Catalyst and Catalysis Questions in Gujarati

(D) ઉદ્દીપક $X$ ઓછી સક્રિયકરણ ઊર્જા સાથે પ્રક્રિયા માટે વૈકલ્પિક માર્ગ પૂરો પાડે છે.
તે પુરોગામી અને પ્રતિગામી બંને પ્રક્રિયાઓના વેગમાં સમાન પ્રમાણમાં વધારો કરે છે.
તેથી,તે સંતુલનની સ્થિતિ અથવા સંતુલન અચળાંક ($K_c$ અથવા $K_p$) ના મૂલ્યને બદલતું નથી.
આમ,સાચું વિધાન એ છે કે તે પ્રક્રિયાના સંતુલન અચળાંકને અસર કરતું નથી.

(B) $NH_3$ ના ઉત્પાદન માટે હેબર પ્રક્રિયામાં $Fe$ નો ઉપયોગ ઉદ્દીપક તરીકે અને $Mo$ નો ઉપયોગ પ્રમોટર (વર્ધક) તરીકે થાય છે.

(B) ઉદ્દીપક ઓછી સક્રિયકરણ ઉર્જા $(E_a)$ સાથેનો વૈકલ્પિક પ્રક્રિયા માર્ગ પૂરો પાડે છે.
ઉર્જા અવરોધ ઘટાડીને,પ્રક્રિયક અણુઓનો મોટો અંશ થ્રેશોલ્ડ ઉર્જા કરતા વધારે ઉર્જા ધરાવે છે,જેનાથી પ્રક્રિયાનો વેગ વધે છે.

(B) ઉદ્દીપક ઓછી સક્રિયકરણ ઉર્જા $(E_a)$ સાથે વૈકલ્પિક પ્રક્રિયા માર્ગ પૂરો પાડે છે.
સક્રિયકરણ ઉર્જા ઘટાડીને,આપેલ તાપમાને પ્રક્રિયક અણુઓનો મોટો અંશ ઉર્જા અવરોધને પાર કરવા માટે પૂરતી ઉર્જા ધરાવે છે,જેનાથી પ્રક્રિયાનો દર વધે છે.

(A) ઉદ્દીપક માત્ર સક્રિયકરણ ઉર્જાને અસર કરે છે.
તે પ્રક્રિયાની સક્રિયકરણ ઉર્જા $(E_a)$ ઘટાડે છે.
તે સંતુલન અચળાંક $(K_{eq})$,પ્રક્રિયા એન્ટ્રોપી $(\Delta S)$ અથવા પ્રક્રિયા એન્થાલ્પી $(\Delta H)$ ને અસર કરતું નથી.
તેથી,માત્ર સક્રિયકરણ ઉર્જા બદલાય છે.

(A) ઉદ્દીપનના અધિશોષણ સિદ્ધાંત મુજબ,ઉદ્દીપક એક સપાટી પૂરી પાડે છે જ્યાં પ્રક્રિયક અણુઓ અધિશોષિત થાય છે.
આ અધિશોષણ સક્રિય કેન્દ્રો પર પ્રક્રિયકોની સાંદ્રતા વધારે છે અને,સૌથી મહત્વની વાત એ છે કે,તે ઓછી સક્રિયકરણ ઊર્જા સાથેનો વૈકલ્પિક માર્ગ પૂરો પાડે છે,જેનાથી પ્રક્રિયાનો દર વધે છે.

(C) ઉદ્દીપનનો અધિશોષણ સિદ્ધાંત $Heterogeneous \ catalysis$ (વિષમાંગ ઉદ્દીપન) ને લાગુ પડે છે.
આ પ્રક્રિયામાં,પ્રક્રિયક અણુઓ ઘન ઉદ્દીપકની સપાટી પર અધિશોષિત થાય છે,જે સપાટી પર પ્રક્રિયકોની સાંદ્રતા વધારે છે અને પ્રક્રિયાને સરળ બનાવે છે.

(B) ઉદ્દીપક એ એવો પદાર્થ છે જે રાસાયણિક પ્રક્રિયામાં પોતે કોઈ કાયમી રાસાયણિક ફેરફાર પામ્યા વગર પ્રક્રિયાનો વેગ બદલે છે.
તે પ્રક્રિયાનો વેગ વધારી શકે છે (ધન ઉદ્દીપક) અથવા ઘટાડી શકે છે (ઋણ ઉદ્દીપક).
તેથી,તેનો ઉપયોગ પ્રક્રિયાનો વેગ બદલવા માટે થાય છે.

(D) સાચો જવાબ $(D)$ છે.
ઉદ્દીપક એવો પદાર્થ છે જે રાસાયણિક પ્રક્રિયામાં પોતે કોઈ કાયમી રાસાયણિક ફેરફાર પામ્યા વિના પ્રક્રિયાનો વેગ વધારે છે.
તે ઓછી સક્રિયકરણ ઉર્જા સાથે વૈકલ્પિક પ્રક્રિયા માર્ગ પૂરો પાડે છે,પરંતુ તે પ્રક્રિયાના એકંદર તત્વયોગમિતિમાં ભાગ લેતો નથી અને અંતે અપરિવર્તિત રીતે પાછો મેળવી શકાય છે.

(A) હેબરની પ્રક્રિયામાં,એમોનિયાનું સંશ્લેષણ નીચે મુજબની પ્રક્રિયા દ્વારા દર્શાવવામાં આવે છે: $N_{2(g)} + 3H_{2(g)} \rightleftharpoons 2NH_{3(g)}$.
પ્રક્રિયાનો વેગ વધારવા માટે ઉદ્દીપક તરીકે ઝીણા વિભાજિત આયર્ન $(Fe)$ નો ઉપયોગ થાય છે.
આયર્ન ઉદ્દીપકની કાર્યક્ષમતા વધારવા માટે મોલિબ્ડેનમ $(Mo)$ નો પ્રમોટર તરીકે ઉપયોગ થાય છે.
તેથી,સાચું વિધાન એ છે કે ઉદ્દીપક તરીકે ઝીણા વિભાજિત આયર્નનો ઉપયોગ થાય છે.

(D) પોટેશિયમ ક્લોરેટ $(KClO_3)$ નું વિઘટન એક ધીમી પ્રક્રિયા છે.
જ્યારે મેંગેનીઝ ડાયોક્સાઇડ $(MnO_2)$ ઉમેરવામાં આવે છે,ત્યારે તે ધન ઉદ્દીપક તરીકે કાર્ય કરે છે.
ઉદ્દીપક ઓછી સક્રિયકરણ ઊર્જા સાથે વૈકલ્પિક પ્રક્રિયા માર્ગ પૂરો પાડે છે,જેનાથી પ્રક્રિયાનો વેગ વધે છે.
સંતુલિત રાસાયણિક સમીકરણ છે: $2KClO_3 \xrightarrow{MnO_2} 2KCl + 3O_2$.

(D) $Zeolites$ એ આકાર-પસંદગીયુક્ત $(shape-selective)$ ઉદ્દીપકો છે.
તેમની ઉદ્દીપકીય ક્રિયા છિદ્ર રચના,છિદ્રના મુખનું કદ અને $Zeolite$ માળખામાં રહેલા પોલાણના કદ પર આધાર રાખે છે.
તેથી,આ તમામ પરિબળો પ્રતિક્રિયાને અસર કરે છે.

(A) ઉદ્દીપક પ્રક્રિયા માટે વૈકલ્પિક માર્ગ પૂરો પાડે છે જેમાં સક્રિયકરણ ઉર્જા $(E_a)$ ઓછી હોય છે.
સક્રિયકરણ ઉર્જા ઘટાડવાથી,પ્રક્રિયક અણુઓનો મોટો અંશ આપેલ તાપમાને ઉર્જા અવરોધને પાર કરવા માટે પૂરતી ઉર્જા ધરાવે છે.
આનાથી પ્રક્રિયાનો દર વધે છે.
ઉદ્દીપકો પ્રક્રિયાની થર્મોડાયનેમિક ગુણધર્મો જેવી કે મુક્ત ઉર્જા ફેરફાર $(\Delta G)$ અથવા એન્થાલ્પી ફેરફાર $(\Delta H)$ ને બદલતા નથી.

(B) સ્વયં-ઉદ્દીપન એ એક એવી પ્રક્રિયા છે જેમાં રાસાયણિક પ્રક્રિયા દરમિયાન બનતી નીપજોમાંથી કોઈ એક નીપજ તે જ પ્રક્રિયા માટે ઉદ્દીપક તરીકે કાર્ય કરે છે.
જેમ જેમ પ્રક્રિયા આગળ વધે છે,તેમ નીપજની સાંદ્રતા વધે છે,જે પ્રક્રિયાના વેગમાં વધારો કરે છે.
તેથી,સ્વયં-ઉદ્દીપનના કિસ્સામાં,નીપજ પ્રક્રિયાને ઉદ્દીપ્ત કરે છે.

(B) સાચો જવાબ $(B)$ છે.
આપેલ પ્રક્રિયામાં,સુક્રોઝ $(C_{12}H_{22}O_{11})$ જલીય અવસ્થામાં છે,પાણી $(H_2O)$ પ્રવાહી અવસ્થામાં છે અને ઉદ્દીપક મંદ $H_2SO_4$ પણ પ્રવાહી/જલીય અવસ્થામાં છે.
જ્યારે પ્રક્રિયક અને ઉદ્દીપક સમાન ભૌતિક અવસ્થામાં હોય,ત્યારે તેને સમાંગ ઉદ્દીપક કહેવામાં આવે છે.

(A) $Zymase$ ઉત્સેચક ગ્લુકોઝનું ઇથેનોલ અને કાર્બન ડાયોક્સાઇડમાં આથવણ લાવવા માટે જવાબદાર છે.
રાસાયણિક પ્રક્રિયા નીચે મુજબ છે:
$C_6H_{12}O_6 \xrightarrow{\text{Zymase}} 2C_2H_5OH + 2CO_2$

(D) ઉદ્દીપક એવો પદાર્થ છે જે રાસાયણિક પ્રક્રિયામાં પોતે કોઈ કાયમી રાસાયણિક ફેરફાર પામ્યા વગર પ્રક્રિયાનો વેગ વધારે છે.
$1$. તે ઓછી સક્રિયકરણ ઉર્જા $(E_a)$ સાથેનો વૈકલ્પિક માર્ગ પૂરો પાડે છે.
$2$. જોકે તે પ્રક્રિયાની ક્રિયાવિધિમાં ભાગ લઈ શકે છે,પરંતુ પ્રક્રિયાના અંતે તે પુનઃપ્રાપ્ત થાય છે.
$3$. તે પુરોગામી અને પ્રતિગામી બંને પ્રક્રિયાઓને સમાન રીતે ઝડપી બનાવે છે,તેથી તે સંતુલન અચળાંક $(K_{eq})$ અથવા સંતુલનની સ્થિતિમાં ફેરફાર કરતું નથી.
તેથી,આપેલા તમામ વિધાનો સાચા છે.

(D) ઉદ્દીપક સક્રિયકરણ ઉર્જા ઘટાડીને પ્રતિક્રિયા માટે વૈકલ્પિક માર્ગ પૂરો પાડે છે. તે પ્રતિક્રિયાના થર્મોડાયનેમિક ગુણધર્મો જેવા કે પ્રક્રિયકો અથવા નીપજોની એન્થાલ્પીમાં ફેરફાર કરતું નથી,અને તે સંતુલન અચળાંકમાં પણ ફેરફાર કરતું નથી. તેથી,વિધાન $D$ સાચું છે.

(A) ઉદ્દીપક સંતુલન અચળાંક બદલતું નથી કારણ કે તે પુરોગામી અને પ્રતિગામી બંને પ્રતિક્રિયાઓના દરને સમાન પ્રમાણમાં અસર કરે છે.
તે ઓછી સક્રિયકરણ ઉર્જા સાથે વૈકલ્પિક પ્રતિક્રિયા માર્ગ પૂરો પાડે છે,જે પ્રતિક્રિયાનો દર વધારે છે.
તે અણુઓની સરેરાશ ગતિજ ઉર્જા $(K.E.)$ વધારતું નથી.

(C) ઉદ્દીપક એવો પદાર્થ છે જે સક્રિયકરણ ઊર્જા ઘટાડીને રાસાયણિક પ્રક્રિયાનો વેગ વધારે છે.
તે પ્રક્રિયાના સંતુલન અચળાંક અથવા કુલ ગિબ્સ મુક્ત ઊર્જા ફેરફાર $(\Delta G)$ માં કોઈ ફેરફાર કરતું નથી.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $(C)$ છે.

(D) ઉદ્દીપક ઓછી સક્રિયકરણ ઊર્જા ધરાવતો વૈકલ્પિક પ્રક્રિયા માર્ગ પૂરો પાડે છે. તેથી,$(d)$ જ્યારે પ્રક્રિયામાં ઉદ્દીપકનો ઉપયોગ થાય ત્યારે સક્રિયકરણ ઊર્જા બદલાય છે.

(C) ઓક્ઝેલિક એસિડ $(H_2C_2O_4)$ અને એસિડિક પોટેશિયમ પરમેંગેનેટ $(KMnO_4)$ વચ્ચેની પ્રક્રિયા ઓરડાના તાપમાને ધીમી હોય છે.
જેમ જેમ પ્રક્રિયા આગળ વધે છે,તેમ $Mn^{2+}$ આયનો ઉત્પન્ન થાય છે.
આ $Mn^{2+}$ આયનો પ્રક્રિયા માટે ઉદ્દીપક તરીકે કાર્ય કરે છે,જે તેનો વેગ વધારે છે.
કારણ કે પ્રક્રિયાની નીપજ પોતે જ ઉદ્દીપક તરીકે કાર્ય કરે છે,આ ઘટનાને સ્વયં-ઉદ્દીપન (autocatalysis) કહેવામાં આવે છે અને પદાર્થને સ્વયં-ઉદ્દીપક (autocatalyst) કહેવામાં આવે છે.

(D) ઉદ્દીપક એવો પદાર્થ છે જે ઓછી સક્રિયકરણ ઉર્જા $(E_a)$ સાથે વૈકલ્પિક માર્ગ પૂરો પાડીને પ્રક્રિયાનો દર વધારે છે.
વિષમાંગ ઉદ્દીપનમાં,પ્રક્રિયકો અને ઉદ્દીપક અલગ-અલગ કલામાં હોય છે,અને પ્રક્રિયા ઉદ્દીપકની સપાટી પર થાય છે.
વિધાન $A$ સાચું છે કારણ કે ઉદ્દીપકો સક્રિયકરણ ઉર્જા ઘટાડે છે.
વિધાન $B$ સાચું છે કારણ કે ઉદ્દીપક ઘણીવાર પ્રક્રિયકો સાથે મધ્યવર્તી સપાટીના સંયોજનો બનાવે છે.
વિધાન $C$ સાચું છે કારણ કે ઉદ્દીપકની સપાટી પર પ્રક્રિયકોનું અધિશોષણ એ એક મુખ્ય પગલું છે.
વિધાન $D$ ખોટું છે કારણ કે કોઈપણ ઉદ્દીપકનું પ્રાથમિક કાર્ય પ્રક્રિયાની સક્રિયકરણ ઉર્જાને બદલવાનું (ખાસ કરીને ઘટાડવાનું) છે.

(C) ઉદ્દીપકનું કાર્ય સક્રિયકરણ ઉર્જા (activation energy) ઘટાડીને પ્રક્રિયાની ઝડપ વધારવાનું છે.
તે પુરોગામી અને પ્રતિગામી પ્રક્રિયાને સમાન રીતે અસર કરતું હોવાથી,તે સંતુલન સ્થાન અથવા પ્રક્રિયાના કોઈપણ ઉષ્માગતિશાસ્ત્રીય પાસાઓને બદલતું નથી.
વધુમાં,ઉદ્દીપક પ્રક્રિયામાં ભાગ લેતું નથી,તેથી તે પ્રક્રિયાના અંતે રાસાયણિક રીતે બદલાતું નથી.

(A) ઉદ્દીપક એવો પદાર્થ છે જે ઓછી સક્રિયકરણ ઉર્જા સાથે વૈકલ્પિક માર્ગ પૂરો પાડીને રાસાયણિક પ્રક્રિયાનો દર વધારે છે.
તે એવી પ્રક્રિયા શરૂ કરતું નથી જે અન્યથા ન થતી હોય.
તે પ્રક્રિયાના સંતુલન અચળાંકને બદલતું નથી,કારણ કે તે પુરોગામી અને પ્રતિગામી બંને પ્રક્રિયાઓને સમાન રીતે ઝડપી બનાવે છે.

(A) પ્રક્રિયા $2SO_{2(g)} + O_{2(g)} \longrightarrow 2SO_{3(g)}$ એ ઉદ્દીપક તરીકે પ્લેટિનાઇઝ્ડ એસ્બેસ્ટોસની હાજરીમાં થાય છે.
અહીં ઉદ્દીપક (પ્લેટિનાઇઝ્ડ એસ્બેસ્ટોસ,જે ઘન છે) અને પ્રક્રિયકો (વાયુઓ) અલગ-અલગ ભૌતિક અવસ્થામાં હોવાથી,આ વિષમાંગ ઉદ્દીપનનું ઉદાહરણ છે.

(D) વનસ્પતિ તેલના હાઇડ્રોજનેશન દ્વારા ઘન ચરબી (જેમ કે ઘી) બનાવવા માટેની પ્રક્રિયા ઉદ્દીપકીય પ્રક્રિયા છે.
આ પ્રક્રિયા માટે $Ni$ (નિકલ) નો ઉપયોગ વિષમાંગ ઉદ્દીપક તરીકે થાય છે.
પ્રક્રિયા નીચે મુજબ છે: $\text{Oil} + H_2 \xrightarrow{Ni} \text{Ghee}$.

(A) $Ostwald$ પ્રક્રિયામાં,પ્લેટિનમ ગેજનો ઉદ્દીપક તરીકે ઉપયોગ કરીને એમોનિયાનું નાઈટ્રિક એસિડમાં ઓક્સિડેશન કરવામાં આવે છે.
$4NH_{3} + 5O_{2} \xrightarrow[1100 \ K]{Pt \ gauge} 4NO + 6H_{2}O$
$2NO + O_{2} \rightarrow 2NO_{2}$
$4NO_{2} + 2H_{2}O + O_{2} \rightarrow 4HNO_{3}$

(B) એસિડ $(H^+)$ ની હાજરીમાં એસ્ટરનું જળવિભાજન એ એસિડ-ઉદ્દીપિત પ્રતિક્રિયાનું ઉત્તમ ઉદાહરણ છે. \\ આ પ્રક્રિયામાં,પ્રોટોન એસ્ટરના કાર્બોનિલ ઓક્સિજનને પ્રોટોનેટ કરીને ઉદ્દીપક તરીકે કાર્ય કરે છે,જે કાર્બોનિલ કાર્બનને વધુ ઇલેક્ટ્રોફિલિક બનાવે છે અને પાણી દ્વારા ન્યુક્લિયોફિલિક હુમલા માટે સક્રિય કરે છે. \\ કારણ કે ઉદ્દીપક (પ્રોટોન) અને પ્રક્રિયકો (એસ્ટર અને પાણી) એક જ કળામાં (પ્રવાહી) છે,તેને સમાંગ ઉદ્દીપન,ખાસ કરીને એસિડ-બેઇઝ ઉદ્દીપન તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.

(B) ઉદ્દીપક એવો પદાર્થ છે જે પ્રતિક્રિયા માટે વૈકલ્પિક માર્ગ પૂરો પાડીને સક્રિયકરણ ઉર્જા ઘટાડે છે. સામાન્ય રીતે,ઉદ્દીપક પ્રતિક્રિયાની ગતિ વધારે છે.
હેબર પદ્ધતિમાં $Fe$ ઉદ્દીપક તરીકે વપરાય છે.
ઓસ્ટવાલ્ડ પદ્ધતિમાં $Pt/Rh$ ઉદ્દીપક તરીકે વપરાય છે.
સંપર્ક પદ્ધતિમાં $V_2O_5$ ઉદ્દીપક તરીકે વપરાય છે.
થર્મિટ પદ્ધતિમાં એલ્યુમિનિયમ દ્વારા ધાતુના ઓક્સાઇડનું રિડક્શન થાય છે,જેમ કે $2 Al + Fe_2O_3 \rightarrow Al_2O_3 + 2 Fe$. આ એક અત્યંત ઉષ્માક્ષેપક,સ્વયં-સંચાલિત રેડોક્સ પ્રતિક્રિયા છે જેમાં ઉદ્દીપકની જરૂર પડતી નથી.

(C) તેલના હાઇડ્રોજનેશનમાં ઉદ્દીપક તરીકે ઝીણી ભૂકી કરેલ નિકલ $(Ni)$ નો ઉપયોગ થાય છે,આયર્ન $(Fe)$ નો નહીં.
તેથી,વિકલ્પ $C$ માં આપેલ વિધાન ખોટું છે.

(D) ઉદ્દીપક એવો પદાર્થ છે જે પ્રક્રિયામાં પોતે કોઈ કાયમી રાસાયણિક ફેરફાર પામ્યા વગર રાસાયણિક પ્રક્રિયાનો વેગ બદલે છે.

(B) ઉદ્દીપક એવો પદાર્થ છે જે પ્રક્રિયાના અંતે પોતે વપરાયા વગર પ્રક્રિયાનો વેગ વધારે છે.
એ નોંધવું મહત્વપૂર્ણ છે કે ઉદ્દીપક એવી પ્રક્રિયા શરૂ કરી શકતું નથી જે ઉષ્માગતિશાસ્ત્રની દ્રષ્ટિએ શક્ય ન હોય.
તે માત્ર સક્રિયકરણ ઊર્જા ઘટાડે છે,જેનાથી પ્રક્રિયાનો વેગ વધે છે.
તેથી,ઉદ્દીપક પ્રક્રિયા શરૂ કરી શકે છે તે વિધાન ખોટું છે.

(B) જ્યારે પ્રક્રિયકો અને ઉદ્દીપક સમાન ભૌતિક અવસ્થામાં હોય ત્યારે તેને સમાંગ ઉદ્દીપન કહેવાય છે.
પ્રતિક્રિયા $2SO_{2(g)} + O_{2(g)} \xrightarrow{NO_{(g)}} 2SO_{3(g)}$ માં,બંને પ્રક્રિયકો ($SO_2$ અને $O_2$) અને ઉદ્દીપક $(NO)$ વાયુ અવસ્થામાં છે.
તેથી,આ પ્રતિક્રિયા સમાંગ ઉદ્દીપન દર્શાવે છે.
બાકીના તમામ વિકલ્પોમાં,ઉદ્દીપક ઘન અવસ્થામાં છે જ્યારે પ્રક્રિયકો વાયુ અવસ્થામાં છે,જે વિષમાંગ ઉદ્દીપન દર્શાવે છે.

(D) $H_2SO_4$ ના ઉત્પાદન માટેની સંપર્ક વિધિમાં,પ્લેટિનાઇઝ્ડ એસ્બેસ્ટોસ $SO_2$ ના $SO_3$ માં ઓક્સિડેશન માટે ઉદ્દીપક તરીકે કાર્ય કરે છે.
અશુદ્ધિ તરીકે હાજર $As_2O_3$ (આર્સેનિક ઓક્સાઇડ) ઉદ્દીપક વિષ તરીકે કાર્ય કરે છે,જે ઉદ્દીપકની સક્રિય સાઇટ્સ સાથે જોડાય છે અને તેની કાર્યક્ષમતા ઘટાડે છે.
$2SO_2 + O_2 \xrightarrow[As_2O_3 \text{ (વિષ)}]{\text{પ્લેટિનાઇઝ્ડ એસ્બેસ્ટોસ (ઉદ્દીપક)}} 2SO_3$

(D) ધન ઉદ્દીપકનું કાર્ય સક્રિયકરણ ઉર્જા ઘટાડવાનું અને તેથી પુરોગામી દિશામાં પ્રક્રિયાનો દર વધારવાનું છે. તેથી,વિધાન કે ધન ઉદ્દીપકો સક્રિયકરણ ઉર્જા વધારે છે તે ખોટું છે. આમ,વિકલ્પ $(D)$ ખોટો છે.

(D) વિકલ્પ $(D)$ ખોટો છે. એમોનિયાના ઔદ્યોગિક ઉત્પાદનમાં,જેને $Haber$ પ્રક્રિયા તરીકે ઓળખવામાં આવે છે,તેમાં ઉદ્દીપક તરીકે $Fe$ નો ઉપયોગ થાય છે,$Ni$ નો નહીં.

(B) જ્યારે ઉદ્દીપક અને પ્રક્રિયકો સમાન ભૌતિક અવસ્થામાં હોય,ત્યારે તેને સમાંગ ઉદ્દીપન કહેવામાં આવે છે.
ઉદાહરણ તરીકે,$NO$ વાયુની હાજરીમાં $SO_2$ નું $SO_3$ માં ઓક્સિડેશન એ સમાંગ ઉદ્દીપન છે કારણ કે બધા ઘટકો વાયુ અવસ્થામાં છે.

(C) સલ્ફર ડાયોક્સાઇડ $(SO_2)$ નું સલ્ફર ટ્રાયોક્સાઇડ $(SO_3)$ માં ઓક્સિડેશન એ સલ્ફ્યુરિક એસિડના ઉત્પાદન માટેની કોન્ટેક્ટ પ્રોસેસનું મુખ્ય પગલું છે.
આ પ્રક્રિયામાં વેનેડિયમ$(V)$ ઓક્સાઇડ $(V_2O_5)$ ઉદ્દીપક તરીકે વપરાય છે.
રાસાયણિક સમીકરણ: $2SO_2(g) + O_2(g) \xrightarrow{V_2O_5} 2SO_3(g)$.

(B) પ્રક્રિયા $2SO_{2(g)} + O_{2(g)} \to 2SO_{3(g)}$ એ સલ્ફ્યુરિક એસિડના ઉત્પાદન માટેની સંપર્ક વિધિ (Contact Process) નું મુખ્ય સોપાન છે.
આ પ્રક્રિયા ધીમી છે અને તેને યોગ્ય દરે આગળ વધવા માટે $Pt$ અથવા $V_2O_5$ જેવા ઉદ્દીપકની જરૂર પડે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $(B)$ છે.

(B) ઉદ્દીપકો સામાન્ય રીતે બહારના પદાર્થો હોય છે,પરંતુ ક્યારેક પ્રક્રિયામાં બનતી નીપજો પૈકીની એક નીપજ ઉદ્દીપક તરીકે વર્તે છે. આવા ઉદ્દીપકને $autocatalyst$ કહેવામાં આવે છે અને આ ઘટનાને $autocatalysis$ (સ્વયં-ઉદ્દીપન) કહેવાય છે.

(A) એડમનો ઉદ્દીપક એ પ્લેટિનમ ડાયોક્સાઇડ,$PtO_2$ નું સામાન્ય નામ છે,જે હાઇડ્રોજનેશન પ્રક્રિયાઓમાં ઉદ્દીપક તરીકે વપરાય છે.
પ્રક્રિયાના માધ્યમમાં રિડક્શન થવાથી,તે ઝીણા વિભાજિત પ્લેટિનમ ધાતુ બનાવે છે,જે સક્રિય ઉદ્દીપક તરીકે કાર્ય કરે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $(A)$ છે.

(D) ઉદ્દીપક એવો પદાર્થ છે જે રાસાયણિક પ્રક્રિયામાં પોતે કોઈ કાયમી રાસાયણિક ફેરફાર પામ્યા વિના પ્રક્રિયાનો વેગ વધારે છે. પ્રક્રિયાના અંતે,ઉદ્દીપક તેના $Mass$ (દળ) અને $Chemical \ composition$ (રાસાયણિક બંધારણ) ની દ્રષ્ટિએ અપરિવર્તિત રહે છે.

(C) વિલ્હેમ ઓસ્ટવાલ્ડે ઉદ્દીપકને એક એવા પદાર્થ તરીકે વ્યાખ્યાયિત કર્યો જે રાસાયણિક પ્રક્રિયાના વેગમાં ફેરફાર કરે છે પરંતુ પોતે કોઈ કાયમી રાસાયણિક ફેરફાર પામતો નથી.

(B) ઉદ્દીપક એ એવો પદાર્થ છે જે પ્રક્રિયાની એકંદર ઊર્જાને અસર કર્યા વિના પ્રક્રિયાના વેગમાં ફેરફાર કરે છે.

(D) ઉદ્દીપક એવો પદાર્થ છે જે પ્રક્રિયાની એકંદર ઉર્જાને અસર કર્યા વિના પ્રક્રિયાનો વેગ વધારે છે.

(A) સાચો જવાબ $A$ છે. જે ઉદ્દીપકીય પ્રક્રિયામાં પ્રક્રિયકો અને ઉદ્દીપક અલગ-અલગ ભૌતિક અવસ્થામાં હોય તેને વિષમાંગ ઉદ્દીપન કહેવામાં આવે છે.
$N_{2(g)} + 3H_{2(g)} \xrightarrow{Fe(s)} 2NH_{3(g)}$
આ પ્રક્રિયામાં,પ્રક્રિયકો ($N_2$ અને $H_2$) વાયુ અવસ્થામાં છે,જ્યારે ઉદ્દીપક $(Fe)$ ઘન અવસ્થામાં છે. તેથી,આ વિષમાંગ ઉદ્દીપનનું ઉદાહરણ છે.

(B) $H_2O_2$ નું વિઘટન એ એક પ્રક્રિયા છે જેને ફોસ્ફોરિક એસિડ $(H_3PO_4)$ જેવા પદાર્થો ઉમેરીને ધીમી કરી શકાય છે.
આ પદાર્થોને ઇન્હિબિટર અથવા નેગેટિવ કેટાલિસ્ટ (ઋણ ઉદ્દીપક) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે,કારણ કે તે રાસાયણિક પ્રક્રિયાનો દર ઘટાડે છે.

(D) ઉદ્દીપક એવો પદાર્થ છે જે પોતે કોઈ કાયમી રાસાયણિક ફેરફાર પામ્યા વિના રાસાયણિક પ્રક્રિયાનો દર વધારે છે. તે ઓછી સક્રિયકરણ ઊર્જા સાથે વૈકલ્પિક પ્રક્રિયા માર્ગ પૂરો પાડે છે. તેથી,વિકલ્પ $D$ સૌથી સચોટ વર્ણન છે કારણ કે તે પ્રક્રિયાની ક્રિયાવિધિમાં ભાગ લે છે (મધ્યવર્તી સંયોજનો બનાવીને) પરંતુ અંતે તે પુનઃપ્રાપ્ત થાય છે.

(C) ઉદ્દીપક એ એક એવો પદાર્થ છે જે રાસાયણિક પ્રક્રિયાનો વેગ વધારે છે અને સંતુલન પ્રાપ્ત કરવા માટેનો સમય ઘટાડે છે.