Monera (Prokaryotes) Questions in Gujarati

(B) હિટરોસિસ્ટ એ વિશિષ્ટ,જાડી દીવાલ ધરાવતા કોષો છે જે $Nostoc$ અને $Anabaena$ જેવા તંતુમય સાયનોબેક્ટેરિયામાં જોવા મળે છે.
આ કોષો નાઈટ્રોજન સ્થાપનની પ્રક્રિયા માટે વિશિષ્ટ છે કારણ કે તે નાઈટ્રોજનેઝ ઉત્સેચકની કાર્યક્ષમતા માટે જરૂરી અજારક વાતાવરણ પૂરું પાડે છે,કારણ કે આ ઉત્સેચક ઓક્સિજન પ્રત્યે સંવેદનશીલ હોય છે.
$Methanogens$ એ આર્કિબેક્ટેરિયા છે,$Gonyaulax$ એ ડાયનોફ્લેજેલેટ (પ્રોટિસ્ટા) છે,અને $Euglena$ એ કશાધારી પ્રજીવ (પ્રોટિસ્ટા) છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(C) થર્મોએસિડોફિલ્સ એ $Archaea$ સૃષ્ટિના સભ્યો છે.
તેઓ અતિશય ગરમ અને એસિડિક વાતાવરણમાં,જેમ કે ગરમ પાણીના ઝરા અને જ્વાળામુખીના મુખમાં જીવતા અતિવાદી (extremophilic) સૂક્ષ્મજીવોનો સમૂહ છે.
સામાન્ય બેક્ટેરિયાથી વિપરીત,તેમની કોષદીવાલમાં પેપ્ટીડોગ્લાયકેનનો અભાવ હોય છે અને તેમની કોષરસસ્તરની લિપિડમાં શાખિત શૃંખલાવાળા હાઇડ્રોકાર્બન હોય છે,જે $Archaebacteria$ ના લાક્ષણિક ગુણધર્મો છે.

(B) સાયનોબેક્ટેરિયા,જેને નીલ-હરિત લીલ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે પ્રકાશસંશ્લેષી આદિકોષકેન્દ્રી સજીવો છે.
તેમાં લીલી વનસ્પતિની જેમ ક્લોરોફિલ $a$ હોય છે,જે તેમને ઓક્સિજનયુક્ત પ્રકાશસંશ્લેષણ કરવાની ક્ષમતા આપે છે.
તેઓ પ્રકાશ ઉર્જાનો ઉપયોગ કરીને પોતાનો ખોરાક જાતે બનાવી શકે છે,તેથી તેમને સ્વયંપોષી સજીવો તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.
તેઓ સૃષ્ટિ $Monera$ (મોનેરા) માં આવે છે.

(A) મોનેરા સૃષ્ટિ (બેક્ટેરિયા) માં, પ્રજનન મુખ્યત્વે અલિંગી પદ્ધતિઓ દ્વારા થાય છે.
સામાન્ય (અનુકૂળ) પરિસ્થિતિઓમાં, બેક્ટેરિયા ઝડપથી $binary \text{ } fission$ (ભાજન) દ્વારા પ્રજનન કરે છે, જેમાં એક કોષ બે સંતતિ કોષોમાં વિભાજિત થાય છે.
પ્રતિકૂળ પરિસ્થિતિઓમાં, બેક્ટેરિયા પ્રતિકૂળ વાતાવરણમાં ટકી રહેવા માટે બીજાણુઓ (જેમ કે $endospores$) ઉત્પન્ન કરે છે, જ્યાં સુધી પરિસ્થિતિ ફરીથી અનુકૂળ ન થાય.
તેથી, સાચો ક્રમ પ્રતિકૂળ પરિસ્થિતિ માટે બીજાણુ સર્જન અને સામાન્ય પરિસ્થિતિ માટે ભાજન છે.

(B) યુબેક્ટેરિયાને 'સાચા બેક્ટેરિયા' તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
$(2)$ એનાબીના એ સાયનોબેક્ટેરિયા (નીલ-હરિત લીલ) છે,જે યુબેક્ટેરિયાનો એક પ્રકાર છે.
$(3)$ એનાબીના જેવા ઘણા સાયનોબેક્ટેરિયા $N_2$ સ્થાપન કરે છે.
$(7)$ સાયનોબેક્ટેરિયા તેમની વસાહતોની આસપાસ જીલેટીનસ આવરણ ધરાવે છે.
$(8)$ હેટરોસિસ્ટ એ કેટલાક તંતુમય સાયનોબેક્ટેરિયા (જેમ કે એનાબીના) માં જોવા મળતા વિશિષ્ટ કોષો છે જે $N_2$ સ્થાપન માટે જવાબદાર છે.
મિથેનોજેન્સ $(1)$ અને થર્મોએસિડોફિલ્સ $(4)$ એ આર્કિબેક્ટેરિયા છે.
ડાયેટમ્સ $(6)$ એ પ્રોટિસ્ટા (સુકોષકેન્દ્રી) છે.
તેથી,યુબેક્ટેરિયા સાથેનો સાચો સંબંધ $(2, 3, 7, 8)$ છે.

(A) વિકલ્પ $A$ સાચો છે. $Nostoc$ એ સાયનોબેક્ટેરિયા (નીલ-હરિત લીલ) છે જે હેટેરોસિસ્ટ્સ $(heterocysts)$ નામની વિશિષ્ટ કોષો ધરાવે છે,જે નાઇટ્રોજન સ્થાપન માટે જવાબદાર છે.
વિકલ્પ $B$ ખોટો છે કારણ કે ડાયનોફ્લેજેલેટ્સ એ આદિજીવો $(protists)$ છે,વાયરસ નથી.
વિકલ્પ $C$ ખોટો છે કારણ કે $Paramoecium$ એ પક્ષ્મધારી $(ciliated)$ આદિજીવ છે,કશાધારી નથી.
વિકલ્પ $D$ ખોટો છે કારણ કે $Penicillium$ એ બહુકોષી ફૂગ છે,જ્યારે યીસ્ટ એ એકકોષી ફૂગનું ઉદાહરણ છે.

(B) $Nostoc$ એ સાયનોબેક્ટેરિયા (નીલ-હરિત લીલ) નું એક પ્રજાતિ છે જે વાતાવરણીય નાઈટ્રોજનનું સ્થાપન કરી શકે છે.
આ સજીવોમાં $Heterocysts$ તરીકે ઓળખાતા વિશિષ્ટ,જાડી દીવાલવાળા કોષો આવેલા હોય છે.
$Heterocysts$ એ $Nitrogenase$ ઉત્સેચકની કામગીરી માટે જરૂરી અજારક વાતાવરણ પૂરું પાડે છે,જે વાતાવરણીય નાઈટ્રોજનને એમોનિયામાં રૂપાંતરિત કરવા માટે જવાબદાર છે.

(C) સૃષ્ટિ મોનેરામાં તમામ આદિકોષકેન્દ્રી (prokaryotic) સજીવોનો સમાવેશ થાય છે.
બેક્ટેરિયા એ સૃષ્ટિ મોનેરાના એકમાત્ર સભ્યો છે.
તેઓ એકકોષીય અને આદિકોષકેન્દ્રી હોય છે,જેનો અર્થ છે કે તેમની પાસે પટલમય કોષકેન્દ્ર અને અન્ય અંગિકાઓનો અભાવ હોય છે.
એકકોષીય સુકોષકેન્દ્રી સજીવોને સૃષ્ટિ પ્રોટિસ્ટામાં અને બહુકોષીય સુકોષકેન્દ્રી સજીવોને સૃષ્ટિ ફૂગ,વનસ્પતિ અને પ્રાણીમાં વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.
તેથી,સાચો જવાબ બેક્ટેરિયા છે.

(A) બેક્ટેરિયાના આકારના આધારે,તેમને ચાર પ્રકારોમાં વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે:
$1$. કોકસ (Cocci): ગોળાકાર બેક્ટેરિયા (આકૃતિમાં $S$ તરીકે દર્શાવેલ છે).
$2$. બેસિલસ (Bacilli): દંડાકાર બેક્ટેરિયા,જે ઘણીવાર અંતઃબીજાણુઓ ધરાવે છે (આકૃતિમાં $P$ તરીકે દર્શાવેલ છે).
$3$. સ્પાયરિલા (Spirilla): કશા ધરાવતા સર્પાકાર બેક્ટેરિયા (આકૃતિમાં $Q$ તરીકે દર્શાવેલ છે).
$4$. વિબ્રિયો (Vibrio): અલ્પવિરામ આકારના બેક્ટેરિયા (આકૃતિમાં $R$ તરીકે દર્શાવેલ છે).
તેથી,સાચી ઓળખ $P$-બેસિલસ,$Q$-સ્પાયરિલા,$R$-વિબ્રિયો અને $S$-કોકસ છે.

(B) મિથેનોજેન્સ એ આર્કિબેક્ટેરિયાનો એક સમૂહ છે જે અજારક પરિસ્થિતિમાં ચયાપચયની આડપેદાશ તરીકે મિથેન $(CH_4)$ ઉત્પન્ન કરે છે.
તેઓ સામાન્ય રીતે ગાય અને ભેંસ જેવા વાગોળતા પ્રાણીઓના પાચનતંત્રમાં જોવા મળે છે,જ્યાં તેઓ સેલ્યુલોઝના પાચનમાં મદદ કરે છે.
તેથી,તેઓ ઢોરવાડામાં વધુ પ્રમાણમાં જોવા મળે છે કારણ કે ત્યાં પ્રાણીઓના છાણની હાજરી હોય છે,જે તેમના વિકાસ માટે આદર્શ અજારક વાતાવરણ પૂરું પાડે છે.

(B) માયકોપ્લાઝ્મા એવા સજીવો છે જેમાં કોષદીવાલનો સંપૂર્ણ અભાવ હોય છે.
કોષદીવાલના અભાવને કારણે,તેઓ પેનિસિલિન જેવા એન્ટિબાયોટિક્સ સામે કુદરતી રીતે પ્રતિરોધક હોય છે,જે કોષદીવાલના સંશ્લેષણને અટકાવીને કામ કરે છે.
તેઓ જાણીતા સૌથી નાના જીવંત કોષો છે અને ઓક્સિજન વગર જીવી શકે છે.
તેમને $PPLO$ ($Pleuro-Pneumonia-Like$ $Organisms$) તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે.
તેઓ વનસ્પતિઓ અને પ્રાણીઓ બંને માટે રોગકારક છે.
તેથી,તેઓ પેનિસિલિન પ્રત્યે સંવેદનશીલ છે તે વિધાન ખોટું છે.

(D) $Eubacteria$ એ આદિકોષકેન્દ્રી સજીવો છે જે પેપ્ટિડોગ્લાયકનથી બનેલી સખત કોષદીવાલ ધરાવે છે.
પ્રકાશસંશ્લેષી $Eubacteria$ (જેમ કે સાયનોબેક્ટેરિયા) માં લીલી વનસ્પતિની જેમ ક્લોરોફિલ-$a$ જોવા મળે છે.
ઘણા બેક્ટેરિયા કોષદીવાલની બહાર જેલેટિનયુક્ત આવરણ અથવા સ્લાઈમ લેયર ધરાવે છે.
$Zygote$ (યુગ્મનજ) એ બે એકકીય જન્યુઓના જોડાણથી બનતો દ્વિકીય કોષ છે,જે સુકોષકેન્દ્રી લિંગી પ્રજનનની લાક્ષણિકતા છે.
$Eubacteria$ મુખ્યત્વે ભાજન દ્વારા પ્રજનન કરે છે અને તેમાં $Zygote$ બનાવવા માટે જન્યુઓના જોડાણ જેવી લિંગી પ્રજનન પ્રક્રિયા જોવા મળતી નથી.

(D) આર્કિબેક્ટેરિયાને સૌથી જૂના જીવંત સજીવો માનવામાં આવે છે કારણ કે તેમની કોષદીવાલની રચના વિશિષ્ટ હોય છે,જે તેમને અત્યંત ક્ષારયુક્ત વિસ્તારો (હેલોફાઇલ્સ),ગરમ પાણીના ઝરા (થર્મોએસિડોફાઇલ્સ) અને કાદવવાળા વિસ્તારો (મિથેનોજેન્સ) જેવા અત્યંત કઠિન નિવાસસ્થાનોમાં ટકી રહેવા માટે સક્ષમ બનાવે છે.
એવું માનવામાં આવે છે કે આ સજીવો પૃથ્વી પર જીવનના ઇતિહાસમાં ખૂબ જ વહેલા વિકસિત થયા હતા,તેથી તેમને ઘણીવાર 'જીવંત અશ્મિઓ' અથવા સૌથી જૂના જીવંત સજીવો તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

(B) $PPLO$ નું પૂરું નામ Pleuro Pneumonia-Like Organisms છે.
તેઓ જાણીતા સૌથી નાના જીવંત કોષો છે,જે ઓક્સિજન વગર જીવી શકે છે.
તેમને માયકોપ્લાઝ્મા તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે અને તેમની પાસે કોષદીવાલનો અભાવ હોય છે.

(D) વાયુ રસધાનીઓ (જેને ગેસ વેસિકલ્સ પણ કહેવાય છે) એ વિશિષ્ટ રચનાઓ છે જે કેટલાક આદિકોષકેન્દ્રી સજીવોમાં જોવા મળે છે,જેમાં વિવિધ બેક્ટેરિયા અને આર્કિયાનો સમાવેશ થાય છે.
આ રચનાઓ સજીવોને તારકતા (buoyancy) પ્રદાન કરે છે,જે તેમને પ્રકાશસંશ્લેષણ માટે પ્રકાશના શોષણને શ્રેષ્ઠ બનાવવા અથવા પોષક તત્વોથી ભરપૂર સ્તરો સુધી પહોંચવા માટે જલીય વાતાવરણમાં ચોક્કસ ઊંડાઈએ તરવામાં મદદ કરે છે.
વાયુ રસધાનીઓ સામાન્ય રીતે પ્રકાશસંશ્લેષી આદિકોષકેન્દ્રી સજીવોમાં જોવા મળે છે જેમ કે $A$ (બ્લુ-ગ્રીન બેક્ટેરિયા અથવા સાયનોબેક્ટેરિયા),$B$ (લીલા પ્રકાશસંશ્લેષી બેક્ટેરિયા),અને $C$ (જાંબલી પ્રકાશસંશ્લેષી બેક્ટેરિયા).
તેથી,સાચો જવાબ $D$ (આપેલ તમામ) છે.

(A) $Cyanobacteria$ એ પ્રકાશસંશ્લેષી આદિકોષકેન્દ્રી સજીવો છે.
તેમાં કોષકેન્દ્ર કે હરિતકણ જેવી પટલમય અંગિકાઓનો અભાવ હોય છે.
તેના બદલે,તેમાં રંજકદ્રવ્યો ધરાવતી વિશિષ્ટ રચનાઓ હોય છે જેને ક્રોમેટોફોર કહેવાય છે,જે કોષરસપટલના અંતઃવલનો છે અને પ્રકાશસંશ્લેષણમાં મદદ કરે છે.
તેથી,તેઓ આદિકોષકેન્દ્રી કોષો છે જે ક્રોમેટોફોર ધરાવે છે.

(B) મોનેરા સૃષ્ટિમાં આદિકોષકેન્દ્રીય સજીવો, મુખ્યત્વે બેક્ટેરિયાનો સમાવેશ થાય છે।
$Escherichia$ (દા.ત., $Escherichia coli$) એ મોનેરા સૃષ્ટિમાં આવતું એક જાણીતું બેક્ટેરિયમ છે।
$Amoeba$ એ પ્રજીવ છે (સૃષ્ટિ $Protista$)।
$Gelidium$ એ લાલ લીલ છે (સૃષ્ટિ $Protista$)।
$Spirogyra$ એ લીલી લીલ છે (સૃષ્ટિ $Plantae$)।
તેથી, સાચો વિકલ્પ $B$ છે।

(A) ગ્રામ-પોઝિટિવ અને ગ્રામ-નેગેટિવ બૅક્ટેરિયા વચ્ચેનો મુખ્ય તફાવત તેમની કોષદીવાલના બંધારણ અને રચનામાં રહેલો છે.
ગ્રામ-પોઝિટિવ બૅક્ટેરિયાની કોષદીવાલમાં પેપ્ટીડોગ્લાયકેન (મ્યુરીન) નું જાડું પડ હોય છે,જે ક્રિસ્ટલ વાયોલેટ અભિરંજકને જાળવી રાખે છે.
ગ્રામ-નેગેટિવ બૅક્ટેરિયામાં પેપ્ટીડોગ્લાયકેનનું પડ ખૂબ જ પાતળું હોય છે અને તેમની પાસે લિપોપોલિસેકેરાઈડ્સ $(LPS)$ ધરાવતું વધારાનું બાહ્ય પટલ હોય છે,જે ક્રિસ્ટલ વાયોલેટ અભિરંજકને જાળવી રાખતું નથી.

(D) ઉષ્માસહિષ્ણુ નીલહરિત લીલ (સાયનોબેક્ટેરિયા) તેમના પ્રોટીનમાં રહેલી વિશિષ્ટ રચનાત્મક અનુકૂલનોને કારણે ઊંચા તાપમાનવાળા પર્યાવરણમાં જીવંત રહી શકે છે. આ સજીવોના પ્રોટીનમાં સમધુવીય બંધ (homopolar bonds) નું પ્રમાણ વધુ હોય છે,જે તેમને વધુ ઉષ્મીય સ્થિરતા પ્રદાન કરે છે અને ઊંચા તાપમાને પ્રોટીનનું વિકૃતિકરણ (denaturation) થતું અટકાવે છે. આના કારણે તેઓ અતિશય ગરમીમાં પણ તેમની ચયાપચયની ક્રિયાઓ જાળવી રાખવા સક્ષમ બને છે.

(B) બૅક્ટેરિયામાં,લિંગી કારકને $F$-કારક અથવા $F$-પ્લાઝમિડ (ફર્ટિલિટી ફેક્ટર) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
આ પ્લાઝમિડમાં લિંગી પાયલસ (sex pilus) ના નિર્માણ માટે જરૂરી જનીનો હોય છે,જે સંયુગ્મન (conjugation) ની પ્રક્રિયા માટે આવશ્યક છે.
સંયુગ્મન દરમિયાન,$F$-પ્લાઝમિડ દાતા કોષ $(F^+)$ માંથી ગ્રાહી કોષ $(F^-)$ માં સ્થાનાંતરિત થાય છે,જેનાથી ગ્રાહી કોષ દાતા કોષમાં રૂપાંતરિત થાય છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(A) જે સૂક્ષ્મજીવો અત્યંત ઊંચા તાપમાને $(100-105^{\circ}C)$ જીવંત રહી શકે છે અને ગુણન પામી શકે છે,તેમને હાઇપરથર્મોફાઇલ્સ કહેવામાં આવે છે.
આ સજીવો $Archaea$ (આર્કિયા) સૃષ્ટિમાં સમાવિષ્ટ છે.
ખાસ કરીને,દરિયાઈ ઊંડાણમાં આવેલા હાઇડ્રોથર્મલ વેન્ટ્સમાં જોવા મળતા આર્કિબૅક્ટેરિયા તેમની કોષદીવાલ અને કોષરસસ્તરની વિશિષ્ટ રચનાને કારણે આવી આત્યંતિક પરિસ્થિતિઓમાં ટકી રહેવા માટે અનુકૂલિત થયેલા હોય છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ દરિયાઈ આર્કિબૅક્ટેરિયા છે.

(B) ફોટોલીથોટ્રોક્સ એવા સજીવો છે જે તેમની ઉર્જાના સ્ત્રોત તરીકે પ્રકાશ (ફોટો) અને ઇલેક્ટ્રોન દાતા ($H$ અથવા ઇલેક્ટ્રોનનો સ્ત્રોત) તરીકે અકાર્બનિક સંયોજનો (લીથો) નો ઉપયોગ કરે છે.
તેથી,તેઓ વિકિરણમાંથી ઉર્જા અને અકાર્બનિક સંયોજનોમાંથી $H$ મેળવે છે.

(A) સાયનોબૅક્ટેરિયા એ પ્રકાશસંશ્લેષી આદિકોષકેન્દ્રી સજીવો છે જે ઑક્સિજીનિક પ્રકાશસંશ્લેષણ કરે છે,જેનો અર્થ છે કે તેઓ આડપેદાશ તરીકે $O_2$ મુક્ત કરે છે.
સાયનોબૅક્ટેરિયાની ઘણી જાતિઓ (દા.ત.,નોસ્ટોક,એનાબીના) નાઇટ્રોજન સ્થાપન કરવામાં સક્ષમ છે,જે નાઇટ્રોજીનેઝ ઉત્સેચક દ્વારા ઉદ્દીપિત થતી પ્રક્રિયા છે.
તેથી,તેઓ ઑક્સિજીનિક પ્રકાશસંશ્લેષણ કરે છે અને નાઇટ્રોજન સ્થાપન માટે નાઇટ્રોજીનેઝ ઉત્સેચક ધરાવે છે,તેથી તેમને નાઇટ્રોજીનેઝ સાથે ઑક્સિજીનિક તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.

(D) આર્કીબૅક્ટેરિયાને સૌથી જૂના જીવંત સજીવો માનવામાં આવે છે કારણ કે તેમની કોષદીવાલની રચના વિશિષ્ટ હોય છે (જેમાં પેપ્ટિડોગ્લાયકેનનો અભાવ હોય છે),જે તેમને અત્યંત પ્રતિકૂળ પર્યાવરણીય પરિસ્થિતિઓ જેવી કે ઊંચું તાપમાન,વધુ ક્ષારતા અને એસિડિક વાતાવરણમાં જીવંત રહેવા માટે સક્ષમ બનાવે છે. એવું માનવામાં આવે છે કે તેઓ આધુનિક બૅક્ટેરિયા અને સુકોષકેન્દ્રી સજીવોના પૂર્વજો છે. તેથી,તેમને ઘણીવાર 'સૌથી જૂના જીવંત સજીવો' તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

(A) પ્લાઝમિડ એ નાના,ગોળાકાર,બેવડી શૃંખલા ધરાવતા $DNA$ અણુઓ છે જે કોષના રંગસૂત્રીય $DNA$ થી અલગ હોય છે.
તેઓ બૅક્ટેરિયા અને અન્ય કેટલાક સૂક્ષ્મજીવોમાં જોવા મળે છે.
તેમને બાહ્ય-રંગસૂત્રીય જનીનિક ઘટકો માનવામાં આવે છે કારણ કે તેઓ મુખ્ય બૅક્ટેરિયલ રંગસૂત્રથી સ્વતંત્ર રીતે અસ્તિત્વ ધરાવે છે અને સ્વયં-જનન પામે છે.
પ્લાઝમિડ ઘણીવાર એવા જનીનો ધરાવે છે જે બૅક્ટેરિયાને ફાયદો આપે છે,જેમ કે એન્ટિબાયોટિક પ્રતિરોધકતા.

(B) જે સજીવો રિડ્યુસ્ડ અકાર્બનિક પદાર્થો (જેમ કે એમોનિયા, નાઈટ્રાઈટ્સ અથવા સલ્ફાઈડ્સ) ના ઑક્સિડેશન દ્વારા શક્તિ મેળવે છે, તેમને $\text{રસાયણસંશ્લેષી}$ સ્વયંપોષી કહેવામાં આવે છે. આ સજીવો નિવસનતંત્રમાં નાઈટ્રોજન, ફોસ્ફરસ, આયર્ન અને સલ્ફર જેવા પોષક તત્વોના પુનઃચક્રીયકરણમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે. પ્રકાશસંશ્લેષી સજીવોથી વિપરીત, તેમને શક્તિ ઉત્પન્ન કરવા માટે સૂર્યપ્રકાશની જરૂર હોતી નથી.

(C) બેરોફિલિક આદિકોષકેન્દ્રીઓ,જેમને 'પિઝોફિલ્સ' તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે એવા સજીવો છે જે ઊંચા વાતાવરણીય દબાણ હેઠળ વિકાસ પામે છે.
આ સજીવો સામાન્ય રીતે ખૂબ ઊંડા દરિયાઈ વિસ્તારોમાં,જેમ કે ઊંડા દરિયાઈ અવક્ષેપ (sediments) અથવા હાઇડ્રોથર્મલ વેન્ટ્સમાં જોવા મળે છે,જ્યાં દબાણ સપાટી કરતા ઘણું વધારે હોય છે.
તેમણે આ અતિશય દબાણની સ્થિતિમાં શ્રેષ્ઠ રીતે કાર્ય કરવા માટે વિશિષ્ટ કોષીય બંધારણો અને ચયાપચયના માર્ગો વિકસાવ્યા છે.
તેથી,સાચો જવાબ એ છે કે તેઓ ખૂબ ઊંડા દરિયાઈ અવક્ષેપનોમાં વૃદ્ધિ પામી ગુણન કરે છે.

(C) માયકોપ્લાઝમા એવા સજીવો છે જેમાં કોષદીવાલનો સંપૂર્ણ અભાવ હોય છે.
કોષદીવાલના અભાવને કારણે,તેઓ પેનિસિલિન જેવા એન્ટિબાયોટિક્સ સામે કુદરતી રીતે પ્રતિરોધક હોય છે,જે કોષદીવાલના સંશ્લેષણને અટકાવીને કામ કરે છે.
તેથી,તેઓ પેનિસિલિન પ્રત્યે સંવેદનશીલ છે તે વિધાન ખોટું છે.
તેમને $PPLO$ (પ્લ્યુરોન્યુમોનિયા-લાઈક ઓર્ગેનિઝમ્સ) તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તેઓ પ્લીઓમોર્ફિક (આકાર બદલી શકે તેવા) છે અને ઘણી પ્રજાતિઓ વનસ્પતિઓ અને પ્રાણીઓમાં રોગકારક છે.

(A) થર્મોકોકસ,મિથેનોકોકસ અને મિથેનોબૅક્ટેરિયા એ $Archaea$ (આર્કિયા) સૃષ્ટિના સભ્યો છે.
આ સજીવોને આર્કિબૅક્ટેરિયા તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
ઘણા આર્કિબૅક્ટેરિયા,ખાસ કરીને $Euryarchaeota$ સમુદાયના સજીવોની મુખ્ય લાક્ષણિકતા એ છે કે તેઓ હિસ્ટોન-જેવા પ્રોટીન ધરાવે છે જે યુકેરિયોટામાં જોવા મળતા કોર હિસ્ટોન સાથે સામ્યતા ધરાવે છે.
આ પ્રોટીન $DNA$ ને ન્યુક્લિયોસોમ જેવી રચનાઓમાં પેક કરવામાં મદદ કરે છે,જે યુકેરિયોટ્સ સાથેની સમાનતા દર્શાવે છે અને તેમને સામાન્ય યુબૅક્ટેરિયાથી અલગ પાડે છે.

(A) અત્યંત એસિડિક વાતાવરણમાં (એસિડોફિલ્સ) વૃદ્ધિ પામતા હાયપરથર્મોફિલિક સજીવો મુખ્યત્વે $Eubacteria$ અને $Archaea$ પ્રદેશોમાં જોવા મળે છે. $Archaea$ પ્રદેશના ઘણા સભ્યો,ખાસ કરીને $Crenarchaeota$ જૂથના સજીવો,હાયપરથર્મોફિલિક અને એસિડોફિલિક હોવા માટે જાણીતા છે. તેવી જ રીતે,$Eubacteria$ ની કેટલીક જાતિઓ પણ આવી આત્યંતિક પરિસ્થિતિઓમાં ટકી રહેવા માટે અનુકૂલિત થયેલી છે. તેથી,આ સજીવોને આ બે અલગ-અલગ પ્રદેશોમાં વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.

(A) મિથેનોજેન્સ એ આર્કિબેક્ટેરિયાનો એક સમૂહ છે જે અજારક પરિસ્થિતિઓમાં ચયાપચયની આડપેદાશ તરીકે મિથેન $(CH_4)$ ઉત્પન્ન કરે છે.
આ સજીવો સામાન્ય રીતે ગાય અને ભેંસ જેવા અનેક વાગોળતા પ્રાણીઓના પાચનમાર્ગમાં જોવા મળે છે.
પાચનમાર્ગમાં,તેઓ સેલ્યુલોઝના પાચનમાં મદદ કરે છે અને આ પ્રાણીઓના મળ (છાણ) માં હાજર હોય છે.
તેથી,તેઓ ઢોરના વાડામાં પુષ્કળ પ્રમાણમાં જોવા મળે છે જ્યાં પશુઓનું છાણ હાજર હોય છે.

(C) સૃષ્ટિ $Monera$ (મોનેરા) તમામ જૈવિક સૃષ્ટિઓમાં સૌથી વધુ પોષણ સંબંધી વિવિધતા દર્શાવે છે.
આ સૃષ્ટિના સભ્યો સ્વયંપોષી (પ્રકાશસંશ્લેષી અથવા રસાયણસંશ્લેષી) અથવા પરપોષી (મૃતોપજીવી,પરોપજીવી અથવા સહજીવી) હોઈ શકે છે.
આ ચયાપચયની વિવિધતા તેમને વિવિધ અને અત્યંત પ્રતિકૂળ વાતાવરણમાં ટકી રહેવા માટે સક્ષમ બનાવે છે,જે $Plantae$ (મુખ્યત્વે સ્વયંપોષી) અથવા $Animalia$ (મુખ્યત્વે પરપોષી) જેવા અન્ય સમૂહોમાં આટલી મોટી માત્રામાં જોવા મળતી નથી.

(D) કોષદીવાલ એ વનસ્પતિ,ફૂગ અને મોટાભાગના બેક્ટેરિયામાં કોષરસસ્તરની બહાર આવેલું એક સખત આવરણ છે.
$A$. $Penicillium$ એ ફૂગ છે અને તેમાં કાઈટીનયુક્ત કોષદીવાલ હોય છે.
$B$. $Agaricus$ એ ફૂગ છે અને તેમાં કાઈટીનયુક્ત કોષદીવાલ હોય છે.
$C$. $Volvox$ એ લીલ છે અને તેમાં સેલ્યુલોઝની બનેલી કોષદીવાલ હોય છે.
$D$. $Mycoplasma$ એ બેક્ટેરિયાનું એક પ્રજાતિ છે જેમાં કોષદીવાલ સંપૂર્ણપણે ગેરહાજર હોય છે.
તેથી,$Mycoplasma$ એ સાચો જવાબ છે જેમાં કોષદીવાલનો અભાવ હોય છે.

(D) સાયનોબૅક્ટેરિયા એ પ્રકાશસંશ્લેષી આદિકોષકેન્દ્રી સજીવો છે,જે લીલી વનસ્પતિઓની જેમ ક્લોરોફિલ $a$ ધરાવે છે. ઓક્સિજનયુક્ત પ્રકાશસંશ્લેષણ કરવાની તેમની ક્ષમતા અને તેમના લાક્ષણિક વાદળી-લીલા રંગદ્રવ્યને કારણે,તેમને સામાન્ય રીતે નીલહરિત લીલ (Blue-green algae) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

(A) આર્કિબૅક્ટેરિયા એ વિશિષ્ટ સજીવો છે જે પૃથ્વી પરની અત્યંત પ્રતિકૂળ પરિસ્થિતિઓમાં જીવંત રહી શકે છે.
આ પરિસ્થિતિઓમાં વધુ ક્ષારયુક્ત (halophiles),અત્યંત ઊંચું તાપમાન (thermophiles) અને ખૂબ જ એસિડિક વાતાવરણનો સમાવેશ થાય છે.
ઊંડા દરિયાઈ જળમાં આવેલા હાઇડ્રોથર્મલ વેન્ટ્સ (hydrothermal vents) અત્યંત ઊંચા તાપમાન અને દબાણ ધરાવે છે,જ્યાં માત્ર આર્કિબૅક્ટેરિયા (ખાસ કરીને થર્મોએસિડોફિલ્સ) જ ટકી શકે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(D) કેટલાક આદિકોષકેન્દ્રી સજીવો જેવા કે સાયનોબેક્ટેરિયામાં,કોષરસમાં પટલમય બહિર્ભેદ જોવા મળે છે જેને રંજકકણ (Chromatophores) કહે છે,જે રંજકદ્રવ્યો ધરાવે છે.
આ રચનાઓ આ સજીવોમાં પ્રકાશસંશ્લેષણ માટે જવાબદાર છે.
હેટરોસિસ્ટ નાઈટ્રોજન સ્થાપન માટેના વિશિષ્ટ કોષો છે,તલકાય કશા સાથે સંકળાયેલા છે,અને શ્વસનમૂળ એ વનસ્પતિઓમાં શ્વસન માટેના મૂળ છે.

(A) ક્રોમેટોફોર્સ એ કેટલાક આદિકોષકેન્દ્રી સજીવો,જેમ કે સાયનોબેક્ટેરિયામાં કોષરસમાં જોવા મળતા વિશિષ્ટ પટલીય વિસ્તરણ છે. આ રચનાઓમાં રંજકદ્રવ્યો આવેલા હોય છે જે પ્રકાશસંશ્લેષણની પ્રક્રિયા માટે આવશ્યક છે. તેથી,તેઓ પ્રકાશસંશ્લેષણમાં ભાગ લે છે.

(B) મિથેનોજેન્સ એ આર્કિબેક્ટેરિયાનો એક સમૂહ છે જે સખત અજારક (anaerobic) હોય છે.
તેઓ ગાય અને ભેંસ જેવા ઘણા વાગોળતા પ્રાણીઓના પાચનતંત્રમાં જોવા મળે છે.
આ બેક્ટેરિયા આ પ્રાણીઓના પાચન માર્ગમાં સેલ્યુલોઝના વિઘટનમાં મદદ કરે છે.
તેઓ આ પ્રાણીઓના છાણમાંથી મિથેન (બાયોગેસ) ઉત્પન્ન કરવા માટે જવાબદાર છે.

(A) માયકોપ્લાઝમા એ સૌથી નાના જાણીતા જીવંત કોષો છે જે ઓક્સિજન વગર જીવી શકે છે. તેમની પાસે કોષદીવાલનો સંપૂર્ણ અભાવ હોય છે,જે તેમને પેનિસિલિન જેવી ઘણી એન્ટિબાયોટિક્સ સામે કુદરતી રીતે પ્રતિરોધક બનાવે છે જે કોષદીવાલના સંશ્લેષણને લક્ષ્ય બનાવે છે. માયકોપ્લાઝમાની ઘણી પ્રજાતિઓ વનસ્પતિઓ અને પ્રાણીઓ બંને માટે રોગકારક છે.

(C) નાઈટ્રોજન સ્થાપન એ વાતાવરણીય નાઈટ્રોજનને એમોનિયામાં રૂપાંતરિત કરવાની પ્રક્રિયા છે,જે વનસ્પતિના વિકાસ માટે આવશ્યક છે.
$Nostoc$,$Azotobacter$ અને $Anabaena$ એ જાણીતા નાઈટ્રોજન સ્થાપક સજીવો છે.
$Nostoc$ અને $Anabaena$ એ સાયનોબેક્ટેરિયા (નીલ-હરિત લીલ) છે,જે નાઈટ્રોજન સ્થાપન માટે 'હિટરોસિસ્ટ' (heterocysts) તરીકે ઓળખાતા વિશિષ્ટ કોષો ધરાવે છે.
$Azotobacter$ એ મુક્તજીવી જમીનનું બેક્ટેરિયા છે જે નાઈટ્રોજનનું સ્થાપન કરે છે.
$Spirogyra$ એ તંતુમય લીલી લીલ છે જે પ્રકાશસંશ્લેષણ કરે છે પરંતુ તેમાં વાતાવરણીય નાઈટ્રોજન સ્થાપિત કરવાની ક્ષમતા હોતી નથી.
તેથી,સાચો જવાબ $Spirogyra$ છે.

(B) નીલહરિત લીલ,જેને $Cyanobacteria$ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે પ્રકાશસંશ્લેષી આદિ કોષકેન્દ્રી (prokaryotic) સજીવો છે.
તેમની પાસે સુવિકસિત કોષકેન્દ્ર અને પટલમય અંગિકાઓનો અભાવ હોય છે.
$Whittaker$ ની વર્ગીકરણ પદ્ધતિ મુજબ,તેમને સૃષ્ટિ $Monera$ માં મૂકવામાં આવ્યા છે,જેમાં તમામ આદિ કોષકેન્દ્રી સજીવોનો સમાવેશ થાય છે.
તેથી,તેમને આદિ કોષકેન્દ્રી તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.

(B) $Eukaryote$ (સુકોષકેન્દ્રી) એવો સજીવ છે જેના કોષોમાં કોષકેન્દ્ર અને અન્ય પટલમય અંગિકાઓ હોય છે.
$Paramecium$ $caudatum$,$Euglena$ $viridis$,અને $Amoeba$ $proteus$ એ બધા એકકોષી સુકોષકેન્દ્રી પ્રોટિસ્ટ છે.
$Escherichia$ $coli$ $(E. coli)$ એ એક બેક્ટેરિયા છે.
બેક્ટેરિયા એ $Prokaryotes$ (આદિકોષકેન્દ્રી) છે,જેમાં સુવિકસિત કોષકેન્દ્ર અને પટલમય અંગિકાઓનો અભાવ હોય છે.
તેથી,$Escherichia$ $coli$ એ $Eukaryote$ નથી.

(D) સાચો જવાબ $D$ છે.
$A$: સાઇનો બૅક્ટરિયા (નીલ-હરિત લીલ) પ્રકાશસંશ્લેષી આદિકોષકેન્દ્રી સજીવો છે,જે તેમના જીવનચક્ર દરમિયાન કશા ધરાવતા નથી. આ વિધાન સાચું છે.
$B$: માયકોપ્લાઝમા સૌથી નાના જીવંત કોષો છે અને તેમાં કોષદીવાલનો સંપૂર્ણ અભાવ હોય છે,જે તેમને ઘણી એન્ટિબાયોટિક્સ સામે પ્રતિરોધક બનાવે છે. આ વિધાન સાચું છે.
$C$: બૅક્ટરિયાની કોષદીવાલ પેપ્ટીડોગ્લાયકેન (મ્યુરીન) ની બનેલી હોય છે. આ વિધાન સાચું છે.
$D$: પક્ષ્મ (Pili) અને ફિમ્બ્રી (Fimbriae) એ બૅક્ટરિયાની સપાટી પરની રચનાઓ છે. પક્ષ્મ સંયુગ્મન ($DNA$ નું સ્થળાંતર) માં મદદ કરે છે,અને ફિમ્બ્રી ખડકો અથવા યજમાન પેશીઓ સાથે ચોંટવામાં મદદ કરે છે. આ બંનેમાંથી કોઈ પણ રચના હલનચલન (motility) સાથે સંકળાયેલ નથી. બૅક્ટરિયામાં હલનચલન માટે મુખ્યત્વે કશા (Flagella) જવાબદાર છે. તેથી,આ વિધાન ખોટું છે.

(C) રૂપાંતરણ (Transformation) એ આડી જનીન સ્થાનાંતરણની એક પ્રક્રિયા છે જેમાં બેક્ટેરિયા તેના આસપાસના પર્યાવરણમાંથી મુક્ત $DNA$ ના ટુકડાઓ ગ્રહણ કરે છે.
આ પ્રક્રિયા સૌપ્રથમ $1928$ માં ફ્રેડરિક ગ્રિફિથે $Streptococcus$ $pneumoniae$ પરના તેમના પ્રયોગો દરમિયાન શોધી હતી.
સક્ષમ બેક્ટેરિયલ કોષ દ્વારા ગ્રહણ કરાયેલ $DNA$ તેના પોતાના જનીનસમૂહ (genome) માં દાખલ થાય છે,જે તેના આનુવંશિક લક્ષણોમાં ફેરફાર કરી શકે છે.
વિકલ્પ $A$ એ ટ્રાન્સડક્શન (Transduction) સૂચવે છે,જ્યારે વિકલ્પ $B$ એ સંયુગ્મન (Conjugation) સૂચવે છે.

(D) સપ્લીસીઓઝોમ્સ એ જટિલ આણ્વિય મશીનો છે જે મુખ્યત્વે સ્મોલ ન્યુક્લિયર રાઈબોન્યુક્લિયોપ્રોટીન્સ $(snRNPs)$ અને પ્રોટીનથી બનેલા હોય છે. તેઓ પ્રી-મેસેન્જર $RNA$ $(pre-mRNA)$ ના સ્પ્લાઈસિંગ માટે જવાબદાર છે,જેથી ઈન્ટ્રોન્સને દૂર કરી શકાય અને એક્સોન્સને જોડી શકાય. આ પ્રક્રિયા સુકોષકેન્દ્રી (eukaryotic) કોષોની લાક્ષણિકતા છે. બેક્ટેરિયા એ આદિકોષકેન્દ્રી (prokaryotic) સજીવો છે,જેમાં કોષકેન્દ્રપટલ અને સપ્લીસીઓઝોમ્સ જેવી જટિલ આંતરિક અંગિકાઓનો અભાવ હોય છે. તેથી,સપ્લીસીઓઝોમ્સ બેક્ટેરિયામાં જોવા મળતા નથી.

(A) ઓક્સિજેનિક પ્રકાશસંશ્લેષણ એ એક પ્રક્રિયા છે જેમાં પાણી $(H_2O)$ નો ઉપયોગ ઇલેક્ટ્રોન દાતા તરીકે થાય છે,જેના પરિણામે આડપેદાશ તરીકે ઓક્સિજન $(O_2)$ મુક્ત થાય છે.
સાયનોબેક્ટેરિયા,જેમ કે $Oscillatoria$,એકમાત્ર આદિકોષકેન્દ્રી સજીવો છે જે લીલી વનસ્પતિઓની જેમ ઓક્સિજેનિક પ્રકાશસંશ્લેષણ કરે છે.
$Rhodospirillum$ (જાંબલી અ-સલ્ફર બેક્ટેરિયા),$Chlorobium$ (લીલા સલ્ફર બેક્ટેરિયા),અને $Chromatium$ (જાંબલી સલ્ફર બેક્ટેરિયા) એ એનોક્સિજેનિક પ્રકાશસંશ્લેષી સજીવોના ઉદાહરણો છે જે પાણીને બદલે હાઇડ્રોજન સલ્ફાઇડ $(H_2S)$ જેવા પદાર્થોનો ઉપયોગ કરે છે,અને તેથી તેઓ ઓક્સિજન મુક્ત કરતા નથી.

(D) વિષમપોષી બૅક્ટરિયા કુદરતમાં સૌથી વધુ પ્રમાણમાં જોવા મળે છે.
તેમાંના ઘણા મનુષ્યો માટે દૂધમાંથી દહીં બનાવવા (દા.ત.,$Lactobacillus$),પ્રતિજૈવિકોના ઉત્પાદન (દા.ત.,$Streptomyces$),કઠોળ વર્ગની વનસ્પતિના મૂળમાં નાઇટ્રોજન સ્થાપન વગેરેમાં ઉપયોગી છે.
તેઓ વિઘટકો તરીકે કાર્ય કરે છે અને પોષક દ્રવ્યોના ચક્રમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.

(C) સૃષ્ટિ $Monera$ (જેમાં બેક્ટેરિયાનો સમાવેશ થાય છે) તમામ જૈવિક સમૂહોમાં સૌથી વધુ પોષણ વિષયક વિવિધતા દર્શાવે છે.
બેક્ટેરિયા સ્વયંપોષી (પ્રકાશસંશ્લેષી અથવા રસાયણસંશ્લેષી) અથવા પરપોષી (મૃતોપજીવી,પરોપજીવી અથવા સહજીવી) હોઈ શકે છે.
આ ચયાપચયની વિવિધતા તેમને અન્ય સૃષ્ટિઓ કે જેમના પોષણના પ્રકારો મર્યાદિત છે,તેના કરતા વિવિધ અને અત્યંત વિષમ પર્યાવરણમાં જીવિત રહેવા માટે સક્ષમ બનાવે છે.

(B) જે સજીવમાં સુવિકસિત કોષકેન્દ્ર (કોષકેન્દ્રપટલ ધરાવતું કોષકેન્દ્ર) અને પટલમય અંગિકાઓનો અભાવ હોય તેને પ્રોકેરિયોટ (આદિકોષકેન્દ્રી) કહેવામાં આવે છે.
સૃષ્ટિ મોનેરામાં પ્રોકેરિયોટ્સનો સમાવેશ થાય છે,જેમ કે બેક્ટેરિયા $(Mycobacterium)$ અને સાયનોબેક્ટેરિયા ($Nostoc$ અને $Oscillatoria$).
જ્યારે,$Saccharomyces$ (ઈસ્ટ) એ ફૂગ સૃષ્ટિનો સભ્ય છે. તેમાં સુવિકસિત કોષકેન્દ્ર અને પટલમય અંગિકાઓ જોવા મળે છે,તેથી તે યુકેરિયોટ (સુકોષકેન્દ્રી) છે.