Monera (Prokaryotes) Questions in Gujarati

(B) બેક્ટેરિયલ કોષદીવાલ પેપ્ટીડોગ્લાયકેન (જેને મ્યુરીન તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) ની બનેલી હોય છે.
પેપ્ટીડોગ્લાયકેનનો ઓલિગોસેકેરાઈડ બેકબોન $N$-એસીટાઈલગ્લુકોસામાઈન $(NAG)$ અને $N$-એસીટાઈલમ્યુરામિક એસિડ $(NAM)$ ના એકાંતરે આવતા અવશેષોની લાંબી,રેખીય શૃંખલાઓનો બનેલો હોય છે.
આ શર્કરાના અવશેષો એકબીજા સાથે $\beta \,(1-4)$ ગ્લાયકોસિડિક લિંકેજ દ્વારા સહસંયોજક રીતે જોડાયેલા હોય છે.
તેથી,વિકલ્પ $B$ સાચું વર્ણન છે.

(A) બેક્ટેરિયાને તેમના આકારના આધારે ચાર શ્રેણીઓમાં વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે:
$1$. $A$ ગોળાકાર બેક્ટેરિયા દર્શાવે છે,જેને કોકસ (Cocci) કહેવાય છે.
$2$. $B$ દંડાકાર બેક્ટેરિયા દર્શાવે છે,જેને બેસિલસ (Bacilli) કહેવાય છે.
$3$. $C$ સર્પાકાર બેક્ટેરિયા દર્શાવે છે,જેને સ્પાયરિલા (Spirilla) કહેવાય છે.
$4$. $D$ અલ્પવિરામ આકારના બેક્ટેરિયા દર્શાવે છે,જેને વિબ્રિયો (Vibrio) કહેવાય છે.
તેથી,સાચો ક્રમ $A -$ કોકસ,$B -$ બેસિલસ,$C -$ સ્પાયરિલા,$D -$ વિબ્રિયો છે.

(B) સાયનોબેક્ટેરિયા પ્રકાશસંશ્લેષી સ્વયંપોષી છે,રસાયણસંશ્લેષી પરપોષી નથી. તેઓ લીલી વનસ્પતિઓ જેવું ક્લોરોફિલ $a$ ધરાવે છે અને ઓક્સિજનયુક્ત પ્રકાશસંશ્લેષણ કરે છે. તેઓ આદિકોષકેન્દ્રી સજીવો છે જે એકકોષી,વસાહતી અથવા તંતુમય હોઈ શકે છે,અને તેઓ દરિયાઈ,મીઠા પાણી અથવા સ્થળજ પર્યાવરણમાં જોવા મળે છે. તેઓ ઘણીવાર પ્રદૂષિત જળાશયોમાં ફૂલ (blooms) બનાવે છે.

(D) વિધાન ખોટું છે કારણ કે બેક્ટેરિયાના ચાર મૂળભૂત આકારો હોય છે: કોકસ (ગોળાકાર),બેસિલસ (દંડાકાર),વિબ્રિયો (અલ્પવિરામ આકારના) અને સ્પાયરિલમ (સર્પાકાર). આપેલ વિધાનમાં માત્ર ત્રણ આકારોનો ઉલ્લેખ છે,જે અધૂરો છે.
કારણ સાચું છે કારણ કે કોકસ અને બેસિલસ જેવા બેક્ટેરિયા ખરેખર સમૂહ (દા.ત.,સ્ટેફાયલોકોકસ) અથવા સાંકળ (દા.ત.,સ્ટ્રેપ્ટોકોકસ) બનાવી શકે છે.
તેથી,વિધાન ખોટું છે,પરંતુ કારણ સાચું છે.

(A) ગ્રામ-નેગેટિવ બેક્ટેરિયામાં પેપ્ટિડોગ્લાયકેનનું પાતળું સ્તર અને લિપિડથી સમૃદ્ધ બાહ્ય પટલ હોય છે.
જ્યારે તેમને આલ્કોહોલથી ધોવામાં આવે છે,ત્યારે લિપિડયુક્ત બાહ્ય પટલ ઓગળી જાય છે,જેના કારણે ક્રિસ્ટલ વાયોલેટ-આયોડિન સંકુલ બહાર નીકળી જાય છે,તેથી તેઓ અભિરંજક જાળવી રાખતા નથી.
ગ્રામ-નેગેટિવ બેક્ટેરિયાના બાહ્ય પટલમાં ખરેખર લિપોપોલિસેકેરાઇડ્સ $(LPS)$ હોય છે,જે બાહ્ય પટલના બાહ્ય સ્તરના અભિન્ન ઘટકો છે.
તેથી,વિધાન અને કારણ બંને સાચા છે,અને લિપિડયુક્ત બાહ્ય પટલ (જેમાં $LPS$ હોય છે) ની હાજરી એ કારણ છે કે અભિરંજક જળવાઈ રહેતું નથી.

(B) રસાયણસંશ્લેષણ એ સ્વયંપોષી પોષણનો એક પ્રકાર છે જેમાં સજીવો અકાર્બનિક પદાર્થોના ઓક્સિડેશનથી મેળવેલી ઉર્જાનો ઉપયોગ કરીને કાર્બનિક અણુઓનું સંશ્લેષણ કરે છે.
રસાયણસ્વયંપોષી સજીવોમાં ક્લોરોફિલ રંજકદ્રવ્યો હોતા નથી; ક્લોરોફિલ એ પ્રકાશસ્વયંપોષી (Photoautotrophs) સજીવોની લાક્ષણિકતા છે,જે કાર્બનિક સંયોજનોના સંશ્લેષણ માટે સૌર ઉર્જાનો ઉપયોગ કરે છે.
તેથી,વિધાન સાચું છે,પરંતુ કારણ ખોટું છે.

(A) $Trichodesmium erythreum$ એ એક સાયનોબેક્ટેરિયા (નીલ-હરિત લીલ) છે. જોકે તે નીલ-હરિત લીલ છે, પરંતુ તેમાં ફાયકોએરિથ્રિન નામનું રંજકદ્રવ્ય હોય છે, જે લાલ રંગનું હોય છે. જ્યારે આ સજીવો ઝડપથી ગુણન પામે છે, ત્યારે તેઓ દરિયાના પાણીને લાલ રંગ આપે છે, જેના કારણે તેને 'રેડ સી' (Red Sea) નામ આપવામાં આવ્યું છે.

(A) સાચી જોડ નીચે મુજબ છે:
$(a)$ હેલોફાઇલ્સ એ આર્કિબેક્ટેરિયા છે જે અત્યંત ક્ષારયુક્ત વિસ્તારોમાં જોવા મળે છે,તેથી $(a)-(iv)$.
$(b)$ થર્મોએસિડોફાઇલ્સ એ આર્કિબેક્ટેરિયા છે જે ગરમ પાણીના ઝરામાં જોવા મળે છે,તેથી $(b)-(i)$.
$(c)$ મિથેનોજેન્સ એ આર્કિબેક્ટેરિયા છે જે ગાય અને ભેંસ જેવા વાગોળતા પ્રાણીઓના પાચનતંત્રમાં જોવા મળે છે,તેથી $(c)-(iii)$.
$(d)$ સાયનોબેક્ટેરિયા (નીલ-હરિત લીલ) એ પ્રકાશસંશ્લેષી સ્વયંપોષી છે જે જલીય પર્યાવરણમાં જોવા મળે છે,તેથી $(d)-(ii)$.
તેથી,સાચો ક્રમ $(a)-(iv), (b)-(i), (c)-(iii), (d)-(ii)$ છે.

(N/A) વિષમપોષી બેક્ટેરિયા:
$(1)$ તેઓ વિઘટકો તરીકે કાર્ય કરે છે અને હ્યુમસના નિર્માણમાં મદદ કરે છે.
$(2)$ તેઓ દૂધમાંથી દહીં બનાવવામાં મદદ કરે છે.
$(3)$ બેક્ટેરિયાની કેટલીક પ્રજાતિઓમાંથી ઘણા એન્ટિબાયોટિક્સ મેળવવામાં આવે છે.
$(4)$ ઘણા જમીનના બેક્ટેરિયા વાતાવરણીય નાઈટ્રોજનના સ્થાપનમાં મદદ કરે છે.
$(b)$ આર્કિબેક્ટેરિયા:
$(1)$ મિથેનોજેન્સ દ્વારા વાગોળતા પ્રાણીઓના છાણમાંથી મિથેન વાયુ ઉત્પન્ન થાય છે.
$(2)$ મિથેનોજેન્સ બાયોગેસના નિર્માણ અને ગટરના પાણીના શુદ્ધિકરણમાં પણ સામેલ છે.

(N/A) $\rightarrow$ આર્કિબેક્ટેરિયા વિશિષ્ટ છે કારણ કે તેઓ અત્યંત ક્ષારયુક્ત વિસ્તારો (હેલોફાઇલ્સ),ગરમ પાણીના ઝરા (થર્મોએસિડોફાઇલ્સ) અને કાદવવાળા વિસ્તારો (મિથેનોજેન્સ) જેવા અત્યંત કઠિન નિવાસસ્થાનોમાં રહે છે.
$\rightarrow$ આર્કિબેક્ટેરિયા અન્ય બેક્ટેરિયાથી તેમની કોષદીવાલની અલગ રચનાને કારણે અલગ પડે છે અને આ લક્ષણ તેમને અત્યંત પ્રતિકૂળ પરિસ્થિતિઓમાં જીવંત રહેવા માટે જવાબદાર છે.
$\rightarrow$ મિથેનોજેન્સ ગાય અને ભેંસ જેવા ઘણા વાગોળતા પ્રાણીઓના પાચનમાર્ગમાં જોવા મળે છે અને તેઓ આ પ્રાણીઓના છાણમાંથી મિથેન (બાયોગેસ) ઉત્પન્ન કરવા માટે જવાબદાર છે.

(N/A) $\rightarrow$ યુબેક્ટેરિયા: હજારોની સંખ્યામાં વિવિધ યુબેક્ટેરિયા અથવા સત્ય બેક્ટેરિયા જોવા મળે છે.
$\rightarrow$ તેઓ સખત કોષદીવાલની હાજરી દ્વારા લાક્ષણિકતા ધરાવે છે અને જો પ્રચલન કરી શકે તેવા હોય, તો કશા (flagellum) ધરાવે છે.
$\rightarrow$ સાયનોબેક્ટેરિયા: સાયનોબેક્ટેરિયા (જેને નીલહરિત લીલ પણ કહેવાય છે) માં લીલી વનસ્પતિ જેવું ક્લોરોફિલ $a$ હોય છે અને તેઓ પ્રકાશસંશ્લેષી સ્વયંપોષી છે.
$\rightarrow$ નિવાસસ્થાન: સાયનોબેક્ટેરિયા એકકોષી, વસાહતી અથવા તંતુમય, મીઠા પાણીના/દરિયાઈ અથવા સ્થળજ લીલ છે. વસાહતો સામાન્ય રીતે જિલેટીનયુક્ત આવરણ દ્વારા ઘેરાયેલી હોય છે. તેઓ ઘણીવાર પ્રદૂષિત જળાશયોમાં ફૂલે છે (blooms).
$\rightarrow$ કાર્ય: આમાંથી કેટલાક સજીવો વિશિષ્ટ કોષોમાં વાતાવરણીય નાઈટ્રોજનનું સ્થાપન કરી શકે છે જેને અભિકોષ (heterocysts) કહેવાય છે, દા.ત., $Nostoc$ અને $Anabaena$.
$\rightarrow$ રસાયણસંશ્લેષી સ્વયંપોષી બેક્ટેરિયા: આ બેક્ટેરિયા વિવિધ અકાર્બનિક પદાર્થો જેવા કે નાઈટ્રેટ્સ, નાઈટ્રાઈટ્સ અને એમોનિયાનું ઓક્સિડેશન કરે છે અને મુક્ત થયેલી ઊર્જાનો ઉપયોગ તેમના $ATP$ ઉત્પાદન માટે કરે છે. તેઓ નાઈટ્રોજન, ફોસ્ફરસ, લોહ અને સલ્ફર જેવા પોષક તત્વોના પુનઃચક્રીયકરણમાં મોટી ભૂમિકા ભજવે છે.
$\rightarrow$ પરપોષી બેક્ટેરિયા: આ બેક્ટેરિયા પ્રકૃતિમાં સૌથી વધુ વિપુલ પ્રમાણમાં જોવા મળે છે. મોટાભાગના મહત્વપૂર્ણ વિઘટકો છે. તેમાંથી ઘણા માનવ જીવન પર નોંધપાત્ર અસર કરે છે. તેઓ દૂધમાંથી દહીં બનાવવા, એન્ટિબાયોટિક્સના ઉત્પાદન, કઠોળના મૂળમાં નાઈટ્રોજનનું સ્થાપન વગેરેમાં મદદરૂપ થાય છે. કેટલાક રોગકારક છે જે મનુષ્યો, પાક, ખેતીના પ્રાણીઓ અને પાલતુ પ્રાણીઓને નુકસાન પહોંચાડે છે. કોલેરા, ટાઈફોઈડ, ધનુર, સાઈટ્રસ કેન્કર એ વિવિધ બેક્ટેરિયા દ્વારા થતા જાણીતા રોગો છે.
$\rightarrow$ પ્રજનન: બેક્ટેરિયા મુખ્યત્વે ભાજન (fission) દ્વારા પ્રજનન કરે છે.

(N/A) $Methanogens$ એ અજારક બેક્ટેરિયાનો એક સમૂહ છે જે કાર્બનિક દ્રવ્યોના વિઘટન દરમિયાન મોટા પ્રમાણમાં મિથેન $(CH_4)$ વાયુની સાથે કાર્બન ડાયોક્સાઇડ $(CO_2)$ અને હાઇડ્રોજન $(H_2)$ ઉત્પન્ન કરે છે. આ બેક્ટેરિયા સામાન્ય રીતે ઢોરના આમાશય (rumen) માં અને અજારક સ્લજ (anaerobic sludge) માં જોવા મળે છે.

(N/A) આર્કિબેક્ટેરિયા (ખાસ કરીને થર્મોફાઇલ્સ) એ બેક્ટેરિયાના પ્રાચીન સ્વરૂપો છે જે ગરમ પાણીના ઝરા અને ઊંડા સમુદ્રના હાઇડ્રોથર્મલ વેન્ટ્સ જેવા અત્યંત ગરમ વાતાવરણમાં જોવા મળે છે.
તેઓ ઊંચા તાપમાનમાં (જે $100\,^{\circ}C$ થી પણ ઘણું વધારે હોય છે) જીવી શકે છે કારણ કે તેમની કોષીય રચનાઓ આવા અત્યંત વાતાવરણમાં અનુકૂલિત થયેલી હોય છે.
આ સજીવોમાં વિશિષ્ટ તાપ-પ્રતિરોધક ઉત્સેચકો હોય છે જે તેમની રચનાત્મક અખંડિતતા અને ઉદ્દીપકીય પ્રવૃત્તિ જાળવી રાખે છે,જેનાથી તેઓ આવા ઊંચા તાપમાને પણ વિકૃત થયા વિના આવશ્યક ચયાપચયની ક્રિયાઓ કરી શકે છે.

(N/A) $(i)$ $PPLO$: પ્લ્યુરોન્યુમોનિયા-લાઈક ઓર્ગેનિઝમ્સ (Pleuropneumonia-like organisms).
$(ii)$ $RNA$: રીબોન્યુક્લિક એસિડ (Ribonucleic acid).

(N/A) હા,આ જૂથીકરણ યોગ્ય છે કારણ કે સાયનોબેક્ટેરિયા અને વિષમપોષી બેક્ટેરિયા બંને આદિકોષકેન્દ્રી (prokaryotic) સજીવો છે.
$1$. બંનેમાં સુવિકસિત કોષકેન્દ્ર અને પટલમય અંગિકાઓનો અભાવ હોય છે.
$2$. બંનેમાં પેપ્ટીડોગ્લાયકેન (મ્યુરીન) ની બનેલી મજબૂત કોષદીવાલ હોય છે.
$3$. બંનેમાં $70S$ પ્રકારના રીબોઝોમ્સ જોવા મળે છે.
$4$. સાયનોબેક્ટેરિયા પ્રકાશસંશ્લેષી સ્વયંપોષી છે જેમાં ક્લોરોફિલ $a$ હોય છે (લીલી વનસ્પતિ જેવું),જ્યારે વિષમપોષી બેક્ટેરિયા કાર્બનિક પદાર્થોમાંથી પોષણ મેળવે છે.
$5$. તેમની ચયાપચયની ભિન્નતા હોવા છતાં,તેમનું મૂળભૂત કોષીય આયોજન (આદિકોષકેન્દ્રી પ્રકૃતિ) સમાન છે,જે 'પાંચ સૃષ્ટિ વર્ગીકરણ' હેઠળ તેમને સૃષ્ટિ-મોનેરામાં મૂકવા માટેનો મુખ્ય માપદંડ છે.

(N/A) $\rightarrow$ બેક્ટેરિયા સૃષ્ટિ મોનેરાના એકમાત્ર સભ્યો છે.
$\rightarrow$ પ્રાપ્તિસ્થાન: બેક્ટેરિયા સૌથી વધુ વિપુલ પ્રમાણમાં જોવા મળતા સૂક્ષ્મજીવો છે જે લગભગ દરેક જગ્યાએ જોવા મળે છે.
$\rightarrow$ મુઠ્ઠીભર માટીમાં સેંકડો બેક્ટેરિયા હાજર હોય છે.
$\rightarrow$ તેઓ ગરમ પાણીના ઝરા, રણ, બરફ અને ઊંડા સમુદ્ર જેવા અત્યંત નિવાસસ્થાનોમાં પણ જીવે છે જ્યાં અન્ય ખૂબ ઓછા સજીવો ટકી શકે છે.
$\rightarrow$ તેમાંથી ઘણા અન્ય સજીવોમાં અથવા તેના પર પરોપજીવી તરીકે રહે છે.
$\rightarrow$ આકારના આધારે પ્રકારો: બેક્ટેરિયાને તેમના આકારના આધારે ચાર શ્રેણીઓમાં વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે:
$1$. ગોળાકાર કોકસ (બહુવચન: કોકાઈ)
$2$. દંડાકાર બેસિલસ (બહુવચન: બેસિલાઈ)
$3$. અલ્પવિરામ આકારના વિબ્રિયમ (બહુવચન: વિબ્રિયો)
$4$. સર્પાકાર સ્પાયરિલમ (બહુવચન: સ્પાયરિલા)
$\rightarrow$ પોષણ પદ્ધતિ: જોકે બેક્ટેરિયલ રચના ખૂબ જ સરળ છે, પરંતુ તેઓ વર્તણૂકમાં ખૂબ જ જટિલ છે.
$\rightarrow$ બેક્ટેરિયા સૌથી વધુ ચયાપચયની વિવિધતા દર્શાવે છે.
$\rightarrow$ કેટલાક બેક્ટેરિયા સ્વયંપોષી હોય છે, એટલે કે તેઓ અકાર્બનિક પદાર્થોમાંથી પોતાનો ખોરાક જાતે બનાવે છે.
$\rightarrow$ તેઓ પ્રકાશસંશ્લેષી સ્વયંપોષી અથવા રસાયણસંશ્લેષી સ્વયંપોષી હોઈ શકે છે.
$\rightarrow$ મોટાભાગના બેક્ટેરિયા પરપોષી હોય છે, એટલે કે તેઓ પોતાનો ખોરાક જાતે બનાવતા નથી પરંતુ ખોરાક માટે અન્ય સજીવો અથવા મૃત કાર્બનિક પદાર્થો પર આધાર રાખે છે.

(N/A) સાયનોબેક્ટેરિયા એ આદિકોષકેન્દ્રી (prokaryotic) સજીવો છે જે ક્લોરોફિલ $a$,ફાયકોસાયનિન અને ફાયકોએરિથ્રિન જેવા પ્રકાશસંશ્લેષી રંજકદ્રવ્યો ધરાવે છે,જે તેમને તેમનો લાક્ષણિક વાદળી-લીલો રંગ આપે છે. તેઓ ઓક્સિજનયુક્ત પ્રકાશસંશ્લેષણ કરે છે,જે પોતાના માટે ખોરાક બનાવે છે અને જલીય આહાર શૃંખલાઓને આધાર આપે છે.
લીલી વનસ્પતિઓ બહુકોષીય સુકોષકેન્દ્રી (eukaryotic) સજીવો છે જે હરિતકણમાં $CO_2$,$H_2O$ અને પ્રકાશ ઉર્જાનો ઉપયોગ કરીને ગ્લુકોઝ ઉત્પન્ન કરવા માટે પ્રકાશસંશ્લેષણની પ્રક્રિયા કરે છે.
આમ,આ બંને જૂથો પૃથ્વી પરના પ્રાથમિક ઉત્પાદકો છે,જે સૌર ઉર્જાનું રાસાયણિક ઉર્જામાં રૂપાંતર કરીને લગભગ તમામ આહાર જાળનો પાયો બનાવે છે અને આ રીતે પૃથ્વી પર જીવન ટકાવી રાખે છે.

(B) સાયનોબેક્ટેરિયા અને પ્રકાશસંશ્લેષી બેક્ટેરિયા આદિકોષકેન્દ્રી (prokaryotic) સજીવો છે.
તેમની પાસે હરિતકણ જેવી પટલમય અંગિકાઓનો અભાવ હોય છે.
જોકે,તેઓ તેમના કોષરસમાં વિશિષ્ટ પટલીય રચનાઓ ધરાવે છે જેમાં પ્રકાશસંશ્લેષી રંજકદ્રવ્યો આવેલા હોય છે.
આ રચનાઓ,જેને ઘણીવાર થાઇલેકોઇડ્સ અથવા લેમેલી કહેવામાં આવે છે,તે તેમને પ્રકાશ ઉર્જા ગ્રહણ કરવામાં અને પ્રકાશસંશ્લેષણ કરવામાં મદદ કરે છે.

(N/A) $E. coli$ નું પૂરું નામ $\text{Escherichia coli}$ છે. તે ગ્રામ-નેગેટિવ,વૈકલ્પિક અજારક,દંડાણુ આકારનું બેક્ટેરિયા છે જે સામાન્ય રીતે ગરમ રુધિરવાળા સજીવોના નાના આંતરડામાં જોવા મળે છે.

(C) $E. coli$ એ આદિકોષકેન્દ્રી (prokaryotic) સજીવ (બેક્ટેરિયા) છે.
આદિકોષકેન્દ્રી સજીવોમાં અર્ધીકરણ કે સમભાજન થતું નથી કારણ કે તેમાં સુવિકસિત કોષકેન્દ્ર અને જટિલ કોષ વિભાજન તંત્રનો અભાવ હોય છે.
તેઓ મુખ્યત્વે અલિંગી પ્રજનન દ્વારા 'ભાજન' (binary fission) નામની પ્રક્રિયાથી પ્રજનન કરે છે,જેમાં કોષ વિભાજિત થઈને બે સમાન બાળ કોષો બનાવે છે.

(D) સાયનોબેક્ટેરિયા એ પ્રકાશસંશ્લેષી આદિકોષકેન્દ્રી સજીવો છે,જેનો અર્થ છે કે તેઓ સ્વભાવે સ્વયંપોષી છે. તેઓ સામાન્ય રીતે નીલહરિત લીલ તરીકે ઓળખાય છે અને તે સૂક્ષ્મજીવો છે. તેઓ વિષમપોષી નથી,કારણ કે તેઓ તેમના ખોરાકના સ્ત્રોત માટે અન્ય સજીવો પર આધાર રાખતા નથી. તેથી,'વિષમપોષી' વિકલ્પ અસંગત છે.

(B) આર્કીબેક્ટેરિયા એ બેક્ટેરિયાનો એક વિશિષ્ટ સમૂહ છે જે અત્યંત પ્રતિકૂળ પર્યાવરણીય પરિસ્થિતિઓમાં જીવંત રહી શકે છે.
થર્મોફિલિક આર્કીબેક્ટેરિયા,ખાસ કરીને જેમને થર્મોએસિડોફિલ્સ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે,તે અત્યંત ઊંચા તાપમાને,જે ઘણીવાર $100^{\circ}C$ કે તેથી વધુ હોય છે (જેમ કે ગરમ પાણીના ઝરા અને હાઇડ્રોથર્મલ વેન્ટ્સમાં),જીવંત રહેવા અને વૃદ્ધિ પામવા માટે સક્ષમ છે.
આ અનુકૂલન તેમની કોષદીવાલ અને કોષરસસ્તરની વિશિષ્ટ રચનાને કારણે છે,જેમાં પેપ્ટિડોગ્લાયકેનનો અભાવ હોય છે અને શાખિત શૃંખલાવાળા લિપિડ્સ હોય છે જે ઊંચા તાપમાને સ્થિરતા પ્રદાન કરે છે.

(C) સાયનોબેક્ટેરિયા પ્રકાશસંશ્લેષી સ્વયંપોષી સજીવો છે. સાયનોબેક્ટેરિયાની કેટલીક જાતિઓ,જેમ કે $Nostoc$ અને $Anabaena$,માં વિશિષ્ટ કોષો હોય છે જેને હેટરોસિસ્ટ $(heterocysts)$ કહેવામાં આવે છે. આ હેટરોસિસ્ટ વાતાવરણીય નાઈટ્રોજનનું એમોનિયામાં સ્થાપન કરવા માટે જવાબદાર છે,જે નાઈટ્રોજનની ઉણપવાળા વાતાવરણમાં સજીવના અસ્તિત્વ માટે આવશ્યક છે. તેથી,એવું કહેવું કે તેમની પાસે હેટરોસિસ્ટ હોતા નથી,તે ખોટું છે.

(A) માયકોપ્લાઝ્મા એ સૌથી નાનો જીવંત સૂક્ષ્મજીવ છે અને તેની કોષરસસ્તરની આસપાસ કોષદીવાલનો અભાવ હોય છે. અન્ય વિકલ્પો ખોટા છે કારણ કે: ઈન્ફલ્યુએન્ઝા અને હર્પીસ વાયરસમાં કાં તો $DNA$ અથવા $RNA$ હોય છે,બંને નહીં. નોસ્ટોક અને એનાબીના એ સાયનોબેક્ટેરિયા (સ્વયંપોષી) છે,વિઘટકો નથી. મિથેનોજેન્સ વાગોળતા પ્રાણીઓના પાચનમાર્ગમાં અને કાદવવાળા વિસ્તારોમાં જોવા મળે છે,ઘઉંના પાકમાં નહીં.

(A) પેઢી એકાંતરણમાં એકકીય $(n)$ અને દ્વિકીય $(2n)$ અવસ્થાઓ વચ્ચે નિયમિત ફેરબદલનો સમાવેશ થાય છે,જેના માટે દ્વિકીય યુગ્મનજ બનાવવા માટે સંગમ (જન્યુઓનું જોડાણ) અને ફરીથી એકકીય અવસ્થામાં પાછા આવવા માટે અર્ધીકરણ (કોષવિભાજન) જરૂરી છે.
બેક્ટેરિયા આદિકોષકેન્દ્રી સજીવો છે જે મુખ્યત્વે દ્વિભાજન (અલિંગી પ્રજનન) દ્વારા પ્રજનન કરે છે.
તેમની પાસે સુવિકસિત કોષકેન્દ્ર હોતું નથી અને તેમાં સમભાજન કે અર્ધીકરણની પ્રક્રિયા થતી નથી.
બેક્ટેરિયામાં દ્વિકીય અવસ્થા હોતી નથી અને તેમાં સંગમ કે અર્ધીકરણ થતું ન હોવાથી,તેઓ પેઢી એકાંતરણ દર્શાવી શકતા નથી.
જોકે બેક્ટેરિયા રૂપાંતરણ,પારક્રમણ અને સંયુગ્મન જેવી પ્રક્રિયાઓ દ્વારા જનીનિક દ્રવ્યની આપ-લે કરી શકે છે,પરંતુ આ પ્રક્રિયાઓ જન્યુઓના જોડાણ અને અર્ધીકરણ ધરાવતા લિંગી પ્રજનન સમાન નથી.

(D) બેક્ટેરિયા એ સૂક્ષ્મદર્શી સજીવો છે જેના એકકોષી બંધારણમાં કોષકેન્દ્રપટલથી ઘેરાયેલું કોષકેન્દ્ર કે અન્ય પટલમય અંગિકાઓ જેવી કે કણાભસૂત્ર અને હરિતકણ હોતા નથી.
બેક્ટેરિયાને આદિ સજીવો માનવામાં આવે છે કારણ કે તેમની પાસે સુવિકસિત કોષકેન્દ્ર (આદિકોષકેન્દ્ર અથવા ન્યુક્લિયોઇડ) હોતું નથી અને તેઓ જટિલ સમભાજનને બદલે સરળ કોષવિભાજન,ખાસ કરીને અસૂત્રીભાજન (amitotic division) દર્શાવે છે.

(A) આપેલ આકૃતિઓના આધારે:
$A$ બેક્ટેરિયલ કોષના સૌથી બહારના સ્તરને દર્શાવે છે,જે કોષ દીવાલ છે.
$B$ કોષ દીવાલની અંદરના સ્તરને દર્શાવે છે,જે કોષરસ પટલ છે.
$C$ બેક્ટેરિયલ કોષના કેન્દ્રમાં રહેલા આનુવંશિક દ્રવ્યને દર્શાવે છે,જે $DNA$ છે.
$D$ નોસ્ટોક તંતુમાં જોવા મળતા વિશિષ્ટ નાઈટ્રોજન-સ્થાયીકરણ કરતા કોષને દર્શાવે છે,જેને હેટરોસિસ્ટ કહેવાય છે.
$E$ નોસ્ટોક તંતુની આસપાસના બાહ્ય જેલી જેવા સ્તરને દર્શાવે છે,જેને શ્લેષ્મી આવરણ (mucilaginous sheath) કહેવાય છે.
તેથી,સાચો ક્રમ $A$ - કોષ દીવાલ,$B$ - કોષરસ પટલ,$C$ - $DNA$,$D$ - હેટરોસિસ્ટ,$E$ - શ્લેષ્મી આવરણ છે.

(A) - કોકસ (ગોળાકાર),
$B$ - બેસિલસ (દંડાકાર),
$C$ - સ્પાયરિલા (સર્પાકાર),
$D$ - વિબ્રિયો (અલ્પવિરામ આકાર).
આ બેક્ટેરિયાના ચાર મૂળભૂત આકારો છે.

(B) તંતુમય બ્લુ-ગ્રીન આલ્ગી નોસ્ટોક (Nostoc) માં $X$ તરીકે ચિહ્નિત રચના એ અભિકોષ (Heterocyst) છે.
અભિકોષ એ કેટલીક સાયનોબેક્ટેરિયામાં જોવા મળતા વિશિષ્ટ,આછા પીળા રંગના,જાડી દીવાલવાળા કોષો છે.
તેઓ નાઇટ્રોજન સ્થાપન માટેના સ્થળો છે,જ્યાં નાઇટ્રોજિનેઝ ઉત્સેચક અજારક વાતાવરણમાં વાતાવરણીય નાઇટ્રોજનને એમોનિયામાં રૂપાંતરિત કરવાનું કાર્ય કરે છે,જે સજીવના વિકાસ માટે આવશ્યક છે.

(C) મોનેરા એ આદિકોષકેન્દ્રી (prokaryotes) સજીવોનો સમૂહ છે.
તેઓ મૂળભૂત રીતે એકકોષીય છે અને તંતુમય,વસાહતી કે કવકજાળ સ્વરૂપે હોઈ શકે છે.
તેમની પાસે સ્પષ્ટ કોષકેન્દ્રપટલ ધરાવતું કોઈ સુવ્યવસ્થિત કોષકેન્દ્ર હોતું નથી.

(A) સાયનોબેક્ટેરિયા,જેને નીલ-હરિત લીલ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે પ્રકાશસંશ્લેષી બેક્ટેરિયાનો સૌથી મોટો અને વિવિધતાસભર સમૂહ છે.
તેમાં ક્લોરોફિલ $a$ હોય છે,જે લીલી વનસ્પતિઓમાં જોવા મળતા ક્લોરોફિલ જેવું જ હોય છે.
તેઓ પૃથ્વી પરના પ્રથમ સજીવો માનવામાં આવે છે જેમણે ઓક્સિજનયુક્ત પ્રકાશસંશ્લેષણ કર્યું હતું,જેનાથી વાતાવરણ ઓક્સિજનયુક્ત (aerobic) બન્યું હતું.

(A) $Mycoplasma$ એ સૌથી નાના જાણીતા જીવંત કોષો છે,જેમાં કોષદીવાલનો સંપૂર્ણ અભાવ હોય છે અને તે ઓક્સિજન વગર જીવી શકે છે.

(D) રસાયણસંશ્લેષી સ્વયંપોષી બેક્ટેરિયા ખોરાક સંશ્લેષણ માટે અકાર્બનિક રસાયણોના ઓક્સિડેશન દ્વારા મેળવેલી ઊર્જાનો ઉપયોગ કરે છે.
તેઓ નાઈટ્રોજન,ફોસ્ફરસ,આયર્ન અને સલ્ફર જેવા પોષક તત્વોના પુનઃચક્રીયકરણમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.

(B) આર્કિબેક્ટેરિયા સૌથી વધુ પ્રતિકૂળ નિવાસસ્થાનોમાં જોવા મળે છે.
તેમની કોષદીવાલ અત્યંત પરિસ્થિતિઓને સહન કરવા માટે અનુકૂલિત હોય છે (દીવાલમાં પ્રોટીન અને સેલ્યુલોઝ-વિહીન પોલીસેકેરાઈડ્સ હોય છે).
કોષરસપટલની લાક્ષણિકતા એ છે કે તેમાં શાખિત શૃંખલાવાળા લિપિડ્સ હોય છે,જે તેમને ગરમી અને ઓછા $pH$ સામે અત્યંત પ્રતિરોધક બનાવે છે.
આ વિશિષ્ટ બંધારણીય લાક્ષણિકતાઓ અન્ય આદિકોષકેન્દ્રીઓ કે સુકોષકેન્દ્રીઓમાં જોવા મળતી નથી,જે તેમને અલગ પાડે છે.

(C) મિથેનોજેન્સ એ આર્કિબેક્ટેરિયાનો એક સમૂહ છે જે કાદવવાળા વિસ્તારો અને વાગોળતા પ્રાણીઓના રૂમેન જેવા અજારક (ઓક્સિજન રહિત) વાતાવરણમાં રહે છે. તેઓ અજારક શ્વસનની પ્રક્રિયા દરમિયાન ચયાપચયની આડપેદાશ તરીકે મિથેન $(CH_{4})$ ઉત્પન્ન કરે છે. મિથેન તેમનો કાર્બન સ્ત્રોત નથી; તેના બદલે,તેઓ મિથેન ઉત્પન્ન કરવા માટે કાર્બન ડાયોક્સાઇડ $(CO_{2})$ અથવા અન્ય સરળ કાર્બનિક સંયોજનોનો ઉપયોગ કાર્બન સ્ત્રોત તરીકે કરે છે. તેથી,મિથેન તેમનો મુખ્ય કાર્બન સ્ત્રોત છે તે વિધાન ખોટું છે.

(C) બ્લુ-ગ્રીન આલ્ગી (સાયનોબેક્ટેરિયા) અને બેક્ટેરિયા બંનેને સૃષ્ટિ $Monera$ માં વર્ગીકૃત કરવામાં આવ્યા છે.
તેઓ આદિકોષકેન્દ્રીય (prokaryotic) સજીવો છે,જેનો અર્થ છે કે તેમાં પટલમય સુવિકસિત કોષકેન્દ્ર અને અન્ય પટલમય અંગિકાઓનો અભાવ હોય છે.
બ્લુ-ગ્રીન આલ્ગીમાં પ્રકાશસંશ્લેષણ માટે ક્લોરોફિલ $a$ હોય છે,જ્યારે મોટાભાગના બેક્ટેરિયામાં ક્લોરોફિલ હોતું નથી.
તેથી,તેમની વચ્ચેની સામાન્ય લાક્ષણિકતા સુવિકસિત કોષકેન્દ્રનો અભાવ છે.

(D) બેક્ટેરિયા એ મોનેરા સૃષ્ટિના એકમાત્ર સભ્યો છે. તેઓ સૌથી વધુ પ્રમાણમાં જોવા મળતા સૂક્ષ્મજીવો છે અને લગભગ દરેક જગ્યાએ જોવા મળે છે. તેઓ સૌથી વધુ ચયાપચયની વિવિધતા દર્શાવે છે,જેનો અર્થ છે કે તેઓ સ્વયંપોષી (પ્રકાશસંશ્લેષી અથવા રસાયણસંશ્લેષી) અથવા પરપોષી (મૃતપજીવી અથવા પરોપજીવી) હોઈ શકે છે. વધુમાં,તેઓ ગરમ પાણીના ઝરા,રણ,બરફ અને ઊંડા સમુદ્ર જેવા અત્યંત નિવાસસ્થાનોમાં જોવા મળે છે જ્યાં અન્ય ખૂબ ઓછા સજીવો જીવી શકે છે. તેથી,આપેલા તમામ વિધાનો સાચા છે.

(D) માયકોપ્લાઝ્મા એ બેક્ટેરિયાનું એક પ્રજાતિ છે જેમાં કોષરસસ્તરની આસપાસ કોષદીવાલનો અભાવ હોય છે.
વિધાન $(i)$ સાચું છે કારણ કે કોષદીવાલના અભાવને કારણે તેઓ અનિયમિત આકારના (pleomorphic) હોય છે.
વિધાન $(ii)$ સાચું છે કારણ કે તેઓ સૌથી નાના જીવંત કોષો તરીકે જાણીતા છે.
વિધાન $(iii)$ ખોટું છે કારણ કે માયકોપ્લાઝ્મા વૈકલ્પિક અજારક (facultative anaerobes) છે; તેઓ $O_2$ વગર પણ જીવી શકે છે.
વિધાન $(iv)$ સાચું છે કારણ કે માયકોપ્લાઝ્માની ઘણી પ્રજાતિઓ પ્રાણીઓ અને વનસ્પતિઓ બંનેમાં રોગકારક છે.
તેથી,વિધાનો $(i), (ii)$ અને $(iv)$ સાચા છે.

(B) વર્ણવેલ લાક્ષણિકતાઓ $Cyanobacteria$ (જેને નીલ-હરિત લીલ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) ની છે.
$1$. $Cyanobacteria$ એ પ્રકાશસંશ્લેષી આદિકોષકેન્દ્રી સજીવો છે જે એકકોષી,વસાહતી અથવા તંતુમય હોઈ શકે છે.
$2$. તેમની વસાહતો સામાન્ય રીતે જેલેટિનયુક્ત આવરણથી ઘેરાયેલી હોય છે.
$3$. તેઓમાં $heterocysts$ (અભિકોષ) નામના વિશિષ્ટ કોષો હોય છે જે વાતાવરણીય નાઈટ્રોજનનું સ્થાપન કરવામાં સક્ષમ છે.
$4$. પોષક તત્વોના વધારાને કારણે તેઓ ઘણીવાર પ્રદૂષિત જળાશયોમાં બ્લૂમ્સ (blooms) બનાવે છે.

(A) આદિકોષકેન્દ્રી (prokaryotic) સજીવોમાં કોષકેન્દ્રપટલનો અભાવ હોય છે.
$5$-સૃષ્ટિ વર્ગીકરણ પદ્ધતિ મુજબ,તમામ આદિકોષકેન્દ્રી સજીવોને $Monera$ સૃષ્ટિમાં મૂકવામાં આવ્યા છે.
તેની સામે,$Protista$,$Fungi$,$Plantae$ અને $Animalia$ સૃષ્ટિના સભ્યો સુકોષકેન્દ્રી (eukaryotic) છે,જેમાં કોષકેન્દ્રપટલ દ્વારા આવરિત સુવિકસિત કોષકેન્દ્ર જોવા મળે છે.

(A) $R.H. Whittaker$ દ્વારા પ્રસ્તાવિત પાંચ સૃષ્ટિ વર્ગીકરણ પદ્ધતિ સજીવોને કોષ રચના,શરીરનું આયોજન,પોષણની પદ્ધતિ અને પ્રજનનના આધારે વર્ગીકૃત કરે છે.
$1$. બ્લુ-ગ્રીન આલ્ગી (નીલહરિત લીલ) એ પ્રકાશસંશ્લેષી આદિકોષકેન્દ્રી (prokaryotic) સજીવો છે.
$2$. નાઈટ્રોજન સ્થાપક બેક્ટેરિયા (દા.ત.,$Rhizobium$,$Azotobacter$) એ આદિકોષકેન્દ્રી સજીવો છે.
$3$. મિથેનોજેનિક આર્કિબેક્ટેરિયા એ આદિકોષકેન્દ્રી સજીવો છે જે અત્યંત વિષમ પરિસ્થિતિઓમાં જીવે છે.
આ તમામ સજીવો આદિકોષકેન્દ્રી અને એકકોષી હોવાથી,તેમને 'મોનેરા' સૃષ્ટિમાં મૂકવામાં આવ્યા છે.

(B) બેક્ટેરિયાના આકારોનું વર્ગીકરણ નીચે મુજબ છે:
$1.$ કોકસ: આ ગોળાકાર અથવા અંડાકાર બેક્ટેરિયા છે.
$2.$ બેસિલસ: આ દંડાકાર બેક્ટેરિયા છે.
$3.$ સ્પાયરિલમ: આ સર્પાકાર બેક્ટેરિયા છે.
$4.$ વિબ્રિયો: આ અલ્પવિરામ આકારના બેક્ટેરિયા છે.
તેથી, સાચી જોડ છે: $a-(ii), b-(i), c-(iii), d-(iv)$.

(D) અનુકૂળ પરિસ્થિતિઓમાં,બેક્ટેરિયા મુખ્યત્વે દ્વિભાજન (binary fission) નામની પ્રક્રિયા દ્વારા પ્રજનન કરે છે.
આ પ્રક્રિયામાં,બેક્ટેરિયલ કોષ તેના આનુવંશિક દ્રવ્યનું સ્વયંજનન કરે છે અને ત્યારબાદ બે સમાન બાળ કોષોમાં વિભાજિત થાય છે.
બેક્ટેરિયામાં પ્રજનનની આ સૌથી સામાન્ય અને ઝડપી પદ્ધતિ છે.

(D) Mycoplasma એ એવા સજીવો છે જેમાં કોષદીવાલનો સંપૂર્ણ અભાવ હોય છે. તેથી,તેમની કોષદીવાલ કાઈટીન (chitin) ની બનેલી છે તે વિધાન ખોટું છે.

(A) હેટરોસિસ્ટ એ $Anabaena$ જેવા તંતુમય સાયનોબેક્ટેરિયામાં જોવા મળતા વિશિષ્ટ,જાડી દીવાલ ધરાવતા કોષો છે. આ કોષો નાઇટ્રોજન સ્થાપન માટે જવાબદાર ઉત્સેચક 'નાઇટ્રોજિનેઝ' (nitrogenase) ને કાર્ય કરવા માટે જરૂરી અજારક (anaerobic) વાતાવરણ પૂરું પાડે છે. તેથી,હેટરોસિસ્ટ નાઇટ્રોજન સ્થાપન માટે વિશિષ્ટ છે.

(D) $Archaebacteria$ (જેમાં હેલોફાઇલ્સ,મિથેનોજેન્સ અને થર્મોએસિડોફાઇલ્સનો સમાવેશ થાય છે) ની કોષદીવાલમાં પેપ્ટીડોગ્લાયકેન (મ્યુરીન) નો અભાવ હોય છે અને તે સ્યુડોમ્યુરીન અથવા અન્ય પ્રોટીન/પોલિસેકેરાઇડ્સની બનેલી હોય છે.
તેની સામે,સાયનોબેક્ટેરિયા એ $Eubacteria$ (સાચા બેક્ટેરિયા) છે,અને તેમની કોષદીવાલ પેપ્ટીડોગ્લાયકેન (મ્યુરીન) ની બનેલી હોય છે.
તેથી,સાયનોબેક્ટેરિયા એ અસંગત વિકલ્પ છે.

(C) આર્કિબેક્ટેરિયા એ આદિ બેક્ટેરિયાનો એક સમૂહ છે જે અત્યંત પર્યાવરણીય પરિસ્થિતિઓમાં જીવી શકે છે.
જે બેક્ટેરિયા અત્યંત ક્ષારયુક્ત વિસ્તારોમાં રહે છે તેમને $Halophiles$ (ક્ષારરાગી) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
$Methanogens$ (મિથેનજનક) કાદવવાળા વિસ્તારોમાં જોવા મળે છે,અને $Thermoacidophiles$ (ઉષ્મા-એસિડરાગી) ગરમ પાણીના ઝરામાં જોવા મળે છે.

(A) બેક્ટેરિયાને આદિ સજીવો તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે કારણ કે તેઓ પ્રકૃતિમાં આદિકોષકેન્દ્રી (prokaryotic) હોય છે.
આદિકોષકેન્દ્રી સજીવોમાં સુવિકસિત પટલમય કોષકેન્દ્રનો અભાવ હોય છે.
તેના બદલે,તેઓ અસ્પષ્ટ કોષકેન્દ્ર (incipient nucleus) ધરાવે છે,જેને ન્યુક્લિઓઇડ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,જ્યાં આનુવંશિક દ્રવ્ય $(DNA)$ કોષકેન્દ્ર પટલ વગર કોષરસમાં હાજર હોય છે.

(D) પેઢી એકાંતરણમાં એકકીય અને દ્વિકીય અવસ્થાઓ વચ્ચેનું નિયમિત ચક્ર સામેલ છે, જેનાં માટે દ્વિકીય અવસ્થા બનાવવા માટે સંયોગમન (ફલન) અને ફરીથી એકકીય અવસ્થામાં પાછા આવવા માટે અર્ધીકરણ (કોષવિભાજન) જરૂરી છે.
$Escherichia$ $coli$ એ આદિકોષકેન્દ્રી સજીવ છે જે મુખ્યત્વે દ્વિભાજન દ્વારા પ્રજનન કરે છે.
તેમાં સંયોગમન અને અર્ધીકરણ (અર્ધીકરણ વિભાજન) જેવી સાચી લિંગી પ્રજનન પદ્ધતિનો અભાવ હોય છે.
તેથી, સંયોગમન અને અર્ધીકરણ બંનેનો અભાવ હોવાથી, તેમાં પેઢી એકાંતરણ જોવા મળતું નથી.

(B) સાયનોબેક્ટેરિયા,જેને નીલ-હરિત લીલ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે પ્રકાશસંશ્લેષી આદિકોષકેન્દ્રી સજીવો છે.
તેમના જીવનચક્રના તમામ તબક્કાઓમાં કશા (flagella) જેવી પ્રચલન અંગિકાઓનો અભાવ હોય છે.
જોકે,તેમની પાસે જનીન પુનઃસંયોજન,પ્લાઝમિડ અને વિવિધ પ્રકાશસંશ્લેષી રંજકદ્રવ્યો (જેમ કે ક્લોરોફિલ $a$,ફાયકોસાયનિન,વગેરે) હોય છે જે તેમના અસ્તિત્વ અને ચયાપચયની પ્રક્રિયાઓ માટે આવશ્યક છે.
તેથી,સાચો જવાબ કશા (flagella) છે.