KVPY 2015 Chemistry Question Paper with Answer and Solution in Gujarati

52 QuestionsGujaratiWith Solutions

ChemistryQ152 of 52 questions

Page 1 of 1 · Gujarati

1
ChemistryMCQKVPY · 2015
સ્ટોક્સનો નિયમ જણાવે છે કે $a$ ત્રિજ્યા ધરાવતો ગોળો,જે $\eta$ સ્નિગ્ધતા ગુણાંક ધરાવતા પ્રવાહીમાં $v$ ઝડપથી ગતિ કરે છે,તેના પર લાગતું સ્નિગ્ધ ખેંચાણ બળ $F=6 \pi \eta a v$ છે. જો આ પ્રવાહી $r$ ત્રિજ્યા અને $l$ લંબાઈ ધરાવતી નળાકાર પાઇપમાંથી વહેતું હોય અને તેના બે છેડા વચ્ચે દબાણનો તફાવત $p$ હોય,તો $t$ સમયમાં પાઇપમાંથી વહેતા પાણીનું કદ $V$ ને $\frac{V}{t}=k\left(\frac{p}{l}\right)^a \eta^b r^c$ તરીકે લખી શકાય છે,જ્યાં $k$ એ પરિમાણરહિત અચળાંક છે. $a, b$ અને $c$ ના સાચા મૂલ્યો છે:
A
$a=1, b=-1, c=4$
B
$a=-1, b=1, c=4$
C
$a=2, b=-1, c=3$
D
$a=1, b=-2, c=-4$

Solution

(A) સ્ટોક્સના નિયમ મુજબ,$F=6 \pi \eta a v$.
તેથી,$\eta = \frac{F}{6 \pi a v}$.
સ્નિગ્ધતા $\eta$ ના પરિમાણ $[\eta] = [ML^{-1}T^{-1}]$ છે.
કદના પ્રવાહ દર માટે આપેલ સંબંધ $\frac{V}{t} = k \left(\frac{p}{l}\right)^a \eta^b r^c$ છે.
પરિમાણો મૂકતા: $[L^3 T^{-1}] = [ML^{-2}T^{-2}]^a [ML^{-1}T^{-1}]^b [L]^c$.
$[M^0 L^3 T^{-1}] = [M^{a+b} L^{-2a-b+c} T^{-2a-b}]$.
ઘાતાંકોને સરખાવતા:
$a+b = 0$ $(i)$
$-2a-b+c = 3$ (ii)
$-2a-b = -1$ (iii)
(iii) પરથી,$2a+b = 1$. આમાંથી $(i)$ બાદ કરતા,$a = 1$.
$(i)$ માં $a=1$ મૂકતા,$b = -1$.
(ii) માં $a=1, b=-1$ મૂકતા,$-2(1) - (-1) + c = 3 \Rightarrow -2 + 1 + c = 3 \Rightarrow c = 4$.
આમ,$a=1, b=-1, c=4$.
2
ChemistryMediumMCQKVPY · 2015
$BBr_3$,$BCl_3$ અને $BF_3$ ની લુઈસ એસિડ પ્રબળતાનો ક્રમ કયો છે?
A
$BBr_3 < BCl_3 < BF_3$
B
$BCl_3 < BF_3 < BBr_3$
C
$BF_3 < BCl_3 < BBr_3$
D
$BBr_3 < BF_3 < BCl_3$

Solution

(C) આપેલા બોરોન ટ્રાયહેલાઈડ્સ ઇલેક્ટ્રોન-ઉણપ ધરાવતા અણુઓ છે જે ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મ સ્વીકારીને લુઈસ એસિડ તરીકે વર્તે છે.
લુઈસ એસિડની પ્રબળતા હેલોજન પરમાણુ અને બોરોન પરમાણુ વચ્ચેના $ppi-ppi$ બેક-બોન્ડિંગની માત્રા દ્વારા નક્કી થાય છે.
$BF_3$ માં,કક્ષકોના સમાન કદને કારણે $2p-2p$ બેક-બોન્ડિંગ સૌથી અસરકારક છે,જે બોરોન પરમાણુની ઇલેક્ટ્રોનની ઉણપને નોંધપાત્ર રીતે ઘટાડે છે.
જેમ હેલોજનનું કદ $F$ થી $Cl$ અને $Br$ તરફ વધે છે,તેમ બેક-બોન્ડિંગની અસરકારકતા ઘટે છે $(2p-2p > 2p-3p > 2p-4p)$.
તેથી,બોરોન પર ઇલેક્ટ્રોનની ઉણપ $BF_3 < BCl_3 < BBr_3$ ના ક્રમમાં વધે છે,જે $BBr_3$ ને સૌથી પ્રબળ લુઈસ એસિડ બનાવે છે.
3
ChemistryEasyMCQKVPY · 2015
$O^{2-}$ એ કોની સાથે આઈસોઈલેક્ટ્રોનિક (isoelectronic) છે?
A
$Zn^{2+}$
B
$Mg^{2+}$
C
$K^{+}$
D
$Ni^{2+}$

Solution

(B) આઈસોઈલેક્ટ્રોનિક સ્પીસીઝ એટલે એવી સ્પીસીઝ કે જેમાં ઈલેક્ટ્રોનની સંખ્યા સમાન હોય.
$O^{2-}$ માં કુલ ઈલેક્ટ્રોનની સંખ્યા $= 8 + 2 = 10$.
$Zn^{2+}$ માં કુલ ઈલેક્ટ્રોનની સંખ્યા $= 30 - 2 = 28$.
$Mg^{2+}$ માં કુલ ઈલેક્ટ્રોનની સંખ્યા $= 12 - 2 = 10$.
$K^{+}$ માં કુલ ઈલેક્ટ્રોનની સંખ્યા $= 19 - 1 = 18$.
$Ni^{2+}$ માં કુલ ઈલેક્ટ્રોનની સંખ્યા $= 28 - 2 = 26$.
આમ,$O^{2-}$ એ $Mg^{2+}$ સાથે આઈસોઈલેક્ટ્રોનિક છે.
4
ChemistryDifficultMCQKVPY · 2015
મિથેન,એમોનિયા અને પાણીમાં $H-C-H$,$H-N-H$ અને $H-O-H$ બંધકોણ ($degrees$ માં) અનુક્રમે કોની નજીક છે?
A
$109.5, 104.5, 107.1$
B
$109.5, 107.1, 104.5$
C
$104.5, 107.1, 109.5$
D
$107.1, 104.5, 109.5$

Solution

(B) અણુમાં બંધકોણ અબંધકારક ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મ (lone pairs) અને મધ્યસ્થ પરમાણુની વિદ્યુતઋણતા દ્વારા અસર પામે છે.
$CH_4$ (મિથેન) માં,મધ્યસ્થ કાર્બન પરમાણુ પાસે $4$ બંધકારક ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મ અને $0$ અબંધકારક ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મ છે,જે $109.5^{\circ}$ ના બંધકોણ સાથે સમચતુષ્ફલકીય ભૂમિતિ આપે છે.
$NH_3$ (એમોનિયા) માં,મધ્યસ્થ નાઇટ્રોજન પરમાણુ પાસે $3$ બંધકારક અને $1$ અબંધકારક ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મ છે. અબંધકારક-બંધકારક ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મ વચ્ચેના અપાકર્ષણને લીધે બંધકોણ ઘટીને $107.1^{\circ}$ થાય છે.
$H_2O$ (પાણી) માં,મધ્યસ્થ ઓક્સિજન પરમાણુ પાસે $2$ બંધકારક અને $2$ અબંધકારક ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મ છે. અબંધકારક-અબંધકારક ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મ વચ્ચેના વધુ અપાકર્ષણને લીધે બંધકોણ ઘટીને $104.5^{\circ}$ થાય છે.
તેથી,બંધકોણ અનુક્રમે $109.5^{\circ}, 107.1^{\circ}, 104.5^{\circ}$ છે.
5
ChemistryMediumMCQKVPY · 2015
આલ્કલાઇન માધ્યમમાં,હાઇડ્રોજન પેરોક્સાઇડની પોટેશિયમ પરમેંગેનેટ સાથેની પ્રક્રિયાથી એક સંયોજન ઉત્પન્ન થાય છે જેમાં $Mn$ નો ઓક્સિડેશન આંક $....$ છે.
A
$0$
B
$+2$
C
$+3$
D
$+4$

Solution

(D) આલ્કલાઇન માધ્યમમાં હાઇડ્રોજન પેરોક્સાઇડ $(H_2O_2)$ ની પોટેશિયમ પરમેંગેનેટ $(KMnO_4)$ સાથેની પ્રક્રિયાનું સમીકરણ નીચે મુજબ છે:
$2KMnO_4 + 3H_2O_2 \rightarrow 2MnO_2 + 2KOH + 2H_2O + 3O_2$
આ પ્રક્રિયામાં,મેંગેનીઝ ધરાવતી નીપજ મેંગેનીઝ ડાયોક્સાઇડ $(MnO_2)$ છે.
$MnO_2$ માં $Mn$ નો ઓક્સિડેશન આંક $x$ ધારો.
ઓક્સિજનનો ઓક્સિડેશન આંક $-2$ હોવાથી:
$x + 2(-2) = 0$
$x - 4 = 0$
$x = +4$
તેથી,$Mn$ નો ઓક્સિડેશન આંક $+4$ છે.
6
ChemistryEasyMCQKVPY · 2015
નીચેનામાંથી કયો અણુ પ્રકાશીય સક્રિયતા (optical activity) દર્શાવી શકે છે?
A
$1-$બ્રોમોપ્રોપેન
B
$2-$બ્રોમોબ્યુટેન
C
$3-$બ્રોમોપેન્ટેન
D
બ્રોમોસાયક્લોહેક્ઝેન

Solution

(B) પ્રકાશીય સક્રિયતા ફક્ત તે જ અણુઓ દ્વારા દર્શાવી શકાય છે જેની પાસે કાયરલ કેન્દ્ર હોય.
$(a)$ $CH_3-CH_2-CH_2-Br$ ($1-$બ્રોમોપ્રોપેન): કોઈ કાયરલ કેન્દ્ર હાજર નથી,તેથી તે પ્રકાશીય રીતે નિષ્ક્રિય છે.
$(b)$ $CH_3-CH(Br)-CH_2-CH_3$ ($2-$બ્રોમોબ્યુટેન): અહીં એક કાયરલ કેન્દ્ર $(C-2)$ હાજર છે,તેથી તે પ્રકાશીય સક્રિયતા દર્શાવશે.
$(c)$ $CH_3-CH_2-CH(Br)-CH_2-CH_3$ ($3-$બ્રોમોપેન્ટેન): આ અણુમાં સંમિતિનું તલ હોવાથી તે પ્રકાશીય રીતે નિષ્ક્રિય છે.
$(d)$ બ્રોમોસાયક્લોહેક્ઝેન: આ અણુ પ્રકાશીય રીતે નિષ્ક્રિય છે.
7
ChemistryDifficultMCQKVPY · 2015
$1^{st}$ અને $2^{nd}$ આયનીકરણ ઉર્જા વચ્ચે સૌથી મોટો તફાવત ધરાવતા તત્વની ઇલેક્ટ્રોનિક ગોઠવણી કઈ છે?
A
$1s^{2} 2s^{2} 2p^{6}$
B
$1s^{2} 2s^{2} 2p^{6} 3s^{1}$
C
$1s^{2} 2s^{2} 2p^{6} 3s^{2}$
D
$1s^{2} 2s^{2} 2p^{1}$

Solution

(A) $1^{st}$ અને $2^{nd}$ આયનીકરણ ઉર્જા વચ્ચેનો તફાવત ત્યારે સૌથી વધુ હોય છે જ્યારે બીજા ઇલેક્ટ્રોનને દૂર કરવા માટે સ્થિર,સંપૂર્ણ ભરાયેલી કક્ષા અથવા પેટા-કક્ષાની ગોઠવણી તોડવી પડે.
ઇલેક્ટ્રોનિક ગોઠવણી તત્વ/સમૂહ
$1s^{2} 2s^{2} 2p^{6}$ નિયોન (સમૂહ $18$)
$1s^{2} 2s^{2} 2p^{6} 3s^{1}$ સોડિયમ (સમૂહ $1$)
$1s^{2} 2s^{2} 2p^{6} 3s^{2}$ મેગ્નેશિયમ (સમૂહ $2$)
$1s^{2} 2s^{2} 2p^{1}$ બોરોન (સમૂહ $13$)

$1s^{2} 2s^{2} 2p^{6}$ (નિયોન) માટે,તેની સ્થિર નિષ્ક્રિય વાયુ ગોઠવણીને કારણે $1^{st}$ આયનીકરણ ઉર્જા ખૂબ ઊંચી છે. જોકે,$2^{nd}$ આયનીકરણ ઉર્જા નોંધપાત્ર રીતે વધારે છે કારણ કે તેમાં સ્થિર $2p^{6}$ કક્ષામાંથી ઇલેક્ટ્રોન દૂર કરવાનો સમાવેશ થાય છે,જે અત્યંત મુશ્કેલ છે. તેથી,આ ગોઠવણી માટે $IE_1$ અને $IE_2$ વચ્ચેનો તફાવત સૌથી મોટો છે.
8
ChemistryEasyMCQKVPY · 2015
$sp$,$sp^{2}$ અને $sp^{3}$ સંકરણ ધરાવતા કાર્બનની વિદ્યુતઋણતાનો ક્રમ નીચેનામાંથી કયો છે?
A
$sp > sp^{2} > sp^{3}$
B
$sp^{3} > sp^{2} > sp$
C
$sp > sp^{3} > sp^{2}$
D
$sp^{2} > sp > sp^{3}$

Solution

(A) કાર્બન પરમાણુની વિદ્યુતઋણતા તેના સંકરણમાં રહેલા $s$-ગુણધર્મ (s-character) ના સીધા પ્રમાણમાં હોય છે.
વધારે $s$-ગુણધર્મ એટલે વધુ વિદ્યુતઋણતા,કારણ કે ઇલેક્ટ્રોન કેન્દ્રની વધુ નજીક હોય છે.
જુદા જુદા સંકરણમાં $s$-ગુણધર્મ નીચે મુજબ છે:
$sp$: $50\% \ s$-ગુણધર્મ
$sp^{2}$: $33.3\% \ s$-ગુણધર્મ
$sp^{3}$: $25\% \ s$-ગુણધર્મ
તેથી,વિદ્યુતઋણતાનો ક્રમ $sp > sp^{2} > sp^{3}$ છે.
9
ChemistryMediumMCQKVPY · 2015
$HCl$,$CH_{3}COOH$ અને $HCOOH$ ના $1\, N$ જલીય દ્રાવણોનો $pH$ નીચેનામાંથી કયા ક્રમમાં હોય છે?
A
$HCl < HCOOH < CH_{3}COOH$
B
$HCl = HCOOH < CH_{3}COOH$
C
$CH_{3}COOH > HCOOH > HCl$
D
$CH_{3}COOH = HCOOH > HCl$

Solution

(C) એસિડની એસિડિક પ્રબળતા તેના સંયુગ્મી બેઇઝની સ્થિરતા પર આધાર રાખે છે. પ્રબળ એસિડના સંયુગ્મી બેઇઝ વધુ સ્થિર હોય છે.
વિયોજન પ્રક્રિયાઓ નીચે મુજબ છે:
$HCl \rightleftharpoons H^{+} + Cl^{-}$
$HCOOH \rightleftharpoons H^{+} + HCOO^{-}$
$CH_{3}COOH \rightleftharpoons H^{+} + CH_{3}COO^{-}$
સંયુગ્મી બેઇઝની સ્થિરતાનો ક્રમ: $Cl^{-} > HCOO^{-} > CH_{3}COO^{-}$ છે.
તેથી,એસિડિક પ્રબળતાનો ક્રમ: $HCl > HCOOH > CH_{3}COOH$ છે.
$pH = -\log[H^{+}]$ હોવાથી,$H^{+}$ આયનોની સાંદ્રતા વધુ હોય તો $pH$ નું મૂલ્ય ઓછું હોય છે.
આમ,$1\, N$ જલીય દ્રાવણો માટે $pH$ નો ક્રમ: $CH_{3}COOH > HCOOH > HCl$ છે.
10
ChemistryMediumMCQKVPY · 2015
નીચેની પ્રક્રિયાની મુખ્ય નીપજ કઈ છે?
Question diagram
A
$I$
B
$II$
C
$III$
D
$IV$

Solution

(A) આ પ્રક્રિયા આલ્કીનનું એસિડ-ઉદ્દીપકીય જલીયકરણ છે.
$1$. પ્રોટોન $(H^+)$ દ્વિબંધ પર હુમલો કરીને સૌથી સ્થાયી કાર્બોકેટાયન મધ્યવર્તી બનાવે છે.
$2$. આલ્કીનનું પ્રોટોનેશન સાયક્લોહેક્સાઇલ જૂથ સાથે જોડાયેલા કાર્બન પર તૃતીયક કાર્બોકેટાયન તરફ દોરી જાય છે.
$3$. ત્યારબાદ પાણી $(H_2O)$ ન્યુક્લિયોફાઇલ તરીકે કાર્ય કરે છે અને આ તૃતીયક કાર્બોકેટાયન પર હુમલો કરે છે.
$4$. ત્યારબાદ પ્રોટોન દૂર થવાથી મુખ્ય નીપજ તરીકે તૃતીયક આલ્કોહોલ મળે છે,જે બંધારણ $I$ ને અનુરૂપ છે.
11
ChemistryMediumMCQKVPY · 2015
પ્રક્રિયા $N_2 + 3 X_2 \longrightarrow 2 NX_3$ માટે,જ્યાં $X = F, Cl$ (સરેરાશ બંધ ઉર્જા $F-F = 155 \ kJ \ mol^{-1}$,$N-F = 272 \ kJ \ mol^{-1}$,$Cl-Cl = 242 \ kJ \ mol^{-1}$,$N-Cl = 200 \ kJ \ mol^{-1}$ અને $N \equiv N = 941 \ kJ \ mol^{-1}$ છે),તો $NF_3$ અને $NCl_3$ ની સર્જન ઉષ્મા $kJ \ mol^{-1}$ માં અનુક્રમે કોની નજીક છે?
A
$-226$ અને $+467$
B
$+226$ અને $-467$
C
$-151$ અને $+311$
D
$+151$ અને $-311$

Solution

(A) પ્રક્રિયા ઉષ્મા $\Delta H$ ની ગણતરી સૂત્ર: $\Delta H = \Sigma BE_{\text{reactants}} - \Sigma BE_{\text{products}}$ દ્વારા કરવામાં આવે છે.
$2 \ mol$ $NF_3$ ના નિર્માણ માટે: $N_2 + 3 F_2 \longrightarrow 2 NF_3$.
$\Delta H = [BE_{N \equiv N} + 3 \times BE_{F-F}] - [6 \times BE_{N-F}] = [941 + 3(155)] - [6(272)] = 1406 - 1632 = -226 \ kJ \ mol^{-1}$.
$2 \ mol$ $NCl_3$ ના નિર્માણ માટે: $N_2 + 3 Cl_2 \longrightarrow 2 NCl_3$.
$\Delta H = [BE_{N \equiv N} + 3 \times BE_{Cl-Cl}] - [6 \times BE_{N-Cl}] = [941 + 3(242)] - [6(200)] = 1667 - 1200 = +467 \ kJ \ mol^{-1}$.
આમ,પ્રક્રિયા માટેની ઉષ્મા અનુક્રમે $-226 \ kJ \ mol^{-1}$ અને $+467 \ kJ \ mol^{-1}$ છે.
12
ChemistryMediumMCQKVPY · 2015
$X \rightleftharpoons 2Y$ અને $Z \rightleftharpoons P + Q$ પ્રક્રિયાઓ માટે સંતુલન અચળાંકો અનુક્રમે $K_{1}$ અને $K_{2}$ છે. જો $X$ અને $Z$ ની પ્રારંભિક સાંદ્રતા અને વિયોજન અંશ સમાન હોય,તો ગુણોત્તર $K_{1} / K_{2}$ કેટલો થાય?
A
$4$
B
$1$
C
$0.5$
D
$2$

Solution

(A) ધારો કે $X$ અને $Z$ ની પ્રારંભિક સાંદ્રતા $C$ છે અને $\alpha$ એ વિયોજન અંશ છે.
પ્રક્રિયા $X \rightleftharpoons 2Y$ માટે:
પ્રારંભિક સાંદ્રતા: $C$ $0$
સંતુલન સાંદ્રતા: $C(1-\alpha)$ $2C\alpha$
$K_{1} = \frac{[2C\alpha]^2}{C(1-\alpha)} = \frac{4C^2\alpha^2}{C(1-\alpha)} = \frac{4C\alpha^2}{1-\alpha}$
પ્રક્રિયા $Z \rightleftharpoons P + Q$ માટે:
પ્રારંભિક સાંદ્રતા: $C$ $0$ $0$
સંતુલન સાંદ્રતા: $C(1-\alpha)$ $C\alpha$ $C\alpha$
$K_{2} = \frac{[C\alpha][C\alpha]}{C(1-\alpha)} = \frac{C^2\alpha^2}{C(1-\alpha)} = \frac{C\alpha^2}{1-\alpha}$
તેથી,ગુણોત્તર $\frac{K_{1}}{K_{2}} = \frac{4C\alpha^2 / (1-\alpha)}{C\alpha^2 / (1-\alpha)} = 4$.
13
ChemistryEasyMCQKVPY · 2015
$C_3H_2Cl_2$ આણ્વિય સૂત્ર ધરાવતા સંયોજનના ચક્રીય સમઘટકોની (સ્થાનિક અને પ્રકાશીય) મહત્તમ સંખ્યા કેટલી છે?
A
$2$
B
$3$
C
$4$
D
$5$

Solution

(C) આણ્વિય સૂત્ર $C_3H_2Cl_2$ માટે અસંતૃપ્તતાની માત્રા $2$ છે.
ચક્રીય સમઘટકો માટે,આપણે સાયક્લોપ્રોપીન વ્યુત્પન્નોને ધ્યાનમાં લઈએ છીએ:
$1$. $3,3$-ડાયક્લોરોસાયક્લોપ્રોપીન
$2$. $1,3$-ડાયક્લોરોસાયક્લોપ્રોપીન (આ અણુમાં $C_1$ સ્થાન પર કાયરલ કેન્દ્ર છે,તેથી તે પ્રતિબિંબીત સમઘટકોની જોડી તરીકે અસ્તિત્વ ધરાવે છે).
$3$. $1,2$-ડાયક્લોરોસાયક્લોપ્રોપીન
આમ,ચક્રીય સમઘટકોની કુલ સંખ્યા $4$ થાય છે.
14
ChemistryDifficultMCQKVPY · 2015
$1 \ mole$ આદર્શ વાયુ માટે કદ વિરુદ્ધ તાપમાનનો આલેખ નીચે મુજબ છે. $X, Y$ અને $Z$ પર વાયુનું દબાણ ($atm$ માં) અનુક્રમે કેટલું હશે?
Question diagram
A
$0.328, 0.820, 0.820$
B
$3.28, 8.20, 3.28$
C
$0.238, 0.280, 0.280$
D
$32.8, 0.280, 82.0$

Solution

(A) આદર્શ વાયુ સમીકરણ મુજબ,$pV = nRT$.
$1 \ mole$ વાયુ માટે,$n = 1$,તેથી $pV = RT$ અથવા $p = \frac{RT}{V}$.
$R = 0.0821 \ L \ atm \ K^{-1} \ mol^{-1}$ લેતા.
બિંદુ $X$ માટે: $V = 50 \ L, T = 200 \ K$.
$p_X = \frac{0.0821 \times 200}{50} = 0.3284 \ atm \approx 0.328 \ atm$.
બિંદુ $Y$ માટે: $V = 50 \ L, T = 500 \ K$.
$p_Y = \frac{0.0821 \times 500}{50} = 0.821 \ atm \approx 0.820 \ atm$.
બિંદુ $Z$ માટે: $V = 20 \ L, T = 200 \ K$.
$p_Z = \frac{0.0821 \times 200}{20} = 0.821 \ atm \approx 0.820 \ atm$.
આમ,$X, Y, Z$ પર દબાણ અનુક્રમે $0.328 \ atm, 0.820 \ atm, 0.820 \ atm$ છે.
15
ChemistryDifficultMCQKVPY · 2015
એમોનિયમ સલ્ફેટમાં નાઈટ્રોજનનું દળથી ટકાવાર પ્રમાણ $.....$ $\%$ ની નજીક છે ($H = 1, N = 14, O = 16, S = 32$ ના પરમાણ્વીય દળ).
A
$21$
B
$24$
C
$36$
D
$16$

Solution

(A) એમોનિયમ સલ્ફેટનું રાસાયણિક સૂત્ર $(NH_4)_2SO_4$ છે.
$(NH_4)_2SO_4$ નું આણ્વીય દળ $= 2 \times (14 + 4 \times 1) + 32 + 4 \times 16 = 2 \times 18 + 32 + 64 = 36 + 96 = 132 \ g/mol$.
$(NH_4)_2SO_4$ ના એક મોલમાં નાઈટ્રોજનનું દળ $2 \times 14 = 28 \ g$ છે.
નાઈટ્રોજનનું દળથી ટકાવાર પ્રમાણ $= (\frac{28}{132}) \times 100 \approx 21.2 \ \%$.
આમ,આ મૂલ્ય $21 \ \%$ ની સૌથી નજીક છે.
16
ChemistryMediumMCQKVPY · 2015
મેન્ડેલીફનો આવર્ત નિયમ જણાવે છે કે તત્વોના ગુણધર્મો એ તેમના ........... ના આવર્તનીય વિધેય છે.
A
તત્વોની પ્રતિક્રિયાત્મકતા
B
પરમાણુ કદ
C
પરમાણ્વીય દળ
D
ઇલેક્ટ્રોનિક કોન્ફિગરેશન

Solution

(C) સાચો જવાબ $C$ છે.
મેન્ડેલીફના આવર્ત નિયમ અનુસાર,તત્વોના ભૌતિક અને રાસાયણિક ગુણધર્મો તેમના પરમાણ્વીય દળના આવર્તનીય વિધેય છે.
17
ChemistryMediumMCQKVPY · 2015
એઝિમુથલ ક્વોન્ટમ નંબર $l=4$ ધરાવતી સબશેલમાં સમાવી શકાતા ઇલેક્ટ્રોનની મહત્તમ સંખ્યા કેટલી છે?
A
$10$
B
$8$
C
$16$
D
$18$

Solution

(D) . સબશેલમાં સમાવી શકાતા ઇલેક્ટ્રોનની મહત્તમ સંખ્યા શોધવાનું સૂત્ર $2(2l + 1)$ છે.
આપેલ એઝિમુથલ ક્વોન્ટમ નંબર $l = 4$ માટે,ગણતરી નીચે મુજબ છે:
ઇલેક્ટ્રોનની મહત્તમ સંખ્યા $= 2(2 \times 4 + 1) = 2(8 + 1) = 2 \times 9 = 18$.
18
ChemistryDifficultMCQKVPY · 2015
નીચેના સંયોજનોની એસિડિકતાનો સાચો ક્રમ કયો છે?
Question diagram
A
$1 > 2 > 3$
B
$1 > 3 > 2$
C
$3 > 1 > 2$
D
$3 > 2 > 1$

Solution

(C) સાચો વિકલ્પ $C$ છે.
ઇલેક્ટ્રોન ડોનેટિંગ (ઇલેક્ટ્રોન આપનાર) વિસ્થાપકો એસિડિક પ્રબળતા ઘટાડે છે,જ્યારે ઇલેક્ટ્રોન વિથડ્રોઇંગ (ઇલેક્ટ્રોન ખેંચનાર) વિસ્થાપકો બેન્ઝોઇક એસિડની સાપેક્ષમાં વિસ્થાપિત બેન્ઝોઇક એસિડની એસિડિક પ્રબળતા વધારે છે.
$OCH_3$ એ $+M$ અસર દર્શાવે છે,જે સંયોજન $2$ ના સંયુગ્મી બેઝને અસ્થિર બનાવે છે અને તેથી એસિડિકતા ઘટાડે છે.
$NO_2$ એ $-M$ અસર દર્શાવે છે,જે સંયોજન $3$ ના સંયુગ્મી બેઝને સ્થિર કરે છે અને તેથી એસિડિકતા વધારે છે.
તેથી,આપેલા સંયોજનોની એસિડિકતાનો સાચો ક્રમ $3 > 1 > 2$ છે.
Solution diagram
19
ChemistryMediumMCQKVPY · 2015
but$-2-$ene ની એસિડિક $KMnO_4$ સાથેની પ્રક્રિયા શું આપે છે?
A
$CH_3CHO$
B
$HCOOH$
C
$CH_3CH_2OH$
D
$CH_3COOH$

Solution

(D) but$-2-$ene $(CH_3-CH=CH-CH_3)$ ની એસિડિક $KMnO_4$ સાથેની પ્રક્રિયા ઓક્સિડેટિવ ક્લીવેજ (oxidative cleavage) પ્રક્રિયા છે.
એસિડિક $KMnO_4$ એક પ્રબળ ઓક્સિડેશનકર્તા છે જે કાર્બન-કાર્બન દ્વિબંધને તોડે છે.
કારણ કે but$-2-$ene એક સંમિત આલ્કીન છે,દ્વિબંધના ઓક્સિડેટિવ ક્લીવેજથી એસિટિક એસિડ $(CH_3COOH)$ ના બે અણુઓ મળે છે.
પ્રક્રિયા: $CH_3-CH=CH-CH_3 + [O] \xrightarrow{KMnO_4/H^+} 2CH_3COOH$.
20
ChemistryMediumMCQKVPY · 2015
જ્યારે બેકિંગ સોડાને વિનેગર સાથે મિશ્ર કરવામાં આવે ત્યારે મુક્ત થતો વાયુ કયો છે?
A
$CO$
B
$CO_2$
C
$CH_4$
D
$O_2$

Solution

(B) સાચો વિકલ્પ $(b)$ છે.
જ્યારે બેકિંગ સોડા $(NaHCO_3)$ ને વિનેગર (જેમાં એસિટિક એસિડ,$CH_3COOH$ હોય છે) સાથે મિશ્ર કરવામાં આવે છે,ત્યારે રાસાયણિક પ્રક્રિયા થાય છે જે સોડિયમ એસિટેટ,પાણી અને કાર્બન ડાયોક્સાઇડ વાયુ ઉત્પન્ન કરે છે.
સંતુલિત રાસાયણિક સમીકરણ નીચે મુજબ છે:
$CH_3COOH_{(aq)} + NaHCO_{3(s)} \longrightarrow CH_3COONa_{(aq)} + H_2O_{(l)} + CO_{2(g)}$
આમ,મુક્ત થતો વાયુ કાર્બન ડાયોક્સાઇડ $(CO_2)$ છે.
21
ChemistryMediumMCQKVPY · 2015
જે તત્વ સરળતાથી આયનીય બંધ બનાવે છે તેની ઇલેક્ટ્રોનિક રચના કઈ છે?
A
$1 s^2 2 s^2 2 p^3$
B
$1 s^2 2 s^2 2 p^1$
C
$1 s^2 2 s^2 2 p^2$
D
$1 s^2 2 s^2 2 p^6 3 s^1$

Solution

(D) . આલ્કલી ધાતુઓ આયનીય બંધ બનાવવાની સૌથી વધુ વૃત્તિ ધરાવે છે કારણ કે તેમની આયનીકરણ ઉર્જા ઓછી હોય છે.
આલ્કલી ધાતુની સામાન્ય ઇલેક્ટ્રોનિક રચના $ns^1$ છે.
આપેલી ઇલેક્ટ્રોનિક રચનાઓમાંથી,$1 s^2 2 s^2 2 p^6 3 s^1$ એ $Na$ (સોડિયમ) ની રચના છે,જે એક આલ્કલી ધાતુ છે અને તેથી તે સરળતાથી આયનીય બંધ બનાવે છે.
22
ChemistryMediumMCQKVPY · 2015
જો એવોગેડ્રો આંક $A_0$ હોય,તો $200 \, mL$ $1 \, N \, H_2SO_4$ માં હાજર સલ્ફર પરમાણુઓની સંખ્યા કેટલી થાય?
A
$\frac{A_0}{5}$
B
$\frac{A_0}{2}$
C
$\frac{A_0}{10}$
D
$A_0$

Solution

(C)
આપેલ છે,
$H_2SO_4$ ની નોર્માલિટી $= 1 \, N$
એવોગેડ્રો આંક $= A_0$
$H_2SO_4$ નું કદ $= 200 \, mL = 0.2 \, L$
નોર્માલિટી $=$ બેઝિસિટી $\times$ મોલારિટી
$H_2SO_4$ માટે,બેઝિસિટી $= 2$
$\therefore 1 = 2 \times M \implies M = 0.5 \, mol/L$
$H_2SO_4$ ના મોલની સંખ્યા $= M \times V(L) = 0.5 \times 0.2 = 0.1 \, mol$
$H_2SO_4$ ના દરેક અણુમાં $1$ $S$ પરમાણુ હોવાથી,$S$ પરમાણુઓના મોલની સંખ્યા $= 0.1 \, mol$
$S$ પરમાણુઓની સંખ્યા $= 0.1 \times A_0 = \frac{A_0}{10}$
23
ChemistryMediumMCQKVPY · 2015
એસિડિક માધ્યમમાં $Cr_2O_7^{2-}$ માં ક્રોમિયમને સંપૂર્ણપણે $Cr^{3+}$ માં રિડક્શન કરવા માટે જરૂરી ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા કેટલી છે?
A
$5$
B
$3$
C
$6$
D
$2$

Solution

(C) એસિડિક માધ્યમમાં ડાયક્રોમેટ આયન માટે રિડક્શન અર્ધ-પ્રક્રિયા નીચે મુજબ છે:
$Cr_2O_7^{2-} + 14 H^+ + 6 e^- \rightarrow 2 Cr^{3+} + 7 H_2O$
આ પ્રક્રિયામાં,$Cr$ નો ઓક્સિડેશન આંક $+6$ થી બદલાઈને $+3$ થાય છે.
$Cr_2O_7^{2-}$ માં બે $Cr$ પરમાણુઓ હોવાથી,ઓક્સિડેશન આંકમાં કુલ ફેરફાર $2 \times (6 - 3) = 6$ છે.
તેથી,$Cr_2O_7^{2-}$ ને $2 Cr^{3+}$ માં રિડક્શન કરવા માટે $6$ ઇલેક્ટ્રોનની જરૂર પડે છે.
24
ChemistryMCQKVPY · 2015
અચળ દબાણે,વાયુના નિશ્ચિત દળનું કદ તાપમાનના વિધેય તરીકે આલેખમાં દર્શાવ્યા મુજબ બદલાય છે. $300^{\circ}C$ તાપમાને વાયુનું કદ $0^{\circ}C$ તાપમાનના કદ કરતા કેટલા ગણું વધારે છે?
Question diagram
A
$3$
B
$4$
C
$1$
D
$2$

Solution

(D) આપેલા આલેખ પરથી:
$0^{\circ}C$ તાપમાને વાયુનું કદ $V_1 = 250 \ cm^3$ છે.
$300^{\circ}C$ તાપમાને વાયુનું કદ $V_2 = 500 \ cm^3$ છે.
તેથી,કદનો ગુણોત્તર:
$\frac{V_2}{V_1} = \frac{500}{250} = 2$.
આમ,$300^{\circ}C$ તાપમાને વાયુનું કદ $0^{\circ}C$ તાપમાનના કદ કરતા $2$ ગણું વધારે છે.
25
ChemistryDifficultMCQKVPY · 2015
જ્યારે $262 \ g$ ઝેનોન (પરમાણ્વીય દળ $= 131$) સંપૂર્ણપણે $152 \ g$ ફ્લોરિન (પરમાણ્વીય દળ $= 19$) સાથે પ્રક્રિયા કરે છે,ત્યારે $XeF_2$ અને $XeF_6$ નું મિશ્રણ ઉત્પન્ન થાય છે. $XeF_2 : XeF_6$ નો મોલર ગુણોત્તર કેટલો છે?
A
$1 : 2$
B
$1 : 4$
C
$1 : 1$
D
$1 : 3$

Solution

(C) રાસાયણિક પ્રક્રિયા: $2Xe + 4F_2 \longrightarrow XeF_2 + XeF_6$
$Xe$ ના પ્રારંભિક મોલ $= \frac{262}{131} = 2 \ mol$.
$F_2$ ના પ્રારંભિક મોલ $= \frac{152}{38} = 4 \ mol$.
ધારો કે $XeF_2$ ના $x$ મોલ અને $XeF_6$ ના $y$ મોલ બને છે.
પરમાણુઓના સંરક્ષણના નિયમ મુજબ:
$Xe$ માટે: $x + y = 2$
$F$ માટે: $2x + 6y = 8$
સમીકરણો ઉકેલતા: $x = 1$ અને $y = 1$.
તેથી,$XeF_2 : XeF_6$ નો મોલર ગુણોત્તર $1 : 1$ છે.
26
ChemistryMediumMCQKVPY · 2015
$170^{\circ} C$ તાપમાને ઇથેનોલની સાંદ્ર સલ્ફ્યુરિક એસિડ સાથેની પ્રક્રિયાથી એક વાયુ ઉત્પન્ન થાય છે,જેની ત્યારબાદ કાર્બન ટેટ્રાક્લોરાઇડમાં બ્રોમીન સાથે પ્રક્રિયા કરવામાં આવે છે. આ પ્રક્રિયામાં મળતી મુખ્ય નીપજ કઈ છે?
A
$1,2$-ડાયબ્રોમોઇથેન
B
ઇથિલીન ગ્લાયકોલ
C
બ્રોમોઇથેન
D
ઇથાઇલ સલ્ફેટ

Solution

(A) પગલું $1$: ઇથેનોલ $(CH_3CH_2OH)$ નું $170^{\circ} C$ તાપમાને સાંદ્ર સલ્ફ્યુરિક એસિડ $(H_2SO_4)$ ની હાજરીમાં નિર્જલીકરણ થતા ઇથિન $(CH_2=CH_2)$ વાયુ ઉત્પન્ન થાય છે.
$CH_3CH_2OH \xrightarrow{Conc. H_2SO_4, 170^{\circ} C} CH_2=CH_2 + H_2O$
પગલું $2$: ત્યારબાદ ઇથિન વાયુની કાર્બન ટેટ્રાક્લોરાઇડ $(CCl_4)$ માં બ્રોમીન $(Br_2)$ સાથે પ્રક્રિયા કરવામાં આવે છે,જે ઇલેક્ટ્રોન અનુરાગી યોગશીલ પ્રક્રિયા છે,જેના પરિણામે $1,2$-ડાયબ્રોમોઇથેન બને છે.
$CH_2=CH_2 + Br_2 \xrightarrow{CCl_4} CH_2Br-CH_2Br$
તેથી,મુખ્ય નીપજ $1,2$-ડાયબ્રોમોઇથેન છે.
27
ChemistryMediumMCQKVPY · 2015
$STP$ પર $22.4 \, L$ $C_4H_8$ ને સંપૂર્ણપણે બાળવામાં આવે ત્યારે $STP$ પર $89.6 \, L$ $CO_2$ વાયુ અને $72 \, g$ પાણી ઉત્પન્ન થાય છે. પ્રક્રિયામાં વપરાયેલ ઓક્સિજન વાયુનું $STP$ પર કદ આશરે $.... \, L$ છે.
A
$89.6$
B
$112$
C
$134.4$
D
$22.4$

Solution

(C) $C_4H_8$ ના દહન માટેનું સંતુલિત રાસાયણિક સમીકરણ:
$C_4H_{8(g)} + 6O_{2(g)} \longrightarrow 4CO_{2(g)} + 4H_2O_{(l)}$
પ્રક્રિયાના તત્વયોગમિતિ મુજબ,$1 \, mole$ $C_4H_8$ એ $6 \, moles$ $O_2$ સાથે પ્રક્રિયા કરે છે.
$STP$ પર,કોઈપણ વાયુનો $1 \, mole$ $22.4 \, L$ કદ રોકે છે.
આપેલ $22.4 \, L$ $C_4H_8$ એ $1 \, mole$ ને અનુરૂપ છે.
તેથી,જરૂરી $O_2$ નું કદ $6 \times 22.4 \, L = 134.4 \, L$ છે.
28
ChemistryMediumMCQKVPY · 2015
પ્રક્રિયાની મુખ્ય નીપજ કઈ છે?
Question diagram
A
$I$
B
$II$
C
$III$
D
$IV$

Solution

(A) આ પ્રક્રિયા $1$-મિથાઈલસાયક્લોપેન્ટેનના એસિડ-ઉદ્દીપકીય જલીયકરણ (hydration) ને દર્શાવે છે.
એસિડ ઉદ્દીપક $(H^+)$ ની હાજરીમાં,પાણી આલ્કીનના દ્વિબંધ પર ઉમેરાય છે.
આ પ્રક્રિયા ઈલેક્ટ્રોન-અનુરાગી યોગશીલ પ્રક્રિયા દ્વારા આગળ વધે છે,જેમાં પ્રોટોન $(H^+)$ સૌપ્રથમ દ્વિબંધના ઓછા વિસ્થાપિત કાર્બન પર ઉમેરાઈને વધુ સ્થાયી કાર્બોકેટાયન મધ્યવર્તી બનાવે છે.
$1$-મિથાઈલસાયક્લોપેન્ટેન માટે,પ્રોટોન $CH$ સમૂહ પર ઉમેરાય છે,જેના પરિણામે મિથાઈલ સમૂહ ધરાવતા કાર્બન પર તૃતીયક કાર્બોકેટાયન બને છે.
ત્યારબાદ,પાણીનો અણુ આ તૃતીયક કાર્બોકેટાયન પર હુમલો કરે છે,અને ત્યારબાદ પ્રોટોન દૂર થવાથી $1$-મિથાઈલસાયક્લોપેન્ટેન-$1$-ઓલ મળે છે.
આ માર્કોવનીકોવના નિયમને અનુસરે છે,જે જણાવે છે કે ન્યુક્લિયોફાઈલ $(-OH)$ વધુ વિસ્થાપિત કાર્બન પર જોડાય છે.
તેથી,મુખ્ય નીપજ બંધારણ $I$ છે.
29
ChemistryMCQKVPY · 2015
નીચેનામાંથી કયા યુબેક્ટેરિયા (સાચા બેક્ટેરિયા) સાથે સંબંધિત છે?
$(1)$ મિથેનોજેન્સ $(2)$ એનાબેના $(3)$ $N_2$ સ્થાપન $(4)$ થર્મોએસિડોફિલ્સ $(5)$ સુકોષકેન્દ્રી $(6)$ ડાયેટમ્સ $(7)$ જેલેટિનસ આવરણ $(8)$ હેટરોસિસ્ટ
A
$(A)$ $1, 4, 7$
B
$(B)$ $2, 3, 7, 8$
C
$(C)$ $4, 5, 6, 7$
D
$(D)$ $1, 3, 6, 7$

Solution

(B) યુબેક્ટેરિયા,જેને 'સાચા બેક્ટેરિયા' તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે સખત કોષ દીવાલ ધરાવે છે.
$(2)$ $Anabaena$ એ સાયનોબેક્ટેરિયા છે,જે એક પ્રકારના યુબેક્ટેરિયા છે.
$(3)$ ઘણા સાયનોબેક્ટેરિયા (યુબેક્ટેરિયા) $N_2$ સ્થાપન કરે છે.
$(7)$ સાયનોબેક્ટેરિયા ઘણીવાર તેમની વસાહતોની આસપાસ જેલેટિનસ આવરણ ધરાવે છે.
$(8)$ $Heterocyst$ એ નાઈટ્રોજન સ્થાપન માટે કેટલાક તંતુમય સાયનોબેક્ટેરિયામાં જોવા મળતો વિશિષ્ટ કોષ છે.
મિથેનોજેન્સ $(1)$ અને થર્મોએસિડોફિલ્સ $(4)$ એ આર્કિબેક્ટેરિયા છે.
ડાયેટમ્સ $(6)$ એ પ્રોટિસ્ટા (સુકોષકેન્દ્રી) છે.
તેથી,યુબેક્ટેરિયા સાથે સંબંધિત સાચો સમૂહ $(2, 3, 7, 8)$ છે.
30
ChemistryMediumMCQKVPY · 2015
ખૂબ ઊંચા તાપમાને રાસાયણિક પ્રક્રિયાનો વેગ અચળાંક કોની નજીક પહોંચશે?
A
આર્હેનિયસ ફ્રીક્વન્સી ફેક્ટર ભાગ્યા આદર્શ વાયુ અચળાંક
B
સક્રિયકરણ ઉર્જા
C
આર્હેનિયસ ફ્રીક્વન્સી ફેક્ટર
D
સક્રિયકરણ ઉર્જા ભાગ્યા આદર્શ વાયુ અચળાંક

Solution

(C) રાસાયણિક પ્રક્રિયાના વેગની તાપમાન પરની નિર્ભરતા આર્હેનિયસ સમીકરણ દ્વારા દર્શાવવામાં આવે છે: $k = A e^{-E_{a} / (RT)}$.
જ્યારે $T$ ખૂબ ઊંચું હોય ત્યારે $E_{a} / (RT)$ અવયવ $0$ ની નજીક પહોંચે છે.
તેથી,$k = A e^{0} = A \times 1 = A$.
આમ,ખૂબ ઊંચા તાપમાને રાસાયણિક પ્રક્રિયાનો વેગ અચળાંક આર્હેનિયસ ફ્રીક્વન્સી ફેક્ટર $(A)$ ની નજીક પહોંચશે.
31
ChemistryMediumMCQKVPY · 2015
કેટલાક ધાતુ આયન/ધાતુ ઇલેક્ટ્રોડના પ્રમાણિત રિડક્શન પોટેન્શિયલ ($V$ માં) નીચે મુજબ આપેલા છે: $Cr^{3+}/Cr = -0.74$; $Cu^{2+}/Cu = +0.34$; $Pb^{2+}/Pb = -0.13$; $Ag^{+}/Ag = +0.8$. ધાતુઓની રિડક્શન ક્ષમતાનો ક્રમ શું છે?
A
$Ag > Cu > Pb > Cr$
B
$Cr > Pb > Cu > Ag$
C
$Pb > Cr > Ag > Cu$
D
$Cr > Ag > Cu > Pb$

Solution

(B) ધાતુની રિડક્શન ક્ષમતા તેના પ્રમાણિત રિડક્શન પોટેન્શિયલના વ્યસ્ત પ્રમાણમાં હોય છે. વધુ ઋણ પ્રમાણિત રિડક્શન પોટેન્શિયલ મૂલ્ય એ પ્રબળ રિડક્શનકર્તા સૂચવે છે.
આપેલા મૂલ્યોની સરખામણી કરતા:
$Cr^{3+}/Cr = -0.74 \ V$
$Pb^{2+}/Pb = -0.13 \ V$
$Cu^{2+}/Cu = +0.34 \ V$
$Ag^{+}/Ag = +0.80 \ V$
પ્રમાણિત રિડક્શન પોટેન્શિયલ વધવાનો ક્રમ $Cr < Pb < Cu < Ag$ છે. તેથી,રિડક્શન ક્ષમતા ઘટવાનો ક્રમ $Cr > Pb > Cu > Ag$ છે.
32
ChemistryMediumMCQKVPY · 2015
નીચેની પ્રક્રિયા દ્વારા મેળવેલ પોલિમરનું બંધારણ શું છે?
Question diagram
A
$I$
B
$II$
C
$III$
D
$IV$

Solution

(A) આ પ્રક્રિયામાં ડાયબેન્ઝોઈલ પેરોક્સાઈડની હાજરીમાં સ્ટાયરીન $(C_6H_5CH=CH_2)$ નું મુક્ત મુલક પોલિમરાઈઝેશન થાય છે.
પોલિમરાઈઝેશન દરમિયાન,વિનાઈલ સમૂહનો દ્વિબંધ તૂટે છે અને મોનોમર એકમો એકબીજા સાથે જોડાઈને લાંબી શૃંખલા બનાવે છે.
પોલિસ્ટાયરીનમાં પુનરાવર્તિત એકમનું બંધારણ $[-CH_2-CH(C_6H_5)-]_n$ છે.
આપેલા વિકલ્પો સાથે સરખામણી કરતા,બંધારણ $I$ એ સાચું પોલિમર બંધારણ દર્શાવે છે.
33
ChemistryDifficultMCQKVPY · 2015
$CH_{3}CH_{2}ONa$ અને $(CH_{3})_{3}CCl$ વચ્ચે ઇથેનોલમાં થતી પ્રક્રિયાની મુખ્ય નીપજ કઈ છે?
A
$CH_{3}CH_{2}OC(CH_{3})_{3}$
B
$CH_{2}=C(CH_{3})_{2}$
C
$CH_{3}CH_{2}C(CH_{3})_{3}$
D
$CH_{3}CH=CHCH_{3}$

Solution

(B) તૃતીયક આલ્કાઈલ હેલાઈડ,$(CH_{3})_{3}CCl$ અને પ્રબળ બેઈઝ,$CH_{3}CH_{2}ONa$ વચ્ચે ઇથેનોલમાં થતી પ્રક્રિયા મુખ્યત્વે $E2$ વિલોપન પ્રક્રિયા છે.
$(CH_{3})_{3}CCl$ તૃતીયક હેલાઈડ હોવાથી,અવકાશીય અવરોધને કારણે વિસ્થાપન પ્રક્રિયા મુશ્કેલ બને છે.
પ્રબળ બેઈઝ $CH_{3}CH_{2}O^-$ એ $\beta$-કાર્બન પરથી પ્રોટોન દૂર કરે છે,જેના પરિણામે આલ્કીન બને છે.
પ્રક્રિયા: $(CH_{3})_{3}CCl + CH_{3}CH_{2}ONa \rightarrow CH_{2}=C(CH_{3})_{2} + CH_{3}CH_{2}OH + NaCl$.
મુખ્ય નીપજ $2$-મિથાઈલપ્રોપીન છે,જે વિકલ્પ $B$ દર્શાવે છે.
34
ChemistryMediumMCQKVPY · 2015
$Al^{3+}$,$Cu^{2+}$,$Pb^{2+}$ અને $Ni^{2+}$ ધરાવતા ગરમ એસિડિક જલીય દ્રાવણમાંથી જ્યારે $H_2S$ વાયુ પસાર કરવામાં આવે છે,ત્યારે મળતા અવક્ષેપમાં શું હોય છે?
A
$CuS$ અને $Al_2S_3$
B
$PbS$ અને $NiS$
C
$CuS$ અને $NiS$
D
$PbS$ અને $CuS$

Solution

(D) સાચો જવાબ $D$ છે.
જ્યારે $H_2S$ વાયુને એસિડિક દ્રાવણમાંથી પસાર કરવામાં આવે છે,ત્યારે માત્ર સમૂહ $II$ ના કેટાયન્સ તેમના સલ્ફાઇડ તરીકે અવક્ષેપિત થાય છે કારણ કે $S^{2-}$ આયનોની ઓછી સાંદ્રતા ($H^+$ ના સામાન્ય આયન અસરને કારણે) સમૂહ $II$ ના સલ્ફાઇડના દ્રાવ્યતા ગુણાકાર $(K_{sp})$ કરતા વધી જાય છે.
આપેલા આયનોમાંથી,$Cu^{2+}$ અને $Pb^{2+}$ સમૂહ $II$ માં આવે છે.
$Al^{3+}$ સમૂહ $III$ માં અને $Ni^{2+}$ સમૂહ $IV$ માં આવે છે,જે એસિડિક માધ્યમમાં અવક્ષેપિત થતા નથી.
પ્રક્રિયાઓ નીચે મુજબ છે:
$Cu^{2+} + H_2S \longrightarrow CuS(s) + 2H^+$
$Pb^{2+} + H_2S \longrightarrow PbS(s) + 2H^+$
35
ChemistryMediumMCQKVPY · 2015
માનવ શરીરમાં સૌથી વધુ પ્રમાણમાં જોવા મળતી સંક્રાંતિ ધાતુ કઈ છે?
A
કોપર
B
આયર્ન
C
ઝિંક
D
મેંગેનીઝ

Solution

(B) માનવ શરીરમાં સૌથી વધુ પ્રમાણમાં જોવા મળતી સંક્રાંતિ ધાતુ આયર્ન $(Fe)$ છે.
આયર્ન હિમોગ્લોબિનનો એક મહત્વપૂર્ણ ઘટક છે.
તે રક્તકણોમાં જોવા મળતું આયર્નયુક્ત ઓક્સિજન વહન કરતું મેટાલોપ્રોટીન છે.
રક્તમાં રહેલું હિમોગ્લોબિન ફેફસાંમાંથી ઓક્સિજનને શરીરના બાકીના ભાગો સુધી પહોંચાડે છે.
36
ChemistryDifficultMCQKVPY · 2015
અનંત મંદને $HCl$,$NaCl$,$CH_{3}COOH$ અને $CH_{3}COONa$ ની મોલર વાહકતાનો ક્રમ નીચે મુજબ છે:
A
$HCl > NaCl > CH_{3}COONa > CH_{3}COOH$
B
$CH_{3}COONa > HCl > NaCl > CH_{3}COOH$
C
$HCl > NaCl > CH_{3}COOH > CH_{3}COONa$
D
$CH_{3}COOH > CH_{3}COONa > HCl > NaCl$

Solution

(A) અનંત મંદને મોલર વાહકતા $(\Lambda_{m}^{\circ})$ દ્રાવણમાં રહેલા આયનોની ગતિશીલતા પર આધાર રાખે છે.
$HCl$ એ પ્રબળ એસિડ છે અને તે $H^{ }$ અને $Cl^{-}$ આયનોમાં સંપૂર્ણપણે વિયોજન પામે છે. $H^{ }$ આયનોની આયનીય ગતિશીલતા સૌથી વધુ હોય છે.
$NaCl$ એ પ્રબળ વિદ્યુતવિભાજ્ય છે,જે $Na^{ }$ અને $Cl^{-}$ આયનોમાં વિયોજન પામે છે.
$CH_{3}COONa$ એ પ્રબળ વિદ્યુતવિભાજ્ય છે,જે $CH_{3}COO^{-}$ અને $Na^{ }$ આયનોમાં વિયોજન પામે છે.
$CH_{3}COOH$ એ નિર્બળ એસિડ છે અને તેનું આંશિક વિયોજન થાય છે,જેના કારણે પ્રબળ વિદ્યુતવિભાજ્યોની સરખામણીમાં દ્રાવણમાં આયનોની સંખ્યા ઓછી હોય છે.
$HCl$ એ અત્યંત ગતિશીલ $H^{ }$ આયન આપે છે,તેથી તેની મોલર વાહકતા સૌથી વધુ હોય છે.
$NaCl$ ની વાહકતા $CH_{3}COONa$ કરતા વધારે હોય છે કારણ કે $Cl^{-}$ આયનની ગતિશીલતા $CH_{3}COO^{-}$ આયન કરતા વધારે હોય છે.
$CH_{3}COOH$ ના નિર્બળ વિયોજનને કારણે તેની મોલર વાહકતા સૌથી ઓછી હોય છે.
આમ,સાચો ક્રમ $HCl > NaCl > CH_{3}COONa > CH_{3}COOH$ છે.
37
ChemistryMediumMCQKVPY · 2015
$[ZCl_{4}]^{2-}$ નો સ્પિન-ઓન્લી ચુંબકીય ચાકમાત્રા $3.87 \, BM$ છે,જ્યાં $Z$ એ $.....$ છે.
A
$Mn$
B
$Ni$
C
$Co$
D
$Cu$

Solution

(C) સંકીર્ણની સ્પિન-ઓન્લી ચુંબકીય ચાકમાત્રા નીચેના સૂત્ર દ્વારા ગણવામાં આવે છે: $\mu = \sqrt{n(n+2)} \, BM$,જ્યાં $n$ એ અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા છે.
$[ZCl_{4}]^{2-}$ માં $Z$ નો ઓક્સિડેશન આંક $+2$ છે.
આપેલ ધાતુઓ માટે $+2$ ઓક્સિડેશન અવસ્થામાં સ્પિન-ઓન્લી ચુંબકીય ચાકમાત્રા નીચે મુજબ છે:
$(a)$ $Mn^{2+}$: ઇલેક્ટ્રોન રચના $3d^{5}$ છે,$n=5$,$\mu = \sqrt{5(5+2)} = \sqrt{35} \approx 5.92 \, BM$.
$(b)$ $Ni^{2+}$: ઇલેક્ટ્રોન રચના $3d^{8}$ છે,$n=2$,$\mu = \sqrt{2(2+2)} = \sqrt{8} \approx 2.83 \, BM$.
$(c)$ $Co^{2+}$: ઇલેક્ટ્રોન રચના $3d^{7}$ છે,$n=3$,$\mu = \sqrt{3(3+2)} = \sqrt{15} \approx 3.87 \, BM$.
$(d)$ $Cu^{2+}$: ઇલેક્ટ્રોન રચના $3d^{9}$ છે,$n=1$,$\mu = \sqrt{1(1+2)} = \sqrt{3} \approx 1.73 \, BM$.
આપેલ ચુંબકીય ચાકમાત્રા $3.87 \, BM$ હોવાથી,$Z$ એ $Co$ હોવું જોઈએ.
38
ChemistryDifficultMCQKVPY · 2015
જો $\alpha-D-(+)$-ગ્લુકોઝને પાણીમાં ઓગાળીને થોડા કલાકો માટે રાખવામાં આવે,તો દ્રાવણમાં હાજર મુખ્ય ઘટક(કો) કયા છે?
A
$\alpha-D-(+)$-ગ્લુકોઝ
B
$\beta-D-(+)$-ગ્લુકોઝ અને ઓપન ચેઈન $D-(+)$-ગ્લુકોઝનું મિશ્રણ
C
ઓપન ચેઈન $D-(+)$-ગ્લુકોઝ
D
$\alpha-D-(+)$-ગ્લુકોઝ અને $\beta-D-(+)$-ગ્લુકોઝનું મિશ્રણ

Solution

(D) જ્યારે $\alpha-D-(+)$-ગ્લુકોઝને પાણીમાં ઓગાળવામાં આવે છે,ત્યારે તે મ્યુટારોટેશન (mutarotation) અનુભવે છે.
આ પ્રક્રિયામાં $\alpha-D-(+)$-ગ્લુકોઝનું ઓપન-ચેઈન બંધારણમાં રૂપાંતર થાય છે,જે પછી $\beta-D-(+)$-ગ્લુકોઝ બનાવવા માટે ચક્રીય બને છે.
સંતુલન સમયે,દ્રાવણમાં $\alpha-D-(+)$-ગ્લુકોઝ (આશરે $36\%$) અને $\beta-D-(+)$-ગ્લુકોઝ (આશરે $64\%$) બંનેનું મિશ્રણ હોય છે,જેમાં ઓપન-ચેઈન સ્વરૂપનું પ્રમાણ નહિવત હોય છે.
તેથી,દ્રાવણમાં હાજર મુખ્ય ઘટકો $\alpha-D-(+)$-ગ્લુકોઝ અને $\beta-D-(+)$-ગ્લુકોઝ છે.
39
ChemistryMediumMCQKVPY · 2015
$0^{\circ} C$ તાપમાને એનિલિનની $NaNO_{2} +$ મંદ $HCl$ સાથેની પ્રક્રિયા અને ત્યારબાદ $CuCN$ સાથેની પ્રક્રિયા શું આપે છે?
Question diagram
A
$I$
B
$II$
C
$III$
D
$IV$

Solution

(C) સાચો જવાબ $C$ $(III)$ છે.
પગલું $1$: એનિલિન $0-5^{\circ} C$ તાપમાને $NaNO_{2} +$ મંદ $HCl$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને બેન્ઝીન ડાયઝોનિયમ ક્લોરાઇડ $(C_{6}H_{5}N_{2}^{+}Cl^{-})$ બનાવે છે.
પગલું $2$: ત્યારબાદ બેન્ઝીન ડાયઝોનિયમ ક્લોરાઇડ $CuCN$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને (સેન્ડમેયર પ્રક્રિયા) ડાયઝોનિયમ ગ્રુપને સાયનો ગ્રુપ $(-CN)$ દ્વારા બદલે છે,જે સાયનોબેન્ઝીન (બેન્ઝોનાઇટ્રાઇલ) આપે છે અને $N_{2}$ વાયુ મુક્ત કરે છે.
બંધારણ $III$ એ સાયનોબેન્ઝીન દર્શાવે છે.
40
ChemistryEasyMCQKVPY · 2015
સ્ફટિકમાં શૉટકી ક્ષતિ (Schottky defect) શેના કારણે ઉદભવે છે?
A
ધન આયન અને ઋણ આયનની સમાન સંખ્યામાં ખાલી જગ્યાઓનું સર્જન
B
ધન આયન અને ઋણ આયનની અસમાન સંખ્યામાં ખાલી જગ્યાઓનું સર્જન
C
ધન આયનોનું આંતરાલીય અવકાશમાં સ્થળાંતર
D
ઋણ આયનોનું આંતરાલીય અવકાશમાં સ્થળાંતર

Solution

(A) શૉટકી ક્ષતિ એ આયનીય ઘન પદાર્થોમાં જોવા મળતી એક પ્રકારની ખાલી જગ્યા ક્ષતિ છે,જેમાં વિદ્યુત તટસ્થતા જાળવી રાખવા માટે સમાન સંખ્યામાં ધન આયનો અને ઋણ આયનો ગેરહાજર હોય છે.આ પ્રકારની ક્ષતિને કારણે પદાર્થની ઘનતામાં ઘટાડો થાય છે.આ ક્ષતિ એવા આયનીય પદાર્થોમાં જોવા મળે છે જેમાં ધન આયન અને ઋણ આયન લગભગ સમાન કદના હોય છે,ઉદાહરણ તરીકે $NaCl$ અને $AgBr$.
41
ChemistryMediumMCQKVPY · 2015
$[MnBr_4]^{2-}$ ની ભૂમિતિ અને અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા અનુક્રમે કેટલી છે?
A
ચતુષ્ફલકીય અને $1$
B
સમચોરસ અને $1$
C
ચતુષ્ફલકીય અને $5$
D
સમચોરસ અને $5$

Solution

(C) $[MnBr_4]^{2-}$ માં $Mn$ નો ઓક્સિડેશન આંક $+2$ છે.
$Mn^{2+}$ ની ઇલેક્ટ્રોનીય રચના $[Ar] 3d^{5} 4s^{0}$ છે.
$Br^{-}$ એ નિર્બળ ક્ષેત્ર લિગેન્ડ હોવાથી,ઇલેક્ટ્રોનનું યુગ્મીકરણ થશે નહીં.
$Mn$ નું $[MnBr_4]^{2-}$ માં સંકરણ $sp^{3}$ હોવાથી,તેની ભૂમિતિ ચતુષ્ફલકીય છે અને તેમાં $5$ અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન રહેલા છે.
42
ChemistryMediumMCQKVPY · 2015
$Zn \mid Zn^{2+} \parallel Cu^{2+} \mid Cu$ માટે પ્રમાણિત કોષ પોટેન્શિયલ $1.10 \ V$ છે. જ્યારે કોષ સંપૂર્ણપણે ડિસ્ચાર્જ થાય છે,ત્યારે $\log ([Zn^{2+}] / [Cu^{2+}])$ નું મૂલ્ય $.....$ ની નજીક હોય છે.
A
$37.3$
B
$0.026$
C
$18.7$
D
$0.052$

Solution

(A) કોષ પ્રક્રિયા: $Zn_{(s)} + Cu^{2+}_{(aq)} \longrightarrow Zn^{2+}_{(aq)} + Cu_{(s)}$
નેર્ન્સ્ટ સમીકરણ મુજબ:
$E_{cell} = E^{\circ}_{cell} - \frac{0.0591}{n} \log \frac{[Zn^{2+}]}{[Cu^{2+}]}$
જ્યારે કોષ સંપૂર્ણપણે ડિસ્ચાર્જ થાય,ત્યારે $E_{cell} = 0$ અને $n = 2$.
કિંમતો મૂકતા:
$0 = 1.10 - \frac{0.0591}{2} \log \frac{[Zn^{2+}]}{[Cu^{2+}]}$
$1.10 = \frac{0.0591}{2} \log \frac{[Zn^{2+}]}{[Cu^{2+}]}$
$\log \frac{[Zn^{2+}]}{[Cu^{2+}]} = \frac{1.10 \times 2}{0.0591} = \frac{2.20}{0.0591} \approx 37.225$
આમ,મૂલ્ય $37.3$ ની નજીક છે.
43
ChemistryMediumMCQKVPY · 2015
આ પ્રક્રિયામાં,$x$,$y$ અને $z$ શું છે?
Question diagram
A
$x = Mg$,શુષ્ક ઈથર; $y = CH_{3}Cl$; $z = H_{2}O$
B
$x = Mg$,શુષ્ક મિથેનોલ; $y = CO_{2}$; $z = \text{dil. } HCl$
C
$x = Mg$,શુષ્ક ઈથર; $y = CO_{2}$; $z = \text{dil. } HCl$
D
$x = Mg$,શુષ્ક મિથેનોલ; $y = CH_{3}Cl$; $z = H_{2}O$

Solution

(C) સાચો વિકલ્પ $C$ છે.
બ્રોમોબેન્ઝીન શુષ્ક ઈથરની હાજરીમાં $Mg$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને ગ્રીગનાર્ડ પ્રક્રિયક (ફિનાઈલ મેગ્નેશિયમ બ્રોમાઈડ) બનાવે છે.
આ ગ્રીગનાર્ડ પ્રક્રિયક ત્યારબાદ $CO_{2}$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને એક મધ્યવર્તી સંયોજન બનાવે છે,જેનું $\text{dil. } HCl$ સાથે જળવિભાજન કરવાથી બેન્ઝોઈક એસિડ મળે છે.
44
ChemistryMediumMCQKVPY · 2015
$C_2H_6O$ આણ્વીય સૂત્ર ધરાવતું એક કાર્બનિક સંયોજન $K_2Cr_2O_7 / H_2SO_4$ સાથે ઓક્સિડેશન પામીને $X$ બનાવે છે,જેમાં $40\,\%$ કાર્બન,$6.7\,\%$ હાઇડ્રોજન અને $53.3\,\%$ ઓક્સિજન છે. સંયોજન $X$ નું આણ્વીય સૂત્ર શું છે?
A
$CH_2O$
B
$C_2H_4O_2$
C
$C_2H_4O$
D
$C_2H_6O_2$

Solution

(B) $C_2H_6O$ આણ્વીય સૂત્ર ધરાવતું કાર્બનિક સંયોજન ઇથેનોલ $(CH_3CH_2OH)$ છે,કારણ કે તે ઓક્સિડેશન પામીને કાર્બોક્સિલિક એસિડ બનાવે છે.
$CH_3CH_2OH \xrightarrow{K_2Cr_2O_7 / H_2SO_4} CH_3COOH$ $(X)$
$X$ નું આણ્વીય સૂત્ર નક્કી કરવા માટે,આપણે આપેલ ટકાવારી રચનાના આધારે તેનું પ્રમાણસૂચક સૂત્ર ગણીએ છીએ:
તત્વટકાવારીમોલ (ટકાવારી / પરમાણ્વીય દળ)સાદો ગુણોત્તર
$C$$40\%$$40 / 12 = 3.33$$3.33 / 3.33 = 1$
$H$$6.7\%$$6.7 / 1 = 6.7$$6.7 / 3.33 = 2$
$O$$53.3\%$$53.3 / 16 = 3.33$$3.33 / 3.33 = 1$

પ્રમાણસૂચક સૂત્ર $CH_2O$ છે. પ્રમાણસૂચક સૂત્રનું દળ $12 + (2 \times 1) + 16 = 30$ છે.
એસિટિક એસિડ $(CH_3COOH)$ નું આણ્વીય દળ $60$ છે.
$n = \frac{\text{આણ્વીય દળ}}{\text{પ્રમાણસૂચક સૂત્ર દળ}} = \frac{60}{30} = 2$.
તેથી,આણ્વીય સૂત્ર $(CH_2O)_2 = C_2H_4O_2$ થશે.
45
ChemistryMediumMCQKVPY · 2015
$MnO_2$ જ્યારે $KOH$ સાથે પીગળવામાં આવે છે અને હવામાં ઓક્સિડેશન કરવામાં આવે છે ત્યારે તે ઘેરા લીલા રંગનું સંયોજન $X$ આપે છે. એસિડિક દ્રાવણમાં,$X$ વિષમીકરણ (disproportionation) પામીને તીવ્ર જાંબલી રંગનું સંયોજન $Y$ અને $MnO_2$ આપે છે. સંયોજનો $X$ અને $Y$ અનુક્રમે કયા છે?
A
$K_2MnO_4$ અને $KMnO_4$
B
$Mn_2O_7$ અને $KMnO_4$
C
$K_2MnO_4$ અને $Mn_2O_7$
D
$KMnO_4$ અને $K_2MnO_4$

Solution

(A) $MnO_2$,જ્યારે $KOH$ સાથે પીગળવામાં આવે છે અને હવામાં ઓક્સિડેશન થાય છે,ત્યારે તે ઘેરા લીલા રંગનું સંયોજન $X$ આપે છે,જે પોટેશિયમ મેંગેનેટ $(K_2MnO_4)$ છે.
એસિડિક દ્રાવણમાં,$K_2MnO_4$ વિષમીકરણ પામીને પોટેશિયમ પરમેંગેનેટ $Y$ $(KMnO_4)$ નું તીવ્ર જાંબલી દ્રાવણ અને $MnO_2$ આપે છે.
રાસાયણિક પ્રતિક્રિયાઓ નીચે મુજબ છે:
$2MnO_2 + 4KOH + O_2 \longrightarrow 2K_2MnO_4 + 2H_2O$
$3K_2MnO_4 + 4H^{+} \longrightarrow 2KMnO_4 + MnO_2 + 2H_2O + 4K^{+}$
આમ,$X$ એ $K_2MnO_4$ છે અને $Y$ એ $KMnO_4$ છે.
46
ChemistryMediumMCQKVPY · 2015
એક ધાતુ $(X)$ મંદ $HCl$ અને મંદ $NaOH$ બંનેમાં ઓગળીને $H_2$ વાયુ મુક્ત કરે છે. $(X)$ ના $HCl$ દ્રાવણમાં $NH_4Cl$ અને વધારાનું $NH_4OH$ ઉમેરતા $(Y)$ અવક્ષેપ તરીકે મળે છે. $(X)$ ના $NaOH$ દ્રાવણમાં $NH_4Cl$ ઉમેરવાથી પણ $(Y)$ મળે છે. અનુક્રમે $(X)$ અને $(Y)$ શું છે?
A
$Zn$ અને $Zn(OH)_2$
B
$Al$ અને $Al(OH)_3$
C
$Zn$ અને $Na_2ZnO_2$
D
$Al$ અને $NaAlO_2$

Solution

(B) $Al$ $(X)$ એક ઉભયગુણી ધાતુ છે જે મંદ $HCl$ અને મંદ $NaOH$ બંનેમાં ઓગળીને $H_2$ વાયુ મુક્ત કરે છે.
$2Al + 6HCl \longrightarrow 2AlCl_3 + 3H_2$
$2Al + 2NaOH + 2H_2O \longrightarrow 2NaAlO_2 + 3H_2$
જ્યારે $AlCl_3$ ના દ્રાવણમાં $NH_4Cl$ અને વધારાનું $NH_4OH$ ઉમેરવામાં આવે છે,ત્યારે $Al(OH)_3$ $(Y)$ અવક્ષેપિત થાય છે.
$AlCl_3 + 3NH_4OH \longrightarrow Al(OH)_3 \downarrow + 3NH_4Cl$
તે જ રીતે,$NaAlO_2$ ના દ્રાવણમાં (જે $NaOH$ માં $Al$ દ્વારા બને છે) $NH_4Cl$ ઉમેરવાથી પણ $Al(OH)_3$ $(Y)$ અવક્ષેપિત થાય છે.
$NaAlO_2 + NH_4Cl + H_2O \longrightarrow Al(OH)_3 \downarrow + NaCl + NH_3$
આમ,$(X)$ એ $Al$ છે અને $(Y)$ એ $Al(OH)_3$ છે.
47
ChemistryMediumMCQKVPY · 2015
નીચેની પ્રક્રિયાની મુખ્ય નીપજો,$2ZnS_{(s)} + 3O_{2(g)} \xrightarrow{\text{Heat}} \dots$ છે
A
$ZnO$ અને $SO_2$
B
$ZnSO_4$ અને $SO_3$
C
$ZnSO_4$ અને $SO_2$
D
$Zn$ અને $SO_2$

Solution

(A) સાચો વિકલ્પ $A$ છે.
પ્રક્રિયા $2ZnS_{(s)} + 3O_{2(g)} \xrightarrow{\Delta} 2ZnO_{(s)} + 2SO_{2(g)}$ છે.
આ પ્રક્રિયાને 'રોસ્ટિંગ' (ભુંજણ) કહેવામાં આવે છે,જેમાં સલ્ફાઈડ અયસ્કને હવાની નિયમિત હાજરીમાં ધાતુના ગલનબિંદુથી નીચેના તાપમાને ગરમ કરીને તેના ઓક્સાઈડ સ્વરૂપમાં ફેરવવામાં આવે છે.
48
ChemistryMediumMCQKVPY · 2015
$C_{12}O_9$ અણુસૂત્ર ધરાવતા અણુમાં હાજર રહેલ ક્રિયાશીલ સમૂહ કયો છે?
A
કાર્બોક્સિલિક એસિડ
B
એનહાઇડ્રાઇડ
C
આલ્ડિહાઇડ
D
આલ્કોહોલ

Solution

(B) $C_{12}O_9$ અણુસૂત્ર ધરાવતા અણુને મેલિટિક એનહાઇડ્રાઇડ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
તેની રચનામાં ત્રણ ચક્રીય એનહાઇડ્રાઇડ સમૂહો સાથે જોડાયેલ બેન્ઝીન રિંગ હોય છે.
તેથી,અણુમાં હાજર ક્રિયાશીલ સમૂહ એનહાઇડ્રાઇડ સમૂહ છે.
49
ChemistryMediumMCQKVPY · 2015
એસિટિક એસિડની ઇથેનોલ સાથે હાઇડ્રોક્લોરિક એસિડની હાજરીમાં પ્રક્રિયા કરવાથી બનતું મીઠી સુગંધ ધરાવતું સંયોજન કયું છે?
A
$CH_3COOC_2H_5$
B
$C_2H_5COOH$
C
$C_2H_5COOCH_3$
D
$CH_3OH$

Solution

(A) સાચો વિકલ્પ $A$ છે.
જ્યારે એસિટિક એસિડ $(CH_3COOH)$ ની ઇથેનોલ $(C_2H_5OH)$ સાથે હાઇડ્રોક્લોરિક એસિડ $(HCl)$ જેવા એસિડ ઉદ્દીપકની હાજરીમાં પ્રક્રિયા થાય છે,ત્યારે એસ્ટરીકરણની પ્રક્રિયા થાય છે.
આ પ્રક્રિયામાં ઇથાઇલ એસિટેટ $(CH_3COOC_2H_5)$ બને છે,જે મીઠી સુગંધ ધરાવતું સંયોજન છે,અને સાથે પાણી $(H_2O)$ મુક્ત થાય છે.
રાસાયણિક સમીકરણ: $CH_3COOH + C_2H_5OH \xrightarrow{HCl} CH_3COOC_2H_5 + H_2O$.
50
ChemistryMediumMCQKVPY · 2015
$Mg$,$Cu$,$Fe$,અને $Zn$ માંથી કઈ ધાતુ હાઇડ્રોક્લોરિક એસિડ સાથેની પ્રતિક્રિયામાં હાઇડ્રોજન વાયુ ઉત્પન્ન કરતી નથી?
A
$Cu$
B
$Zn$
C
$Mg$
D
$Fe$

Solution

(A) .
સક્રિયતા શ્રેણીમાં હાઇડ્રોજનની નીચે રહેલી ધાતુઓ હાઇડ્રોક્લોરિક એસિડ સાથેની પ્રતિક્રિયામાં હાઇડ્રોજન વાયુ ઉત્પન્ન કરતી નથી.
આપેલ ધાતુઓમાંથી,$Cu$ એ સક્રિયતા શ્રેણીમાં $H$ ની નીચે આવેલી છે,એટલે કે તે $H$ કરતા ઓછી સક્રિય છે,તેથી તે $HCl$ એસિડ સાથેની પ્રતિક્રિયામાં $H_2$ વાયુ ઉત્પન્ન કરશે નહીં.
51
ChemistryMediumMCQKVPY · 2015
$C_4H_{10}O$ આણ્વીય સૂત્ર ધરાવતા આઇસોમેરિક ઇથર્સની મહત્તમ સંખ્યા કેટલી છે?
A
$2$
B
$3$
C
$4$
D
$5$

Solution

(B)
$C_4H_{10}O$ આણ્વીય સૂત્ર ધરાવતા આઇસોમેરિક ઇથર્સ નીચે મુજબ છે:
$1. CH_3-O-CH_2-CH_2-CH_3$ ($1$-મિથોક્સીપ્રોપેન)
$2. CH_3-CH_2-O-CH_2-CH_3$ (ઇથોક્સીઇથેન)
$3. CH_3-O-CH(CH_3)_2$ ($2$-મિથોક્સીપ્રોપેન)
આમ,$C_4H_{10}O$ આણ્વીય સૂત્ર ધરાવતા કુલ $3$ આઇસોમેરિક ઇથર્સ છે.
52
ChemistryMediumMCQKVPY · 2015
$AgNO_3$ ના દ્રાવણમાંથી $0.5 \, A$ નો વિદ્યુતપ્રવાહ $1 \, h$ સુધી પસાર કરવામાં આવે ત્યારે કેથોડ પર જમા થતા $Ag$ (પરમાણ્વીય દળ $= 108$) નો જથ્થો આશરે $... \, g$ છે.
A
$2$
B
$5$
C
$108$
D
$11$

Solution

(A) કેથોડ પરની પ્રક્રિયા: $Ag^+ + e^- \rightarrow Ag(s)$.
ફેરાડેના વિદ્યુતવિભાજનના નિયમ મુજબ,જમા થતા પદાર્થનું દળ $W = \frac{M \times I \times t}{n \times F}$ છે.
આપેલ છે: $M = 108 \, g/mol$,$I = 0.5 \, A$,$t = 1 \, h = 3600 \, s$,$n = 1$ ($Ag^+$ માટે),અને $F \approx 96500 \, C/mol$.
કિંમતો મૂકતા: $W = \frac{108 \times 0.5 \times 3600}{1 \times 96500}$.
$W = \frac{194400}{96500} \approx 2.014 \, g$.
આમ,જથ્થો આશરે $2 \, g$ ની નજીક છે.

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real KVPY style covering Chemistry with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D Chemistry papers from 7.5L+ questions in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Run live KVPY mock exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo

Frequently Asked Questions

How many Chemistry questions are in KVPY 2015?

There are 52 Chemistry questions from the KVPY 2015 paper on Vedclass, each with a detailed step-by-step solution in Gujarati.

Are KVPY 2015 Chemistry solutions available in Gujarati?

Yes. All solutions on this page are in Gujarati. You can also switch to English or Hindi using the language buttons above the questions.

Can I practice KVPY 2015 Chemistry as a timed test?

Yes. Use the Vedclass Test Series to attempt a full KVPY mock test covering Chemistry with time limits and instant score analysis.

Can teachers create Chemistry papers from KVPY previous year questions?

Yes. The Vedclass Exam Paper Generator lets teachers mix KVPY Chemistry questions and generate Set A/B/C/D papers in minutes.

For Teachers & Institutes

Build a Custom Chemistry Paper

Pick KVPY 2015 Chemistry questions, set difficulty, and generate Set A/B/C/D in 2 minutes.