Catalyst and Catalysis Questions in Gujarati

(D) ઇન્હિબિટર્સ એવા પદાર્થો છે જે રાસાયણિક પ્રતિક્રિયાના દરને ઘટાડે છે. આ કિસ્સામાં,એસીટામાઇડ $H_2O_2$ ના વિઘટન માટે નકારાત્મક ઉદ્દીપક અથવા ઇન્હિબિટર તરીકે કાર્ય કરે છે.

(D) ઉદ્દીપક એવો પદાર્થ છે જે રાસાયણિક પ્રક્રિયાનો વેગ વધારે છે,પરંતુ પોતે કોઈ કાયમી રાસાયણિક ફેરફાર પામતો નથી.
પ્રક્રિયાનો વેગ વધારીને,તે પ્રક્રિયા પૂર્ણ થવા માટે અથવા સંતુલન પ્રાપ્ત કરવા માટે જરૂરી સમય ઘટાડે છે.

(A) એમોનિયાના ઓક્સિડેશન દ્વારા નાઈટ્રિક ઓક્સાઈડ બનાવવા માટે પ્લેટિનમ ઉદ્દીપક તરીકે કાર્ય કરે છે. આ પ્રક્રિયાનો ઉપયોગ નાઈટ્રિક એસિડની બનાવટની ઓસ્ટવાલ્ડ પદ્ધતિમાં થાય છે.
$4NH_3 + 5O_2 \xrightarrow{Pt, 750 \, ^oC} 4NO + 6H_2O$
$2NO + O_2 \to 2NO_2$
$4NO_2 + O_2 + 2H_2O \to 4HNO_3$

(D) $Platforming$ એ પેટ્રોલિયમ ઉદ્યોગમાં વપરાતી એક રાસાયણિક પ્રક્રિયા છે જેમાં નેપ્થાને $Platinum$ ઉદ્દીપક પરથી પસાર કરવામાં આવે છે જેથી ગેસોલિનની ગુણવત્તા સુધારી શકાય. તેથી,તે ઉદ્દીપક તરીકે $Platinum$ ના ઉપયોગને દર્શાવે છે. સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(B) કોઈપણ પદાર્થ જે રાસાયણિક પ્રતિક્રિયામાં ઉમેરવામાં આવે ત્યારે પ્રતિક્રિયાનો દર ઘટાડે છે અથવા અટકાવે છે તેને ઋણ ઉદ્દીપક કહેવામાં આવે છે.
$CHCl_3$ માં,જ્યારે $2$ ટકા ઇથેનોલ ઉમેરવામાં આવે છે,ત્યારે તે ક્લોરોફોર્મના ઝેરી કાર્બોનિલ ક્લોરાઈડ $(COCl_2)$ માં ઓક્સિડેશનને અટકાવે છે. આમ,ઇથેનોલ ઋણ ઉદ્દીપક તરીકે કાર્ય કરે છે.

(B) થર્માઇટ પદ્ધતિમાં ઉદ્દીપકનો ઉપયોગ થતો નથી. તે ધાતુના ઓક્સાઇડ અને ધાતુના પાવડર (સામાન્ય રીતે $Fe_2O_3$ અને $Al$) વચ્ચેની સ્વયં-સંચાલિત ઉષ્માક્ષેપક પ્રક્રિયા છે.

(B) ઉદીપક સક્રિયકરણ ઉર્જા $(E_a)$ ઘટાડીને પ્રક્રિયા માટે વૈકલ્પિક માર્ગ પૂરો પાડે છે. સક્રિયકરણ ઉર્જામાં ઘટાડો થવાથી,આપેલ તાપમાને પ્રક્રિયકના અણુઓનો મોટો અંશ ઉર્જા અવરોધને પાર કરી શકે છે,જેનાથી પ્રક્રિયાનો વેગ વધે છે.

(C) ઉદીપકના અધિશોષણ સિદ્ધાંત મુજબ,ઉદીપક એક સપાટી પૂરી પાડે છે જ્યાં પ્રક્રિયક અણુઓ અધિશોષિત થાય છે.
આનાથી ઉદીપકની સપાટી પર પ્રક્રિયકોની સ્થાનિક સાંદ્રતા વધે છે.
પરિણામે,અસરકારક અથડામણોની સંખ્યા વધે છે અને ઉદીપક ઓછી સક્રિયકરણ ઉર્જા $(E_a)$ વાળો વૈકલ્પિક માર્ગ પૂરો પાડે છે.
તેથી,પ્રક્રિયાનો વેગ વધે છે.

(D) ઉદ્દીપક એવો પદાર્થ છે જે રાસાયણિક પ્રક્રિયામાં કોઈ કાયમી ફેરફાર પામ્યા વિના પ્રક્રિયાનો વેગ વધારે છે. $1.$ તે ઓછી સક્રિયકરણ ઉર્જા $(E_a)$ સાથે પ્રક્રિયા માટે વૈકલ્પિક માર્ગ પૂરો પાડે છે. $2.$ સક્રિયકરણ ઉર્જા ઘટાડીને,તે વધુ પ્રક્રિયક અણુઓને ઉર્જા અવરોધ પાર કરવાની મંજૂરી આપે છે,જેનાથી પ્રક્રિયાનો વેગ વધે છે. $3.$ પરિણામે,પ્રણાલી ઓછા સમયમાં રાસાયણિક સંતુલનની સ્થિતિ પ્રાપ્ત કરે છે. તેથી,સમય અને સક્રિયકરણ ઉર્જા બંને સંબંધિત વિધાનો સાચા છે.

(A) બ્રાઉનનો ઉદ્દીપક એ પ્લેટિનમ ઉદ્દીપકનું એક વિશિષ્ટ સ્વરૂપ છે,જે $Pt/PtO_2$ (પ્લેટિનમ ઓક્સાઇડ) છે. તેનો ઉપયોગ સામાન્ય રીતે અસંતૃપ્ત સંયોજનોના હાઇડ્રોજનેશન માટે થાય છે.

(A) ઉદ્દીપક એવો પદાર્થ છે જે રાસાયણિક પ્રક્રિયામાં કોઈ કાયમી રાસાયણિક ફેરફાર પામ્યા વિના પ્રક્રિયાનો વેગ વધારે છે.
તે સક્રિયકરણ ઊર્જા ઘટાડીને વૈકલ્પિક પ્રક્રિયા માર્ગ પૂરો પાડે છે.
જોકે,ઉદ્દીપક એવી પ્રક્રિયા શરૂ કરી શકતું નથી જે ઉષ્માગતિશાસ્ત્રની દ્રષ્ટિએ શક્ય ન હોય.
તેથી,'ઉદ્દીપક પ્રક્રિયાની શરૂઆત કરે છે' તે વિધાન ખોટું છે.

(A) ઉદ્દીપક વિષ એવો પદાર્થ છે જે ઉદ્દીપકની સક્રિયતા ઘટાડે છે અથવા નાશ કરે છે. તે ઉદ્દીપકની સપાટી પરના સક્રિય સ્થાનો પર અધિશોષિત થઈને કાર્ય કરે છે,જેનાથી પ્રક્રિયકના અણુઓને આ સ્થાનો પર જોડાતા અટકાવે છે. તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(C) ઉદ્દીપક એવો પદાર્થ છે જે રાસાયણિક પ્રક્રિયાનો વેગ વધારે છે,પરંતુ પોતે કાયમી રાસાયણિક ફેરફાર પામતો નથી. તે સક્રિયકરણ ઉર્જા $(E_a)$ ઘટાડીને પ્રક્રિયા માટે વૈકલ્પિક માર્ગ પૂરો પાડે છે. પરિણામે,તે પ્રક્રિયાને સંતુલન સ્થિતિએ ઝડપથી પહોંચવામાં મદદ કરે છે,પરંતુ તે સંતુલન સ્થાન કે સંતુલન અચળાંક $(K_{eq})$ પર કોઈ અસર કરતું નથી.

(C) ઉદ્દીપકોને આકાર-વર્ણાત્મક ઉદ્દીપક કહેવામાં આવે છે કારણ કે તેમની ઉદ્દીપકીય પ્રક્રિયા ઉદ્દીપકની છિદ્રાળુ રચના અને પ્રક્રિયક તથા નીપજના અણુઓના કદ પર આધાર રાખે છે. $Zeolites$ એ આકાર-વર્ણાત્મક ઉદ્દીપકનું સૌથી સામાન્ય ઉદાહરણ છે. તેમની મધપૂડા જેવી રચના માત્ર ચોક્કસ કદના અણુઓને જ છિદ્રોમાં પ્રવેશવા અને પ્રક્રિયા કરવા દે છે,જે તેમને અત્યંત પસંદગીયુક્ત બનાવે છે.

(C) $Na_2SO_3$ નું હવા દ્વારા ઓક્સિડેશન સ્વયંભૂ થાય છે.
પરંતુ $Na_3AsO_3$ નું હવા દ્વારા ઓક્સિડેશન પોતાની મેળે થતું નથી.
જ્યારે બંને હાજર હોય છે,ત્યારે $Na_2SO_3$ નું ઓક્સિડેશન $Na_3AsO_3$ ના ઓક્સિડેશનને પ્રેરે છે.
આ ઘટના,જેમાં એક રાસાયણિક પ્રક્રિયા બીજી પ્રક્રિયાને પ્રેરે છે જે અન્યથા થતી નથી,તેને $Induced \text{ } catalysis$ (પ્રેરિત ઉદ્દીપન) કહેવામાં આવે છે.

(C) ઉદીપક એવો પદાર્થ છે જે સક્રિયકરણ ઊર્જા ઘટાડીને રાસાયણિક પ્રક્રિયાનો વેગ વધારે છે.
તે પુરોગામી અને પ્રતિગામી બંને પ્રક્રિયાઓ માટે સક્રિયકરણ ઊર્જાને સમાન પ્રમાણમાં ઘટાડે છે.
તેથી,તે પુરોગામી અને પ્રતિગામી બંને પ્રક્રિયાઓના વેગમાં સમાન વધારો કરે છે,જેનાથી સંતુલન અચળાંક $(K_{eq})$ બદલાયા વગર પ્રક્રિયા ઝડપથી સંતુલન પ્રાપ્ત કરે છે.

(B) ઘન ઉદ્દીપકની કાર્યક્ષમતા તેની સપાટી પર ઉપલબ્ધ મુક્ત સંયોજકતાની સંખ્યા પર આધાર રાખે છે.
આ મુક્ત સંયોજકતાઓ પ્રક્રિયક અણુઓના અધિશોષણ માટે સક્રિય સ્થાનો પૂરા પાડે છે,જે પ્રક્રિયાને સરળ બનાવે છે.

(A) તેલના હાઈડ્રોજીનેશનની પ્રક્રિયામાં,$Ni$ (નિકલ) ઉદ્દીપક તરીકે વપરાય છે. આ ઉદ્દીપકની કાર્યક્ષમતા વધારવા માટે,$Cu$ (કોપર) ને પ્રવર્ધક તરીકે ઉમેરવામાં આવે છે. તેથી,તેલના હાઈડ્રોજીનેશનમાં $Cu$ એ $Ni$ માટે પ્રવર્ધક તરીકે કાર્ય કરે છે.

(C) ઉદ્દીપક એવો પદાર્થ છે જે રાસાયણિક પ્રક્રિયામાં પોતે કોઈ કાયમી રાસાયણિક ફેરફાર પામ્યા વગર પ્રક્રિયાનો વેગ વધારે છે.
તે ઓછી સક્રિયકરણ ઉર્જા ધરાવતો વૈકલ્પિક પ્રક્રિયા માર્ગ પૂરો પાડીને કાર્ય કરે છે.
જોકે,ઉદ્દીપક પ્રક્રિયાના ગિબ્સ મુક્ત ઉર્જા ફેરફાર $(\Delta G)$ માં કોઈ ફેરફાર કરતું નથી,તેમજ તે પ્રક્રિયાના સંતુલન અચળાંકમાં પણ કોઈ ફેરફાર કરતું નથી.

(D) મિથાઈલ એસિટેટના જલવિભાજનમાં,પ્રક્રિયક (મિથાઈલ એસિટેટ) અને ઉદ્દીપક (એસિડ) બંને એક જ કલા (પ્રવાહી કલા) માં હોય છે.
તેથી,તે સમાંગ ઉદ્દીપનનું ઉદાહરણ છે.

(A) $(1)$ જ્યારે પ્રક્રિયકો અને ઉદ્દીપક સમાન કલામાં હોય,ત્યારે તે ઉદ્દીપનને સમાંગ ઉદ્દીપન કહે છે.
$(2)$ પ્રક્રિયક $(H_2O_2)$ અને ઉદ્દીપક $(Br^-)$ બંને જલીય $(aq)$ કલામાં છે.
$(3)$ તેથી,આ સમાંગ ઉદ્દીપનનું ઉદાહરણ છે.

(B) સમાંગ ઉદ્દીપનમાં પ્રક્રિયકો અને ઉદ્દીપક સમાન ભૌતિક અવસ્થામાં હોય છે.
સંપર્ક પ્રક્રિયામાં $SO_2$ (વાયુ) અને $O_2$ (વાયુ) ની પ્રક્રિયા $V_2O_5$ (ઘન) ઉદ્દીપકની હાજરીમાં થાય છે,જે વિષમાંગ ઉદ્દીપનનું ઉદાહરણ છે.
ચેમ્બર પ્રક્રિયામાં $NO$ (વાયુ) ઉદ્દીપક તરીકે વપરાય છે,જે સમાંગ ઉદ્દીપન છે.
એસિડની હાજરીમાં ખાંડનું જળવિભાજન પણ સમાંગ ઉદ્દીપન છે.

(D) સાચો જવાબ $D$ છે.
એમોનિયા $(NH_3)$ ના ઔદ્યોગિક ઉત્પાદન માટે હેબર પ્રક્રિયામાં,ઝીણા વિભાજિત લોખંડ $(Fe)$ નો ઉદ્દીપક તરીકે અને મોલિબ્ડેનમ $(Mo)$ નો પ્રમોટર તરીકે ઉપયોગ થાય છે.
$Ni$ (નિકલ) નો ઉપયોગ સામાન્ય રીતે તેલના હાઇડ્રોજનેશનમાં ઉદ્દીપક તરીકે થાય છે,એમોનિયાના સંશ્લેષણમાં નહીં.
તેથી,'એમોનિયાની બનાવટમાં $Ni$ નો ઉદ્દીપક તરીકે ઉપયોગ થાય છે' તે વિધાન ખોટું છે.

(D) ઉદ્દીપક એવો પદાર્થ છે જે રાસાયણિક પ્રક્રિયામાં કોઈ કાયમી રાસાયણિક ફેરફાર પામ્યા વિના પ્રક્રિયાનો દર વધારે છે.
$1$. તે ઓછી સક્રિયકરણ ઊર્જા સાથે વૈકલ્પિક માર્ગ પૂરો પાડીને પ્રક્રિયાનો દર બદલે છે.
$2$. તે સંતુલન સ્થિતિ ઝડપથી પ્રાપ્ત કરવામાં મદદ કરે છે,પરંતુ તે સંતુલન અચળાંક બદલતું નથી.
$3$. ઉદ્દીપક એવી પ્રક્રિયા શરૂ કરી શકતું નથી જે થર્મોડાયનેમિકલી અશક્ય હોય.
$4$. તે અણુઓની સરેરાશ ગતિકીય ઊર્જાને અસર કરતું નથી,કારણ કે તે તાપમાનનું વિધેય છે.
તેથી,વિકલ્પો $A$,$B$,અને $C$ લાક્ષણિકતાઓ છે,જ્યારે $D$ નથી.

(C) $V_2O_5$ ઉદ્દીપકનો ઉપયોગ સલ્ફ્યુરિક એસિડ $(H_2SO_4)$ ના ઉત્પાદન માટે કોન્ટેક્ટ પ્રોસેસમાં થાય છે.
એમોનિયા $(NH_3)$ ના ઉત્પાદન માટેની હેબર-બોશ પ્રોસેસમાં લોખંડ $(Fe)$ ઉદ્દીપક તરીકે અને મોલિબ્ડેનમ $(Mo)$ પ્રમોટર તરીકે વપરાય છે.
તેથી,$V_2O_5 :$ હેબર-બોશ પ્રોસેસનું જોડકું ખોટું છે.

(D) ઉદ્દીપક એ એવો પદાર્થ છે જે રાસાયણિક પ્રક્રિયામાં પોતે કોઈ કાયમી રાસાયણિક ફેરફાર પામ્યા વિના પ્રક્રિયાનો વેગ બદલે છે. તે પ્રક્રિયાનો વેગ વધારી શકે છે (ધન ઉદ્દીપક) અથવા ઘટાડી શકે છે (ઋણ ઉદ્દીપક). તેથી,સૌથી સચોટ વિધાન એ છે કે તે પ્રક્રિયાનો વેગ બદલે છે.

(A) ઉદ્દીપક એ એવો પદાર્થ છે જે રાસાયણિક પ્રક્રિયાના વેગમાં વધારો કરે છે પરંતુ પોતે કાયમી રાસાયણિક ફેરફાર પામતો નથી.
તે ઓછી સક્રિયકરણ ઊર્જા $(E_a)$ ધરાવતો વૈકલ્પિક પ્રક્રિયા માર્ગ પૂરો પાડીને કાર્ય કરે છે.
તેથી,તે સક્રિયકરણ ઊર્જામાં ફેરફાર કરતું નથી તે વિધાન ખોટું છે.
ઉદ્દીપકો ઘણીવાર પ્રક્રિયાને સરળ બનાવવા માટે પ્રક્રિયકો સાથે કામચલાઉ મધ્યવર્તી સંકુલ બનાવે છે,અને ઉત્સેચક ઉદ્દીપન તેની અત્યંત વિશિષ્ટતા માટે જાણીતું છે.

(A) અધિશોષણના ઉદ્દીપકીય સિદ્ધાંત મુજબ,પ્રક્રિયા નીચેના તબક્કાઓ દ્વારા થાય છે:
$1$. પ્રક્રિયકોનું ઉદ્દીપકની સપાટી પર પ્રસરણ.
$2$. ઉદ્દીપકની સપાટી પર પ્રક્રિયક અણુઓનું અધિશોષણ.
$3$. મધ્યવર્તી સંયોજનના નિર્માણ દ્વારા ઉદ્દીપકની સપાટી પર રાસાયણિક પ્રક્રિયા થવી.
$4$. સપાટી પરથી નીપજોનું અપશોષણ.
$5$. સપાટી પરથી નીપજોનું પ્રસરણ.
ઉદ્દીપકના સક્રિય કેન્દ્રો પર પ્રક્રિયકોનું અધિશોષણ થવાથી સપાટી પર પ્રક્રિયકોની સાંદ્રતા વધે છે,જેનાથી અથડામણોની સંખ્યા વધે છે અને પ્રક્રિયાનો દર વધે છે. વધુમાં,ઉદ્દીપક ઓછી સક્રિયકરણ ઊર્જા ધરાવતો વૈકલ્પિક માર્ગ પૂરો પાડે છે.

(B) $ZSM-5$ એ પેટ્રોકેમિકલ ઉદ્યોગમાં વપરાતો એક પ્રકારનો ઝિઓલાઇટ ઉદ્દીપક છે.
તેનો ઉપયોગ ખાસ કરીને આલ્કોહોલ (જેમ કે મિથેનોલ) ને નિર્જલીકરણ દ્વારા સીધા જ ગેસોલિન (પેટ્રોલ) માં રૂપાંતરિત કરવા માટે થાય છે,જે હાઇડ્રોકાર્બનનું મિશ્રણ આપે છે.

(B) હેબર પ્રક્રિયામાં,પ્રક્રિયા આ મુજબ છે: $N_2(g) + 3H_2(g) \rightleftharpoons 2NH_3(g)$.
અહીં,ઝીણો ભૂકો કરેલો $Fe$ ઉદ્દીપક તરીકે વપરાય છે જે પ્રક્રિયાનો વેગ વધારે છે.
$Mo$ (મોલિબ્ડેનમ) નો ઉપયોગ $Fe$ ઉદ્દીપકની કાર્યક્ષમતા વધારવા માટે પ્રવર્ધક તરીકે થાય છે.
તેથી,$Fe$ ઉદ્દીપક તરીકે અને $Mo$ પ્રવર્ધક તરીકે વર્તે છે.

(B) $H_2SO_4$ ની બનાવટની સંપર્ક વિધિમાં,$SO_2$ નું $SO_3$ માં ઓક્સિડેશન પ્લેટીનાઈઝર એસ્બેટોસ દ્વારા ઉદ્દીપિત થાય છે.
અહીં પ્રક્રિયકો ($SO_2$ અને $O_2$ વાયુઓ) અને ઉદ્દીપક (ઘન પ્લેટીનાઈઝર એસ્બેટોસ) અલગ-અલગ ભૌતિક અવસ્થામાં હોવાથી,તે વિષમાંગ ઉદ્દીપનનું ઉદાહરણ છે.

(B) $H_2SO_4$ ની બનાવટની સંપર્ક પ્રક્રિયામાં,$SO_2$ નું $SO_3$ માં ઓક્સિડેશન પ્લેટિનમ $(Pt)$ અથવા વેનેડિયમ પેન્ટોક્સાઇડ $(V_2O_5)$ દ્વારા ઉદ્દીપિત થાય છે.
અશુદ્ધિ તરીકે હાજર $As_2O_3$ (આર્સેનિક ઓક્સાઇડ) પ્લેટિનમ ઉદ્દીપક માટે ઉદ્દીપકીય વિષ તરીકે કામ કરે છે,કારણ કે તે ઉદ્દીપકની સક્રિય સાઇટ્સ સાથે જોડાય છે અને તેની કાર્યક્ષમતા ઘટાડે છે.

(A) ઉદ્દીપક એવો પદાર્થ છે જે રાસાયણિક પ્રક્રિયામાં કોઈ કાયમી ફેરફાર પામ્યા વિના પ્રક્રિયાનો દર વધારે છે.
તે ઓછી સક્રિયકરણ શક્તિ $(E_a)$ ધરાવતો વૈકલ્પિક માર્ગ પૂરો પાડીને કાર્ય કરે છે.
તે પુરોગામી અને પ્રતિગામી બંને પ્રક્રિયાઓને સમાન માત્રામાં વેગ આપે છે,જેથી પ્રણાલી ઝડપથી સંતુલન પ્રાપ્ત કરી શકે છે.
જોકે,ઉદ્દીપક સંતુલનબિંદુ અથવા સંતુલન અચળાંક $(K_{eq})$ બદલતું નથી.
તેથી,ઉદ્દીપક સંતુલનબિંદુ બદલે છે તે વિધાન ખોટું છે.

(A) હાઈડ્રોજન પેરોક્સાઈડ $(H_2O_2)$ નું વિઘટન એક ઉદ્દીપકીય પ્રક્રિયા છે.
એસિટેનિલાઈડ આ પ્રક્રિયા માટે ઋણ ઉદ્દીપક અથવા અવરોધક તરીકે કાર્ય કરે છે.
તે મધ્યવર્તી ઘટકો સાથે પ્રક્રિયા કરીને અથવા સિસ્ટમમાં હાજર ઉદ્દીપકને નિષ્ક્રિય કરીને $H_2O_2$ ના વિઘટનનો દર ઘટાડે છે.
તેથી,તેને અવરોધક તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.

(B) $SO_3$ ના ઉત્પાદન માટેની સંપર્ક વિધિ (Contact process) માં $Pt$ ઉદ્દીપક તરીકે કાર્ય કરે છે.
$As_2O_3$ (આર્સેનિક ઓક્સાઈડ) પ્રક્રિયક વાયુઓમાં અશુદ્ધિ તરીકે હાજર હોય છે.
આ $As_2O_3$ એ $Pt$ ઉદ્દીપકની સપાટી પર અધિશોષિત થાય છે,જેનાથી તેની ઉદ્દીપકીય સક્રિયતા ઘટે છે.
તેથી,$As_2O_3$ એ ઉદ્દીપકીય વિષ તરીકે કાર્ય કરે છે.

(D) ઝિયોલાઈટસ એ ત્રિ-પરિમાણીય જાળીદાર રચના ધરાવતા એલ્યુમિનો સિલિકેટ છે.
તેઓ સ્વભાવે સુક્ષ્મ છિદ્રાળુ હોય છે, જે તેમને આણ્વિય ચાળણી $\text{(molecular sieves)}$ તરીકે કાર્ય કરવા દે છે.
ઝિયોલાઈટસનું સામાન્ય રાસાયણિક સૂત્ર $M_{x/n}[(AlO_2)_x(SiO_2)_y] \cdot mH_2O$ છે.
તેમની રચનાને કારણે, તેઓ સામાન્ય રીતે $260 \ pm$ થી $740 \ pm$ ની વચ્ચે છિદ્રનું કદ ધરાવે છે.
તેથી, આપેલા તમામ વિધાનો સાચા છે.

(B) $Autocatalysis$ (આપમેળે થતું ઉદ્દીપન) માં,પ્રક્રિયામાં બનતી કોઈ એક નિપજ તે જ પ્રક્રિયા માટે ઉદ્દીપક તરીકે કાર્ય કરે છે.
ઉદાહરણ તરીકે,ઇથાઇલ એસિટેટનું જળવિભાજન: $CH_3COOC_2H_5 + H_2O \rightarrow CH_3COOH + C_2H_5OH$.
અહીં,ઉત્પન્ન થતું એસિટિક એસિડ $(CH_3COOH)$ સ્વયં-ઉદ્દીપક તરીકે કાર્ય કરે છે.

(A) ઝિયોલાઈટ્સ એ આકાર-વર્ણાત્મક (shape-selective) ઉદ્દીપકો છે જેનો ઉપયોગ પેટ્રોકેમિકલ ઉદ્યોગમાં હાઇડ્રોકાર્બનના ક્રેકિંગ અને આઇસોમેરાઇઝેશન પ્રક્રિયાઓ માટે વ્યાપકપણે થાય છે. $ZSM-5$ એ જાણીતો ઝિયોલાઈટ ઉદ્દીપક છે જે આલ્કોહોલને સીધા ગેસોલિનમાં રૂપાંતરિત કરવા માટે વપરાય છે. તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(C) $KMnO_4$ અને ઓક્ઝેલિક એસિડ $(H_2C_2O_4)$ વચ્ચેની પ્રક્રિયા સલ્ફ્યુરિક એસિડ $(H_2SO_4)$ ની હાજરીમાં નીચે મુજબ થાય છે:
$2KMnO_4 + 3H_2SO_4 + 5H_2C_2O_4 \rightarrow K_2SO_4 + 2MnSO_4 + 8H_2O + 10CO_2$.
આ પ્રક્રિયામાં,$Mn^{2+}$ આયનો નીપજ તરીકે ઉત્પન્ન થાય છે.
આ $Mn^{2+}$ આયનો પ્રક્રિયાનો વેગ વધારે છે,જેને સ્વયં ઉદ્દીપન (autocatalysis) કહેવામાં આવે છે.
તેથી,$Mn^{2+}$ સ્વયં ઉદ્દીપક તરીકે વર્તે છે.

(D) ઝિયોલાઈટ એ જલીય સોડિયમ એલ્યુમિનોસિલિકેટ્સ છે જે છિદ્રાળુ બંધારણ ધરાવે છે.
તેનો ઉપયોગ પાણીને નરમ કરવા માટે થાય છે કારણ કે તે કઠિન પાણીમાં રહેલા $Ca^{2+}$ અને $Mg^{2+}$ આયનો સાથે $Na^+$ આયનોની આપ-લે કરે છે.
તે તેની આયન-વિનિમય ગુણધર્મોને કારણે કેટાયોનિક વિનિમય તરીકે કાર્ય કરે છે.
તેનો ઉપયોગ પેટ્રોકેમિકલ ઉદ્યોગમાં આકાર-પસંદગીયુક્ત ઉદ્દીપક તરીકે પણ વ્યાપકપણે થાય છે (દા.ત.,$ZSM-5$).
તેથી,આપેલા તમામ વિધાનો સાચા છે.

(A) એસિડિક માધ્યમમાં ઓકઝેલીક એસિડ $(H_2C_2O_4)$ અને પોટેશિયમ પરમેંગેનેટ $(KMnO_4)$ વચ્ચેની પ્રક્રિયા નીચે મુજબ છે: $2MnO_4^- + 5H_2C_2O_4 + 6H^+ \rightarrow 2Mn^{2+} + 10CO_2 + 8H_2O$.
આ પ્રક્રિયામાં,$Mn^{2+}$ આયનો નીપજ તરીકે ઉત્પન્ન થાય છે.
આ $Mn^{2+}$ આયનો પ્રક્રિયા માટે સ્વયં ઉદ્દીપક તરીકે કાર્ય કરે છે,જે $Mn^{2+}$ ની સાંદ્રતા વધવાની સાથે પ્રક્રિયાનો વેગ વધારે છે.
તેથી,પ્રક્રિયા શરૂઆતમાં ધીમી હોય છે અને એકવાર થોડા $Mn^{2+}$ બની જાય પછી ખૂબ જ ઝડપી બને છે.
આ ઘટનાને સ્વયં ઉદ્દીપન કહેવામાં આવે છે.

(B) પ્રક્રિયામાં,જો કોઈ એક નીપજ પ્રક્રિયા માટે ઉદ્દીપક તરીકે કાર્ય કરે,તો આ ઘટનાને $Autocatalysis$ (સ્વયં ઉદ્દીપન) કહેવામાં આવે છે.
ઉદાહરણ તરીકે,એસ્ટરનું જળવિભાજન: $CH_3COOC_2H_5 + H_2O \rightarrow CH_3COOH + C_2H_5OH$.
અહીં,ઉત્પન્ન થયેલ એસિટિક એસિડ $(CH_3COOH)$ સ્વયં ઉદ્દીપક તરીકે કાર્ય કરે છે.

(C) હેબર પ્રક્રિયામાં $Fe$ ઉદ્દીપક તરીકે વપરાય છે.
ફ્રિડલ-ક્રાફ્ટ પ્રક્રિયામાં નિર્જળ $AlCl_3$ ઉદ્દીપક તરીકે વપરાય છે.
તેલના હાઈડ્રોજીનેશનમાં $Ni$ (નિકલ) ઉદ્દીપક તરીકે વપરાય છે,$Fe$ નહીં.
સંપર્ક વિધિ (Contact process) માં $SO_2$ નું $SO_3$ માં ઓક્સિડેશન કરવા માટે $V_2O_5$ ઉદ્દીપક તરીકે વપરાય છે.
તેથી,તેલના હાઈડ્રોજીનેશન અંગેનું વિધાન ખોટું છે.

(B) રેની નીકલ એ નીકલ-એલ્યુમિનિયમ મિશ્રધાતુમાંથી મેળવેલ નીકલનો બનેલો ઝીણા કણો ધરાવતો ઘન ઉદ્દીપક છે.
તે નીકલ-એલ્યુમિનિયમ મિશ્રધાતુને સોડિયમ હાઈડ્રોક્સાઈડ $(NaOH)$ ના સાંદ્ર જલીય દ્રાવણ સાથે પ્રક્રિયા કરીને બનાવવામાં આવે છે.
એલ્યુમિનિયમ $NaOH$ ના દ્રાવણમાં ઓગળી જાય છે,અને પાછળ અત્યંત છિદ્રાળુ,ઝીણા વિભાજિત નીકલનો અવશેષ રહે છે જેને રેની નીકલ કહેવામાં આવે છે.
પ્રક્રિયા આ મુજબ છે: $2Al + 2NaOH + 6H_2O \rightarrow 2Na[Al(OH)_4] + 3H_2$.