Colloids, Emulsion, Gel and Their properties with application Questions in Gujarati

(B) કોલોઇડલ કણો એવા કણો તરીકે વ્યાખ્યાયિત કરવામાં આવે છે જેનો વ્યાસ $1 \, nm$ થી $1000 \, nm$ ($10^{-9} \, m$ થી $10^{-6} \, m$) ની શ્રેણીમાં હોય છે.
આ શ્રેણી સાચા દ્રાવણો (કદ $< 1 \, nm$) અને નિલંબન (કદ $> 1000 \, nm$) ની વચ્ચેની હોય છે.

(D) આર્સેનિક સલ્ફાઇડ $As_2S_3$ એ ઋણભારિત સોલ છે.
તે ધનભાર ધરાવતા આયનો દ્વારા જમાવવામાં આવે છે.
આપેલા વિકલ્પોમાં,ધન આયનો $Mg^{2+}$,$K^+$,$K^+$,અને $Al^{3+}$ છે.
હાર્ડી-શુલ્ઝના નિયમ મુજબ,જમાવતા આયનની સંયોજકતા જેટલી વધારે,તેની જમાવવાની શક્તિ તેટલી વધારે.
$Al^{3+}$ નો ધનભાર સૌથી વધુ $(+3)$ હોવાથી,તેની જમાવવાની શક્તિ મહત્તમ છે.
તેથી,$As_2S_3$ સોલને જમાવવા માટે $Al(NO_3)_3$ ની ન્યૂનતમ સાંદ્રતાની જરૂર પડે છે.

(B) જ્યારે પ્રકાશનું કિરણ કલિલ દ્રાવણમાંથી પસાર થાય છે,ત્યારે કલિલ કણો પ્રકાશનું પ્રકીર્ણન કરે છે અને આપણે પ્રકાશનો માર્ગ જોઈ શકીએ છીએ. આ ઘટનાને $Tyndall \ effect$ (ટિન્ડલ અસર) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

(A) અવક્ષેપને થોડા પ્રમાણમાં વિદ્યુતવિભાજ્યની હાજરીમાં વિક્ષેપન માધ્યમ સાથે હલાવીને કલિલ સોલમાં રૂપાંતરિત કરવાની પ્રક્રિયાને $Peptization$ કહેવામાં આવે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(C) ડાયાલિસિસ એ કલિલ દ્રાવણોને શુદ્ધ કરવા માટે વપરાતી પ્રક્રિયા છે.
તેમાં કલિલ કણોને દ્રાવ્ય આયનો અથવા નાના અણુઓથી અલગ કરવામાં આવે છે,જેમાં નાના કણો અર્ધપારગમ્ય પટલમાંથી પસાર થઈ શકે છે જ્યારે મોટા કલિલ કણો અંદર રહી જાય છે.

(A) કોલોઇડલ દ્રાવણનો રંગ તેમાં રહેલા કોલોઇડલ કણોના કદ પર આધાર રાખે છે.
મોટા કણો લાંબી તરંગલંબાઇ ધરાવતા પ્રકાશનું શોષણ કરે છે અને તેથી ટૂંકી તરંગલંબાઇ ધરાવતો પ્રકાશ ઉત્સર્જિત કરે છે.
ઉદાહરણ તરીકે,$150 \, nm$ કદના કણો ધરાવતું સિલ્વર સોલ જાંબલી દેખાય છે,જ્યારે $60 \, nm$ કદના કણો ધરાવતું સોલ નારંગી-પીળું દેખાય છે.

(A) પ્રકાશનું પ્રકીર્ણન એ કલિલનો એક ગુણધર્મ છે.

(A) સાચા દ્રાવણના કણોનું કદ વ્યાસમાં $1 \, nm$ કરતા ઓછું હોય છે,જે નરી આંખે જોઈ શકાતા નથી.
કલિલના કણોનું કદ $1 \, nm$ થી $1000 \, nm$ ની વચ્ચે હોય છે,જે સાચા દ્રાવણના કણો કરતા મોટા પરંતુ નિલંબન કરતા નાના હોય છે.
નિલંબનના કણોનું કદ $1000 \, nm$ કરતા વધારે હોય છે,જે નરી આંખે જોઈ શકાય છે.
તેથી,કણોના કદનો ક્રમ છે: $\text{નિલંબન} > \text{કલિલ} > \text{સાચું દ્રાવણ}$.

(C) લાયોફિલિક સોલ્સમાં,વિક્ષેપિત કલાના કણોને વિક્ષેપન માધ્યમ માટે મજબૂત આકર્ષણ હોય છે. આ આકર્ષણ મુખ્યત્વે વિક્ષેપિત કલાના કણો અને વિક્ષેપન માધ્યમના અણુઓ વચ્ચે બનતા $Hydrogen \ bonds$ ને કારણે હોય છે.

(C) જિલેટીન એ ગોલ્ડ સોલ માટે રક્ષણાત્મક કલિલ તરીકે કાર્ય કરે છે.
જ્યારે જિલેટીન જેવા દ્રવરાગી કલિલને ગોલ્ડ સોલ જેવા દ્રવવિરાગી કલિલમાં ઉમેરવામાં આવે છે,ત્યારે તે સોનાના કણોની આસપાસ એક રક્ષણાત્મક સ્તર બનાવે છે.
આ પ્રક્રિયા વિદ્યુતવિભાજ્યો દ્વારા ગોલ્ડ સોલના સ્કંદનને અટકાવે છે,જેને ગોલ્ડ સોલનું રક્ષણ કહેવામાં આવે છે.

(D) ઇમલ્સિફાયર એ પદાર્થ છે જે તેની ગતિજ સ્થિરતા વધારીને પાયસ (emulsion) ને સ્થિર કરે છે.
સાબુ,સંશ્લેષિત ડિટર્જન્ટ અને લાયોફિલિક કલિલ (જેમ કે પ્રોટીન અથવા ગુંદર) બધા જ ઇમલ્સિફાયર તરીકે કાર્ય કરી શકે છે.
તેથી,આપેલા તમામ વિકલ્પો સાચા છે.

(A) કલિલ (colloid) એ વિક્ષેપિત કલા (dispersed phase) અને વિક્ષેપન માધ્યમ (dispersion medium) નું બનેલું હોય છે.
શેવિંગ ક્રીમ એ ફીણ (foam) તરીકે ઓળખાતા કલિલનો એક પ્રકાર છે.
ફીણમાં,વાયુ એ પ્રવાહીમાં વિક્ષેપિત થયેલ હોય છે.
તેથી,વિક્ષેપિત કલા વાયુ છે અને વિક્ષેપન માધ્યમ પ્રવાહી છે.

(D) $NaCl$ નું મોલર દળ $58.5 \ g/mol$ છે.
મોલની સંખ્યા $= \frac{\text{દળ}}{\text{મોલર દળ}} = \frac{0.585 \ g}{58.5 \ g/mol} = 0.01 \ mol = 10 \ mmol$.
ફ્લોક્યુલેશન મૂલ્ય એ સોલના અવક્ષેપન માટે જરૂરી ઇલેક્ટ્રોલાઇટની $mmol/L$ માં ન્યૂનતમ સાંદ્રતા તરીકે વ્યાખ્યાયિત થયેલ છે.
ફ્લોક્યુલેશન મૂલ્ય $= \frac{\text{ઇલેક્ટ્રોલાઇટના મિલિમોલ}}{\text{સોલનું કદ (લીટરમાં)}} = \frac{10 \ mmol}{10 \ L} = 1 \ mmol/L$.

(A) મિસેલર સિસ્ટમ એ દ્રાવકમાં ક્રિટિકલ મિસેલ કોન્સન્ટ્રેશન $(CMC)$ થી ઉપર સરફેક્ટન્ટ અણુઓના એકત્રીકરણ દ્વારા રચાય છે.
સાબુના અણુઓમાં હાઇડ્રોફિલિક હેડ (કાર્બોક્સિલેટ ગ્રુપ) અને હાઇડ્રોફોબિક હાઇડ્રોકાર્બન ટેલ હોય છે.
પાણીમાં,આ અણુઓ મિસેલ બનાવવા માટે એકત્રિત થાય છે જ્યાં હાઇડ્રોફોબિક ટેલ અંદરની તરફ અને હાઇડ્રોફિલિક હેડ બહારની તરફ પાણી તરફ હોય છે.
તેથી,$Soap + water$ એ મિસેલર સિસ્ટમનું ઉત્તમ ઉદાહરણ છે.

(B) નદીઓના મુખ પર $\Delta$ (ડેલ્ટા) નદીના પાણીમાં રહેલા કલીલ કણોનું દરિયાના પાણીમાં રહેલા વિદ્યુતવિભાજ્યો દ્વારા થતા $\text{Coagulation}$ (સ્કંદન) ને કારણે બને છે.

(B) ટિન્ડલ અસર વિક્ષિપ્ત કલા અને વિક્ષેપન માધ્યમના વક્રીભવનાંક વચ્ચેના તફાવત પર આધાર રાખે છે.
હાઇડ્રોફોબિક સોલમાં,કણો મોટા હોય છે અને વિક્ષિપ્ત કલા તથા વિક્ષેપન માધ્યમ વચ્ચેની આંતરક્રિયા નબળી હોય છે,જેના કારણે વક્રીભવનાંકમાં નોંધપાત્ર તફાવત જોવા મળે છે.
તેથી,હાઇડ્રોફિલિક સોલની સરખામણીમાં હાઇડ્રોફોબિક સોલમાં ટિન્ડલ અસર વધુ સ્પષ્ટ હોય છે.

(A) સાચો વિકલ્પ $(A)$ છે.
ઈમલ્સિફાયર એ એક પદાર્થ છે જે ઈમલ્સનમાં ઉમેરવામાં આવે છે જેથી તે વિખરાયેલા ટીપાંને એકઠા થતા અટકાવીને તેને સ્થિર કરી શકે. તેથી,તે ઈમલ્સનની સ્થિરતા વધારે છે.

(A) તાજા બનાવેલા અવક્ષેપને યોગ્ય વિદ્યુતવિભાજ્ય ઉમેરીને કોલોઇડલ સોલમાં રૂપાંતરિત કરવાની પ્રક્રિયાને પેપ્ટાઈઝેશન કહેવામાં આવે છે.
આ કિસ્સામાં,જામી ગયેલી ઈંડાની સફેદીને પેપ્સિન અને $HCl$ નો ઉપયોગ કરીને ફરીથી કોલોઇડલ અવસ્થામાં રૂપાંતરિત કરવામાં આવે છે.

(D) ખાંડ એ બિન-વિદ્યુતવિભાજ્ય અને બિન-આયનીય પદાર્થ છે. જ્યારે તેને કલિલ દ્રાવણમાં ઉમેરવામાં આવે છે,ત્યારે તે કલિલ કણો પરના વીજભારને તટસ્થ કરવા માટે આયનો આપતું નથી,અને તે કલિલની સ્થિરતાને પણ નોંધપાત્ર રીતે અસર કરતું નથી. તેથી,તે સ્કંદન,આયનીકરણ કે પેપ્ટીકરણનું કારણ બનતું નથી. આમ,સાચો વિકલ્પ $(D)$ છે.

(B) પ્લેટિનમ,સોનું અથવા ચાંદી જેવી ધાતુઓના કલીલ દ્રાવણ બનાવવાની પદ્ધતિને $Bredig's$ આર્ક પદ્ધતિ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
તેમાં વિક્ષેપન અને સંઘનન બંને પ્રક્રિયાઓનો સમાવેશ થાય છે.
તેનો ઉપયોગ કોપર અથવા સોડિયમ જેવા ધાતુઓના કલીલ દ્રાવણ બનાવવા માટે થઈ શકતો નથી.

(B) એક કલીલ પ્રણાલી જેમાં વિક્ષિપ્ત કલા અને વિક્ષેપન માધ્યમ બંને પ્રવાહી હોય તેને પાયસ (Emulsion) કહેવામાં આવે છે. તેથી,પ્રવાહી-પ્રવાહી સોલને પાયસ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

(C) ટિન્ડલ અસર એ કલિલ કણો દ્વારા પ્રકાશનું પ્રકીર્ણન છે.
તે મુખ્યત્વે બે પરિબળો પર આધાર રાખે છે:
$1$. પરિક્ષિપ્ત કલા અને પરિક્ષેપન માધ્યમના વક્રીભવનાંક વચ્ચેનો તફાવત.
$2$. કલિલ કણોનું કદ,જે વપરાયેલા પ્રકાશની તરંગલંબાઇ સાથે સરખાવી શકાય તેવું હોવું જોઈએ.

(B) જિલેટીન જેવા દ્રવ અનુરાગી (lyophilic) કલિલ રક્ષણાત્મક કલિલ તરીકે કાર્ય કરે છે કારણ કે તેઓ દ્રવ વિરાગી (lyophobic) કલિલની આસપાસ રક્ષણાત્મક સ્તર બનાવે છે,જે તેમના સ્કંદનને અટકાવે છે.
જિલેટીનનો ગોલ્ડ નંબર ખૂબ જ ઓછો હોય છે,જે દર્શાવે છે કે તે અત્યંત અસરકારક રક્ષણાત્મક કલિલ છે.

(C) હેટરોપોલર સોલ એ એક એવી કલિલ પ્રણાલી છે જેમાં વિક્ષેપિત કલાના કણો ધ્રુવીય અને અધ્રુવીય બંને સમૂહો ધરાવે છે.
આપેલા વિકલ્પોમાંથી,$(c)$ પાણીમાં પ્રોટીન સોલ એ હેટરોપોલર સોલનું ઉદાહરણ છે કારણ કે પ્રોટીન અણુઓ હાઇડ્રોફિલિક (ધ્રુવીય) અને હાઇડ્રોફોબિક (અધ્રુવીય) એમ બંને પ્રકારના એમિનો એસિડ અવશેષો ધરાવે છે.

(D) બ્રેડિગની આર્ક પદ્ધતિમાં,વિક્ષેપન માધ્યમમાં ડૂબેલા ધાતુના ઇલેક્ટ્રોડ્સ વચ્ચે ઇલેક્ટ્રિક આર્ક ઉત્પન્ન કરવામાં આવે છે.
વિક્ષેપન માધ્યમમાં થોડી માત્રામાં આલ્કલી (જેમ કે $KOH$) ઉમેરવામાં આવે છે જે સ્થાયીકારક તરીકે કાર્ય કરે છે.
આ કણોના એકત્રીકરણને અટકાવીને પરિણામી કલિલ સોલને સ્થિર કરવામાં મદદ કરે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $(D)$ છે.

(C) યુરિયાનું દ્રાવણ એ સાચું દ્રાવણ છે,કલિલ નથી. કલિલ એ વિષમાંગ મિશ્રણ છે જેમાં કણોનું કદ $1 \ nm$ થી $1000 \ nm$ ની વચ્ચે હોય છે. દૂધ,રુધિર અને આઈસ્ક્રીમ એ કલિલ પ્રણાલીના ઉદાહરણો છે.

(C) ડાયાલિસિસ એ યોગ્ય પટલ દ્વારા પ્રસરણની મદદથી કોલોઇડલ દ્રાવણમાંથી ઓગળેલા અશુદ્ધિઓ (સ્ફટિકમય પદાર્થો) ને દૂર કરવા માટે વપરાતી શુદ્ધિકરણ તકનીક છે.

(D) કોઈપણ કોલોઇડલ સોલના સ્કંદન (coagulation) અથવા અવક્ષેપન માટે જરૂરી ઇલેક્ટ્રોલાઇટની ન્યૂનતમ સાંદ્રતાને ફ્લોક્યુલેશન મૂલ્ય (અથવા સ્કંદન મૂલ્ય) તરીકે વ્યાખ્યાયિત કરવામાં આવે છે.
તે સામાન્ય રીતે $mmol \ L^{-1}$ માં દર્શાવવામાં આવે છે.

(D) વ્હીપ્ડ ક્રીમ એ ફીણ (foam) તરીકે ઓળખાતા કલિલનો એક પ્રકાર છે.
ફીણમાં,વાયુ એ પ્રવાહીમાં વિક્ષેપિત થયેલ હોય છે.
તેથી,વિક્ષેપિત કલા $Gas$ છે અને વિક્ષેપન માધ્યમ $Liquid$ છે.
આમ,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(B) દૂધ એ પાયસ (emulsion) નો એક પ્રકાર છે જેમાં વિક્ષેપિત કલા પ્રવાહી ચરબી છે અને વિક્ષેપન માધ્યમ પાણી છે. તેથી,તેને $O/W$ (તેલ-માં-પાણી) પાયસ તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.

(B) ફટકડી એ એક સ્કંદનકારક છે,જેનો ઉપયોગ પાણીમાંથી અશુદ્ધિઓ દૂર કરવા માટે થાય છે.
આનું કારણ એ છે કે પાણીમાં રહેલી કલિલ અશુદ્ધિઓ સામાન્ય રીતે ઋણ વીજભારિત હોય છે અને ફટકડી $(K_2SO_4 \cdot Al_2(SO_4)_3 \cdot 24H_2O)$ માંથી મળતા $Al^{3+}$ આયનો આ ઋણ વીજભારને તટસ્થ કરીને સ્કંદન (coagulation) પ્રેરે છે.

(C) તાજા બનાવેલા અવક્ષેપને યોગ્ય વિદ્યુતવિભાજ્યના થોડા જથ્થાને ઉમેરીને કલિલમય સોલમાં રૂપાંતરિત કરવાની પ્રક્રિયાને $Peptization$ (પેપ્ટીકરણ) કહેવામાં આવે છે.
આ કિસ્સામાં,$FeCl_3$ એ $Fe(OH)_3$ ના અવક્ષેપ માટે પેપ્ટીકરણ કરતા પદાર્થ તરીકે કાર્ય કરે છે,જે લાલ-કથ્થઈ રંગનું કલિલમય દ્રાવણ બનાવે છે.

(C) ફટકડી $(K_2SO_4 \cdot Al_2(SO_4)_3 \cdot 24H_2O)$ પાણીમાં $Al^{3+}$ આયનો આપે છે.
આ $Al^{3+}$ આયનો કાદવવાળા પાણીમાં રહેલા કલીલમય માટીના કણો પરના ઋણ વીજભારને તટસ્થ કરે છે.
આ પ્રક્રિયાને કારણે કણો એકઠા થઈને નીચે બેસી જાય છે,જેને સ્કંદન (Coagulation) કહેવામાં આવે છે.

(D) લાયોફિલિક સોલ ખૂબ જ સ્થિર હોય છે અને તેનું સરળતાથી સ્કંદન કરી શકાતું નથી.
તેઓ પ્રકૃતિમાં પ્રતિવર્તી હોય છે,એટલે કે સ્કંદન પછી તેને ફરીથી બનાવી શકાય છે.
તેઓ કોઈ વીજભાર ધરાવતા નથી.
તેથી,તે દ્રાવકમાં ખૂબ સ્થિર નથી તેવું વિધાન ખોટું છે.

(B) પાણીમાં જિલેટીન એક કલિલ દ્રાવણ બનાવે છે જેને $Gel$ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

(C) કોલોઇડલ કણોનું કદ સામાન્ય રીતે $1 \, nm$ થી $1000 \, nm$ ની વચ્ચે હોય છે,જે $10 \,\mathring{A}$ થી $10000 \,\mathring{A}$ ની સમકક્ષ છે.
આપેલા વિકલ્પોમાંથી,$10 \,\mathring{A}$ થી $1000 \,\mathring{A}$ ની શ્રેણી કોલોઇડલ કણો માટે સૌથી યોગ્ય છે.

(A) લોહી એક કલિલમય પ્રણાલી છે જેમાં વિક્ષિપ્ત કલા ઋણભારિત કણો (જેમ કે આલ્બ્યુમિન અને અન્ય પ્રોટીન) ધરાવે છે.
હાર્ડી-શુલ્ઝના નિયમ મુજબ,આયન પરના વીજભારનું મૂલ્ય વધતા તેની સ્કંદન ક્ષમતા વધે છે.
$FeCl_3$ વિયોજન પામીને $Fe^{3+}$ આયનો આપે છે.
$Fe^{3+}$ આયનો વધુ ધનભારિત હોવાથી,તેઓ લોહીના કલિલના ઋણભારને તટસ્થ કરે છે,જેનાથી સ્કંદન થાય છે અને લોહી વહેતું અટકે છે.

(C) $CMC$ (ક્રિટિકલ માઈસેલાઈઝેશન કોન્સન્ટ્રેશન) પર,સર્ફેક્ટન્ટના અણુઓ જોડાઈને માઈસેલ બનાવે છે.
સાબુ માટે $CMC$ નું મૂલ્ય આશરે $10^{-3} \ mol \ L^{-1}$ હોય છે.

(C) બેન્ઝીન એક અધ્રુવીય અણુ છે. 'જેવું દ્રાવ્ય તેવું દ્રાવક' ના સિદ્ધાંત મુજબ,અધ્રુવીય પદાર્થો અન્ય અધ્રુવીય પદાર્થો દ્વારા વધુ સારી રીતે વિખેરાય છે.
$m$-મિથાઈલ નોનિલબેન્ઝીન એ લાંબી હાઈડ્રોકાર્બન શૃંખલા અને વિસ્થાપિત બેન્ઝીન વલય ધરાવતો અધ્રુવીય અણુ છે,જે તેને અત્યંત લિપોફિલિક બનાવે છે અને અધ્રુવીય બેન્ઝીનને વિખેરવા માટે યોગ્ય બનાવે છે.
તેનાથી વિપરીત,વિકલ્પો $(A)$,$(B)$ અને $(D)$ માં ધ્રુવીય ક્રિયાશીલ સમૂહો (કાર્બોક્સિલેટ આયનો અથવા ક્લોરિન પરમાણુઓ) હોય છે,જે તેમને ઉભયધ્રુવી અથવા ધ્રુવીય બનાવે છે,તેથી તે શુદ્ધ અધ્રુવીય બેન્ઝીનને વિખેરવા માટે $m$-મિથાઈલ નોનિલબેન્ઝીન કરતા ઓછા યોગ્ય છે.

(B) કણો દ્વારા પ્રકાશના પ્રકીર્ણનની ઘટનાને $Tyndall$ અસર તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
આ અસર કલિલ દ્રાવણોમાં જોવા મળે છે કારણ કે કલિલ કણોનું કદ પ્રકાશનું બધી દિશામાં પ્રકીર્ણન કરવા માટે પૂરતું મોટું હોય છે.
સાચા દ્રાવણોમાં,કણો પ્રકાશનું પ્રકીર્ણન કરવા માટે ખૂબ નાના હોય છે,અને નિલંબિત દ્રાવણોમાં,કણો ખૂબ મોટા હોય છે અને ઘણીવાર નીચે બેસી જાય છે.

(D) લાયોફિલિક સોલની સ્થિરતા મુખ્યત્વે બે પરિબળોને કારણે હોય છે: કલિલ કણો પરનો વીજભાર અને કણોનું સોલ્વેશન (હાઇડ્રેશન).
લાયોફિલિક સોલને અસ્થિર બનાવવા માટે (એટલે કે સ્કંદન કરવા માટે),આ બંને સ્થિરતા આપતા પરિબળોને દૂર કરવા જરૂરી છે.
આ પ્રક્રિયા કણોના નિર્જલીકરણ માટે યોગ્ય દ્રાવક (જેમ કે આલ્કોહોલ અથવા એસિટોન) ઉમેરીને અને વીજભારને તટસ્થ કરવા માટે વિદ્યુતવિભાજ્ય ઉમેરીને કરવામાં આવે છે.
તેથી,આલ્કોહોલ અને વિદ્યુતવિભાજ્ય બંનેનો ઉમેરો લાયોફિલિક દ્રાવણને અસ્થિર બનાવે છે.

(A) વિવિધ કલિલની રક્ષણાત્મક ક્રિયાને ગોલ્ડ નંબરના સંદર્ભમાં દર્શાવવામાં આવે છે. તે $10 \ mL$ ગોલ્ડ સોલમાં $1 \ mL$ $10\%$ $NaCl$ નું દ્રાવણ ઉમેરવાથી થતા સ્કંદનને અટકાવવા માટે જરૂરી રક્ષણાત્મક કલિલના મિલિગ્રામમાં લઘુત્તમ જથ્થા તરીકે વ્યાખ્યાયિત કરવામાં આવે છે.

(B) જ્યારે વિક્ષિપ્ત કલા અને વિક્ષેપન માધ્યમ બંને પ્રવાહી હોય,ત્યારે તે કલિલ પ્રણાલીને પાયસ (Emulsion) કહેવામાં આવે છે,જેમ કે દૂધ,વેનિશિંગ ક્રીમ વગેરે.

(D) કલિલની સ્થિરતા કણો પરના વીજભાર દ્વારા જળવાય છે. વિદ્યુતવિભાજ્ય ઉમેરવાથી,કલિલ કણો પરનો વીજભાર તટસ્થ થાય છે. આનાથી કલિલ કણોનું સ્કંદન અથવા અવક્ષેપન થાય છે,જે અસરકારક રીતે કલિલનો નાશ કરે છે.

(B) એસોસિએટેડ કલિલ એવા પદાર્થો છે જે ઓછી સાંદ્રતાએ સામાન્ય પ્રબળ વિદ્યુતવિભાજ્ય તરીકે વર્તે છે,પરંતુ ઊંચી સાંદ્રતાએ 'માઈસેલ્સ' $(micelles)$ નામના સમૂહો બનાવવાને કારણે કલિલ ગુણધર્મ દર્શાવે છે.
સાબુનું દ્રાવણ એ એસોસિએટેડ કલિલનું ઉત્તમ ઉદાહરણ છે કારણ કે સાબુના અણુઓ (જેમ કે સોડિયમ સ્ટિયરેટ) પાણીમાં ક્રિટિકલ માઈસેલ કોન્સન્ટ્રેશન $(CMC)$ થી ઉપર માઈસેલ્સ બનાવે છે.

(A) વિદ્યુત પસાર કરવા પર કલિલ કણોનું વિરુદ્ધ વીજભારિત ઇલેક્ટ્રોડ તરફના સ્થળાંતરને કેટાફોરેસિસ કહેવામાં આવે છે. આ ઘટનાને ઇલેક્ટ્રોફોરેસિસ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે.

(A) ટિન્ડલ અસરને કલિલ સોલમાં હાજર કલિલ કણો દ્વારા પ્રકાશના પ્રકીર્ણન તરીકે વ્યાખ્યાયિત કરી શકાય છે.

(A) કલિલ દ્રાવણનો રંગ વિખેરાયેલા કણો દ્વારા વિખરાયેલા પ્રકાશની તરંગલંબાઇ પર આધાર રાખે છે.
આ તરંગલંબાઇ કણોના કદ અને સ્વભાવ પર આધાર રાખે છે.
સોનાના સોલના કિસ્સામાં,કલિલ કણોનું કદ તૈયારીની પદ્ધતિના આધારે બદલાય છે,જે પ્રકાશની વિવિધ તરંગલંબાઇના વિખેરણ તરફ દોરી જાય છે,પરિણામે અલગ-અલગ રંગો જોવા મળે છે.

(A) આર્સેનિયસ ઓક્સાઇડ $(As_2O_3)$ અને હાઇડ્રોજન સલ્ફાઇડ $(H_2S)$ વચ્ચેની પ્રક્રિયા દ્વિવિસ્થાપન પ્રક્રિયા છે:
$As_2O_3 + 3H_2S \rightarrow As_2S_3 (\text{sol}) + 3H_2O$.
આના પરિણામે $As_2S_3$ સોલ બને છે,જે ઋણ વીજભારિત કલિલ છે.
ઋણ વીજભાર કલિલ કણોની સપાટી પર $S^{2-}$ આયનોના અધિશોષણને કારણે હોય છે.

(A) $Tyndall \ effect$ એ મિશ્રણ કલિલ છે કે નહીં તે નક્કી કરવાની એક સરળ રીત છે.
જ્યારે પ્રકાશ સાચા દ્રાવણમાંથી પસાર થાય છે,ત્યારે પ્રકાશ દ્રાવણમાંથી સ્પષ્ટપણે પસાર થઈ જાય છે.
જો કે,જ્યારે પ્રકાશ કલિલ દ્રાવણમાંથી પસાર થાય છે,ત્યારે વિક્ષેપિત કલામાં રહેલા પદાર્થો પ્રકાશને બધી દિશામાં વિખેરે છે,જેનાથી કિરણનો માર્ગ દૃશ્યમાન થાય છે.