને તેમાં કોઈ પ્રોટીનનું આવરણ હોતું નથી.
$C$. તેથી,વાયરોઇડ્સ વિષાણુઓથી અલગ પડે છે કારણ કે તેઓ નગ્ન $RNA$ અણુઓ છે જેમાં વિષાણુઓમાં જોવા મળતું પ્રોટીનનું આવરણ (કેપ્સિડ) હોતું નથી.

(D) $Tobacco \text{ } mosaic \text{ } virus$ $(TMV)$ એ પ્રથમ વાયરસ હતો જેને $1935$ માં વેન્ડેલ સ્ટેનલી દ્વારા સ્ફટિકીકૃત કરવામાં આવ્યો હતો.
તેમણે દર્શાવ્યું હતું કે વાયરસને સ્ફટિકીકૃત કરી શકાય છે અને આ સ્ફટિકો મુખ્યત્વે પ્રોટીનના બનેલા હોય છે.
આ શોધે મહત્વપૂર્ણ પુરાવા પૂરા પાડ્યા કે વાયરસ પરંપરાગત અર્થમાં સંપૂર્ણપણે જીવંત સજીવો નથી, કારણ કે તેમને નિષ્ક્રિય સ્ફટિકો તરીકે સંગ્રહિત કરી શકાય છે અને જ્યારે યજમાનમાં દાખલ કરવામાં આવે ત્યારે તેઓ તેમની ચેપી ક્ષમતા જાળવી રાખે છે.

(C) સાચો જવાબ છે.
લાઈકેન હવાના પ્રદૂષણ,ખાસ કરીને સલ્ફર ડાયોક્સાઇડ $(SO_2)$ પ્રત્યે અત્યંત સંવેદનશીલ હોય છે.
વાહનોના ઉત્સર્જન અને ઔદ્યોગિક પ્રવૃત્તિઓને કારણે શહેરોમાં સામાન્ય રીતે $SO_2$ નું પ્રમાણ વધારે હોય છે.
તેથી,લાઈકેન શહેરી વાતાવરણમાં ટકી શકતા નથી અથવા ઉગી શકતા નથી,જે તેમને હવાની ગુણવત્તાના ઉત્તમ જૈવ-સૂચકાંકો (bioindicators) બનાવે છે.

(D) સાચો જવાબ $D$ છે. લાઈકેન્સ વાતાવરણીય પ્રદૂષકો,ખાસ કરીને સલ્ફર ડાયોક્સાઈડ $(SO_2)$ પ્રત્યે અત્યંત સંવેદનશીલ હોય છે. તેઓ વધુ વાયુ પ્રદૂષણ ધરાવતા વિસ્તારોમાં ઉગતા નથી,જે તેમને હવાની ગુણવત્તા માપવા માટે ઉત્તમ જૈવ-સૂચક (bioindicator) બનાવે છે.

(B) લાઈકેન એ લીલ અને ફૂગ વચ્ચેનું સહજીવન છે. તેઓ વાતાવરણીય પ્રદૂષકો,ખાસ કરીને સલ્ફર ડાયોક્સાઇડ $(SO_2)$ પ્રત્યે અત્યંત સંવેદનશીલ હોય છે. કારણ કે તેઓ પ્રદૂષિત વિસ્તારોમાં ઉગતા નથી,તેથી તેઓ હવાની ગુણવત્તા અને પ્રદૂષણના સ્તરને માપવા માટે ઉત્તમ જૈવ-નિર્દેશક (bioindicators) તરીકે કામ કરે છે.

(C) લાઈકેન એ ફૂગ અને લીલ વચ્ચેનું સહજીવન છે. તેઓ વાતાવરણમાં રહેલા સલ્ફર ડાયોક્સાઈડ $(SO_2)$ ના પ્રદૂષણ પ્રત્યે અત્યંત સંવેદનશીલ હોય છે. તેમની પાસે રક્ષણાત્મક ક્યુટિકલનો અભાવ હોવાથી અને તેઓ સીધા હવામાંથી પોષક તત્વોનું શોષણ કરતા હોવાથી,તેઓ $SO_2$ ના ઉચ્ચ સ્તરવાળા વિસ્તારોમાં જીવી શકતા નથી. તેથી,તેઓનો ઉપયોગ હવાના ગુણવત્તાના જૈવ-નિર્દેશક (bioindicators) તરીકે,ખાસ કરીને $SO_2$ પ્રદૂષણ માપવા માટે વ્યાપકપણે થાય છે.

(A) લાઈકેન $(Lichen)$ ને હવાની ગુણવત્તાના ઉત્તમ જૈવ-સૂચક $(bio-indicator)$ માનવામાં આવે છે,ખાસ કરીને સલ્ફર ડાયોક્સાઈડ $(SO_2)$ ના પ્રદૂષણ માટે. તેઓ વધુ વાયુ પ્રદૂષણ ધરાવતા વિસ્તારોમાં ઉગતા નથી કારણ કે તેઓ તેમની સપાટી દ્વારા સીધા વાતાવરણમાંથી પોષક તત્વો અને પાણીનું શોષણ કરે છે. તેથી,તેમની હાજરી અથવા ગેરહાજરી આસપાસની હવાની ગુણવત્તાના વિશ્વસનીય સૂચક તરીકે કામ કરે છે.

(D) લાઈકેન્સ,જેમ કે $Usnea$,$SO_2$ પ્રત્યે અત્યંત સંવેદનશીલ હોય છે અને તેને $SO_2$ પ્રદૂષણના જૈવ-નિર્દેશકો (bio-indicators) તરીકે ગણવામાં આવે છે.
તેનો ઉપયોગ વાતાવરણીય શુદ્ધતાના સૂચકાંકો $(IAP)$ નક્કી કરવા માટે થાય છે.
કારણ કે તેઓ $SO_2$ ના ઉચ્ચ સ્તરવાળા વિસ્તારોમાં ઉગતા નથી,તેથી તેમની હાજરી અથવા ગેરહાજરી હવાની ગુણવત્તાના વિશ્વસનીય સૂચક તરીકે કાર્ય કરે છે.

(A) લીલ અને ફૂગ વચ્ચેના સહજીવનને $\text{લાઇકેન}$ (Lichens) કહેવામાં આવે છે। આ જોડાણમાં, લીલનો ઘટક (ફાયકોબાયોન્ટ) પ્રકાશસંશ્લેષણ દ્વારા ખોરાક પૂરો પાડે છે, જ્યારે ફૂગનો ઘટક (માયકોબાયોન્ટ) રક્ષણ અને આધાર આપે છે તથા લીલ માટે પાણી અને ખનિજોનું શોષણ કરે છે।

(D) લાઈકેન એ ફૂગ અને લીલ અથવા સાયનોબેક્ટેરિયાનું સહજીવી સ્વરૂપ છે। તેઓ અત્યંત પ્રતિકૂળ વાતાવરણમાં, જેમ કે ધ્રુવીય પ્રદેશો અને ઊંચા પર્વતોમાં ટકી રહેવાની ક્ષમતા માટે જાણીતા છે। સંશોધનો દર્શાવે છે કે લાઈકેન $-20^{\circ}C$ કે તેથી પણ નીચા તાપમાને પ્રકાશસંશ્લેષણ જેવી ચયાપચયની ક્રિયાઓ ચાલુ રાખી શકે છે, કારણ કે તેઓ થીજી ગયેલી સ્થિતિમાં પણ શારીરિક રીતે સક્રિય રહી શકે છે।

(B) વર્ગીકરણની ત્રિક્ષેત્રીય પદ્ધતિ $1990$ માં $Carl$ $Woese$ દ્વારા પ્રસ્તાવિત કરવામાં આવી હતી.
આ પદ્ધતિ તમામ સજીવોને ત્રણ ક્ષેત્રોમાં વિભાજિત કરે છે: $Archaea$,$Bacteria$ અને $Eukarya$.
વાઈરસને અકોષીય સજીવો માનવામાં આવે છે અને આ વર્ગીકરણ પદ્ધતિમાં તેમનો સમાવેશ થતો નથી,કારણ કે તેમની પાસે કોષીય તંત્ર હોતું નથી અને કોષીય જીવનના ક્ષેત્રોના સંદર્ભમાં તેમને સાચા સજીવો ગણવામાં આવતા નથી.
તેથી,સાચો જવાબ $B$ છે.

(D) અલ્ઝાઈમર રોગ એ એક ચેતાતંત્રને લગતી વિકૃતિ (neurodegenerative disorder) છે. તે વિરોઈડ્સ,વાઈરસ કે ફૂગ દ્વારા થતો નથી. તે મુખ્યત્વે મગજમાં એમાયલોઈડ-બીટા પ્લેક્સ અને ટાઉ પ્રોટીન ટેંગલ્સના જમા થવા સાથે સંકળાયેલ છે. તેથી,આપેલા વિકલ્પોમાંથી કોઈ પણ અલ્ઝાઈમર રોગ માટે જવાબદાર નથી.

(B) વાઈરસનું વર્ગીકરણ તેઓ જે યજમાનને ચેપ લગાડે છે તેના આધારે કરવામાં આવે છે.
$1$. વનસ્પતિ વાઈરસમાં સામાન્ય રીતે જનીન દ્રવ્ય તરીકે એકલ-શૃંખલામય $RNA$ હોય છે.
$2$. ટોબેકો મોઝેઈક વાઈરસ $(TMV)$ એ વનસ્પતિ વાઈરસનું જાણીતું ઉદાહરણ છે જે તમાકુના છોડને ચેપ લગાડે છે.
$3$. પોલિયો વાઈરસ એ પ્રાણીજન્ય વાઈરસ છે.
$4$. બૅક્ટેરિયલ વાઈરસ (બૅક્ટેરિયોફેજ) બૅક્ટેરિયાને ચેપ લગાડે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(C) બટાકામાં થતો 'પોટેટો સ્પિન્ડલ ટ્યુબર' રોગ $Viroids$ (વિરોઈડસ) દ્વારા થાય છે.
$Viroids$ એ વિષાણુઓ કરતા પણ નાના ચેપી કારકો છે,જે પ્રોટીન કોટ વગરના માત્ર એક ટૂંકા,ગોળાકાર,એક-શૃંખલામય $RNA$ ના બનેલા હોય છે.
તેમની શોધ $T.O. Diener$ દ્વારા $1971$ માં કરવામાં આવી હતી.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(A) 'વિષાણુ' (Virus) શબ્દનો અર્થ 'ઝેર' અથવા 'વિષયુક્ત પ્રવાહી' થાય છે (પાશ્ચર). વિષાણુઓને સ્ફટિક સ્વરૂપમાં ફેરવી શકાય છે અને રસાયણોની જેમ બોટલમાં સંગ્રહી શકાય છે (સ્ટેનલી). તેઓ ફરજિયાત આંતઃકોષીય પરોપજીવી છે અને પ્રજનન માટે યજમાન કોષની જરૂર પડે છે; તેઓ પોતાની જાતે પ્રજનન કરી શકતા નથી (તેથી તેઓ સ્વયં-પ્રજનનિત નથી). કંપવા (Parkinson's disease) એ ચેતાતંત્રનો વિકાર છે,તે કોઈ વિષાણુજન્ય રોગ નથી.

(B) તમાકુમાં કિર્મિર રોગ (Tobacco Mosaic Disease) એ ટોબેકો મોઝેક વાયરસ $(TMV)$ દ્વારા થાય છે.
$TMV$ એ સૌપ્રથમ વાયરસ હતો જેને $1935$ માં $W.M. Stanley$ દ્વારા સ્ફટિકીય સ્વરૂપમાં મેળવવામાં આવ્યો હતો.
તે એક વનસ્પતિ વાયરસ છે જે તમાકુના છોડને ચેપ લગાડે છે,જેના પરિણામે પાંદડા પર મોઝેક જેવી ભાત,ડાઘા અને પાંદડા વળી જવાની સમસ્યા જોવા મળે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(C) વિરોઈડ્‌સ એ વાઈરસ કરતાં પણ નાનાં ચેપી સભ્ય છે. તેમની શોધ $1971$ માં $T.O. Diener$ દ્વારા કરવામાં આવી હતી. વિરોઈડ્‌સ પ્રોટીનનું આવરણ (કેપ્સિડ) ધરાવતા નથી અને તે માત્ર ટૂંકા વર્તુળાકાર એક-શૃંખલિત $RNA$ ના બનેલા હોય છે. પ્રોટીનનું આવરણ ન હોવાને કારણે,તેઓ વાઈરસ કરતાં કદમાં નાના હોય છે.

(A) $D.I.$ ઇવાનોવસ્કીએ $1892$ માં સૌપ્રથમ $TMV$ (Tobacco Mosaic Virus) ની શોધ કરી હતી.
તેમણે દર્શાવ્યું હતું કે તમાકુના છોડમાં મોઝેક રોગ પેદા કરતા સજીવો બેક્ટેરિયા કરતા પણ નાના હોય છે,કારણ કે તેઓ બેક્ટેરિયા-પ્રૂફ ફિલ્ટરમાંથી પસાર થઈ શકે છે.

(D) વાયરસને ઘણીવાર 'જીવંત રસાયણ' તરીકે ઓળખવામાં આવે છે કારણ કે તે સજીવ અને નિર્જીવ પદાર્થોની સીમારેખા પર અસ્તિત્વ ધરાવે છે. યજમાન કોષની બહાર,વાયરસ નિષ્ક્રિય હોય છે અને એક રાસાયણિક અણુ (ન્યુક્લિયોપ્રોટીન સંકુલ) જેવું વર્તન કરે છે. એકવાર તે જીવંત યજમાન કોષમાં પ્રવેશ કરે છે,ત્યારે તે પ્રતિકૃતિ બનાવવા માટે યજમાનની મશીનરીનો ઉપયોગ કરે છે,આમ તે જીવનના લક્ષણો દર્શાવે છે. તેથી,'જીવંત રસાયણ' શબ્દ વાયરસનું વર્ણન કરવા માટે સૌથી યોગ્ય છે.

(B) પોલિયો વાઈરસ એ માનવ રોગકારક છે જે $Picornaviridae$ કુળના $Enterovirus$ પ્રજાતિમાં આવે છે. તે મનુષ્યોને સંક્રમિત કરતો હોવાથી,તેને પ્રાણીજન્ય વાઈરસ તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે. વનસ્પતિજન્ય વાઈરસ સામાન્ય રીતે વનસ્પતિઓને સંક્રમિત કરે છે,બૅક્ટેરિયોફેજ બૅક્ટેરિયાને સંક્રમિત કરે છે,અને મૂળમાં ગ્રંથિઓ બનાવતા સજીવો એ આદિકોષકેન્દ્રી (પ્રોકેરિયોટ્સ) છે,વાઈરસ નથી.

(D) વાઈરસ એ ન્યુક્લિયોપ્રોટીન ધરાવતા સજીવો છે. વાઈરસનું જનીનદ્રવ્ય ન્યુક્લિક ઍસિડનું બનેલું હોય છે,જે $RNA$ અથવા $DNA$ હોઈ શકે છે. કોઈપણ વાઈરસમાં તેના જનીનદ્રવ્ય તરીકે $RNA$ અને $DNA$ બંને એકસાથે હોતા નથી. તેથી,વાઈરસમાં જોવા મળતો ન્યુક્લિક ઍસિડ કાં તો $RNA$ હોય છે અથવા $DNA$ હોય છે.

(A) 'વાયરસ' શબ્દનો અર્થ 'ઝેર' અથવા 'ઝેરી પ્રવાહી' થાય છે. આ નામ લુઇસ પાશ્ચર દ્વારા આપવામાં આવ્યું હતું. આપેલા વિકલ્પોમાંથી,સૂચિબદ્ધ કોઈપણ વૈજ્ઞાનિકો (ડાઇનર,ઇવાનોવસ્કી,આયંગર) એ 'વાયરસ' શબ્દ બનાવ્યો નથી. લુઇસ પાશ્ચર એ સાચા વૈજ્ઞાનિક છે જેમણે 'વાયરસ' નામ આપ્યું હતું,પરંતુ તેઓ આપેલા વિકલ્પોમાં યોગ્ય રીતે સૂચિબદ્ધ નથી. ઘણા પ્રમાણભૂત જીવવિજ્ઞાનના પાઠ્યપુસ્તકોમાં,આ પ્રશ્ન ઘણીવાર લુઇસ પાશ્ચર સાથેના જવાબ તરીકે રજૂ કરવામાં આવે છે. તેથી,આ પ્રશ્ન તકનીકી રીતે ખામીયુક્ત છે કારણ કે સાચો જવાબ વિકલ્પોમાં નથી.

(B) તેમના બાહ્ય સ્વરૂપ અથવા વૃદ્ધિ સ્વરૂપના આધારે,લાઈકેનને મુખ્યત્વે ત્રણ પ્રકારોમાં વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે:
$1$. ક્રસ્ટોઝ (Crustose) લાઈકેન: આ આધાર પર પાતળા પોપડા જેવું સ્તર બનાવે છે.
$2$. ફોલિયોઝ (Foliose) લાઈકેન: આ પર્ણ જેવી,ચપટી અને ખંડિત રચના ધરાવે છે.
$3$. ફ્રુટિકોઝ (Fruticose) લાઈકેન: આ શાખાયુક્ત,ક્ષુપ જેવી અથવા લટકતી રચના ધરાવે છે.
તેથી,સાચો જવાબ $B$ (ત્રણ) છે.

(B) લાઈકેન એ લીલ અને ફૂગનું સહજીવન છે. લાઈકેનમાં ફૂગનો ઘટક (માયકોબાયોન્ટ) લિંગી પ્રજનન માટે જવાબદાર છે. ફૂગના ભાગીદાર દ્વારા ઉત્પન્ન થતી લિંગી પ્રજનન રચનાઓને ફળકાય (Fruiting body) કહેવામાં આવે છે. ખાસ કરીને,ઘણી લાઈકેનમાં આ ફળકાય $Apothecium$ (પ્યાલા આકારની રચના) અથવા $Perithecium$ (કુંભી આકારની રચના) સ્વરૂપે હોય છે. આપેલા વિકલ્પોમાંથી,$Apothecium$ એ લાઈકેનમાં લિંગી પ્રજનન સાથે સંકળાયેલ ચોક્કસ પ્રકારની ફળધાની છે.

(D) લાઇકેનને તેમના વૃદ્ધિ સ્વરૂપના આધારે મુખ્ય ત્રણ પ્રકારોમાં વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે:
$1$. પર્પટાભ (Crustose) લાઇકેન: આ ખડકો અથવા વૃક્ષની છાલ પર પાતળા પડ સ્વરૂપે ઉગે છે.
$2$. પત્રમય (Foliose) લાઇકેન: આ પર્ણ જેવું,ચપટું સુકાય ધરાવે છે.
$3$. ક્ષુપિલ (Fruticose) લાઇકેન: આ શાખાયુક્ત,ક્ષુપ જેવું અથવા લટકતું સુકાય ધરાવે છે.
આ ત્રણેય લાઇકેનના માન્ય વૃદ્ધિ સ્વરૂપો હોવાથી,સાચો જવાબ $D$ છે.

(A) લાઈકેન એ લીલ અને ફૂગ વચ્ચેનું સહજીવન છે.
આ સહજીવનમાં,ફૂગના ઘટકને $Mycobiont$ (માયકોબાયોન્ટ) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે,જ્યારે લીલના ઘટકને $Phycobiont$ (ફાયકોબાયોન્ટ) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
$Mycobiont$ લીલ માટે રક્ષણ,આધાર અને ખનિજોનું શોષણ પૂરું પાડે છે,જ્યારે $Phycobiont$ પ્રકાશસંશ્લેષણ દ્વારા ખોરાક તૈયાર કરે છે.

(A) લાઇકેન એ લીલ $(phycobiont)$ અને ફૂગ $(mycobiont)$ વચ્ચેનું સહજીવન છે.
આ સહજીવનમાં,લીલનો ઘટક પ્રકાશસંશ્લેષી હોય છે અને તે બંને ભાગીદારો માટે ખોરાક તૈયાર કરવા માટે જવાબદાર છે.
ફૂગનો ઘટક રક્ષણ,આધાર આપે છે અને લીલ માટે આસપાસના વાતાવરણમાંથી પાણી અને ખનીજોનું શોષણ કરે છે.

(B) લાઈકેનમાં,ફૂગનો ઘટક (માયકોબાયોન્ટ) પ્રજનન રચનાઓ ઉત્પન્ન કરે છે જેને એસ્કોકાર્પ કહેવાય છે.
$Apothecium$ એ પ્યાલા આકારનું અથવા રકાબી આકારનું એસ્કોકાર્પ છે.
$Perithecium$ એ ચંબુ (ફ્લાસ્ક) આકારનું એસ્કોકાર્પ છે જેમાં ઉપરના ભાગે એક નાનું છિદ્ર હોય છે જેને ઓસ્ટિઓલ કહેવાય છે.
તેથી,લાઈકેનના ચંબુ આકારના ફળકાયને $Perithecium$ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

(D) લાઈકેનને તેમના વૃદ્ધિ સ્વરૂપના આધારે મુખ્ય ત્રણ પ્રકારોમાં વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે:
$1$. પર્પટાભ (Crustose) લાઈકેન: આ સપાટી પર પાતળું,પોપડા જેવું પડ બનાવે છે.
$2$. પત્રમય (Foliose) લાઈકેન: આ પર્ણ જેવી,ચપટી રચના ધરાવે છે.
$3$. ક્ષુપિલ (Fruticose) લાઈકેન: આ શાખાયુક્ત,ક્ષુપ જેવી અથવા લટકતી રચનાઓ ધરાવે છે.
'પટ્ટીમય લાઈકેન' એ લાઈકેનનો કોઈ માન્ય મોર્ફોલોજિકલ પ્રકાર નથી.

(D) 'લાઇકેન' શબ્દનો સૌપ્રથમ ઉપયોગ થિયોફ્રાસ્ટસ દ્વારા કરવામાં આવ્યો હતો,પરંતુ લાઇકેનની દ્વૈત પ્રકૃતિ (લીલ અને ફૂગ વચ્ચેનું સહજીવન) સૌપ્રથમ $1852$ માં લુઈસ-રેને તલસાણે (Louis-René Tulasne) દ્વારા સ્થાપિત કરવામાં આવી હતી. તેથી,લાઇકેનની સાચી પ્રકૃતિની શોધનો શ્રેય તલસાણેને જાય છે.

(B) લાઈકેન એ ફૂગ અને લીલ વચ્ચેનું સહજીવન છે. $Strigula$ એ પર્ણનિવાસી લાઈકેનનું જાણીતું પ્રજાતિ છે,જે પાંદડાની સપાટી પર ઉગે છે. બ્રેડ મોલ્ડ $(Rhizopus)$ અને $Penicillium$ એ ફૂગ છે,જ્યારે $Anthoceros$ એ એક દ્વિઅંગી વનસ્પતિ (હોર્નવર્ટ) છે.

(C) લાઇકેનને તેમના વૃદ્ધિના સ્વરૂપ અથવા બાહ્યાકારવિદ્યા (Morphology) ના આધારે ત્રણ મુખ્ય પ્રકારોમાં વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે: $1$. ક્રસ્ટોઝ (પોપડી જેવા),$2$. ફોલિયોઝ (પર્ણ જેવા),અને $3$. ફ્રુટિકોઝ (ક્ષુપ જેવા). તેથી,આ વર્ગીકરણ તેમના બાહ્ય દેખાવ અથવા બાહ્યાકારવિદ્યા પર આધારિત છે.

(D) લાઈકેન એ ફૂગ અને લીલ વચ્ચેનું સહજીવન છે. તેઓ મુખ્યત્વે વાનસ્પતિક પ્રજનન એકમો દ્વારા અલિંગી પ્રજનન કરે છે.
$1$. $Soredia$ (સોરેડિયા) એ નાની,પાવડર જેવી કલિકા જેવી રચનાઓ છે જેમાં ફૂગના તંતુઓથી ઘેરાયેલા લીલના થોડા કોષો હોય છે.
$2$. $Isidia$ (ઈસિડિયા) એ થેલસની સપાટી પર જોવા મળતી નાની,દાંડીવાળી વૃદ્ધિ છે જેમાં લીલ અને ફૂગ બંનેના ઘટકો હોય છે.
$Soredia$ અને $Isidia$ બંને લાઈકેનમાં વાનસ્પતિક પ્રજનન એકમો તરીકે કાર્ય કરે છે. તેથી,સાચો જવાબ $(D)$ છે.

(A) લાઈકેનનાં ફળકાય,જે ફૂગના ઘટક (માયકોબાયોન્ટ) દ્વારા રચાય છે,તેને એસ્કોકાર્પ કહેવામાં આવે છે.
આમાં,કપ આકારના અથવા રકાબી આકારના ફળકાયને ખાસ કરીને $Apothecium$ (એપોથેશિયમ) કહેવામાં આવે છે.
$Perithecium$ (પેરિથેશિયમ) ફ્લાસ્ક આકારનું હોય છે,જ્યારે $Androthecium$ એ લાઈકેનનાં ફળકાય માટે વપરાતો પ્રમાણિત શબ્દ નથી.
$Phycocyanin$ (ફાયકોસાયનીન) એ સાયનોબેક્ટેરિયામાં જોવા મળતું રંજકદ્રવ્ય છે,ફળકાય નથી.

(A) લાઈકેન એ લીલ અને ફૂગ વચ્ચેનું સહજીવન છે.
લીલના ઘટકને $Phycobiont$ (ફાયકોબાયોન્ટ) કહેવામાં આવે છે,જે સ્વયંપોષી છે અને ખોરાક બનાવે છે.
ફૂગના ઘટકને $Mycobiont$ (માયકોબાયોન્ટ) કહેવામાં આવે છે,જે રક્ષણ અને આધાર પૂરો પાડે છે તેમજ પાણી અને ખનીજોનું શોષણ કરે છે.
તેથી,લીલના ઘટક માટે સાચો શબ્દ $Phycobiont$ છે.