Monera (Prokaryotes) Questions in Gujarati

(A) જે સજીવો અત્યંત પ્રતિકૂળ પર્યાવરણીય પરિસ્થિતિઓ જેવી કે ઉચ્ચ તાપમાન અને ખૂબ જ એસિડિક $(pH \approx 2)$ વાતાવરણમાં જીવી શકે છે,તેમને થર્મોએસિડોફિલ્સ કહેવામાં આવે છે.
આ સજીવો આર્કિબૅક્ટેરિયા સમૂહમાં આવે છે.
આર્કિબૅક્ટેરિયા અન્ય બૅક્ટેરિયા કરતા અલગ કોષદીવાલ ધરાવે છે,જે તેમને ગરમ પાણીના ઝરા અને હાઇડ્રોથર્મલ વેન્ટ્સ જેવી અત્યંત પરિસ્થિતિઓમાં જીવંત રહેવા માટે સક્ષમ બનાવે છે.

(D) નીલહરિત લીલ,જેને $Cyanobacteria$ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તેને સૃષ્ટિ $Monera$ માં વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે કારણ કે તે આદિકોષકેન્દ્રીય $(Prokaryotic)$ સજીવો છે.
અન્ય લીલ (જેમ કે લીલી,બદામી અથવા લાલ લીલ) સુકોષકેન્દ્રીય $(Eukaryotic)$ હોય છે અને તે સૃષ્ટિ $Protista$ (અથવા જૂની પદ્ધતિ મુજબ $Plantae$) માં આવે છે. નીલહરિત લીલમાં પટલમય કોષકેન્દ્ર અને અન્ય પટલમય અંગિકાઓનો અભાવ હોય છે.
તેથી,તેમની આદિકોષકેન્દ્રીય પ્રકૃતિને કારણે તેમની દેહરચના મૂળભૂત રીતે અલગ પડે છે.

(A) આર. એચ. વ્હિટકરે $5$ સૃષ્ટિ વર્ગીકરણ પદ્ધતિ રજૂ કરી હતી.
બિનકોષકેન્દ્રીય સજીવો પ્રકૃતિમાં આદિકોષકેન્દ્રી (prokaryotic) હોય છે,જેનો અર્થ છે કે તેમની પાસે સુવિકસિત કોષકેન્દ્ર અને પટલમય અંગિકાઓનો અભાવ હોય છે.
વ્હિટકરના વર્ગીકરણ મુજબ,તમામ આદિકોષકેન્દ્રી સજીવોને 'મોનેરા' સૃષ્ટિમાં મૂકવામાં આવ્યા છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(B) મિથેનોજેન્સ એ આર્કિબેક્ટેરિયાનો એક સમૂહ છે જે $Archaea$ પ્રદેશમાં આવે છે.
તેઓ સખત અજારક સજીવો છે.
આ બેક્ટેરિયા દલદલવાળા વિસ્તારોમાં અને ગાય અને ભેંસ જેવા અનેક વાગોળતા પ્રાણીઓના પાચનતંત્રમાં જોવા મળે છે.
તેઓ આ પ્રાણીઓના છાણમાંથી મિથેન (બાયોગેસ) ના ઉત્પાદન માટે જવાબદાર છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(D) $1$. યુકેરિયા ડોમેઈનમાં વનસ્પતિઓ,પ્રાણીઓ,ફૂગ અને પ્રોટિસ્ટનો સમાવેશ થાય છે. જોકે કેટલાક પ્રોટિસ્ટ રોગકારક હોય છે,પરંતુ તે સમગ્ર ડોમેઈનનું મુખ્ય લક્ષણ નથી.
$2$. આર્કીબેક્ટેરિયામાં કોષદીવાલ હોય છે,પરંતુ તેમાં પેપ્ટીડોગ્લાયકેનનો અભાવ હોય છે,જે તેમને યુબેક્ટેરિયાથી અલગ પાડે છે.
$3$. યુબેક્ટેરિયા (સાચા બેક્ટેરિયા) ની કોષદીવાલ પેપ્ટીડોગ્લાયકેનની બનેલી હોય છે.
$4$. થર્મોએસિડોફિલ્સ એ આર્કીબેક્ટેરિયાનો એક સમૂહ છે જે અત્યંત એસિડિક અને ઊંચા તાપમાનવાળા વાતાવરણમાં વિકાસ પામે છે,તેથી વિધાન $D$ સાચું છે.

$(C)$ સાચી જોડ નીચે મુજબ છે:
$(A)$ હેલોફિલ્સ: આ આર્કિબેક્ટેરિયા છે જે અતિશય ક્ષારયુક્ત વિસ્તારોમાં જોવા મળે છે, તેથી $(A-t)$.
$(B)$ ફર્મિક્યુટ્સ: આ બેક્ટેરિયાનો એક સમૂહ છે જે સામાન્ય રીતે ગ્રામ-પોઝિટિવ હોય છે, તેથી $(B-p)$.
$(C)$ મિથેનોજેન્સ: આ આર્કિબેક્ટેરિયા છે જે અજારક પરિસ્થિતિમાં મિથેન (બાયોગેસ) ના ઉત્પાદન માટે જવાબદાર છે, તેથી $(C-u)$.
$(D)$ સ્પાયરોકીટ્સ: આ ગ્રામ-નેગેટિવ બેક્ટેરિયાનો એક સમૂહ છે જે વિશિષ્ટ કુંતલાકાર આકાર ધરાવે છે, તેથી $(D-r)$.
$(E)$ થર્મોએસિડોફિલ્સ: આ આર્કિબેક્ટેરિયા છે જે ગરમ પાણીના ઝરા અને એસિડિક વાતાવરણમાં વિકાસ પામે છે, તેથી $(E-q)$.
તેથી, સાચો ક્રમ $(A-t), (B-p), (C-u), (D-r), (E-q)$ છે.

(C) સાચી જોડ નીચે મુજબ છે:
$A$. હેલોફિલ્સ એ વિશિષ્ટ આર્કિબેક્ટેરિયા છે જે અતિશય ક્ષારયુક્ત વિસ્તારોમાં જોવા મળે છે $(ii)$.
$B$. થર્મોએસિડોફિલ્સ એવા આર્કિબેક્ટેરિયા છે જે એસિડિક અને ઊંચા તાપમાનવાળા પર્યાવરણમાં જીવંત રહી શકે છે $(iv)$.
$C$. સ્પાયરોકીટ્સ એ ગ્રામ-નેગેટિવ બેક્ટેરિયાનો એક સમૂહ છે $(i)$.
$D$. ફર્મિક્યુટ્સ એ બેક્ટેરિયાનો એક સમૂહ છે જે સામાન્ય રીતે ગ્રામ-પોઝિટિવ હોય છે $(v)$.
તેથી, સાચી જોડ $A-ii, B-iv, C-i, D-v$ છે.

(B) આ આકૃતિ તંતુમય સાયનોબેક્ટેરિયા (નીલ-હરિત લીલ) દર્શાવે છે,જે ખાસ કરીને $Nostoc$ છે.
સાયનોબેક્ટેરિયા એ આદિકોષકેન્દ્રી (prokaryotic) સજીવો છે જે ઓક્સિજનયુક્ત પ્રકાશસંશ્લેષણ કરે છે.
પાંચ સૃષ્ટિ વર્ગીકરણ પદ્ધતિ મુજબ,તમામ આદિકોષકેન્દ્રી સજીવોને $Monera$ સૃષ્ટિમાં મૂકવામાં આવ્યા છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(A) પૃથ્વી પરના સૌ પ્રથમ જીવંત સ્વરૂપો આદિકોષકેન્દ્રીય (prokaryotic) સજીવો માનવામાં આવે છે,જેમને $Monera$ સૃષ્ટિમાં વર્ગીકૃત કરવામાં આવ્યા છે. આ સજીવો સરળ,એકકોષીય હતા અને તેમાં સુવિકસિત કોષકેન્દ્રનો અભાવ હતો,જે આશરે $3.5$ થી $3.8$ અબજ વર્ષો પહેલા અસ્તિત્વમાં આવ્યા હતા. તેથી,$Monera$ એ સૌથી જૂના જીવંત સ્વરૂપોનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે.

(D) મોનેરા સૃષ્ટિમાં આદિકોષકેન્દ્રી (prokaryotic) સજીવોનો સમાવેશ થાય છે.
બૅક્ટેરિયા એ મોનેરા સૃષ્ટિના મુખ્ય સભ્યો છે.
એનાબિના એ સાયનોબૅક્ટેરિયા (નીલ-હરિત લીલ) નો એક પ્રકાર છે,જે પણ આદિકોષકેન્દ્રી હોવાથી મોનેરા સૃષ્ટિમાં આવે છે.
અમીબા એ એકકોષી સુકોષકેન્દ્રી (eukaryotic) સજીવ છે જે પ્રોટિસ્ટા સૃષ્ટિમાં આવે છે.
તેથી,એનાબિના અને બૅક્ટેરિયા બંને મોનેરા સૃષ્ટિમાં સમાવિષ્ટ છે.

(C) હેલોફિલસ બૅક્ટેરિયા $Archaea$ (આર્કિયા) સૃષ્ટિમાં આવે છે.
સાચા બૅક્ટેરિયા $(Eubacteria)$ થી વિપરીત,$Archaea$ ની કોષદીવાલમાં $Peptidoglycan$ (પેપ્ટીડોગ્લાયકેન) હોતું નથી.
તેના બદલે,તેમની કોષદીવાલ પ્રોટીન,જટિલ પોલીસેકેરાઇડ્સ અથવા સ્યુડોમ્યુરીનથી બનેલી હોય છે.
આપેલા વિકલ્પોમાં $Peptidoglycan$ એ મુખ્ય ઘટક છે જે $Eubacteria$ માં જોવા મળે છે પરંતુ $Archaea$ માં ગેરહાજર હોય છે.
તેથી,$Peptidoglycan$ એ સાચો જવાબ છે.

(A) આકૃતિમાં હેટરોસિસ્ટ (heterocyst) તરીકે ઓળખાતા વિશિષ્ટ કોષો ધરાવતી તંતુમય રચના દર્શાવવામાં આવી છે,જે સાયનોબેક્ટેરિયા 'એનાબીના' (Anabaena) ની લાક્ષણિકતા છે.
સાયનોબેક્ટેરિયા (જેને નીલહરિત લીલ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) એ પ્રકાશસંશ્લેષી આદિકોષકેન્દ્રી (prokaryotic) સજીવો છે.
પાંચ સૃષ્ટિ વર્ગીકરણ પદ્ધતિ મુજબ,તમામ આદિકોષકેન્દ્રી સજીવોને 'મોનેરા' સૃષ્ટિમાં મૂકવામાં આવ્યા છે.
તેથી,એનાબીના એ મોનેરા સૃષ્ટિમાં આવતી નીલહરિત લીલ છે.

(A) પાંચસૃષ્ટિ વર્ગીકરણ પદ્ધતિ $R.H. Whittaker$ દ્વારા $1969$ માં આપવામાં આવી હતી.
આ પદ્ધતિમાં સમાવિષ્ટ પાંચ સૃષ્ટિઓ નીચે મુજબ છે:
$1$. સૃષ્ટિ $Monera$
$2$. સૃષ્ટિ $Protista$
$3$. સૃષ્ટિ $Fungi$
$4$. સૃષ્ટિ $Plantae$
$5$. સૃષ્ટિ $Animalia$
આપેલા વિકલ્પોમાંથી,$Monera$ એ પાંચ સૃષ્ટિઓ પૈકીની એક છે.

(A) ન્યુક્લિયોઇડ એ આદિકોષકેન્દ્રી (prokaryotic) કોષનો એક પ્રદેશ છે જેમાં આનુવંશિક દ્રવ્ય આવેલું હોય છે.
મોનેરા સૃષ્ટિના સજીવો આદિકોષકેન્દ્રી હોવાથી (દા.ત. બેક્ટેરિયા),તેઓમાં કોષકેન્દ્રપટલ ધરાવતા કોષકેન્દ્રને બદલે ન્યુક્લિયોઇડ જોવા મળે છે.
પ્રોટિસ્ટા,વનસ્પતિ અને ફૂગ સૃષ્ટિના સજીવો સુકોષકેન્દ્રી (eukaryotic) હોય છે,જેમાં સુવિકસિત કોષકેન્દ્રપટલ ધરાવતું કોષકેન્દ્ર હોય છે.

(D) સાચા જોડકાં નીચે મુજબ છે:
$(1)$ ગ્રામ-પોઝિટિવ બેક્ટેરિયા એ ફર્મિક્યુટ્સ (Firmicutes) સમૂહમાં આવે છે। તેથી, $(1-b)$.
$(2)$ થર્મોએસિડોફિલ્સ એ આર્કિયા છે જે અત્યંત એસિડિક અને ઊંચા તાપમાનવાળા વાતાવરણમાં જીવે છે। તેથી, $(2-a)$.
$(3)$ સ્પાયરોકીટ્સ એ ગ્રામ-નેગેટિવ બેક્ટેરિયાનો એક સમૂહ છે જે સર્પાકાર આકાર ધરાવે છે। તેથી, $(3-d)$.
$(4)$ હેલોફિલ્સ એ સજીવો છે જે વધુ ક્ષારયુક્ત સાંદ્રતામાં જીવી શકે છે। તેથી, $(4-c)$.
આમ, સાચો ક્રમ $(1-b), (2-a), (3-d), (4-c)$ છે।

(D) આર્કિયા $(Archaea)$ પ્રદેશમાં આદિકોષકેન્દ્રીય (prokaryotic) સજીવોનો સમાવેશ થાય છે,સુકોષકેન્દ્રીય (eukaryotic) સજીવોનો નહીં. તેઓ અતિશય પર્યાવરણમાં જીવવા માટે જાણીતા છે અને તેમની કોષદીવાલમાં પેપ્ટીડોગ્લાયકેનનો અભાવ હોય છે. તેથી,વિધાન $D$ ખોટું છે.

(D) : હેલોફાઇલ્સ એ આર્કિબેક્ટેરિયાનો એક વિશિષ્ટ પ્રકાર છે,જે અત્યંત ક્ષારયુક્ત વાતાવરણમાં જેમ કે મીઠાના અગરો,ક્ષારના પટ અને ક્ષારયુક્ત દલદલવાળા વિસ્તારોમાં જીવવા માટે અનુકૂલિત હોય છે. તેમની કોષદીવાલની વિશિષ્ટ રચના તેમને ઉચ્ચ ક્ષારયુક્ત સાંદ્રતામાં ટકી રહેવામાં મદદ કરે છે,જ્યાં અન્ય સજીવો જીવી શકતા નથી.

(B) $Mycoplasma$ એ સૌથી નાના જાણીતા જીવંત કોષો છે જેમાં નિશ્ચિત કોષદીવાલનો અભાવ હોય છે.
તેઓ વનસ્પતિઓ અને પ્રાણીઓ બંને માટે રોગકારક છે.
આ સજીવો ઓક્સિજન વગર જીવવા માટે સક્ષમ છે.

(B) મિથેનોજેન્સ $Archaebacteria$ સમૂહમાં આવે છે.
તેમાં $Methanobacillus$ અને $Methanothrix$ જેવા મિથેન ઉત્પન્ન કરતા પ્રજાતિઓનો સમાવેશ થાય છે.
મિથેનોજેન્સ એ અવિકલ્પી અજારક (obligate anaerobes) સજીવો છે જે ઓક્સિજનની ઉણપવાળા વાતાવરણમાં જોવા મળે છે,જેમ કે દલદલ,કાદવ,ગટરના પાણીના શુદ્ધિકરણ દરમિયાન બનતો કાદવ (sludge) અને વાગોળતા પ્રાણીઓના પાચનતંત્રમાં.
મોટે ભાગે,તેઓ કાર્બન ડાયોક્સાઇડ $(CO_2)$ નું રિડક્શન અને હાઇડ્રોજન $(H_2)$ નું ઓક્સિડેશન કરીને મિથેન $(CH_4)$ ઉત્પન્ન કરીને પોતાની ઉર્જા મેળવે છે.

(D) : ફિમ્બ્રી એ બેક્ટેરિયલ કોષની સપાટી પરથી ઉદ્ભવતી નાની,બ્રશ જેવી સખત રચનાઓ છે.
દરેક કોષ દીઠ $300-400$ જેટલી ફિમ્બ્રી હોય છે.
તેમનો વ્યાસ $3-10 \ nm$ હોય છે જ્યારે લંબાઈ $0.5-1.5 \ \mu m$ હોય છે.
ફિમ્બ્રી બેક્ટેરિયાને સખત સપાટીઓ (દા.ત.,જળાશયોમાં ખડકો) અથવા યજમાન પેશીઓ (દા.ત.,$Neisseria \ gonorrhoeae$ માં મૂત્રમાર્ગ) સાથે જોડવામાં મદદ કરે છે.
કેટલીક ફિમ્બ્રી $RBCs$ ના સમૂહીકરણ (agglutination) માટે જવાબદાર છે.
તેઓ બેક્ટેરિયાને એકબીજા સાથે ચોંટવામાં પણ મદદ કરે છે.

(B) : મોનેરા સૃષ્ટિ આદિકોષકેન્દ્રી (prokaryotic) સજીવોની બનેલી છે,જેની લાક્ષણિકતા કોષકેન્દ્રની આસપાસ કોષકેન્દ્રપટલનો અભાવ અને પટલમય અંગિકાઓનો અભાવ છે. તેથી,મોનેરામાં કોષકેન્દ્રપટલ હાજર હોય છે તે વિધાન ખોટું છે.

(A) : માયકોપ્લાઝ્મા (સૃષ્ટિ મોનેરા) એ સૌથી સરળ અને નાના મુક્તજીવી આદિકોષકેન્દ્રી સજીવો છે,જેમાં કોષદીવાલનો અભાવ હોય છે. માયકોપ્લાઝ્માના કોષની સૌથી બહારની સીમા કોષરસસ્તર બનાવે છે.
$B$: નોસ્ટોક એ સાયનોબેક્ટેરિયા (સૃષ્ટિ મોનેરા) છે,જેમાં કોષદીવાલ પેપ્ટીડોગ્લાયકેન્સની બનેલી હોય છે.
$C$: એસ્પરજીલસ એ ફૂગ (સૃષ્ટિ ફૂગ) છે,જેમાં કોષદીવાલ મુખ્યત્વે કાઈટિનની બનેલી હોય છે.
$D$: ફ્યુનારિયા એ દ્વિઅંગી વનસ્પતિ (સૃષ્ટિ વનસ્પતિ) છે,જેમાં કોષદીવાલ સેલ્યુલોઝની બનેલી હોય છે.
તેથી,સાચો જવાબ $A$ છે.

(C) : $Anabaena$ એ આદિકોષકેન્દ્રી (prokaryotic) સજીવ છે.
તે એક સાયનોબેક્ટેરિયા (નીલ-હરિત લીલ) છે જે સૃષ્ટિ $Monera$ માં આવે છે.
અન્ય તમામ આદિકોષકેન્દ્રી સજીવોની જેમ,તેમાં સાચું કોષકેન્દ્ર અને પટલમય કોષીય અંગિકાઓનો અભાવ હોય છે.

(A) : આર્કિબેક્ટેરિયા એ 'પ્રાચીન' બેક્ટેરિયા છે,જેમાં મિથેનોજેન્સ,હેલોફિલ્સ અને થર્મોફિલ્સ જેવા આત્યંતિક પરિસ્થિતિમાં જીવતા સજીવોનો સમાવેશ થાય છે. તેઓ આજે પણ અસ્તિત્વ ધરાવતા સૌથી પ્રાચીન જીવન સ્વરૂપોનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે.
તેમની પાસે તેમના વિશિષ્ટ લક્ષણો ઉપરાંત યુબેક્ટેરિયલ અને સુકોષકેન્દ્રી બંને પ્રકારના લક્ષણો હોય છે.
તેમની પ્રજનન પદ્ધતિ,પોષણ અને કોષનો આકાર અને કદ સામાન્ય યુબેક્ટેરિયાને મળતા આવે છે.
જો કે,તેમની કોષદીવાલ વિવિધ પ્રકારના પોલિમરની બનેલી હોય છે અને તેમાં યુબેક્ટેરિયાથી વિપરીત પેપ્ટિડોગ્લાયકેન હોતું નથી.
વધુમાં,તેમના કોષરસપટલના લિપિડ્સ ઈથર-બંધ દ્વારા જોડાયેલા હોય છે,જ્યારે યુબેક્ટેરિયાના કોષરસપટલમાં ગ્લિસરોલ એસ્ટર-લિપિડ્સ હોય છે.

(C) : આર્કિબેક્ટેરિયા એ સૃષ્ટિ મોનેરાના આદિકોષકેન્દ્રી સજીવોનો એક સમૂહ છે.
તેમાં હેલોફિલિક બેક્ટેરિયા (ક્ષારરાગી) નો સમાવેશ થાય છે,જે અત્યંત ક્ષારયુક્ત વાતાવરણમાં વિકાસ પામે છે અને તે ઊંડા દરિયાના પાણી તેમજ અન્ય વધુ ક્ષારયુક્ત વસવાટોમાં જોવા મળે છે.
અન્ય બેક્ટેરિયાથી વિપરીત,આર્કિબેક્ટેરિયામાં વિશિષ્ટ કોષદીવાલની રચના હોય છે જે તેમને આત્યંતિક પરિસ્થિતિઓમાં જીવંત રહેવા માટે સક્ષમ બનાવે છે.

(B) : ક્રોમેટોફોર્સ એ રંજકદ્રવ્યયુક્ત,લેમેલર અથવા પુટિકામય રચનાઓ છે જે પ્રકાશસંશ્લેષી બેક્ટેરિયા અથવા સાયનોબેક્ટેરિયાના કોષોને તોડીને અલગ કરી શકાય છે.
તેમની કોષરસસ્તર કોષરસમાં ગડીઓ સ્વરૂપે પ્રક્ષેપિત થઈ શકે છે,જે લેમેલા બનાવે છે,જે બેવડી એકમ-પટલ રચના ધરાવે છે.
પ્રકાશસંશ્લેષણની પ્રકાશ-પ્રેરિત ઇલેક્ટ્રોન પરિવહન અને ફોસ્ફોરાયલેશન પ્રક્રિયાઓ માટે જરૂરી રંજકદ્રવ્યો અને મોટાભાગના ઉત્સેચકો આ કોષરસસ્તરના વિસ્તરણો અને લેમેલામાં આવેલા હોય છે.

(C) સાચો જવાબ $C$ છે.
$S$-પ્રકારના અથવા રોગકારક બેક્ટેરિયામાં કેપ્સ્યુલ જોવા મળે છે.
કેપ્સ્યુલ એ પોલીસેકેરાઈડ્સ અને એમિનો એસિડથી બનેલું એક જાડું અને મજબૂત ચીકણું આવરણ છે.
તે ફેગોસાઈટોસિસ (phagocytosis) અટકાવીને બેક્ટેરિયાને યજમાનની રોગપ્રતિકારક શક્તિ સામે રક્ષણ આપે છે,જેનાથી બેક્ટેરિયા યજમાનની રોગપ્રતિકારક તંત્રથી બચી શકે છે.

(C) $(C) :$ જોકે બેક્ટેરિયાની રચના ખૂબ જ સરળ છે,પરંતુ તેઓ વર્તણૂકમાં ખૂબ જ જટિલ છે. અન્ય ઘણા સજીવોની તુલનામાં,બેક્ટેરિયા એક સમૂહ તરીકે સૌથી વધુ ચયાપચયની વિવિધતા દર્શાવે છે.
કેટલાક બેક્ટેરિયા સ્વયંપોષી હોય છે,એટલે કે,તેઓ અકાર્બનિક પદાર્થોમાંથી પોતાનો ખોરાક જાતે બનાવે છે. તેઓ પ્રકાશસંશ્લેષી સ્વયંપોષી અથવા રસાયણસંશ્લેષી સ્વયંપોષી હોઈ શકે છે.
મોટાભાગના બેક્ટેરિયા પરપોષી હોય છે,એટલે કે,તેઓ પોતાનો ખોરાક જાતે બનાવતા નથી પરંતુ ખોરાક માટે અન્ય સજીવો અથવા મૃત કાર્બનિક પદાર્થો પર આધાર રાખે છે.

(D) $Penicillium$ અને $Agaricus$ ફૂગ છે,જ્યારે $Volvox$ લીલ છે. આ ત્રણેય સુકોષકેન્દ્રી (eukaryotes) સજીવો છે અને તેથી તેમાં પટલમય કોષકેન્દ્ર જોવા મળે છે.
$Nostoc$ એ સાયનોબેક્ટેરિયા છે,એટલે કે તે આદિકોષકેન્દ્રી (prokaryote) છે. આદિકોષકેન્દ્રી સજીવોમાં સુવિકસિત કોષકેન્દ્રનો અભાવ હોય છે,તેથી $Nostoc$ માં કોષકેન્દ્રપટલ ગેરહાજર હોય છે.

(D) સાયનોબેક્ટેરિયા એ બેક્ટેરિયાનો એક સમૂહ છે જે પ્રકાશસંશ્લેષણ દ્વારા પોતાની ઉર્જા મેળવે છે.
તેમને સામાન્ય રીતે નીલ-હરિત લીલ (blue-green algae) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે કારણ કે તેમાં વિશિષ્ટ નીલ-હરિત રંજકદ્રવ્યો આવેલા હોય છે.
જોકે ઐતિહાસિક રીતે તેમની પ્રકાશસંશ્લેષી પ્રકૃતિને કારણે તેમને લીલ તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવતા હતા,પરંતુ તેઓ આદિકોષકેન્દ્રીય (prokaryotic) સજીવો છે અને હવે તેમને સૃષ્ટિ $Monera$ માં વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.

(D) સાચો જવાબ $D$ છે.
$1$. વિષમપોષી બેક્ટેરિયા પ્રકૃતિમાં સૌથી વધુ પ્રમાણમાં જોવા મળતા આદિકોષકેન્દ્રી સજીવો છે.
$2$. ઘણા વિષમપોષી બેક્ટેરિયા મનુષ્યો માટે ખૂબ જ ઉપયોગી છે,જેમ કે $Lactobacillus$ (લેક્ટિક એસિડ બેક્ટેરિયા),જેનો ઉપયોગ દૂધમાંથી દહીં બનાવવા માટે થાય છે.
$3$. આ ઉપરાંત,ઘણી એન્ટિબાયોટિક્સ જમીનમાં રહેતા વિષમપોષી બેક્ટેરિયામાંથી મેળવવામાં આવે છે,ખાસ કરીને એક્ટિનોમાયસેટ્સ (દા.ત.,$Streptomyces$),જેઓ મૃતોપજીવી હોય છે.

(B) : $Escherichia \ coli$ (બેક્ટેરિયા) એ સુકોષકેન્દ્રી કોષનું ઉદાહરણ નથી. તે આદિકોષકેન્દ્રી (prokaryotic) કોષનું લાક્ષણિક ઉદાહરણ છે,જેમાં પટલમય કોષકેન્દ્ર અને અન્ય પટલમય અંગિકાઓનો અભાવ હોય છે.

(A) સાચો જવાબ $A$ છે.
$1$. હાયપરથર્મોફિલિક સજીવો જે અત્યંત એસિડિક વાતાવરણ (જેમ કે $pH \ 2$) અને ઊંચા તાપમાનમાં જીવી શકે છે,તેઓ મુખ્યત્વે $Archaea$ (આર્કિયા) સમુદાયમાં વર્ગીકૃત થાય છે,જેમને થર્મોએસિડોફિલ્સ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
$2$. $Archaebacteria$ (આર્કિબેક્ટેરિયા) તેમની વિશિષ્ટ કોષદીવાલની રચના માટે જાણીતા છે,જે તેમને ગરમ સલ્ફરના ઝરણાં જેવી આત્યંતિક પરિસ્થિતિઓમાં ટકી રહેવા દે છે.
$3$. કેટલાક $Eubacteria$ (યુબેક્ટેરિયા) પણ નોંધપાત્ર અનુકૂલન ક્ષમતા ધરાવે છે અને ગરમ ઝરણાં અને એસિડિક પરિસ્થિતિઓ સહિત વિવિધ પ્રતિકૂળ વાતાવરણમાં જીવી શકે છે,જોકે તેઓ જૈવરાસાયણિક બંધારણમાં $Archaea$ થી અલગ પડે છે.

(B) $Streptococcus$ એ બેક્ટેરિયા છે જે સૃષ્ટિ $Monera$ માં સમાવિષ્ટ છે.
$Monera$ ના સભ્યોમાં આદિકોષકેન્દ્રી (prokaryotic) કોષીય આયોજન હોય છે,જેમાં કણાભસૂત્ર,અંતઃકોષરસજાળ,ગોલ્ગીકાય જેવી પટલમય અંગિકાઓનો અભાવ હોય છે.
બાકીના ત્રણેય સજીવો,એટલે કે $Saccharomyces$ (ફૂગ),$Chlamydomonas$ (લીલ) અને $Plasmodium$ (પ્રજીવ),સુકોષકેન્દ્રી (eukaryotes) છે જે પટલમય અંગિકાઓ ધરાવે છે.

(C) $Thermococcus$,$Methanococcus$ અને $Methanobacterium$ એ આર્કિબેક્ટેરિયાના ઉદાહરણો છે.
આ સજીવોની લાક્ષણિકતા તેમની વિશિષ્ટ કોષદીવાલ છે,જેમાં પેપ્ટિડોગ્લાયકેનનો અભાવ હોય છે અને તે પોલીસેકેરાઈડ્સ અને પ્રોટીનથી બનેલી હોય છે.
તેઓ પ્રોટીન સંશ્લેષણની પદ્ધતિ,બંધારણીય પ્રોટીન અને રિબોઝોમ્સના $RNA$ ઘટકોમાં સુકોષકેન્દ્રીય કોષો સાથે ગાઢ સામ્યતા ધરાવે છે.
વધુમાં,તેઓ એવા પ્રોટીન ધરાવે છે જે સુકોષકેન્દ્રીય કોર હિસ્ટોન્સ સાથે સમાનતા ધરાવે છે,જે તેમના $DNA$ ના પેકેજિંગમાં મદદ કરે છે.

(D) : $Archaebacteria$ એવા કોષ પ્રકારનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે જે પ્રોકેરિયોટ્સ અને યુકેરિયોટ્સ બંનેના લક્ષણો ધરાવે છે.
કદમાં,$Archaebacteria$ નો વ્યાસ લગભગ $1 \mu m$ હોય છે,જે લાક્ષણિક પ્રોકેરિયોટ્સ જેવું જ છે.
તેમાં પટલ-આબદ્ધ અંગિકાઓનો અભાવ હોય છે,તેમના કોષકેન્દ્રીય ભાગો કોષકેન્દ્ર પટલ દ્વારા બંધાયેલા હોતા નથી (પ્રોકેરિયોટ્સની જેમ) અને તેમાં $70S$ રીબોઝોમ્સ હોય છે.
જો કે,તેમની પાસે એક વિશિષ્ટ કોષ દીવાલ છે જેમાં પેપ્ટિડોગ્લાયકનનો અભાવ હોય છે.
તેઓ પ્રોટીન સંશ્લેષણની પદ્ધતિઓ,બંધારણીય પ્રોટીન અને રીબોઝોમ્સના $RNA$ ઘટકોમાં યુકેરિયોટિક કોષોને મળતા આવે છે.
$Archaebacterial$ જનીનોની એક વિશિષ્ટ લાક્ષણિકતા ઇન્ટ્રોન્સની હાજરી છે,જે અન્ય પ્રોકેરિયોટ્સમાં જોવા મળતા નથી પરંતુ યુકેરિયોટ્સમાં સામાન્ય છે.
વધુમાં,$Archaebacteria$ માં એવી અનન્ય લાક્ષણિકતાઓ છે જે યુકેરિયોટ્સ કે પ્રોકેરિયોટ્સમાં જોવા મળતી નથી,જેમ કે ઈથર લિંકેજ સાથેની શાખિત શૃંખલાવાળા લિપિડ્સ,જે તેમને અતિશય ગરમી અને $pH$ સહન કરવામાં સક્ષમ બનાવે છે.

(B) : માયકોપ્લાઝ્મા એ નાના,એકકોષીય,અચલિત આદિકોષકેન્દ્રી સજીવો છે.
તેઓ બહુરૂપી (pleomorphic) છે,એટલે કે તેઓ પોતાનો આકાર બદલી શકે છે.
તેથી,તેમને પ્લ્યુરોન્યુમોનિયા જેવા સજીવો $(PPLO)$ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
તેમની પાસે કોષદીવાલનો અભાવ હોય છે.
તેમાં કોષરસ,રિબોઝોમ્સ અને $DNA$ હોય છે.
તેઓ ટેટ્રાસાયક્લિન દ્વારા અવરોધાય છે પરંતુ પેનિસિલિન પ્રત્યે અસંવેદનશીલ છે કારણ કે પેનિસિલિન કોષદીવાલના સંશ્લેષણને અટકાવીને કાર્ય કરે છે,અને માયકોપ્લાઝ્મામાં કોષદીવાલ હોતી નથી.
તેઓ વનસ્પતિઓ અને પ્રાણીઓ બંનેમાં વિવિધ રોગોનું કારણ બને છે.

(A) : સાયનોબેક્ટેરિયાની અમુક પ્રજાતિઓ $(Nostoc)$ માં હિટરોસિસ્ટ નામના વિશિષ્ટ કોષો જોવા મળે છે,જે અંતિમ,તલસ્થ અને આંતરવિષ્ટ સ્થાનો પર આવેલા હોય છે.
હિટરોસિસ્ટ પીળાશ પડતા રંગના હોય છે અને તેનું કોષરસ સમાન હોય છે.
હિટરોસિસ્ટ હવે નાઈટ્રોજન સ્થાપન માટેના મુખ્ય સ્થાન તરીકે ઓળખાય છે.
સાયનોબેક્ટેરિયા દ્વારા વાતાવરણીય નાઈટ્રોજનને એમોનિયાના સ્વરૂપમાં ઉપલબ્ધ કરાવવામાં આવે છે.

(C) : ક્રોમેટોફોર્સ એ પ્રકાશસંશ્લેષી સ્વરૂપોની આંતરિક પટલમય રચનાઓ છે જે પ્રકાશસંશ્લેષી રંજકદ્રવ્યો ધરાવે છે. તે પ્રકાશસંશ્લેષી બેક્ટેરિયામાં જોવા મળે છે,$e.g.$,જાંબલી બેક્ટેરિયા અને લીલા બેક્ટેરિયા.

(C) $Clostridium$ એ ગ્રામ-પોઝિટિવ બેક્ટેરિયાનું એક પ્રજાતિ છે. તેઓ અવિકલ્પી અજારક (obligate anaerobes) છે જે અંતઃબીજાણુઓ (endospores) ઉત્પન્ન કરવામાં સક્ષમ છે. વ્યક્તિગત કોષો દંડાકાર હોય છે.
$C. botulinum$ દ્વારા થતા ખોરાકજન્ય રોગને બોટ્યુલિઝમ (સ્નાયુઓને લકવાગ્રસ્ત કરતો રોગ) કહેવામાં આવે છે.
તે ખોરાકમાં રહેલા સૂક્ષ્મજીવો દ્વારા ઉત્પન્ન થતા ન્યુરોટોક્સિન (બોટ્યુલિન) ના સેવનથી થાય છે.
બોટ્યુલિન ચેતાતંત્રના કાર્યને અવરોધે છે,જેના કારણે શ્વસન અને મસ્ક્યુલોસ્કેલેટલ લકવો થાય છે.
બોટ્યુલિઝમના લક્ષણોમાં નબળાઈ,થાક અને ચક્કર આવવા,ત્યારબાદ ઝાંખી દ્રષ્ટિ અને બોલવામાં તથા ગળવામાં ક્રમશઃ મુશ્કેલીનો સમાવેશ થાય છે.
શ્વસન સ્નાયુઓની નબળાઈ પણ જોવા મળે છે અને શ્વસન નિષ્ફળતાને કારણે મૃત્યુ પણ થઈ શકે છે.

(B) $Methanogens$ એ $Archaebacteria$ નો એક સમૂહ છે જે અજારક પરિસ્થિતિમાં ચયાપચયની આડપેદાશ તરીકે મિથેન વાયુ ઉત્પન્ન કરે છે.
તેઓ ફરજિયાત અજારક (obligate anaerobes) છે,જેનો અર્થ છે કે તેઓ ઓક્સિજનની હાજરીમાં જીવી શકતા નથી.
તેઓ સામાન્ય રીતે ઓક્સિજનની ઉણપવાળા વાતાવરણમાં જોવા મળે છે જેમ કે દલદલ,કાદવ,પાણી ભરાયેલા ડાંગરના ખેતરો અને ગાય-ભેંસ જેવા વાગોળતા પ્રાણીઓના જઠરના ભાગ (rumen) માં.
રૂમેનમાં,તેઓ સેલ્યુલોઝના પાચનમાં મદદ કરે છે.
કારણ કે તેઓ ઢોરના પાચનતંત્રમાં હાજર હોય છે,તેથી તેમનો મળ (છાણ) આ બેક્ટેરિયાથી સમૃદ્ધ હોય છે,જેના કારણે ઢોરવાડો (cattle yard) એ $Methanogens$ નો સૌથી વધુ સ્ત્રોત ગણાય છે.
તેમનો ઉપયોગ બાયોગેસ (ગોબર ગેસ) પ્લાન્ટમાં પ્રાણીઓના કચરામાંથી મિથેન ઉત્પન્ન કરવા માટે પણ થાય છે.

(D) અર્ધીકરણ એ કોષ વિભાજનનો એક વિશિષ્ટ પ્રકાર છે જે રંગસૂત્રોની સંખ્યાને અડધી કરે છે,જેના પરિણામે એકકીય જન્યુઓ અથવા બીજાણુઓનું નિર્માણ થાય છે. આ પ્રક્રિયા લિંગી પ્રજનન કરતા સુકોષકેન્દ્રી સજીવોની લાક્ષણિકતા છે.
$A$,$B$,અને $C$ (ત્રિઅંગી,અનાવૃત બીજધારી અને આવૃત બીજધારી) એ તમામ સુકોષકેન્દ્રી વનસ્પતિઓ છે જે લિંગી પ્રજનન કરે છે અને તેમના જીવનચક્ર દરમિયાન અર્ધીકરણ દર્શાવે છે.
$D$ (બેક્ટેરિયા) એ આદિકોષકેન્દ્રી સજીવો છે. તેઓ મુખ્યત્વે દ્વિભાજન દ્વારા પ્રજનન કરે છે,જે અલિંગી પ્રજનનનો એક પ્રકાર છે. તેઓમાં અર્ધીકરણ જોવા મળતું નથી કારણ કે તેમની પાસે કોષકેન્દ્રપટલ અને અર્ધીકરણ માટે જરૂરી જટિલ રંગસૂત્ર બંધારણનો અભાવ હોય છે.

(B) $Bacteroides$ એ ગ્રામ-નેગેટિવ,ફરજિયાત અજારક બેક્ટેરિયાનું એક પ્રજાતિ છે.
આ બેક્ટેરિયા સામાન્ય રીતે આકારમાં દંડાણુ (rod-shaped) હોય છે.
તેઓ સામાન્ય રીતે મનુષ્યો અને પ્રાણીઓના આંતરડાના માઇક્રોબાયોમમાં જોવા મળે છે.

(C) સાયનોબેક્ટેરિયા,જેને નીલ-હરિત લીલ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે પ્રકાશસંશ્લેષી સજીવો છે.
તેમની પાસે સુવિકસિત કોષકેન્દ્ર અને પટલમય અંગિકાઓનો અભાવ હોય છે,જે આદિકોષકેન્દ્રી (Prokaryotic) કોષોની લાક્ષણિકતા છે.
$5$-સૃષ્ટિ વર્ગીકરણ પદ્ધતિ મુજબ,તેમને સૃષ્ટિ $Monera$ માં મૂકવામાં આવ્યા છે કારણ કે તેઓ એકકોષીય આદિકોષકેન્દ્રી સજીવો છે.
તેથી,સાયનોબેક્ટેરિયા માટેનું સાચું વર્ગીકરણ એ છે કે તેઓ આદિકોષકેન્દ્રી (Prokaryote) છે.

(A) $Nostoc$ અને $Anabaena$ એ સાયનોબેક્ટેરિયા છે,જે મોનેરા સૃષ્ટિમાં આવે છે.
$1$. તેઓ આદિકોષકેન્દ્રી સજીવો છે અને તેમાં પેશી સ્તરીય આયોજન હોતું નથી,કારણ કે પેશીઓ એ બહુકોષીય સુકોષકેન્દ્રી સજીવોની લાક્ષણિકતા છે. તેથી,વિધાન $(a)$ ખોટું છે.
$2$. તેઓ નાઇટ્રોજન સ્થાપન માટે વિશિષ્ટ કોષો ધરાવે છે જેને હેટરોસિસ્ટ (heterocysts) કહેવાય છે. તેથી,વિધાન $(b)$ સાચું છે.
$3$. તેઓ વાતાવરણીય નાઇટ્રોજનનું (હાઇડ્રોજનનું નહીં) એમોનિયામાં સ્થાપન કરે છે. તેથી,વિધાન $(c)$ ખોટું છે.
$4$. તેઓ પ્રકાશસંશ્લેષી આદિકોષકેન્દ્રી છે,જેને યુબેક્ટેરિયા તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે. તેથી,વિધાન $(d)$ સાચું છે.
આમ,વિધાન $(a)$ અને $(c)$ ખોટા છે.

(A) આર્કિબેક્ટેરિયા એ બેક્ટેરિયાનો એક વિશિષ્ટ સમૂહ છે જે અત્યંત કઠિન નિવાસસ્થાનોમાં જોવા મળે છે.
$1$. હેલોફાઇલ્સ અત્યંત ક્ષારયુક્ત વિસ્તારોમાં જોવા મળે છે.
$2$. થર્મોએસિડોફાઇલ્સ ગરમ પાણીના ઝરામાં જોવા મળે છે.
$3$. મિથેનોજેન્સ કાદવવાળા વિસ્તારોમાં અને ઘણા વાગોળતા પ્રાણીઓના પાચનતંત્રમાં જોવા મળે છે.
$4$. સાયનોબેક્ટેરિયા એ પ્રકાશસંશ્લેષી સ્વયંપોષી છે,તે આર્કિબેક્ટેરિયા નથી.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(C) હેટરોસિસ્ટ એ $Nostoc$ અને $Anabaena$ જેવા કેટલાક તંતુમય સાયનોબેક્ટેરિયામાં જોવા મળતા વિશિષ્ટ,જાડી દીવાલ ધરાવતા કોષો છે.
તેમનું મુખ્ય કાર્ય નાઇટ્રોજન સ્થાપન છે.
તેમાં નાઇટ્રોજનેઝ ઉત્સેચક હોય છે,જે ઓક્સિજન પ્રત્યે સંવેદનશીલ હોય છે.
હેટરોસિસ્ટની દીવાલ જાડી હોવાથી અને તેમાં ફોટોસિસ્ટમ $II$ (જે ઓક્સિજન ઉત્પન્ન કરે છે) નો અભાવ હોવાથી,તે નાઇટ્રોજનેઝ ઉત્સેચક માટે અજારક વાતાવરણ પૂરું પાડે છે,જેથી તે વાતાવરણીય નાઇટ્રોજનનું એમોનિયામાં રૂપાંતર કરી શકે છે.

(C) સાઇટ્રસ કેન્કર એ $Xanthomonas$ $axonopodis$ $pv.$ $citri$ નામના બેક્ટેરિયા દ્વારા થતો વનસ્પતિનો રોગ છે.
$Xanthomonas$ એ બેક્ટેરિયા (યુબેક્ટેરિયા) સમૂહમાં આવે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(D) સૃષ્ટિ $Monera$ આદિકોષકેન્દ્રી (prokaryotic) સજીવોની બનેલી છે.
આદિકોષકેન્દ્રી કોષોમાં સુવિકસિત કોષકેન્દ્ર અને પટલમય અંગિકાઓનો અભાવ હોય છે.
તેનાથી વિપરીત,$Protista$,$Fungi$ અને $Plantae$ (વનસ્પતિ) સુકોષકેન્દ્રી કોષો ધરાવે છે,જેમાં સ્પષ્ટ કોષકેન્દ્ર અને પટલમય અંગિકાઓ જોવા મળે છે.
તેથી,સાચો જવાબ $Monera$ છે.

(A) યુબેક્ટેરિયા,જેને 'સાચા બેક્ટેરિયા' તરીકે ઓળખવામાં આવે છે,તે સખત કોષદીવાલની હાજરી અને જો પ્રચલનશીલ હોય તો કશા (flagellum) દ્વારા લાક્ષણિકતા ધરાવે છે.
ઘણા યુબેક્ટેરિયા પરપોષી હોય છે અને વિઘટકો તરીકે કાર્ય કરે છે.
આ વિઘટકો જટિલ કાર્બનિક પદાર્થોનું વિઘટન કરીને નાઈટ્રોજન,ફોસ્ફરસ,આયર્ન અને સલ્ફર જેવા આવશ્યક પોષક તત્વોને પર્યાવરણમાં પાછા લાવીને નિવસનતંત્રમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.