અ Gujarati
Properties of Haloalkanes Questions in Gujarati
Class 12 Chemistry · Haloalkanes and Haloarenes · Properties of Haloalkanes
1196+
Questions
Gujarati
Language
100%
With Solutions
Showing 46 of 1196 questions in Gujarati
1101
MediumMCQ
વિધાન $(A)$: પ્રકાશીય સક્રિય $2-$બ્રોમોઓક્ટેનનું $S_N1$ જળવિભાજન $(\pm)-$ઓક્ટેન$-2-$ઓલ બનાવે છે.
કારણ $(R)$: આ પ્રક્રિયા સમતલીય કાર્બોકેટાયન દ્વારા આગળ વધે છે જેના પર ન્યુક્લિયોફાઇલ બંને બાજુથી હુમલો કરી શકે છે.
સાચો જવાબ છે
કારણ $(R)$: આ પ્રક્રિયા સમતલીય કાર્બોકેટાયન દ્વારા આગળ વધે છે જેના પર ન્યુક્લિયોફાઇલ બંને બાજુથી હુમલો કરી શકે છે.
સાચો જવાબ છે
A
$(A)$ અને $(R)$ બંને સાચા છે,$(R)$ એ $(A)$ ની સાચી સમજૂતી છે
B
$(A)$ અને $(R)$ બંને સાચા છે પરંતુ $(R)$ એ $(A)$ ની સાચી સમજૂતી નથી
C
$(A)$ સાચું છે પરંતુ $(R)$ ખોટું છે
D
$(A)$ ખોટું છે પરંતુ $(R)$ સાચું છે
Solution
(A) $S_N1$ પ્રક્રિયામાં સમતલીય કાર્બોકેટાયન મધ્યવર્તી બને છે.
$2-$બ્રોમોઓક્ટેનના કિસ્સામાં,બ્રોમાઈડ આયન દૂર થવાથી સમતલીય કાર્બોકેટાયન બને છે.
કાર્બોકેટાયન સમતલીય હોવાથી,ન્યુક્લિયોફાઇલ (દા.ત.,$OH^-$) આગળ અથવા પાછળની બાજુથી સમાન સંભાવના સાથે હુમલો કરી શકે છે.
આનાથી રેસેમિક મિશ્રણ બને છે,જેને $(\pm)-$ઓક્ટેન$-2-$ઓલ તરીકે દર્શાવવામાં આવે છે.
તેથી,વિધાન $(A)$ અને કારણ $(R)$ બંને સાચા છે,અને કારણ $(R)$ એ વિધાન $(A)$ ની સાચી સમજૂતી છે.
$2-$બ્રોમોઓક્ટેનના કિસ્સામાં,બ્રોમાઈડ આયન દૂર થવાથી સમતલીય કાર્બોકેટાયન બને છે.
કાર્બોકેટાયન સમતલીય હોવાથી,ન્યુક્લિયોફાઇલ (દા.ત.,$OH^-$) આગળ અથવા પાછળની બાજુથી સમાન સંભાવના સાથે હુમલો કરી શકે છે.
આનાથી રેસેમિક મિશ્રણ બને છે,જેને $(\pm)-$ઓક્ટેન$-2-$ઓલ તરીકે દર્શાવવામાં આવે છે.
તેથી,વિધાન $(A)$ અને કારણ $(R)$ બંને સાચા છે,અને કારણ $(R)$ એ વિધાન $(A)$ ની સાચી સમજૂતી છે.
0 likes
View Solution1102
EasyMCQ
$S_{N}2$ પ્રક્રિયા જેમાં વિન્યાસનું વ્યુત્ક્રમણ (inversion) થાય છે,તે એક પ્રકાશીય સક્રિય સંયોજન $Z$ સાથે થાય છે. સંયોજન $Z$ કયું છે?
A
$CH_3CH_2X$
B
$(CH_3)_2CHX$
C
$CH_3CH_2CH(CH_3)X$
D
$(CH_3)_3CX$
Solution
(C) કોઈપણ સંયોજન પ્રકાશીય સક્રિય હોવા માટે તેમાં કાઈરલ કાર્બન પરમાણુ (ચાર અલગ અલગ સમૂહો સાથે જોડાયેલ કાર્બન) હોવો જરૂરી છે.
$S_{N}2$ પ્રક્રિયામાં,ન્યુક્લિયોફાઈલ લિવિંગ ગ્રુપની વિરુદ્ધ દિશામાંથી ઇલેક્ટ્રોફિલિક કાર્બન પર હુમલો કરે છે,જેના પરિણામે વિન્યાસનું વ્યુત્ક્રમણ (Walden inversion) થાય છે.
ચાલો વિકલ્પોનું વિશ્લેષણ કરીએ:
$(A)$ $CH_3CH_2X$: $X$ સાથે જોડાયેલ કાર્બન બે સમાન $H$ પરમાણુઓ સાથે જોડાયેલ છે. તે અકાઈરલ છે.
$(B)$ $(CH_3)_2CHX$: $X$ સાથે જોડાયેલ કાર્બન બે સમાન $CH_3$ સમૂહો સાથે જોડાયેલ છે. તે અકાઈરલ છે.
$(C)$ $CH_3CH_2CH(CH_3)X$: $X$ સાથે જોડાયેલ કાર્બન $H$,$CH_3$,$CH_2CH_3$ અને $X$ સાથે જોડાયેલ છે. ચારેય સમૂહો અલગ હોવાથી,આ કાર્બન કાઈરલ છે,જે સંયોજનને પ્રકાશીય સક્રિય બનાવે છે.
$(D)$ $(CH_3)_3CX$: $X$ સાથે જોડાયેલ કાર્બન ત્રણ સમાન $CH_3$ સમૂહો સાથે જોડાયેલ છે. તે અકાઈરલ છે.
તેથી,પ્રકાશીય સક્રિય સંયોજન $Z$ એ $CH_3CH_2CH(CH_3)X$ છે.
$S_{N}2$ પ્રક્રિયામાં,ન્યુક્લિયોફાઈલ લિવિંગ ગ્રુપની વિરુદ્ધ દિશામાંથી ઇલેક્ટ્રોફિલિક કાર્બન પર હુમલો કરે છે,જેના પરિણામે વિન્યાસનું વ્યુત્ક્રમણ (Walden inversion) થાય છે.
ચાલો વિકલ્પોનું વિશ્લેષણ કરીએ:
$(A)$ $CH_3CH_2X$: $X$ સાથે જોડાયેલ કાર્બન બે સમાન $H$ પરમાણુઓ સાથે જોડાયેલ છે. તે અકાઈરલ છે.
$(B)$ $(CH_3)_2CHX$: $X$ સાથે જોડાયેલ કાર્બન બે સમાન $CH_3$ સમૂહો સાથે જોડાયેલ છે. તે અકાઈરલ છે.
$(C)$ $CH_3CH_2CH(CH_3)X$: $X$ સાથે જોડાયેલ કાર્બન $H$,$CH_3$,$CH_2CH_3$ અને $X$ સાથે જોડાયેલ છે. ચારેય સમૂહો અલગ હોવાથી,આ કાર્બન કાઈરલ છે,જે સંયોજનને પ્રકાશીય સક્રિય બનાવે છે.
$(D)$ $(CH_3)_3CX$: $X$ સાથે જોડાયેલ કાર્બન ત્રણ સમાન $CH_3$ સમૂહો સાથે જોડાયેલ છે. તે અકાઈરલ છે.
તેથી,પ્રકાશીય સક્રિય સંયોજન $Z$ એ $CH_3CH_2CH(CH_3)X$ છે.
0 likes
View Solution1103
EasyMCQ
નીચેનામાંથી કોનું ડિહાઇડ્રોહેલોજિનેશન (dehydrohalogenation) દર સૌથી ઓછો છે?
A
$CH_3-CH_2-CH_2-Br$
B
$CH_3-CH_2-CH_2-Cl$
C
$CH_3-CH_2-CH_2-I$
D
$CH_3-CH(CH_3)-CH_2I$
Solution
(B) ડિહાઇડ્રોહેલોજિનેશનનો દર $C-X$ બંધની મજબૂતી પર આધાર રાખે છે.
બંધ વિયોજન ઉર્જાનો ક્રમ $C-Cl > C-Br > C-I$ છે.
$C-Cl$ બંધ સૌથી મજબૂત હોવાથી,તેને તોડવું સૌથી મુશ્કેલ છે,તેથી આલ્કાઇલ ક્લોરાઇડનો ડિહાઇડ્રોહેલોજિનેશન દર આલ્કાઇલ બ્રોમાઇડ અને આલ્કાઇલ આયોડાઇડની સરખામણીમાં સૌથી ઓછો હોય છે.
આપેલા વિકલ્પોમાંથી,$CH_3-CH_2-CH_2-Cl$ માં $C-X$ બંધ સૌથી મજબૂત છે,જેના પરિણામે ડિહાઇડ્રોહેલોજિનેશનનો દર સૌથી ઓછો છે.
બંધ વિયોજન ઉર્જાનો ક્રમ $C-Cl > C-Br > C-I$ છે.
$C-Cl$ બંધ સૌથી મજબૂત હોવાથી,તેને તોડવું સૌથી મુશ્કેલ છે,તેથી આલ્કાઇલ ક્લોરાઇડનો ડિહાઇડ્રોહેલોજિનેશન દર આલ્કાઇલ બ્રોમાઇડ અને આલ્કાઇલ આયોડાઇડની સરખામણીમાં સૌથી ઓછો હોય છે.
આપેલા વિકલ્પોમાંથી,$CH_3-CH_2-CH_2-Cl$ માં $C-X$ બંધ સૌથી મજબૂત છે,જેના પરિણામે ડિહાઇડ્રોહેલોજિનેશનનો દર સૌથી ઓછો છે.
0 likes
View Solution1104
EasyMCQ
નીચેના આલ્કાઈલ બ્રોમાઈડની $S_N1$ પ્રતિક્રિયાઓ પ્રત્યેની પ્રતિક્રિયાત્મકતાનો ક્રમ શું છે?
$a$) $(CH_3)_2CHBr$
$b$) $CH_3CH_2Br$
$c$) $(CH_3)_3CBr$
$a$) $(CH_3)_2CHBr$
$b$) $CH_3CH_2Br$
$c$) $(CH_3)_3CBr$
A
$a > b > c$
B
$b > a > c$
C
$c > a > b$
D
$c > b > a$
Solution
(C) $S_N1$ પ્રતિક્રિયાઓ માટે આલ્કાઈલ હેલાઈડની પ્રતિક્રિયાત્મકતા દર-નિર્ધારક તબક્કા દરમિયાન બનતા કાર્બોકેટાયન મધ્યવર્તીની સ્થિરતા પર આધાર રાખે છે.
$S_N1$ પ્રતિક્રિયાત્મકતાનો ક્રમ: $\text{તૃતીયક} (3^{\circ}) > \text{દ્વિતીયક} (2^{\circ}) > \text{પ્રાથમિક} (1^{\circ}) > \text{મિથાઈલ}$.
આપેલા સંયોજનોમાં:
$a$) $(CH_3)_2CHBr$ એ દ્વિતીયક $(2^{\circ})$ આલ્કાઈલ બ્રોમાઈડ છે.
$b$) $CH_3CH_2Br$ એ પ્રાથમિક $(1^{\circ})$ આલ્કાઈલ બ્રોમાઈડ છે.
$c$) $(CH_3)_3CBr$ એ તૃતીયક $(3^{\circ})$ આલ્કાઈલ બ્રોમાઈડ છે.
તેથી,બનતા કાર્બોકેટાયનની સ્થિરતાનો ક્રમ $(CH_3)_3C^+ > (CH_3)_2CH^+ > CH_3CH_2^+$ છે.
આમ,પ્રતિક્રિયાત્મકતાનો ક્રમ $c > a > b$ છે.
$S_N1$ પ્રતિક્રિયાત્મકતાનો ક્રમ: $\text{તૃતીયક} (3^{\circ}) > \text{દ્વિતીયક} (2^{\circ}) > \text{પ્રાથમિક} (1^{\circ}) > \text{મિથાઈલ}$.
આપેલા સંયોજનોમાં:
$a$) $(CH_3)_2CHBr$ એ દ્વિતીયક $(2^{\circ})$ આલ્કાઈલ બ્રોમાઈડ છે.
$b$) $CH_3CH_2Br$ એ પ્રાથમિક $(1^{\circ})$ આલ્કાઈલ બ્રોમાઈડ છે.
$c$) $(CH_3)_3CBr$ એ તૃતીયક $(3^{\circ})$ આલ્કાઈલ બ્રોમાઈડ છે.
તેથી,બનતા કાર્બોકેટાયનની સ્થિરતાનો ક્રમ $(CH_3)_3C^+ > (CH_3)_2CH^+ > CH_3CH_2^+$ છે.
આમ,પ્રતિક્રિયાત્મકતાનો ક્રમ $c > a > b$ છે.
0 likes
View Solution1105
MediumMCQ
નીચેનામાંથી કયું વિધાન ખોટું છે તે ઓળખો?
A
$2-$બ્રોમોપેન્ટેનનું ડીહાઈડ્રોબ્રોમિનેશન મુખ્ય નીપજ તરીકે પેન્ટ$-1-$ઈન આપે છે.
B
ફ્રીઓન $12$ સ્વાર્ટ્સ પ્રક્રિયા દ્વારા બનાવવામાં આવે છે.
C
$CHCl_3$ ને બંધ,ઘેરા રંગની બોટલોમાં સંગ્રહિત કરવામાં આવે છે.
D
$CHCl_3$ ના લાંબા ગાળાના સંપર્કથી લીવરને નુકસાન થાય છે.
Solution
(A) $2-$બ્રોમોપેન્ટેનનું ડીહાઈડ્રોબ્રોમિનેશન સેટઝેફના નિયમને અનુસરે છે,જે જણાવે છે કે વધુ વિસ્થાપિત આલ્કીન મુખ્ય નીપજ છે. તેથી,પેન્ટ$-2-$ઈન મુખ્ય નીપજ છે,પેન્ટ$-1-$ઈન નહીં. પ્રક્રિયા નીચે મુજબ છે: $CH_3-CH_2-CH_2-CH(Br)-CH_3$ $\xrightarrow{alc. KOH} CH_3-CH_2-CH=CH-CH_3 \text{ (મુખ્ય)} + CH_3-CH_2-CH_2-CH=CH_2 \text{ (ગૌણ)}$. આમ,વિધાન $A$ ખોટું છે.
0 likes
View Solution1106
EasyMCQ
નીચેનામાંથી કયું $S_{N}2$ પ્રક્રિયા પ્રત્યે વધુ સક્રિય છે?
A
$ (CH_{3})_{3}CX $
B
$ (CH_{3})_{2}CHX $
C
$ CH_{3}CH_{2}X $
D
$ CH_{3}X $
Solution
(D) $S_{N}2$ પ્રક્રિયાની ક્રિયાવિધિ એક જ તબક્કામાં થાય છે જેમાં ન્યુક્લિયોફાઇલ ઇલેક્ટ્રોફિલિક કાર્બન પર પાછળની બાજુથી હુમલો કરે છે.
$S_{N}2$ પ્રક્રિયાના વેગમાં અવકાશી અવરોધ (Steric hindrance) મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.
જેમ ઇલેક્ટ્રોફિલિક કાર્બન સાથે જોડાયેલા આલ્કાઇલ સમૂહોની સંખ્યા વધે છે,તેમ અવકાશી અવરોધ વધે છે,જે ન્યુક્લિયોફાઇલના અભિગમને મુશ્કેલ બનાવે છે.
$S_{N}2$ પ્રત્યે સક્રિયતાનો ક્રમ: $Methyl \ halide > 1^{\circ} \ alkyl \ halide > 2^{\circ} \ alkyl \ halide > 3^{\circ} \ alkyl \ halide$ છે.
આપેલા વિકલ્પોમાંથી,$CH_{3}X$ એ મિથાઈલ હેલાઈડ છે,જેમાં સૌથી ઓછો અવકાશી અવરોધ છે અને તેથી તે $S_{N}2$ પ્રક્રિયાઓ પ્રત્યે સૌથી વધુ સક્રિય છે.
$S_{N}2$ પ્રક્રિયાના વેગમાં અવકાશી અવરોધ (Steric hindrance) મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.
જેમ ઇલેક્ટ્રોફિલિક કાર્બન સાથે જોડાયેલા આલ્કાઇલ સમૂહોની સંખ્યા વધે છે,તેમ અવકાશી અવરોધ વધે છે,જે ન્યુક્લિયોફાઇલના અભિગમને મુશ્કેલ બનાવે છે.
$S_{N}2$ પ્રત્યે સક્રિયતાનો ક્રમ: $Methyl \ halide > 1^{\circ} \ alkyl \ halide > 2^{\circ} \ alkyl \ halide > 3^{\circ} \ alkyl \ halide$ છે.
આપેલા વિકલ્પોમાંથી,$CH_{3}X$ એ મિથાઈલ હેલાઈડ છે,જેમાં સૌથી ઓછો અવકાશી અવરોધ છે અને તેથી તે $S_{N}2$ પ્રક્રિયાઓ પ્રત્યે સૌથી વધુ સક્રિય છે.
0 likes
View Solution1107
MediumMCQ
નીચેની પ્રક્રિયા ધ્યાનમાં લો:
$CH_3-CH_2-CH(Br)-CH_3 \xrightarrow{alc. KOH, \Delta} CH_3-CH_2-CH=CH_2 (I) + CH_3-CH=CH-CH_3 (II)$
નીચેનામાંથી કયા વિધાનો સાચા છે?
$a.$ $I$ એ પ્રક્રિયાની મુખ્ય નીપજ છે
$b.$ $II$ એ પ્રક્રિયાની મુખ્ય નીપજ છે
$c.$ $I$ નું નિર્માણ સેટઝેફના નિયમ મુજબ છે
$d.$ $II$ વધુ સ્થાયી છે કારણ કે તે વધુ વિસ્થાપિત છે
$CH_3-CH_2-CH(Br)-CH_3 \xrightarrow{alc. KOH, \Delta} CH_3-CH_2-CH=CH_2 (I) + CH_3-CH=CH-CH_3 (II)$
નીચેનામાંથી કયા વિધાનો સાચા છે?
$a.$ $I$ એ પ્રક્રિયાની મુખ્ય નીપજ છે
$b.$ $II$ એ પ્રક્રિયાની મુખ્ય નીપજ છે
$c.$ $I$ નું નિર્માણ સેટઝેફના નિયમ મુજબ છે
$d.$ $II$ વધુ સ્થાયી છે કારણ કે તે વધુ વિસ્થાપિત છે
A
$a, c$
B
$b, c$
C
$a, d$
D
$b, d$
Solution
(D) આ પ્રક્રિયા આલ્કોહોલિક $KOH$ નો ઉપયોગ કરીને $2$-બ્રોમોબ્યુટેનનું ડિહાઇડ્રોહેલોજિનેશન છે,જે $E2$ મિકેનિઝમને અનુસરે છે.
સેટઝેફના નિયમ મુજબ,ડિહાઇડ્રોહેલોજિનેશનમાં મુખ્ય નીપજ વધુ વિસ્થાપિત આલ્કીન હોય છે.
નીપજ $I$ એ $but-1-ene$ (મોનો-વિસ્થાપિત) છે,અને નીપજ $II$ એ $but-2-ene$ (ડાય-વિસ્થાપિત) છે.
$but-2-ene$ $(II)$ વધુ વિસ્થાપિત હોવાથી,તે વધુ સ્થાયી છે અને મુખ્ય નીપજ છે.
તેથી,વિધાન $b$ સાચું છે ($II$ મુખ્ય નીપજ છે) અને વિધાન $d$ સાચું છે ($II$ વધુ સ્થાયી છે કારણ કે તે વધુ વિસ્થાપિત છે).
આમ,સાચો વિકલ્પ $b, d$ છે.
સેટઝેફના નિયમ મુજબ,ડિહાઇડ્રોહેલોજિનેશનમાં મુખ્ય નીપજ વધુ વિસ્થાપિત આલ્કીન હોય છે.
નીપજ $I$ એ $but-1-ene$ (મોનો-વિસ્થાપિત) છે,અને નીપજ $II$ એ $but-2-ene$ (ડાય-વિસ્થાપિત) છે.
$but-2-ene$ $(II)$ વધુ વિસ્થાપિત હોવાથી,તે વધુ સ્થાયી છે અને મુખ્ય નીપજ છે.
તેથી,વિધાન $b$ સાચું છે ($II$ મુખ્ય નીપજ છે) અને વિધાન $d$ સાચું છે ($II$ વધુ સ્થાયી છે કારણ કે તે વધુ વિસ્થાપિત છે).
આમ,સાચો વિકલ્પ $b, d$ છે.
0 likes
View Solution1108
EasyMCQ
નીચેનામાંથી કયું સંયોજન સૌથી સરળતાથી ડીહાઇડ્રોહેલોજિનેશન પ્રક્રિયા આપે છે?
A
$(H_3C)_2CHCl$
B
$(H_3C)_2CHI$
C
$(H_3C)_2CHBr$
D
$(H_3C)_3CI$
Solution
(D) ડીહાઇડ્રોહેલોજિનેશન એ વિલોપન પ્રક્રિયા ($E1$ અથવા $E2$) છે જેમાં આલ્કીન બનાવવા માટે પાસપાસેના કાર્બન પરમાણુઓમાંથી હાઇડ્રોજન અને હેલોજન પરમાણુ દૂર થાય છે.
$1$. ડીહાઇડ્રોહેલોજિનેશનનો દર સંક્રાંતિ અવસ્થાની સ્થિરતા અને $C-X$ બંધની મજબૂતી પર આધાર રાખે છે.
$2$. આયોડિન પરમાણુના મોટા કદને કારણે $C-Cl$,$C-Br$ અને $C-I$ બંધોમાં $C-I$ બંધ સૌથી નબળો છે,જે તેને શ્રેષ્ઠ લિવિંગ ગ્રુપ બનાવે છે.
$3$. તૃતીયક આલ્કાઇલ હેલાઇડ્સ $(3^{\circ})$ દ્વિતીયક $(2^{\circ})$ અથવા પ્રાથમિક $(1^{\circ})$ આલ્કાઇલ હેલાઇડ્સ કરતાં વધુ સરળતાથી ડીહાઇડ્રોહેલોજિનેશન પામે છે કારણ કે બનતું આલ્કીન વધુ વિસ્થાપિત અને વધુ સ્થિર હોય છે.
$4$. આપેલા વિકલ્પોમાં,$(H_3C)_3CI$ એ તૃતીયક આલ્કાઇલ હેલાઇડ છે જેમાં આયોડિન પરમાણુ છે,જે શ્રેષ્ઠ લિવિંગ ગ્રુપ છે. તેથી,તે સૌથી સરળતાથી ડીહાઇડ્રોહેલોજિનેશન પ્રક્રિયા આપે છે.
$1$. ડીહાઇડ્રોહેલોજિનેશનનો દર સંક્રાંતિ અવસ્થાની સ્થિરતા અને $C-X$ બંધની મજબૂતી પર આધાર રાખે છે.
$2$. આયોડિન પરમાણુના મોટા કદને કારણે $C-Cl$,$C-Br$ અને $C-I$ બંધોમાં $C-I$ બંધ સૌથી નબળો છે,જે તેને શ્રેષ્ઠ લિવિંગ ગ્રુપ બનાવે છે.
$3$. તૃતીયક આલ્કાઇલ હેલાઇડ્સ $(3^{\circ})$ દ્વિતીયક $(2^{\circ})$ અથવા પ્રાથમિક $(1^{\circ})$ આલ્કાઇલ હેલાઇડ્સ કરતાં વધુ સરળતાથી ડીહાઇડ્રોહેલોજિનેશન પામે છે કારણ કે બનતું આલ્કીન વધુ વિસ્થાપિત અને વધુ સ્થિર હોય છે.
$4$. આપેલા વિકલ્પોમાં,$(H_3C)_3CI$ એ તૃતીયક આલ્કાઇલ હેલાઇડ છે જેમાં આયોડિન પરમાણુ છે,જે શ્રેષ્ઠ લિવિંગ ગ્રુપ છે. તેથી,તે સૌથી સરળતાથી ડીહાઇડ્રોહેલોજિનેશન પ્રક્રિયા આપે છે.
0 likes
View Solution1109
MediumMCQ
નીચેનાને જોડો:
સાચી જોડ કઈ છે?
| પ્રક્રિયકો | નીપજો |
|---|---|
| $A$. $C_2H_5Cl$,ભેજવાળું $Ag_2O$ | $I$. $CH_3CH_2ONO$ |
| $B$. $C_2H_5Cl$,જલીય ઇથેનોલિક $AgCN$ | $II$. $C_2H_4$ |
| $C$. $C_2H_5Cl$,જલીય ઇથેનોલિક $AgNO_2$ | $III$. $CH_3CH_2OH$ |
| $D$. $C_2H_5Cl$,ઇથેનોલિક $KOH$ | $IV$. $CH_3CH_2NC$ |
સાચી જોડ કઈ છે?
A
$A-V, B-III, C-IV, D-I$
B
$A-I, B-II, C-III, D-IV$
C
$A-III, B-IV, C-I, D-II$
D
$A-IV, B-I, C-II, D-V$
Solution
(C) પ્રક્રિયાઓ નીચે મુજબ છે:
તેથી,સાચી જોડ $A-III, B-IV, C-I, D-II$ છે.
| પ્રક્રિયકો | નીપજો |
|---|---|
| $A$. $C_2H_5Cl {\text{ભેજવાળું }} Ag_2O$ | $III$. $CH_3CH_2OH$ (વિસ્થાપન) |
| $B$. $C_2H_5Cl {\text{જલીય ઇથેનોલિક }} AgCN$ | $IV$. $CH_3CH_2NC$ (આઇસોસાયનાઇડ નિર્માણ) |
| $C$. $C_2H_5Cl {\text{જલીય ઇથેનોલિક }} AgNO_2$ | $I$. $CH_3CH_2ONO$ (નાઇટ્રાઇટ નિર્માણ) |
| $D$. $C_2H_5Cl {\text{ઇથેનોલિક }} KOH$ | $II$. $C_2H_4$ (વિલોપન/ડીહાઇડ્રોહેલોજિનેશન) |
તેથી,સાચી જોડ $A-III, B-IV, C-I, D-II$ છે.
0 likes
View Solution1110
MediumMCQ
નીચેની પ્રતિક્રિયાઓમાં $X$ અને $Y$ અનુક્રમે શું છે?
A
$X = \text{4-બ્રોમોબેન્ઝાઈલ બ્રોમાઈડ}, Y = \text{4-બ્રોમોબેન્ઝાઈલ આલ્કોહોલ}$
B
$X = \text{2-બ્રોમો-4-બ્રોમોટોલ્યુઈન}, Y = \text{2-હાઈડ્રોક્સી-4-બ્રોમોટોલ્યુઈન}$
C
$X = \text{2-બ્રોમો-4-બ્રોમોટોલ્યુઈન}, Y = \text{4-બ્રોમો-2-હાઈડ્રોક્સીટોલ્યુઈન}$
D
$X = \text{4-બ્રોમોબેન્ઝાઈલ બ્રોમાઈડ}, Y = \text{4-બ્રોમોફિનોલ}$
Solution
(A) $UV$ પ્રકાશની હાજરીમાં $4$-બ્રોમોટોલ્યુઈન અને $Br_2$ વચ્ચેની પ્રતિક્રિયા એ મુક્ત મુલક વિસ્થાપન પ્રતિક્રિયા છે. આ પ્રતિક્રિયા એરોમેટિક રિંગ પર નહીં પણ બેન્ઝાઈલિક સ્થાન પર થાય છે. તેથી,$X$ એ $4$-બ્રોમોબેન્ઝાઈલ બ્રોમાઈડ $(Br-C_6H_4-CH_2Br)$ છે.
જ્યારે $4$-બ્રોમોબેન્ઝાઈલ બ્રોમાઈડને $OH^-$ સાથે પ્રક્રિયા કરવામાં આવે છે,ત્યારે તે ન્યુક્લિયોફિલિક વિસ્થાપન પ્રતિક્રિયા $(S_N2)$ અનુભવે છે,જેમાં સાઈડ ચેઈન પરનો $Br$ પરમાણુ $OH$ ગ્રુપ દ્વારા બદલાય છે. તેથી,$Y$ એ $4$-બ્રોમોબેન્ઝાઈલ આલ્કોહોલ $(Br-C_6H_4-CH_2OH)$ છે.
જ્યારે $4$-બ્રોમોબેન્ઝાઈલ બ્રોમાઈડને $OH^-$ સાથે પ્રક્રિયા કરવામાં આવે છે,ત્યારે તે ન્યુક્લિયોફિલિક વિસ્થાપન પ્રતિક્રિયા $(S_N2)$ અનુભવે છે,જેમાં સાઈડ ચેઈન પરનો $Br$ પરમાણુ $OH$ ગ્રુપ દ્વારા બદલાય છે. તેથી,$Y$ એ $4$-બ્રોમોબેન્ઝાઈલ આલ્કોહોલ $(Br-C_6H_4-CH_2OH)$ છે.
0 likes
View Solution1111
MediumMCQ
એક કાર્બનિક સંયોજન $X$ $(C_7H_7Cl)$ જ્યારે $C_2H_5OH$ માં $KCN$ સાથે પ્રક્રિયા કરે છે ત્યારે મુખ્ય નીપજ $Y$ આપે છે. જ્યારે $Y$ નું $LiAlH_4$ વડે રિડક્શન કરવામાં આવે છે ત્યારે $Z$ બને છે. $Y$ અને $Z$ શું છે?
A
$Y$ = બેન્ઝાઈલ આઈસોસાયનાઈડ,$Z$ = $N$-મિથાઈલબેન્ઝાઈલએમાઈન
B
$Y$ = બેન્ઝાઈલ સાયનાઈડ,$Z$ = ફિનાઈલઈથાઈલએમાઈન
C
$Y$ = $p$-મિથાઈલબેન્ઝોનાઈટ્રાઈલ,$Z$ = $p$-મિથાઈલબેન્ઝાઈલએમાઈન
D
$Y$ = $p$-મિથાઈલફિનાઈલ આઈસોસાયનાઈડ,$Z$ = $N$-મિથાઈલ-$p$-ટોલ્યુઈડિન
Solution
(B) કાર્બનિક સંયોજન $X$ એ બેન્ઝાઈલ ક્લોરાઈડ $(C_6H_5CH_2Cl)$ છે.
જ્યારે બેન્ઝાઈલ ક્લોરાઈડ $C_2H_5OH$ માં $KCN$ સાથે પ્રક્રિયા કરે છે,ત્યારે તે ન્યુક્લિયોફિલિક વિસ્થાપન પ્રક્રિયા દ્વારા મુખ્ય નીપજ $Y$ તરીકે બેન્ઝાઈલ સાયનાઈડ $(C_6H_5CH_2CN)$ બનાવે છે.
જ્યારે બેન્ઝાઈલ સાયનાઈડ $(Y)$ નું $LiAlH_4$ વડે રિડક્શન કરવામાં આવે છે,ત્યારે તે નીપજ $Z$ તરીકે $2$-ફિનાઈલઈથેન-$1$-એમાઈન $(C_6H_5CH_2CH_2NH_2)$ બનાવે છે.
જ્યારે બેન્ઝાઈલ ક્લોરાઈડ $C_2H_5OH$ માં $KCN$ સાથે પ્રક્રિયા કરે છે,ત્યારે તે ન્યુક્લિયોફિલિક વિસ્થાપન પ્રક્રિયા દ્વારા મુખ્ય નીપજ $Y$ તરીકે બેન્ઝાઈલ સાયનાઈડ $(C_6H_5CH_2CN)$ બનાવે છે.
જ્યારે બેન્ઝાઈલ સાયનાઈડ $(Y)$ નું $LiAlH_4$ વડે રિડક્શન કરવામાં આવે છે,ત્યારે તે નીપજ $Z$ તરીકે $2$-ફિનાઈલઈથેન-$1$-એમાઈન $(C_6H_5CH_2CH_2NH_2)$ બનાવે છે.
0 likes
View Solution1112
MediumMCQ
સોડિયમ ધાતુ અને સૂકા ઈથરની હાજરીમાં એરિલ હેલાઈડ અને આલ્કાઈલ હેલાઈડના જોડાણની પ્રક્રિયાને શું કહેવામાં આવે છે?
A
વુર્ટ્ઝ-ફિટિંગ પ્રક્રિયા
B
વુર્ટ્ઝ પ્રક્રિયા
C
ફિટિંગ પ્રક્રિયા
D
ફ્રિડલ-ક્રાફ્ટસ પ્રક્રિયા
Solution
(A) આ પ્રક્રિયામાં સોડિયમ ધાતુ $(Na)$ અને સૂકા ઈથરની હાજરીમાં એરિલ હેલાઈડ $(C_6H_5Cl)$ અને આલ્કાઈલ હેલાઈડ $(CH_3Cl)$ નું જોડાણ થઈને આલ્કાઈલબેન્ઝીન (ટોલ્યુઈન) બને છે.
એરિલ હેલાઈડ અને આલ્કાઈલ હેલાઈડ વચ્ચેની આ વિશિષ્ટ પ્રકારની જોડાણ પ્રક્રિયાને $Wurtz-Fittig$ પ્રક્રિયા તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
એરિલ હેલાઈડ અને આલ્કાઈલ હેલાઈડ વચ્ચેની આ વિશિષ્ટ પ્રકારની જોડાણ પ્રક્રિયાને $Wurtz-Fittig$ પ્રક્રિયા તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
0 likes
View Solution1113
EasyMCQ
નીચેનામાંથી કોની ઘનતા સૌથી વધુ હશે?
A
$CCl_4$
B
$n-C_3H_7I$
C
$n-C_3H_7Br$
D
$n-C_3H_7Cl$
Solution
(B) હેલોઆલ્કેનની ઘનતા કાર્બન પરમાણુઓની સંખ્યા,હેલોજન પરમાણુઓની સંખ્યા અને હેલોજન પરમાણુઓના પરમાણ્વીય દળમાં વધારા સાથે વધે છે.
આપેલા સંયોજનોમાં,$n-C_3H_7I$ માં આયોડિન છે,જેનું પરમાણ્વીય દળ આપેલા હેલોજન $(Cl, Br, I)$ માં સૌથી વધુ છે.
આપેલા સંયોજનોમાં,$n-C_3H_7I$ માં આયોડિન છે,જેનું પરમાણ્વીય દળ આપેલા હેલોજન $(Cl, Br, I)$ માં સૌથી વધુ છે.
0 likes
View Solution1114
EasyMCQ
નીચેની પ્રક્રિયા એ એક ............ છે:
$CH_3-CH_2-CH_2-Br \xrightarrow{KOH} CH_3-CH=CH_2 + KBr + H_2O$
$CH_3-CH_2-CH_2-Br \xrightarrow{KOH} CH_3-CH=CH_2 + KBr + H_2O$
A
વિસ્થાપન પ્રક્રિયા
B
યોગશીલ પ્રક્રિયા
C
ઇલેક્ટ્રોન અનુરાગી વિસ્થાપન પ્રક્રિયા
D
વિલોપન પ્રક્રિયા
Solution
(D) આપેલ પ્રક્રિયા: $CH_3-CH_2-CH_2-Br \xrightarrow{KOH} CH_3-CH=CH_2 + KBr + H_2O$
આ પ્રક્રિયામાં,આલ્કાઈલ હેલાઈડના પાસપાસેના કાર્બન પરમાણુઓમાંથી હાઈડ્રોજન પરમાણુ $(-H)$ અને બ્રોમીન પરમાણુ $(-Br)$ દૂર થઈને આલ્કીન બનાવે છે.
નાના અણુઓને દૂર કરીને દ્વિબંધ બનાવવાની આ પ્રક્રિયાને વિલોપન પ્રક્રિયા (ખાસ કરીને,ડીહાઈડ્રોહેલોજિનેશન) કહેવામાં આવે છે.
આ પ્રક્રિયામાં,આલ્કાઈલ હેલાઈડના પાસપાસેના કાર્બન પરમાણુઓમાંથી હાઈડ્રોજન પરમાણુ $(-H)$ અને બ્રોમીન પરમાણુ $(-Br)$ દૂર થઈને આલ્કીન બનાવે છે.
નાના અણુઓને દૂર કરીને દ્વિબંધ બનાવવાની આ પ્રક્રિયાને વિલોપન પ્રક્રિયા (ખાસ કરીને,ડીહાઈડ્રોહેલોજિનેશન) કહેવામાં આવે છે.
0 likes
View Solution1115
EasyMCQ
નીચેની પ્રતિક્રિયાઓની શ્રેણી માટે સૌથી યોગ્ય પ્રક્રિયકો $(I)$ અને $(II)$ ઓળખો:
A
$I = \text{conc. } H_2SO_4, II = HBr$
B
$I = \text{aq. } KOH, II = HBr / \text{peroxide}$
C
$I = \text{alc. } KOH, II = HBr / \text{peroxide}$
D
$I = \text{alc. } KOH, II = HBr$
Solution
(D) શરૂઆતનું સંયોજન $1$-બ્રોમોપ્રોપેન $(CH_3CH_2CH_2Br)$ છે.
પગલું $(I)$: આલ્કોહોલિક $KOH$ સાથેની પ્રક્રિયાથી ડીહાઇડ્રોહેલોજિનેશન (વિલોપન પ્રતિક્રિયા) થાય છે અને પ્રોપીન $(CH_3CH=CH_2)$ બને છે.
પગલું $(II)$: પ્રોપીનમાં $HBr$ નો ઉમેરો માર્કોવનીકોવના નિયમ મુજબ થાય છે,જેમાં હાઇડ્રોજન પરમાણુ વધુ હાઇડ્રોજન ધરાવતા કાર્બન સાથે જોડાય છે,જેના પરિણામે $2$-બ્રોમોપ્રોપેન $(CH_3CH(Br)CH_3)$ બને છે.
પગલું $(I)$: આલ્કોહોલિક $KOH$ સાથેની પ્રક્રિયાથી ડીહાઇડ્રોહેલોજિનેશન (વિલોપન પ્રતિક્રિયા) થાય છે અને પ્રોપીન $(CH_3CH=CH_2)$ બને છે.
પગલું $(II)$: પ્રોપીનમાં $HBr$ નો ઉમેરો માર્કોવનીકોવના નિયમ મુજબ થાય છે,જેમાં હાઇડ્રોજન પરમાણુ વધુ હાઇડ્રોજન ધરાવતા કાર્બન સાથે જોડાય છે,જેના પરિણામે $2$-બ્રોમોપ્રોપેન $(CH_3CH(Br)CH_3)$ બને છે.
0 likes
View Solution1116
EasyMCQ
$1-$ક્લોરોબ્યુટેન આલ્કોહોલિક પોટાશ સાથે પ્રક્રિયા કરીને શું બનાવે છે?
A
$2-$બ્યુટેનોલ
B
$1-$બ્યુટીન
C
$1-$બ્યુટેનોલ
D
$2-$બ્યુટીન
Solution
(B) આલ્કોહોલિક $KOH$ એ ડીહાઈડ્રોહેલોજનેશન કરતા તરીકે કાર્ય કરે છે. તે આલ્કાઈલ હેલાઈડમાંથી $HCl$ નો અણુ દૂર કરીને આલ્કીન બનાવે છે.
$1-$ક્લોરોબ્યુટેન માટે,પ્રક્રિયા નીચે મુજબ છે:
$CH_3CH_2CH_2CH_2Cl \xrightarrow{\text{Alc. } KOH} CH_3CH_2CH=CH_2 + KCl + H_2O$
આ પ્રક્રિયાને ડીહાઈડ્રોહેલોજનેશન કહેવામાં આવે છે,અને મુખ્ય નીપજ $1-$બ્યુટીન છે.
તેથી,વિકલ્પ $(B)$ સાચો છે.
$1-$ક્લોરોબ્યુટેન માટે,પ્રક્રિયા નીચે મુજબ છે:
$CH_3CH_2CH_2CH_2Cl \xrightarrow{\text{Alc. } KOH} CH_3CH_2CH=CH_2 + KCl + H_2O$
આ પ્રક્રિયાને ડીહાઈડ્રોહેલોજનેશન કહેવામાં આવે છે,અને મુખ્ય નીપજ $1-$બ્યુટીન છે.
તેથી,વિકલ્પ $(B)$ સાચો છે.
0 likes
View Solution1117
MediumMCQ
નીચેની પ્રક્રિયામાં બનતી નીપજો ઓળખો: $CH_3-CH_2-CH_2-CHBr-CH_3 \xrightarrow{KOH / C_2H_5OH} ?$
A
$CH_3-CH_2-CH=CH_2, CH_3-CH_2-CH(OH)-CH_3$
B
$CH_3-CH_2-CH=CH-CH_3, CH_3-CH_2-CH_2-CH(OH)-CH_3, CH_3-CH_2-CH_2-CH_2-CH_2OH$
C
$CH_3-CH_2-CH=CH-CH_3, CH_3-CH_2-CH_2-CH=CH_2$
D
$CH_3-CH_2-CH=CH-CH_3, CH_3-CH_2-CH_2-CH=CH_2, CH_3-CH_2-CH_2-CH(OH)-CH_3$
Solution
(C) $2$-બ્રોમોપેન્ટેન $(CH_3-CH_2-CH_2-CHBr-CH_3)$ ની આલ્કોહોલિક $KOH$ $(KOH / C_2H_5OH)$ સાથેની પ્રક્રિયા એ ડિહાઇડ્રોહેલોજિનેશન (વિલોપન) પ્રક્રિયા છે.
આલ્કોહોલિક $KOH$ પ્રબળ બેઇઝ તરીકે વર્તે છે અને $E2$ ક્રિયાવિધિ દ્વારા આલ્કીન બનાવે છે.
સેટઝેફના નિયમ મુજબ,વધુ વિસ્થાપિત આલ્કીન મુખ્ય નીપજ તરીકે મળે છે.
શક્ય વિલોપન નીપજો છે:
$1$. પેન્ટ-$2$-ઈન $(CH_3-CH_2-CH=CH-CH_3)$ (મુખ્ય નીપજ)
$2$. પેન્ટ-$1$-ઈન $(CH_3-CH_2-CH_2-CH=CH_2)$ (ગૌણ નીપજ)
તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.
આલ્કોહોલિક $KOH$ પ્રબળ બેઇઝ તરીકે વર્તે છે અને $E2$ ક્રિયાવિધિ દ્વારા આલ્કીન બનાવે છે.
સેટઝેફના નિયમ મુજબ,વધુ વિસ્થાપિત આલ્કીન મુખ્ય નીપજ તરીકે મળે છે.
શક્ય વિલોપન નીપજો છે:
$1$. પેન્ટ-$2$-ઈન $(CH_3-CH_2-CH=CH-CH_3)$ (મુખ્ય નીપજ)
$2$. પેન્ટ-$1$-ઈન $(CH_3-CH_2-CH_2-CH=CH_2)$ (ગૌણ નીપજ)
તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.
0 likes
View Solution1118
MediumMCQ
એક આલ્કીન $X$ $(C_4H_8)$ ની $HBr$ સાથેની પ્રક્રિયાથી $Y$ $(C_4H_9Br)$ મળે છે. $Y$ ની નિર્જળ $AlCl_3$ ની હાજરીમાં બેન્ઝીન સાથે પ્રક્રિયા કરતા $Z$ મળે છે,જે $KMnO_4-KOH$ વડે ઓક્સિડેશન સામે પ્રતિરોધક છે. તો $X, Y, Z$ અનુક્રમે શું હશે?
A
$2$-મિથાઈલપ્રોપીન,$tert$-બ્યુટાઈલ બ્રોમાઈડ,$tert$-બ્યુટાઈલબેન્ઝીન
B
$2$-મિથાઈલપ્રોપીન,આઈસોબ્યુટાઈલ બ્રોમાઈડ,આઈસોબ્યુટાઈલબેન્ઝીન
C
$1$-બ્યુટીન,$2$-બ્રોમોબ્યુટેન,$sec$-બ્યુટાઈલબેન્ઝીન
D
$1$-બ્યુટીન,$1$-બ્રોમોબ્યુટેન,$n$-બ્યુટાઈલબેન્ઝીન
Solution
(A) $1$. આલ્કીન $X$ એ $2$-મિથાઈલપ્રોપીન $(CH_3-C(CH_3)=CH_2)$ છે.
$2$. $2$-મિથાઈલપ્રોપીન ની $HBr$ સાથેની પ્રક્રિયા માર્કોવનીકોવના નિયમ મુજબ થઈને $Y$ આપે છે,જે $tert$-બ્યુટાઈલ બ્રોમાઈડ $(CH_3-C(Br)(CH_3)-CH_3)$ છે.
$3$. $tert$-બ્યુટાઈલ બ્રોમાઈડ ની નિર્જળ $AlCl_3$ ની હાજરીમાં બેન્ઝીન સાથેની પ્રક્રિયા (ફ્રિડલ-ક્રાફ્ટ આલ્કાઈલેશન) થી $Z$ મળે છે,જે $tert$-બ્યુટાઈલબેન્ઝીન $(C_6H_5-C(CH_3)_3)$ છે.
$4$. $tert$-બ્યુટાઈલબેન્ઝીન માં કોઈ બેન્ઝીલિક હાઈડ્રોજન પરમાણુ હોતા નથી,તેથી તે $KMnO_4-KOH$ દ્વારા ઓક્સિડેશન સામે પ્રતિરોધક છે.
$2$. $2$-મિથાઈલપ્રોપીન ની $HBr$ સાથેની પ્રક્રિયા માર્કોવનીકોવના નિયમ મુજબ થઈને $Y$ આપે છે,જે $tert$-બ્યુટાઈલ બ્રોમાઈડ $(CH_3-C(Br)(CH_3)-CH_3)$ છે.
$3$. $tert$-બ્યુટાઈલ બ્રોમાઈડ ની નિર્જળ $AlCl_3$ ની હાજરીમાં બેન્ઝીન સાથેની પ્રક્રિયા (ફ્રિડલ-ક્રાફ્ટ આલ્કાઈલેશન) થી $Z$ મળે છે,જે $tert$-બ્યુટાઈલબેન્ઝીન $(C_6H_5-C(CH_3)_3)$ છે.
$4$. $tert$-બ્યુટાઈલબેન્ઝીન માં કોઈ બેન્ઝીલિક હાઈડ્રોજન પરમાણુ હોતા નથી,તેથી તે $KMnO_4-KOH$ દ્વારા ઓક્સિડેશન સામે પ્રતિરોધક છે.
0 likes
View Solution1119
EasyMCQ
નીચેની પ્રક્રિયાની નીપજ ઓળખો.
A
$C_6H_5-CH_2-CH(Br)-CH_3$
B
$C_6H_5-CH(Br)-CH_2-CH_3$
C
$C_6H_5-CH_2-CH_2-CH_2-Br$
D
$C_6H_5-CH(Br)-CH_2-CH_3$
Solution
(B) આ પ્રક્રિયા $1-phenylprop-1-ene$ $(C_6H_5-CH=CH-CH_3)$ માં $HBr$ નો ઇલેક્ટ્રોન અનુરાગી યોગશીલ પ્રક્રિયા છે.
માર્કોવનીકોવના નિયમ મુજબ,પ્રોટોન $(H^+)$ વધુ હાઇડ્રોજન ધરાવતા કાર્બન પર જોડાય છે અને બ્રોમાઇડ આયન $(Br^-)$ ઓછા હાઇડ્રોજન ધરાવતા કાર્બન પર જોડાય છે.
અહીં,બેન્ઝાઇલિક સ્થાન પર બનતો કાર્બોકેટાયન $(C_6H_5-CH^+-CH_2-CH_3)$ ફિનાઇલ રિંગ સાથેના સંસ્પંદન દ્વારા ખૂબ જ સ્થાયી થાય છે.
તેથી,બ્રોમાઇડ આયન આ સ્થાયી બેન્ઝાઇલિક કાર્બોકેટાયન પર હુમલો કરે છે અને મુખ્ય નીપજ તરીકે $1-bromo-1-phenylpropane$ બનાવે છે.
પ્રક્રિયા: $C_6H_5-CH=CH-CH_3 + HBr \rightarrow C_6H_5-CH(Br)-CH_2-CH_3$.
માર્કોવનીકોવના નિયમ મુજબ,પ્રોટોન $(H^+)$ વધુ હાઇડ્રોજન ધરાવતા કાર્બન પર જોડાય છે અને બ્રોમાઇડ આયન $(Br^-)$ ઓછા હાઇડ્રોજન ધરાવતા કાર્બન પર જોડાય છે.
અહીં,બેન્ઝાઇલિક સ્થાન પર બનતો કાર્બોકેટાયન $(C_6H_5-CH^+-CH_2-CH_3)$ ફિનાઇલ રિંગ સાથેના સંસ્પંદન દ્વારા ખૂબ જ સ્થાયી થાય છે.
તેથી,બ્રોમાઇડ આયન આ સ્થાયી બેન્ઝાઇલિક કાર્બોકેટાયન પર હુમલો કરે છે અને મુખ્ય નીપજ તરીકે $1-bromo-1-phenylpropane$ બનાવે છે.
પ્રક્રિયા: $C_6H_5-CH=CH-CH_3 + HBr \rightarrow C_6H_5-CH(Br)-CH_2-CH_3$.
0 likes
View Solution1120
DifficultMCQ
નીચેની પ્રક્રિયામાંથી બનતી મુખ્ય નીપજ ઓળખો: $1$-મિથાઈલસાયક્લોહેક્સ-$1$-ઈન $\xrightarrow[(ii) AgNO_2]{(i) HCl} ?$
A
$1$-મિથાઈલ-$1$-નાઈટ્રોસાયક્લોહેક્ઝેન
B
$1$-ક્લોરો-$2$-મિથાઈલસાયક્લોહેક્ઝેન
C
$1$-મિથાઈલ-$2$-નાઈટ્રાઈટોસાયક્લોહેક્ઝેન
D
$1$-મિથાઈલ-$1$-નાઈટ્રાઈટોસાયક્લોહેક્ઝેન
Solution
(D) પ્રક્રિયા બે તબક્કામાં થાય છે:
$1$. $1$-મિથાઈલસાયક્લોહેક્સ-$1$-ઈન સાથે $HCl$ નું ઈલેક્ટ્રોન અનુરાગી યોગશીલ પ્રક્રિયા માર્કોવનીકોવના નિયમ મુજબ થાય છે. પ્રોટોન $(H^+)$ વધુ હાઈડ્રોજન ધરાવતા કાર્બન પર ઉમેરાય છે અને ક્લોરાઈડ આયન $(Cl^-)$ વધુ વિસ્થાપિત કાર્બન (મિથાઈલ જૂથ ધરાવતો કાર્બન) પર ઉમેરાઈને $1$-ક્લોરો-$1$-મિથાઈલસાયક્લોહેક્ઝેન બનાવે છે.
$2$. $1$-ક્લોરો-$1$-મિથાઈલસાયક્લોહેક્ઝેનની $AgNO_2$ સાથેની પ્રક્રિયા ન્યુક્લિયોફિલિક વિસ્થાપન પ્રક્રિયા ($S_N1$ ક્રિયાવિધિ) છે. $Cl^-$ નું વિસ્થાપન નાઈટ્રાઈટ જૂથ $(-ONO)$ અથવા નાઈટ્રો જૂથ $(-NO_2)$ દ્વારા થાય છે. $AgNO_2$ એ આયનીય પ્રક્રિયક હોવાથી,તે મુખ્યત્વે નાઈટ્રાઈટ આયન $(NO_2^-)$ ના સ્ત્રોત તરીકે કાર્ય કરે છે. તૃતીયક આલ્કાઈલ હેલાઈડના કિસ્સામાં,નાઈટ્રાઈટ આયનની ઉભયગુણી પ્રકૃતિને કારણે નાઈટ્રાઈટ એસ્ટર $(-ONO)$ મુખ્ય નીપજ તરીકે બને છે. તેથી,મુખ્ય નીપજ $1$-મિથાઈલ-$1$-નાઈટ્રાઈટોસાયક્લોહેક્ઝેન છે.
$1$. $1$-મિથાઈલસાયક્લોહેક્સ-$1$-ઈન સાથે $HCl$ નું ઈલેક્ટ્રોન અનુરાગી યોગશીલ પ્રક્રિયા માર્કોવનીકોવના નિયમ મુજબ થાય છે. પ્રોટોન $(H^+)$ વધુ હાઈડ્રોજન ધરાવતા કાર્બન પર ઉમેરાય છે અને ક્લોરાઈડ આયન $(Cl^-)$ વધુ વિસ્થાપિત કાર્બન (મિથાઈલ જૂથ ધરાવતો કાર્બન) પર ઉમેરાઈને $1$-ક્લોરો-$1$-મિથાઈલસાયક્લોહેક્ઝેન બનાવે છે.
$2$. $1$-ક્લોરો-$1$-મિથાઈલસાયક્લોહેક્ઝેનની $AgNO_2$ સાથેની પ્રક્રિયા ન્યુક્લિયોફિલિક વિસ્થાપન પ્રક્રિયા ($S_N1$ ક્રિયાવિધિ) છે. $Cl^-$ નું વિસ્થાપન નાઈટ્રાઈટ જૂથ $(-ONO)$ અથવા નાઈટ્રો જૂથ $(-NO_2)$ દ્વારા થાય છે. $AgNO_2$ એ આયનીય પ્રક્રિયક હોવાથી,તે મુખ્યત્વે નાઈટ્રાઈટ આયન $(NO_2^-)$ ના સ્ત્રોત તરીકે કાર્ય કરે છે. તૃતીયક આલ્કાઈલ હેલાઈડના કિસ્સામાં,નાઈટ્રાઈટ આયનની ઉભયગુણી પ્રકૃતિને કારણે નાઈટ્રાઈટ એસ્ટર $(-ONO)$ મુખ્ય નીપજ તરીકે બને છે. તેથી,મુખ્ય નીપજ $1$-મિથાઈલ-$1$-નાઈટ્રાઈટોસાયક્લોહેક્ઝેન છે.
0 likes
View Solution1121
MediumMCQ
આપેલ પ્રક્રિયા શ્રેણીમાં મુખ્ય નીપજ $Y$ ઓળખો.
A
$CH_3-CH(OH)-CH_3$
B
$CH_3-CH_2-CH_2 OH$
C
$CH_3-CH(OH)-CH_2 OH$
D
$CH_2(OH)-CH_2-CH_2 OH$
Solution
(B) પ્રક્રિયા શ્રેણી નીચે મુજબ છે:
$1$. ડીહાઈડ્રોહેલોજનેશન: $CH_3-CH(Br)-CH_3$ આલ્કોહોલિક $KOH$ સાથે ગરમ કરવાથી વિલોપન પ્રક્રિયા અનુભવે છે,જે નીપજ $X$ તરીકે પ્રોપીન $(CH_3-CH=CH_2)$ બનાવે છે.
$2$. હાઈડ્રોબોરેશન-ઓક્સિડેશન: પ્રોપીન $(CH_3-CH=CH_2)$ $B_2H_6$ અને ત્યારબાદ $H_2O_2/OH^-$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને પાણીનું પ્રતિ-માર્કોવનીકોવ યોગશીલ પ્રક્રિયા અનુભવે છે,જે મુખ્ય નીપજ $Y$ તરીકે પ્રોપેન$-1-$ઓલ $(CH_3-CH_2-CH_2OH)$ આપે છે.
$1$. ડીહાઈડ્રોહેલોજનેશન: $CH_3-CH(Br)-CH_3$ આલ્કોહોલિક $KOH$ સાથે ગરમ કરવાથી વિલોપન પ્રક્રિયા અનુભવે છે,જે નીપજ $X$ તરીકે પ્રોપીન $(CH_3-CH=CH_2)$ બનાવે છે.
$2$. હાઈડ્રોબોરેશન-ઓક્સિડેશન: પ્રોપીન $(CH_3-CH=CH_2)$ $B_2H_6$ અને ત્યારબાદ $H_2O_2/OH^-$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને પાણીનું પ્રતિ-માર્કોવનીકોવ યોગશીલ પ્રક્રિયા અનુભવે છે,જે મુખ્ય નીપજ $Y$ તરીકે પ્રોપેન$-1-$ઓલ $(CH_3-CH_2-CH_2OH)$ આપે છે.
0 likes
View Solution1122
MediumMCQ
વિલિયમસન ઈથર સંશ્લેષણમાં નીચેના સંયોજનોની પ્રતિક્રિયાત્મકતાનો ઘટતો ક્રમ કયો છે?
A
$(ii) > (iv) > (iii) > (i)$
B
$(i) > (ii) > (iii) > (iv)$
C
$(iv) > (iii) > (ii) > (i)$
D
$(ii) > (iii) > (iv) > (i)$
Solution
(D) વિલિયમસન ઈથર સંશ્લેષણ $SN^2$ ક્રિયાવિધિ દ્વારા થાય છે,જે અવકાશી અવરોધ (steric hindrance) પ્રત્યે ખૂબ જ સંવેદનશીલ છે.
પ્રાથમિક આલ્કાઈલ હેલાઈડ દ્વિતીયક કરતા વધુ પ્રતિક્રિયાશીલ હોય છે,જે તૃતીયક કરતા વધુ પ્રતિક્રિયાશીલ હોય છે.
$(i)$ એ પ્રાથમિક આલ્કાઈલ હેલાઈડ છે પરંતુ પ્રતિક્રિયા સ્થળની નજીક વિશાળ ક્વાટર્નરી કાર્બનની હાજરીને કારણે તે અત્યંત અવકાશી અવરોધ ધરાવે છે.
(ii) એ એલાઈલિક પ્રાથમિક હેલાઈડ છે,જે સંક્રાંતિ અવસ્થાના રેઝોનન્સ સ્થિરીકરણને કારણે ખૂબ જ પ્રતિક્રિયાશીલ છે.
(iii) એ સાદો પ્રાથમિક આલ્કાઈલ હેલાઈડ $(CH_3CH_2CH_2Cl)$ છે.
(iv) એ $\beta$-કાર્બન પર શાખા ધરાવતો પ્રાથમિક આલ્કાઈલ હેલાઈડ $(CH_3CH(CH_3)CH_2Cl)$ છે.
$SN^2$ માટે પ્રતિક્રિયાત્મકતાનો ક્રમ: એલાઈલિક પ્રાથમિક $>$ પ્રાથમિક $>$ $\beta$-શાખા ધરાવતો પ્રાથમિક $>$ અત્યંત અવરોધિત પ્રાથમિક.
આમ,ઘટતો ક્રમ $(ii) > (iii) > (iv) > (i)$ છે.
પ્રાથમિક આલ્કાઈલ હેલાઈડ દ્વિતીયક કરતા વધુ પ્રતિક્રિયાશીલ હોય છે,જે તૃતીયક કરતા વધુ પ્રતિક્રિયાશીલ હોય છે.
$(i)$ એ પ્રાથમિક આલ્કાઈલ હેલાઈડ છે પરંતુ પ્રતિક્રિયા સ્થળની નજીક વિશાળ ક્વાટર્નરી કાર્બનની હાજરીને કારણે તે અત્યંત અવકાશી અવરોધ ધરાવે છે.
(ii) એ એલાઈલિક પ્રાથમિક હેલાઈડ છે,જે સંક્રાંતિ અવસ્થાના રેઝોનન્સ સ્થિરીકરણને કારણે ખૂબ જ પ્રતિક્રિયાશીલ છે.
(iii) એ સાદો પ્રાથમિક આલ્કાઈલ હેલાઈડ $(CH_3CH_2CH_2Cl)$ છે.
(iv) એ $\beta$-કાર્બન પર શાખા ધરાવતો પ્રાથમિક આલ્કાઈલ હેલાઈડ $(CH_3CH(CH_3)CH_2Cl)$ છે.
$SN^2$ માટે પ્રતિક્રિયાત્મકતાનો ક્રમ: એલાઈલિક પ્રાથમિક $>$ પ્રાથમિક $>$ $\beta$-શાખા ધરાવતો પ્રાથમિક $>$ અત્યંત અવરોધિત પ્રાથમિક.
આમ,ઘટતો ક્રમ $(ii) > (iii) > (iv) > (i)$ છે.
0 likes
View Solution1123
DifficultMCQ
આપેલ પ્રક્રિયા શ્રેણીમાં મુખ્ય નીપજ $Z$ શું છે?
$(CH_3)_2 C=O \xrightarrow[(2) H_3O^{+}]{\text{(1) } C_2H_5MgBr} X$
$i) SOCl_2$ $\xrightarrow[\Delta]{\text{ii) } CH_3ONa} Y$ $\xrightarrow[\text{Peroxide}]{HBr} Z$
$(CH_3)_2 C=O \xrightarrow[(2) H_3O^{+}]{\text{(1) } C_2H_5MgBr} X$
$i) SOCl_2$ $\xrightarrow[\Delta]{\text{ii) } CH_3ONa} Y$ $\xrightarrow[\text{Peroxide}]{HBr} Z$
A
$1-$બ્રોમો$-2-$મિથાઈલપ્રોપીન
B
$2-$મિથોક્સી$-2-$મિથાઈલબ્યુટેન
C
$2-$બ્રોમો$-3-$મિથાઈલબ્યુટેન
D
$1-$બ્રોમો$-2-$મિથાઈલબ્યુટેન
Solution
(D) પગલું $1$: એસિટોનની $C_2H_5MgBr$ સાથેની પ્રક્રિયા અને ત્યારબાદ જળવિભાજનથી $2-$મિથાઈલબ્યુટેન$-2-$ઓલ $(X)$ મળે છે: $(CH_3)_2C=O + C_2H_5MgBr \rightarrow (CH_3)_2C(OH)C_2H_5$.
પગલું $2$: $X$ ની $SOCl_2$ સાથેની પ્રક્રિયાથી $2-$ક્લોરો$-2-$મિથાઈલબ્યુટેન મળે છે,જે $CH_3ONa$ (બેઝ) સાથે પ્રક્રિયા કરીને ડિહાઈડ્રોહેલોજનેશન દ્વારા મુખ્ય નીપજ તરીકે $2-$મિથાઈલબ્યુટ$-2-$ઈન $(Y)$ આપે છે.
પગલું $3$: પેરોક્સાઈડની હાજરીમાં $2-$મિથાઈલબ્યુટ$-2-$ઈન સાથે $HBr$ નો ઉમેરો એન્ટી-માર્કોવનીકોવના નિયમ મુજબ થાય છે,જે $1-$બ્રોમો$-2-$મિથાઈલબ્યુટેન $(Z)$ આપે છે.
પગલું $2$: $X$ ની $SOCl_2$ સાથેની પ્રક્રિયાથી $2-$ક્લોરો$-2-$મિથાઈલબ્યુટેન મળે છે,જે $CH_3ONa$ (બેઝ) સાથે પ્રક્રિયા કરીને ડિહાઈડ્રોહેલોજનેશન દ્વારા મુખ્ય નીપજ તરીકે $2-$મિથાઈલબ્યુટ$-2-$ઈન $(Y)$ આપે છે.
પગલું $3$: પેરોક્સાઈડની હાજરીમાં $2-$મિથાઈલબ્યુટ$-2-$ઈન સાથે $HBr$ નો ઉમેરો એન્ટી-માર્કોવનીકોવના નિયમ મુજબ થાય છે,જે $1-$બ્રોમો$-2-$મિથાઈલબ્યુટેન $(Z)$ આપે છે.
0 likes
View Solution1124
MediumMCQ
$CH_3CH_2C(CH_3)_2Br$ ના ડિહાઇડ્રોહેલોજિનેશન દ્વારા ટર્મિનલ આલ્કીનનું મહત્તમ ટકાવારી મેળવવા માટે નીચેનામાંથી કોનો ઉપયોગ થાય છે?
A
ઇથેનોલમાં સોડિયમ ઇથોક્સાઇડ
B
ઇથેનોલમાં પોટેશિયમ ઇથોક્સાઇડ
C
tert-બ્યુટાઇલ આલ્કોહોલમાં પોટેશિયમ tert-બ્યુટોક્સાઇડ
D
$3$-ઇથાઇલ-$3$-પેન્ટેનોલમાંથી મેળવેલ પોટેશિયમ આલ્કોક્સાઇડ ($HO^{-}C(C_2H_5)_3$ માં)
Solution
(D) ડિહાઇડ્રોહેલોજિનેશન પ્રક્રિયામાં ટર્મિનલ આલ્કીન (હોફમેન નીપજ) ની મહત્તમ ટકાવારી મેળવવા માટે,બલ્કી બેઇઝની જરૂર પડે છે.
સ્ટેરિક અવરોધને કારણે બેઇઝ વધુ વિસ્થાપિત $\beta$-કાર્બન પરથી પ્રોટોન દૂર કરી શકતો નથી,તેથી તે ઓછા વિસ્થાપિત $\beta$-કાર્બન પરથી પ્રોટોન દૂર કરવાનું પસંદ કરે છે.
આપેલા વિકલ્પોમાંથી,$3$-ઇથાઇલ-$3$-પેન્ટેનોલમાંથી મેળવેલ પોટેશિયમ આલ્કોક્સાઇડ,જે $(C_2H_5)_3CO^-K^+$ છે,તે સૌથી વધુ બલ્કી બેઇઝ છે.
તેથી,તે ટર્મિનલ આલ્કીનની સૌથી વધુ ટકાવારી આપશે.
સ્ટેરિક અવરોધને કારણે બેઇઝ વધુ વિસ્થાપિત $\beta$-કાર્બન પરથી પ્રોટોન દૂર કરી શકતો નથી,તેથી તે ઓછા વિસ્થાપિત $\beta$-કાર્બન પરથી પ્રોટોન દૂર કરવાનું પસંદ કરે છે.
આપેલા વિકલ્પોમાંથી,$3$-ઇથાઇલ-$3$-પેન્ટેનોલમાંથી મેળવેલ પોટેશિયમ આલ્કોક્સાઇડ,જે $(C_2H_5)_3CO^-K^+$ છે,તે સૌથી વધુ બલ્કી બેઇઝ છે.
તેથી,તે ટર્મિનલ આલ્કીનની સૌથી વધુ ટકાવારી આપશે.
0 likes
View Solution1125
MediumMCQ
નીચેનામાંથી કયું $S_{N}1$ પ્રક્રિયા દ્વારા વધુ સરળતાથી જળવિભાજન પામે છે?
A
$(C_6H_5)_2C(CH_3)Br$
B
$C_6H_5CH_2Br$
C
$C_6H_5CH(CH_3)Br$
D
$(C_6H_5)_2CHBr$
Solution
(A) $S_{N}1$ પ્રક્રિયાનો વેગ લિવિંગ ગ્રુપ દૂર થયા પછી બનતા કાર્બોકેટાયન મધ્યવર્તીની સ્થિરતા પર આધાર રાખે છે.
કાર્બોકેટાયન જેટલો વધુ સ્થિર,તેટલું જળવિભાજન ઝડપી.
આપેલા હેલાઈડ્સમાંથી બનતા કાર્બોકેટાયનની સરખામણી:
$(a)$ $(C_6H_5)_2C^+(CH_3)$ એ તૃતીયક બેન્ઝિલિક કાર્બોકેટાયન છે જે બે ફિનાઈલ રિંગ અને એક મિથાઈલ ગ્રુપ દ્વારા સ્થિર થાય છે.
$(b)$ $C_6H_5CH_2^+$ એ પ્રાથમિક બેન્ઝિલિક કાર્બોકેટાયન છે.
$(c)$ $C_6H_5CH^+(CH_3)$ એ દ્વિતીયક બેન્ઝિલિક કાર્બોકેટાયન છે.
$(d)$ $(C_6H_5)_2CH^+$ એ બે ફિનાઈલ રિંગ દ્વારા સ્થિર થયેલ દ્વિતીયક બેન્ઝિલિક કાર્બોકેટાયન છે.
મહત્તમ રેઝોનન્સ સ્થિરતા અને ઇન્ડક્ટિવ અસરને કારણે તૃતીયક બેન્ઝિલિક કાર્બોકેટાયન $(C_6H_5)_2C^+(CH_3)$ આપેલા વિકલ્પોમાં સૌથી વધુ સ્થિર છે.
તેથી,$(C_6H_5)_2C(CH_3)Br$ એ $S_{N}1$ પ્રક્રિયા દ્વારા સૌથી સરળતાથી જળવિભાજન પામે છે.
કાર્બોકેટાયન જેટલો વધુ સ્થિર,તેટલું જળવિભાજન ઝડપી.
આપેલા હેલાઈડ્સમાંથી બનતા કાર્બોકેટાયનની સરખામણી:
$(a)$ $(C_6H_5)_2C^+(CH_3)$ એ તૃતીયક બેન્ઝિલિક કાર્બોકેટાયન છે જે બે ફિનાઈલ રિંગ અને એક મિથાઈલ ગ્રુપ દ્વારા સ્થિર થાય છે.
$(b)$ $C_6H_5CH_2^+$ એ પ્રાથમિક બેન્ઝિલિક કાર્બોકેટાયન છે.
$(c)$ $C_6H_5CH^+(CH_3)$ એ દ્વિતીયક બેન્ઝિલિક કાર્બોકેટાયન છે.
$(d)$ $(C_6H_5)_2CH^+$ એ બે ફિનાઈલ રિંગ દ્વારા સ્થિર થયેલ દ્વિતીયક બેન્ઝિલિક કાર્બોકેટાયન છે.
મહત્તમ રેઝોનન્સ સ્થિરતા અને ઇન્ડક્ટિવ અસરને કારણે તૃતીયક બેન્ઝિલિક કાર્બોકેટાયન $(C_6H_5)_2C^+(CH_3)$ આપેલા વિકલ્પોમાં સૌથી વધુ સ્થિર છે.
તેથી,$(C_6H_5)_2C(CH_3)Br$ એ $S_{N}1$ પ્રક્રિયા દ્વારા સૌથી સરળતાથી જળવિભાજન પામે છે.
0 likes
View Solution1126
MediumMCQ
નીચે આપેલા બ્રોમાઇડ્સના $C-Br$ બંધના આયનીકરણના દરનો સાચો ક્રમ કયો છે?
A
$i > ii > iii$
B
$ii > iii > i$
C
$i > iii > ii$
D
$ii > i > iii$
Solution
(D) $C-Br$ બંધના આયનીકરણનો દર બનતા કાર્બોકેટાયનની સ્થિરતા પર આધાર રાખે છે. કાર્બોકેટાયનની સ્થિરતા જેટલી વધારે,આયનીકરણનો દર તેટલો જ ઝડપી.
જાતિ $(ii)$ માં,$Br^-$ દૂર થવાથી પાયરીલિયમ કેટાયન બને છે,જે એરોમેટિક ($6\pi$ ઇલેક્ટ્રોન) અને ખૂબ જ સ્થિર છે.
જાતિ $(i)$ માં,$Br^-$ દૂર થવાથી એલાઈલિક કાર્બોકેટાયન બને છે,જે રેઝોનન્સ દ્વારા સ્થિર થાય છે પરંતુ તે એરોમેટિક પાયરીલિયમ કેટાયન કરતા ઓછું સ્થિર છે.
જાતિ $(iii)$ માં,$Br^-$ દૂર થવાથી દ્વિતીયક આલ્કાઈલ કાર્બોકેટાયન બને છે,જે ત્રણેયમાં સૌથી ઓછું સ્થિર છે કારણ કે તે માત્ર હાઈપરકોન્જુગેશન દ્વારા સ્થિર થાય છે.
તેથી,કાર્બોકેટાયનની સ્થિરતા અને આયનીકરણના દરનો સાચો ક્રમ $ii > i > iii$ છે.
જાતિ $(ii)$ માં,$Br^-$ દૂર થવાથી પાયરીલિયમ કેટાયન બને છે,જે એરોમેટિક ($6\pi$ ઇલેક્ટ્રોન) અને ખૂબ જ સ્થિર છે.
જાતિ $(i)$ માં,$Br^-$ દૂર થવાથી એલાઈલિક કાર્બોકેટાયન બને છે,જે રેઝોનન્સ દ્વારા સ્થિર થાય છે પરંતુ તે એરોમેટિક પાયરીલિયમ કેટાયન કરતા ઓછું સ્થિર છે.
જાતિ $(iii)$ માં,$Br^-$ દૂર થવાથી દ્વિતીયક આલ્કાઈલ કાર્બોકેટાયન બને છે,જે ત્રણેયમાં સૌથી ઓછું સ્થિર છે કારણ કે તે માત્ર હાઈપરકોન્જુગેશન દ્વારા સ્થિર થાય છે.
તેથી,કાર્બોકેટાયનની સ્થિરતા અને આયનીકરણના દરનો સાચો ક્રમ $ii > i > iii$ છે.
0 likes
View Solution1127
MediumMCQ
નીચેનામાંથી કયું $S_{N}1$ પ્રક્રિયા માટે સૌથી વધુ સક્રિય છે?
A
$C_{6}H_{5}CH_{2}Br$
B
$C_{6}H_{5}CH(Br)CH_{3}$
C
$C_{6}H_{5}CH(Br)C_{6}H_{5}$
D
$C_{6}H_{5}C(Br)(CH_{3})C_{6}H_{5}$
Solution
(D) $S_{N}1$ પ્રક્રિયા માટે આલ્કાઈલ હેલાઈડની સક્રિયતા લિવિંગ ગ્રુપ $(Br^-)$ દૂર થયા પછી બનતા કાર્બોકેટાયન મધ્યવર્તીની સ્થિરતા પર આધાર રાખે છે.
$1$. $C_{6}H_{5}CH_{2}^+$ (બેન્ઝાઈલ કાર્બોકેટાયન): એક ફિનાઈલ રિંગ સાથેના અનુનાદ દ્વારા સ્થિર થાય છે.
$2$. $C_{6}H_{5}CH^+CH_{3}$ ($1$-ફિનાઈલઈથાઈલ કાર્બોકેટાયન): એક ફિનાઈલ રિંગ સાથેના અનુનાદ અને મિથાઈલ ગ્રુપની પ્રેરક અસર દ્વારા સ્થિર થાય છે.
$3$. $C_{6}H_{5}CH^+C_{6}H_{5}$ (ડાયફિનાઈલમિથાઈલ કાર્બોકેટાયન): બે ફિનાઈલ રિંગ સાથેના અનુનાદ દ્વારા ખૂબ જ સ્થિર થાય છે.
$4$. $C_{6}H_{5}C^+(CH_{3})C_{6}H_{5}$ ($1$,$1$-ડાયફિનાઈલ$-1-$ઈથાઈલ કાર્બોકેટાયન): બે ફિનાઈલ રિંગ સાથેના અનુનાદ અને મિથાઈલ ગ્રુપની પ્રેરક અસરને કારણે સૌથી વધુ સ્થિર છે.
કાર્બોકેટાયનની સ્થિરતાનો ક્રમ $C_{6}H_{5}C^+(CH_{3})C_{6}H_{5} > C_{6}H_{5}CH^+C_{6}H_{5} > C_{6}H_{5}CH^+CH_{3} > C_{6}H_{5}CH_{2}^+$ હોવાથી,$C_{6}H_{5}C(Br)(CH_{3})C_{6}H_{5}$ સંયોજન $S_{N}1$ પ્રક્રિયા માટે સૌથી વધુ સક્રિય છે.
$1$. $C_{6}H_{5}CH_{2}^+$ (બેન્ઝાઈલ કાર્બોકેટાયન): એક ફિનાઈલ રિંગ સાથેના અનુનાદ દ્વારા સ્થિર થાય છે.
$2$. $C_{6}H_{5}CH^+CH_{3}$ ($1$-ફિનાઈલઈથાઈલ કાર્બોકેટાયન): એક ફિનાઈલ રિંગ સાથેના અનુનાદ અને મિથાઈલ ગ્રુપની પ્રેરક અસર દ્વારા સ્થિર થાય છે.
$3$. $C_{6}H_{5}CH^+C_{6}H_{5}$ (ડાયફિનાઈલમિથાઈલ કાર્બોકેટાયન): બે ફિનાઈલ રિંગ સાથેના અનુનાદ દ્વારા ખૂબ જ સ્થિર થાય છે.
$4$. $C_{6}H_{5}C^+(CH_{3})C_{6}H_{5}$ ($1$,$1$-ડાયફિનાઈલ$-1-$ઈથાઈલ કાર્બોકેટાયન): બે ફિનાઈલ રિંગ સાથેના અનુનાદ અને મિથાઈલ ગ્રુપની પ્રેરક અસરને કારણે સૌથી વધુ સ્થિર છે.
કાર્બોકેટાયનની સ્થિરતાનો ક્રમ $C_{6}H_{5}C^+(CH_{3})C_{6}H_{5} > C_{6}H_{5}CH^+C_{6}H_{5} > C_{6}H_{5}CH^+CH_{3} > C_{6}H_{5}CH_{2}^+$ હોવાથી,$C_{6}H_{5}C(Br)(CH_{3})C_{6}H_{5}$ સંયોજન $S_{N}1$ પ્રક્રિયા માટે સૌથી વધુ સક્રિય છે.
0 likes
View Solution1128
DifficultMCQ
નીચેની પ્રતિક્રિયાઓનું અવલોકન કરો:
$1$. $C_6H_5-CH=CH_2 + HBr \rightarrow X$
$2$. $C_6H_5-C(CH_3)=CH_2 + HBr \rightarrow Y$
$3$. $C_6H_5-CH=CH_2 + HBr \xrightarrow{(C_6H_5COO)_2} Z$
$S_N1$ પ્રતિક્રિયા તરફ $X, Y, Z$ ની પ્રતિક્રિયાત્મકતાનો સાચો ક્રમ કયો છે?
$1$. $C_6H_5-CH=CH_2 + HBr \rightarrow X$
$2$. $C_6H_5-C(CH_3)=CH_2 + HBr \rightarrow Y$
$3$. $C_6H_5-CH=CH_2 + HBr \xrightarrow{(C_6H_5COO)_2} Z$
$S_N1$ પ્રતિક્રિયા તરફ $X, Y, Z$ ની પ્રતિક્રિયાત્મકતાનો સાચો ક્રમ કયો છે?
A
$X > Y > Z$
B
$X > Z > Y$
C
$Y > X > Z$
D
$Y > Z > X$
Solution
(C) બનેલી નીપજો નીચે મુજબ છે:
$X$: $C_6H_5-CH(Br)-CH_3$ (દ્વિતીયક બેન્ઝીલિક હેલાઈડ)
$Y$: $C_6H_5-C(Br)(CH_3)_2$ (તૃતીયક બેન્ઝીલિક હેલાઈડ)
$Z$: $C_6H_5-CH_2-CH_2-Br$ (પ્રાથમિક આલ્કાઈલ હેલાઈડ)
$S_N1$ પ્રતિક્રિયાત્મકતા કાર્બોકેટાયનની સ્થિરતા પર આધાર રાખે છે.
$Y$ માટે કાર્બોકેટાયન $C_6H_5-C^+(CH_3)_2$ છે,જે તૃતીયક અને બેન્ઝીલિક છે (સૌથી વધુ સ્થિર).
$X$ માટે કાર્બોકેટાયન $C_6H_5-CH^+-CH_3$ છે,જે દ્વિતીયક અને બેન્ઝીલિક છે.
$Z$ માટે કાર્બોકેટાયન $C_6H_5-CH_2-CH_2^+$ છે,જે પ્રાથમિક છે (સૌથી ઓછો સ્થિર).
તેથી,પ્રતિક્રિયાત્મકતાનો ક્રમ $Y > X > Z$ છે.
$X$: $C_6H_5-CH(Br)-CH_3$ (દ્વિતીયક બેન્ઝીલિક હેલાઈડ)
$Y$: $C_6H_5-C(Br)(CH_3)_2$ (તૃતીયક બેન્ઝીલિક હેલાઈડ)
$Z$: $C_6H_5-CH_2-CH_2-Br$ (પ્રાથમિક આલ્કાઈલ હેલાઈડ)
$S_N1$ પ્રતિક્રિયાત્મકતા કાર્બોકેટાયનની સ્થિરતા પર આધાર રાખે છે.
$Y$ માટે કાર્બોકેટાયન $C_6H_5-C^+(CH_3)_2$ છે,જે તૃતીયક અને બેન્ઝીલિક છે (સૌથી વધુ સ્થિર).
$X$ માટે કાર્બોકેટાયન $C_6H_5-CH^+-CH_3$ છે,જે દ્વિતીયક અને બેન્ઝીલિક છે.
$Z$ માટે કાર્બોકેટાયન $C_6H_5-CH_2-CH_2^+$ છે,જે પ્રાથમિક છે (સૌથી ઓછો સ્થિર).
તેથી,પ્રતિક્રિયાત્મકતાનો ક્રમ $Y > X > Z$ છે.
0 likes
View Solution1129
MediumMCQ
એક હેલોજન સંયોજન $X$ $(C_4 H_9 Br)$ નું જળવિભાજન કરતા આલ્કોહોલ $Y$ મળે છે. આ આલ્કોહોલ $Y$ નું $358 \ K$ તાપમાને $20 \% H_3 PO_4$ સાથે નિર્જલીકરણ થાય છે. તો $X$ શું છે?
A
$(CH_3)_3 CBr$
B
$(CH_3)_2 CHCH_2 Br$
C
$CH_3 CH_2 CH_2 CH_2 Br$
D
$CH_3 CH(Br) CH_2 CH_3$
Solution
(A) પ્રક્રિયા નીચે મુજબ છે:
$1$. $C_4 H_9 Br$ $(X)$ નું જળવિભાજન કરતા આલ્કોહોલ $Y$ $(C_4 H_9 OH)$ મળે છે.
$2$. આલ્કોહોલ $Y$ નું $358 \ K$ તાપમાને $20 \% H_3 PO_4$ સાથે નિર્જલીકરણ થઈને આલ્કીન મળે છે.
$3$. ટર્શરી બ્યુટાઈલ બ્રોમાઈડ,$(CH_3)_3 CBr$,નું જળવિભાજન કરતા ટર્શરી બ્યુટાઈલ આલ્કોહોલ,$(CH_3)_3 COH$ મળે છે.
$4$. ટર્શરી બ્યુટાઈલ આલ્કોહોલનું $358 \ K$ તાપમાને $20 \% H_3 PO_4$ સાથે સરળતાથી નિર્જલીકરણ થઈને આઈસોબ્યુટીલીન ($2$-મિથાઈલપ્રોપીન) મળે છે,જે આપેલી પ્રક્રિયાની શરતો સાથે સુસંગત છે.
$5$. તેથી,$X$ એ $(CH_3)_3 CBr$ છે.
$1$. $C_4 H_9 Br$ $(X)$ નું જળવિભાજન કરતા આલ્કોહોલ $Y$ $(C_4 H_9 OH)$ મળે છે.
$2$. આલ્કોહોલ $Y$ નું $358 \ K$ તાપમાને $20 \% H_3 PO_4$ સાથે નિર્જલીકરણ થઈને આલ્કીન મળે છે.
$3$. ટર્શરી બ્યુટાઈલ બ્રોમાઈડ,$(CH_3)_3 CBr$,નું જળવિભાજન કરતા ટર્શરી બ્યુટાઈલ આલ્કોહોલ,$(CH_3)_3 COH$ મળે છે.
$4$. ટર્શરી બ્યુટાઈલ આલ્કોહોલનું $358 \ K$ તાપમાને $20 \% H_3 PO_4$ સાથે સરળતાથી નિર્જલીકરણ થઈને આઈસોબ્યુટીલીન ($2$-મિથાઈલપ્રોપીન) મળે છે,જે આપેલી પ્રક્રિયાની શરતો સાથે સુસંગત છે.
$5$. તેથી,$X$ એ $(CH_3)_3 CBr$ છે.
0 likes
View Solution1130
EasyMCQ
નીચેની પ્રક્રિયા શ્રેણીમાં મુખ્ય નીપજ $(P)$ ઓળખો.
$(CH_3)_3 CBr$ $\xrightarrow{\text{Alcoholic } KOH, \Delta}$ $\xrightarrow{HBr} P$
$(CH_3)_3 CBr$ $\xrightarrow{\text{Alcoholic } KOH, \Delta}$ $\xrightarrow{HBr} P$
A
$(CH_3)_3 CBr$
B
$(CH_3)_2 CHCH_2 Br$
C
$CH_3-CH(Br)-CH_2-CH_3$
D
$CH_3-CH=CH-CH_3$
Solution
(A) પગલું $1$: આલ્કોહોલિક $KOH$ સાથે ટર્ટ-બ્યુટાઇલ બ્રોમાઇડનું ડિહાઇડ્રોહેલોજિનેશન આઇસોબ્યુટિલિન ($2$-મિથાઇલપ્રોપીન) આપે છે.
$(CH_3)_3 CBr \xrightarrow{\text{alc. } KOH, \Delta} (CH_3)_2 C=CH_2 + KBr + H_2O$
પગલું $2$: આઇસોબ્યુટિલિનમાં $HBr$ નો ઇલેક્ટ્રોફિલિક ઉમેરો માર્કોવનીકોવના નિયમનું પાલન કરે છે અને મુખ્ય નીપજ તરીકે ટર્ટ-બ્યુટાઇલ બ્રોમાઇડ બનાવે છે.
$(CH_3)_2 C=CH_2 + HBr \rightarrow (CH_3)_3 CBr$
$(CH_3)_3 CBr \xrightarrow{\text{alc. } KOH, \Delta} (CH_3)_2 C=CH_2 + KBr + H_2O$
પગલું $2$: આઇસોબ્યુટિલિનમાં $HBr$ નો ઇલેક્ટ્રોફિલિક ઉમેરો માર્કોવનીકોવના નિયમનું પાલન કરે છે અને મુખ્ય નીપજ તરીકે ટર્ટ-બ્યુટાઇલ બ્રોમાઇડ બનાવે છે.
$(CH_3)_2 C=CH_2 + HBr \rightarrow (CH_3)_3 CBr$
0 likes
View Solution1131
EasyMCQ
કયો કાર્બનિક હેલાઈડ $S_{N}1$ પ્રક્રિયા દ્વારા જળવિભાજન પામતો નથી?
A
બેન્ઝાઈલ ક્લોરાઈડ $(C_6H_5CH_2Cl)$
B
$CH_2=CH-CH_2Cl$
C
$(CH_3)_3C-Cl$
D
$CH_3-CH=CH-Cl$
Solution
(D) $S_{N}1$ પ્રક્રિયા કાર્બોકેટાયન મધ્યવર્તી સંયોજનના નિર્માણ દ્વારા આગળ વધે છે. કાર્બોકેટાયનની સ્થિરતા $S_{N}1$ પ્રક્રિયાની સરળતા નક્કી કરે છે.
$(A)$ બેન્ઝાઈલ ક્લોરાઈડ બેન્ઝાઈલ કાર્બોકેટાયન $(C_6H_5CH_2^+)$ બનાવે છે,જે બેન્ઝીન વલય દ્વારા સંસ્પંદનથી સ્થાયી થાય છે.
$(B)$ $CH_2=CH-CH_2Cl$ એલાઈલ કાર્બોકેટાયન $(CH_2=CH-CH_2^+)$ બનાવે છે,જે સંસ્પંદનથી સ્થાયી છે.
$(C)$ $(CH_3)_3C-Cl$ તૃતીયક કાર્બોકેટાયન $((CH_3)_3C^+)$ બનાવે છે,જે ત્રણ મિથાઈલ સમૂહોની પ્રેરક અસર $(+I)$ દ્વારા સ્થાયી થાય છે.
$(D)$ $CH_3-CH=CH-Cl$ વિનાઈલ કાર્બોકેટાયન $(CH_3-CH=CH^+)$ બનાવશે. દ્વિબંધમાં સામેલ કાર્બન પરમાણુ પર ધન વીજભાર $sp$-સંકરિત કાર્બનની ઊંચી વિદ્યુતઋણતાને કારણે અત્યંત અસ્થાયી હોય છે.
તેથી,$CH_3-CH=CH-Cl$ એ $S_{N}1$ પ્રક્રિયા દ્વારા જળવિભાજન પામતું નથી.
$(A)$ બેન્ઝાઈલ ક્લોરાઈડ બેન્ઝાઈલ કાર્બોકેટાયન $(C_6H_5CH_2^+)$ બનાવે છે,જે બેન્ઝીન વલય દ્વારા સંસ્પંદનથી સ્થાયી થાય છે.
$(B)$ $CH_2=CH-CH_2Cl$ એલાઈલ કાર્બોકેટાયન $(CH_2=CH-CH_2^+)$ બનાવે છે,જે સંસ્પંદનથી સ્થાયી છે.
$(C)$ $(CH_3)_3C-Cl$ તૃતીયક કાર્બોકેટાયન $((CH_3)_3C^+)$ બનાવે છે,જે ત્રણ મિથાઈલ સમૂહોની પ્રેરક અસર $(+I)$ દ્વારા સ્થાયી થાય છે.
$(D)$ $CH_3-CH=CH-Cl$ વિનાઈલ કાર્બોકેટાયન $(CH_3-CH=CH^+)$ બનાવશે. દ્વિબંધમાં સામેલ કાર્બન પરમાણુ પર ધન વીજભાર $sp$-સંકરિત કાર્બનની ઊંચી વિદ્યુતઋણતાને કારણે અત્યંત અસ્થાયી હોય છે.
તેથી,$CH_3-CH=CH-Cl$ એ $S_{N}1$ પ્રક્રિયા દ્વારા જળવિભાજન પામતું નથી.
0 likes
View Solution1132
MediumMCQ
નીચેનામાંથી કયું $S_N2$ પ્રક્રિયા પ્રત્યે સૌથી ઓછું સક્રિય છે?
A
$(CH_3)_3C-CH_2Br$
B
$CH_3-CH_2-CH_2-Br$
C
$(CH_3)_2CH-Br$
D
$(CH_3)_3C-Br$
Solution
(D) $S_N2$ પ્રક્રિયા એક જ તબક્કામાં ન્યુક્લિયોફાઇલના હુમલા અને લિવિંગ ગ્રુપના દૂર થવાની પ્રક્રિયા છે.
$S_N2$ પ્રક્રિયા પ્રત્યેની સક્રિયતા $\alpha$-કાર્બન પર વધતી જતી ભીડ (steric hindrance) પર આધાર રાખે છે.
જેમ $\alpha$-કાર્બન સાથે જોડાયેલા આલ્કાઈલ જૂથોની સંખ્યા વધે છે,તેમ અવકાશી અવરોધ વધે છે,જેનાથી ન્યુક્લિયોફિલિક હુમલો વધુ મુશ્કેલ બને છે.
$S_N2$ પ્રત્યે સક્રિયતાનો ક્રમ: $\text{પ્રાથમિક} > \text{દ્વિતીયક} > \text{તૃતીયક}$.
$(CH_3)_3C-Br$ માં,બ્રોમીન સાથે જોડાયેલ કાર્બન તૃતીયક કાર્બન છે,જે ખૂબ જ અવકાશી અવરોધ ધરાવે છે,તેથી તે $S_N2$ પ્રક્રિયા પ્રત્યે સૌથી ઓછું સક્રિય છે.
$S_N2$ પ્રક્રિયા પ્રત્યેની સક્રિયતા $\alpha$-કાર્બન પર વધતી જતી ભીડ (steric hindrance) પર આધાર રાખે છે.
જેમ $\alpha$-કાર્બન સાથે જોડાયેલા આલ્કાઈલ જૂથોની સંખ્યા વધે છે,તેમ અવકાશી અવરોધ વધે છે,જેનાથી ન્યુક્લિયોફિલિક હુમલો વધુ મુશ્કેલ બને છે.
$S_N2$ પ્રત્યે સક્રિયતાનો ક્રમ: $\text{પ્રાથમિક} > \text{દ્વિતીયક} > \text{તૃતીયક}$.
$(CH_3)_3C-Br$ માં,બ્રોમીન સાથે જોડાયેલ કાર્બન તૃતીયક કાર્બન છે,જે ખૂબ જ અવકાશી અવરોધ ધરાવે છે,તેથી તે $S_N2$ પ્રક્રિયા પ્રત્યે સૌથી ઓછું સક્રિય છે.
0 likes
View Solution1133
MediumMCQ
$S_{N}1$ પ્રતિક્રિયા તરફ આલ્કાઈલ હેલાઈડની પ્રતિક્રિયાત્મકતાનો સાચો ઘટતો ક્રમ પસંદ કરો.
A
પ્રાથમિક હેલાઈડ $>$ દ્વિતીયક હેલાઈડ $>$ તૃતીયક હેલાઈડ
B
દ્વિતીયક હેલાઈડ $>$ તૃતીયક હેલાઈડ $>$ પ્રાથમિક હેલાઈડ
C
તૃતીયક હેલાઈડ $>$ દ્વિતીયક હેલાઈડ $>$ પ્રાથમિક હેલાઈડ
D
તૃતીયક હેલાઈડ $>$ પ્રાથમિક હેલાઈડ $>$ દ્વિતીયક હેલાઈડ
Solution
(C) $S_{N}1$ ન્યુક્લિયોફિલિક પ્રતિક્રિયા તરફ આલ્કાઈલ હેલાઈડની પ્રતિક્રિયાત્મકતા પ્રથમ તબક્કામાં બનતા મધ્યવર્તી કાર્બોકેટાયનની સ્થિરતા પર આધાર રાખે છે.
કાર્બોકેટાયનની સ્થિરતાનો ક્રમ $3^{\circ} > 2^{\circ} > 1^{\circ}$ હોવાથી,$S_{N}1$ પ્રતિક્રિયાત્મકતા પણ આ જ ક્રમને અનુસરે છે.
તેથી,સાચો ક્રમ $3^{\circ} \text{ હેલાઈડ} > 2^{\circ} \text{ હેલાઈડ} > 1^{\circ} \text{ હેલાઈડ}$ છે.
કાર્બોકેટાયનની સ્થિરતાનો ક્રમ $3^{\circ} > 2^{\circ} > 1^{\circ}$ હોવાથી,$S_{N}1$ પ્રતિક્રિયાત્મકતા પણ આ જ ક્રમને અનુસરે છે.
તેથી,સાચો ક્રમ $3^{\circ} \text{ હેલાઈડ} > 2^{\circ} \text{ હેલાઈડ} > 1^{\circ} \text{ હેલાઈડ}$ છે.
0 likes
View Solution1134
MediumMCQ
એક આલ્કાઈલ હેલાઈડ $X$ $(C_4H_9Br)$ $S_N2$ પ્રક્રિયા દ્વારા ન્યુક્લિયોફિલિક વિસ્થાપન અનુભવે છે. $X$ ની $Mg/\text{dry ether}$ સાથે અને ત્યારબાદ $D_2O$ સાથેની પ્રક્રિયાથી મળતી નીપજ કઈ છે?
A
B
C
D
Solution
(B) આલ્કાઈલ હેલાઈડ $X$ $(C_4H_9Br)$ $S_N2$ પ્રક્રિયા અનુભવે છે,જેનો અર્થ છે કે અવકાશી અવરોધ ઘટાડવા માટે તે પ્રાથમિક આલ્કાઈલ હેલાઈડ હોવો જોઈએ. તેથી,$X$ એ $n$-બ્યુટાઈલ બ્રોમાઈડ $(CH_3CH_2CH_2CH_2Br)$ છે.
જ્યારે $n$-બ્યુટાઈલ બ્રોમાઈડ શુષ્ક ઈથરમાં $Mg$ સાથે પ્રક્રિયા કરે છે,ત્યારે તે ગ્રીગનાર્ડ પ્રક્રિયક,$n$-બ્યુટાઈલમેગ્નેશિયમ બ્રોમાઈડ $(CH_3CH_2CH_2CH_2MgBr)$ બનાવે છે.
ત્યારબાદ $D_2O$ સાથેની પ્રક્રિયામાં $MgBr$ સમૂહનું સ્થાન ડ્યુટેરિયમ પરમાણુ $(D)$ લે છે,જેના પરિણામે $n$-બ્યુટેન$-1-$d $(CH_3CH_2CH_2CH_2D)$ મળે છે.
જ્યારે $n$-બ્યુટાઈલ બ્રોમાઈડ શુષ્ક ઈથરમાં $Mg$ સાથે પ્રક્રિયા કરે છે,ત્યારે તે ગ્રીગનાર્ડ પ્રક્રિયક,$n$-બ્યુટાઈલમેગ્નેશિયમ બ્રોમાઈડ $(CH_3CH_2CH_2CH_2MgBr)$ બનાવે છે.
ત્યારબાદ $D_2O$ સાથેની પ્રક્રિયામાં $MgBr$ સમૂહનું સ્થાન ડ્યુટેરિયમ પરમાણુ $(D)$ લે છે,જેના પરિણામે $n$-બ્યુટેન$-1-$d $(CH_3CH_2CH_2CH_2D)$ મળે છે.
0 likes
View Solution1135
MediumMCQ
$SN_1$ પ્રક્રિયામાં મંદ જલીય $KOH$ પ્રત્યે નીચેના સંયોજનોની પ્રતિક્રિયાત્મકતાનો ક્રમ શું છે?
$I$. $CH_3CH_2CH_2CH_2Br$
$II$. $CH_3CH_2CHBrCH_3$
$III$. $(CH_3)_2CHCH_2Br$
$IV$. $(CH_3)_3CBr$
$I$. $CH_3CH_2CH_2CH_2Br$
$II$. $CH_3CH_2CHBrCH_3$
$III$. $(CH_3)_2CHCH_2Br$
$IV$. $(CH_3)_3CBr$
A
$I < IV < III < II$
B
$IV < II < III < I$
C
$III < II < I < IV$
D
$I < III < II < IV$
Solution
(D) $SN_1$ પ્રક્રિયાનો દર દર-નિર્ધારક તબક્કામાં બનતા કાર્બોકેટાયનની સ્થિરતા પર આધાર રાખે છે.
બનતા કાર્બોકેટાયન:
$I$. $CH_3CH_2CH_2CH_2^+$ (પ્રાથમિક)
$II$. $CH_3CH_2CH^+CH_3$ (દ્વિતીયક)
$III$. $(CH_3)_2CHCH_2^+$ (પ્રાથમિક,પરંતુ શાખાયુક્ત)
$IV$. $(CH_3)_3C^+$ (તૃતીયક)
તૃતીયક કાર્બોકેટાયન દ્વિતીયક કરતા અને દ્વિતીયક પ્રાથમિક કરતા વધુ સ્થિર હોય છે.
પ્રાથમિક કાર્બોકેટાયન વચ્ચે,મિથાઈલ ગ્રુપની પ્રેરક અસરને કારણે $III$ એ $I$ કરતા વધુ સ્થિર છે.
તેથી,સ્થિરતાનો ક્રમ $I < III < II < IV$ છે.
આમ,$SN_1$ પ્રક્રિયાની પ્રતિક્રિયાત્મકતાનો ક્રમ $I < III < II < IV$ છે.
બનતા કાર્બોકેટાયન:
$I$. $CH_3CH_2CH_2CH_2^+$ (પ્રાથમિક)
$II$. $CH_3CH_2CH^+CH_3$ (દ્વિતીયક)
$III$. $(CH_3)_2CHCH_2^+$ (પ્રાથમિક,પરંતુ શાખાયુક્ત)
$IV$. $(CH_3)_3C^+$ (તૃતીયક)
તૃતીયક કાર્બોકેટાયન દ્વિતીયક કરતા અને દ્વિતીયક પ્રાથમિક કરતા વધુ સ્થિર હોય છે.
પ્રાથમિક કાર્બોકેટાયન વચ્ચે,મિથાઈલ ગ્રુપની પ્રેરક અસરને કારણે $III$ એ $I$ કરતા વધુ સ્થિર છે.
તેથી,સ્થિરતાનો ક્રમ $I < III < II < IV$ છે.
આમ,$SN_1$ પ્રક્રિયાની પ્રતિક્રિયાત્મકતાનો ક્રમ $I < III < II < IV$ છે.
0 likes
View Solution1136
MediumMCQ
સોડિયમ ટર્શરી બ્યુટોક્સાઈડની મિથાઈલ બ્રોમાઈડ સાથેની પ્રક્રિયાથી નીપજ $P$ મળે છે.
સોડિયમ મિથોક્સાઈડની ટર્શરી બ્યુટાઈલ બ્રોમાઈડ સાથેની પ્રક્રિયાથી નીપજ $Q$ મળે છે.
નીપજો $P$ અને $Q$ શું છે?
સોડિયમ મિથોક્સાઈડની ટર્શરી બ્યુટાઈલ બ્રોમાઈડ સાથેની પ્રક્રિયાથી નીપજ $Q$ મળે છે.
નીપજો $P$ અને $Q$ શું છે?
A
$P$ અને $Q$ બંને $2-methylpropene$ છે
B
$P$ એ $t-butyl$ મિથાઈલ ઈથર છે અને $Q$ એ $2-methylpropene$ છે
C
$P$ એ $2-methylpropene$ છે અને $Q$ એ $t-butyl$ મિથાઈલ ઈથર છે
D
$P$ અને $Q$ બંને $t-butyl$ મિથાઈલ ઈથર છે
Solution
(B) પ્રક્રિયા $1$: સોડિયમ $t-butoxide$ $((CH_3)_3CONa)$ એ પ્રબળ બેઈઝ અને અવકાશીય અવરોધ ધરાવતો ન્યુક્લિયોફાઈલ છે. તે મિથાઈલ બ્રોમાઈડ $(CH_3Br)$ સાથે $S_N2$ ક્રિયાવિધિ દ્વારા પ્રક્રિયા કરીને $t-butyl$ મિથાઈલ ઈથર $(CH_3-O-C(CH_3)_3)$ મુખ્ય નીપજ $(P)$ તરીકે આપે છે.
પ્રક્રિયા $2$: સોડિયમ મિથોક્સાઈડ $(CH_3ONa)$ એ પ્રબળ બેઈઝ છે. જ્યારે તે $t-butyl$ બ્રોમાઈડ $((CH_3)_3CBr)$ જેવા ટર્શરી સબસ્ટ્રેટ સાથે પ્રક્રિયા કરે છે,ત્યારે અવકાશીય અવરોધને કારણે $S_N2$ વિસ્થાપન થતું નથી. તેના બદલે,$E2$ વિલોપન પ્રક્રિયા થાય છે,જે મુખ્ય નીપજ $(Q)$ તરીકે $2-methylpropene$ $((CH_3)_2C=CH_2)$ આપે છે.
પ્રક્રિયા $2$: સોડિયમ મિથોક્સાઈડ $(CH_3ONa)$ એ પ્રબળ બેઈઝ છે. જ્યારે તે $t-butyl$ બ્રોમાઈડ $((CH_3)_3CBr)$ જેવા ટર્શરી સબસ્ટ્રેટ સાથે પ્રક્રિયા કરે છે,ત્યારે અવકાશીય અવરોધને કારણે $S_N2$ વિસ્થાપન થતું નથી. તેના બદલે,$E2$ વિલોપન પ્રક્રિયા થાય છે,જે મુખ્ય નીપજ $(Q)$ તરીકે $2-methylpropene$ $((CH_3)_2C=CH_2)$ આપે છે.
0 likes
View Solution1137
MediumMCQ
નીચેની પ્રતિક્રિયાઓને તેમની ક્રિયાવિધિ સાથે જોડો:
$(A)$ $CH_3CH_2CH_2I \xrightarrow{aq. KOH}$
$(B)$ $(CH_3)_3CCl \xrightarrow{H_2O}$
$(I)$ $S_N1$
$(II)$ $E_2$
$(III)$ $S_N2$
$(IV)$ $E_1$
$(A)$ $CH_3CH_2CH_2I \xrightarrow{aq. KOH}$
$(B)$ $(CH_3)_3CCl \xrightarrow{H_2O}$
$(I)$ $S_N1$
$(II)$ $E_2$
$(III)$ $S_N2$
$(IV)$ $E_1$
A
$A-III, B-I$
B
$A-I, B-III$
C
$A-II, B-IV$
D
$A-III, B-II$
Solution
(A) પ્રતિક્રિયા $(A)$: $CH_3CH_2CH_2I$ એ પ્રાથમિક આલ્કાઈલ હેલાઈડ છે. જલીય $KOH$ (પ્રબળ ન્યુક્લિયોફાઈલ) ની હાજરીમાં,તે પ્રોપેન$-1-$ઓલ બનાવવા માટે દ્વિ-આણ્વીય ન્યુક્લિયોફિલિક સબસ્ટિટ્યુશન $(S_N2)$ પ્રતિક્રિયા આપે છે.
પ્રતિક્રિયા $(B)$: $(CH_3)_3CCl$ એ તૃતીયક આલ્કાઈલ હેલાઈડ છે. પાણી (ધ્રુવીય પ્રોટિક દ્રાવક) ની હાજરીમાં,તે ટર્ટ-બ્યુટાઈલ આલ્કોહોલ બનાવવા માટે એક-આણ્વીય ન્યુક્લિયોફિલિક સબસ્ટિટ્યુશન $(S_N1)$ પ્રતિક્રિયા આપે છે.
તેથી,સાચી જોડ $A-III$ અને $B-I$ છે.
પ્રતિક્રિયા $(B)$: $(CH_3)_3CCl$ એ તૃતીયક આલ્કાઈલ હેલાઈડ છે. પાણી (ધ્રુવીય પ્રોટિક દ્રાવક) ની હાજરીમાં,તે ટર્ટ-બ્યુટાઈલ આલ્કોહોલ બનાવવા માટે એક-આણ્વીય ન્યુક્લિયોફિલિક સબસ્ટિટ્યુશન $(S_N1)$ પ્રતિક્રિયા આપે છે.
તેથી,સાચી જોડ $A-III$ અને $B-I$ છે.
0 likes
View Solution1138
MediumMCQ
$1-$ક્લોરો$-3-$મિથાઈલબ્યુટેનની ઝિંક અને મંદ હાઈડ્રોક્લોરિક એસિડ સાથેની પ્રક્રિયાથી મુખ્ય નીપજ તરીકે . . . . . . મળે છે.
A
$2-$મિથાઈલબ્યુટેન
B
$2-$મિથાઈલબ્યુટીન
C
$n-$પેન્ટેન
D
$n-$પેન્ટીન
Solution
(A) આલ્કાઈલ હેલાઈડની $Zn$ અને મંદ $HCl$ સાથેની પ્રક્રિયા રિડક્શન પ્રક્રિયા છે.
આ પ્રક્રિયામાં,હેલોજન પરમાણુ હાઈડ્રોજન પરમાણુ દ્વારા વિસ્થાપિત થાય છે અને અનુરૂપ આલ્કેન બનાવે છે.
રાસાયણિક સમીકરણ નીચે મુજબ છે:
$(CH_3)_2CH-CH_2-CH_2Cl + [H] \xrightarrow{Zn/dil.HCl} (CH_3)_2CH-CH_2-CH_3 + HCl$
અહીં,$1-$ક્લોરો$-3-$મિથાઈલબ્યુટેનનું રિડક્શન થઈને $2-$મિથાઈલબ્યુટેન મળે છે.
આ પ્રક્રિયામાં,હેલોજન પરમાણુ હાઈડ્રોજન પરમાણુ દ્વારા વિસ્થાપિત થાય છે અને અનુરૂપ આલ્કેન બનાવે છે.
રાસાયણિક સમીકરણ નીચે મુજબ છે:
$(CH_3)_2CH-CH_2-CH_2Cl + [H] \xrightarrow{Zn/dil.HCl} (CH_3)_2CH-CH_2-CH_3 + HCl$
અહીં,$1-$ક્લોરો$-3-$મિથાઈલબ્યુટેનનું રિડક્શન થઈને $2-$મિથાઈલબ્યુટેન મળે છે.
0 likes
View Solution1139
EasyMCQ
$CH_3-CH_2-Br + Nu^{\Theta} \rightarrow CH_3-CH_2-Nu + Br^{\Theta}$
ન્યુક્લિયોફાઇલ $Nu^{\Theta}$ સાથે પ્રક્રિયાના દરનો ઘટતો ક્રમ જણાવો: $Nu^{\Theta} = (I) PhO^{\Theta}; (II) CH_3COO^{\Theta}; (III) OH^{\Theta}; (IV) CH_3O^{\Theta}$
ન્યુક્લિયોફાઇલ $Nu^{\Theta}$ સાથે પ્રક્રિયાના દરનો ઘટતો ક્રમ જણાવો: $Nu^{\Theta} = (I) PhO^{\Theta}; (II) CH_3COO^{\Theta}; (III) OH^{\Theta}; (IV) CH_3O^{\Theta}$
A
$IV > III > I > II$
B
$IV > III > II > I$
C
$I > II > III > IV$
D
$III > IV > II > I$
Solution
(A) ન્યુક્લિયોફિલિક વિસ્થાપન પ્રક્રિયાનો દર ન્યુક્લિયોફાઇલ $Nu^{\Theta}$ ની ન્યુક્લિયોફિલિસિટી પર આધાર રાખે છે.
પ્રબળ ન્યુક્લિયોફાઇલ ઝડપથી પ્રક્રિયા કરે છે.
બેઝિકતા અને ન્યુક્લિયોફિલિસિટીની સરખામણી કરતા:
$CH_3$ ગ્રુપની $+I$ અસરને કારણે $CH_3O^{\Theta}$ એ $OH^{\Theta}$ કરતા પ્રબળ બેઝ અને ન્યુક્લિયોફાઇલ છે.
$OH^{\Theta}$ એ $PhO^{\Theta}$ કરતા પ્રબળ ન્યુક્લિયોફાઇલ છે કારણ કે $PhO^{\Theta}$ માં ઋણ વીજભાર બેન્ઝીન રિંગ પર વિસ્થાનિકૃત (delocalized) થાય છે.
$PhO^{\Theta}$ એ $CH_3COO^{\Theta}$ કરતા પ્રબળ ન્યુક્લિયોફાઇલ છે કારણ કે $CH_3COO^{\Theta}$ માં ઋણ વીજભાર બે ઓક્સિજન પરમાણુઓ પર વિસ્થાનિકૃત થાય છે.
આમ,ન્યુક્લિયોફિલિસિટીનો ક્રમ $(IV) CH_3O^{\Theta} > (III) OH^{\Theta} > (I) PhO^{\Theta} > (II) CH_3COO^{\Theta}$ છે.
પ્રબળ ન્યુક્લિયોફાઇલ ઝડપથી પ્રક્રિયા કરે છે.
બેઝિકતા અને ન્યુક્લિયોફિલિસિટીની સરખામણી કરતા:
$CH_3$ ગ્રુપની $+I$ અસરને કારણે $CH_3O^{\Theta}$ એ $OH^{\Theta}$ કરતા પ્રબળ બેઝ અને ન્યુક્લિયોફાઇલ છે.
$OH^{\Theta}$ એ $PhO^{\Theta}$ કરતા પ્રબળ ન્યુક્લિયોફાઇલ છે કારણ કે $PhO^{\Theta}$ માં ઋણ વીજભાર બેન્ઝીન રિંગ પર વિસ્થાનિકૃત (delocalized) થાય છે.
$PhO^{\Theta}$ એ $CH_3COO^{\Theta}$ કરતા પ્રબળ ન્યુક્લિયોફાઇલ છે કારણ કે $CH_3COO^{\Theta}$ માં ઋણ વીજભાર બે ઓક્સિજન પરમાણુઓ પર વિસ્થાનિકૃત થાય છે.
આમ,ન્યુક્લિયોફિલિસિટીનો ક્રમ $(IV) CH_3O^{\Theta} > (III) OH^{\Theta} > (I) PhO^{\Theta} > (II) CH_3COO^{\Theta}$ છે.
0 likes
View Solution1140
MediumMCQ
આલ્કોહોલિક $KOH$ ની હાજરીમાં નીચેના હેલાઈડ્સના ડીહાઈડ્રોહેલોજનેશનના દરનો સાચો ક્રમ કયો છે?
A
$II > I > III$
B
$III > II > I$
C
$III > I > II$
D
$I > II > III$
Solution
(C) ડીહાઈડ્રોહેલોજનેશનમાં આલ્કોહોલિક $KOH$ જેવા પ્રબળ બેઝની હાજરીમાં આલ્કીન બનાવવા માટે પાસપાસેના કાર્બન પરમાણુઓમાંથી હાઈડ્રોજન અને હેલોજન પરમાણુ દૂર થાય છે.
સમાન આલ્કાઈલ સમૂહ ધરાવતા આલ્કાઈલ હેલાઈડ્સની શ્રેણી માટે,ડીહાઈડ્રોહેલોજનેશનનો દર મુખ્યત્વે $C-X$ બંધની મજબૂતી અને હેલાઈડ આયનની લિવિંગ ગ્રુપ ક્ષમતા પર આધાર રાખે છે.
લિવિંગ ગ્રુપ ક્ષમતાનો ક્રમ આ મુજબ છે: $I^- > Br^- > Cl^- > F^-$.
આયોડાઈડ આયન $(I^-)$ આપેલા હેલાઈડ્સમાં સૌથી શ્રેષ્ઠ લિવિંગ ગ્રુપ હોવાથી,આલ્કાઈલ આયોડાઈડ $(III)$ સૌથી ઝડપથી ડીહાઈડ્રોહેલોજનેશન પ્રક્રિયા આપશે.
ક્લોરાઈડ આયન $(Cl^-)$ ત્રણેયમાં સૌથી નબળું લિવિંગ ગ્રુપ હોવાથી,આલ્કાઈલ ક્લોરાઈડ $(II)$ સૌથી ધીમી પ્રક્રિયા આપશે.
તેથી,ડીહાઈડ્રોહેલોજનેશનના દરનો સાચો ક્રમ $(III) > (I) > (II)$ છે.
સમાન આલ્કાઈલ સમૂહ ધરાવતા આલ્કાઈલ હેલાઈડ્સની શ્રેણી માટે,ડીહાઈડ્રોહેલોજનેશનનો દર મુખ્યત્વે $C-X$ બંધની મજબૂતી અને હેલાઈડ આયનની લિવિંગ ગ્રુપ ક્ષમતા પર આધાર રાખે છે.
લિવિંગ ગ્રુપ ક્ષમતાનો ક્રમ આ મુજબ છે: $I^- > Br^- > Cl^- > F^-$.
આયોડાઈડ આયન $(I^-)$ આપેલા હેલાઈડ્સમાં સૌથી શ્રેષ્ઠ લિવિંગ ગ્રુપ હોવાથી,આલ્કાઈલ આયોડાઈડ $(III)$ સૌથી ઝડપથી ડીહાઈડ્રોહેલોજનેશન પ્રક્રિયા આપશે.
ક્લોરાઈડ આયન $(Cl^-)$ ત્રણેયમાં સૌથી નબળું લિવિંગ ગ્રુપ હોવાથી,આલ્કાઈલ ક્લોરાઈડ $(II)$ સૌથી ધીમી પ્રક્રિયા આપશે.
તેથી,ડીહાઈડ્રોહેલોજનેશનના દરનો સાચો ક્રમ $(III) > (I) > (II)$ છે.
0 likes
View Solution1141
MediumMCQ
$SN^1$ પ્રક્રિયા માટે સૌથી વધુ સક્રિય અણુઓ કયા છે?
A
$(I), (IV)$ અને $(VI)$
B
$(I), (II)$ અને $(IV)$
C
$(II), (III)$ અને $(V)$
D
$(IV), (V)$ અને $(VI)$
Solution
(A) $SN^1$ પ્રક્રિયાનો દર લિવિંગ ગ્રુપ $(Cl^-)$ દૂર થયા પછી બનતા કાર્બોકેટાયન મધ્યવર્તીની સ્થિરતા પર આધાર રાખે છે. કાર્બોકેટાયન જેટલો વધુ સ્થિર,તેટલી $SN^1$ પ્રક્રિયા ઝડપી.
$(I)$ બે $p$-મિથોક્સીફિનાઈલ જૂથો દ્વારા રેઝોનન્સ સ્થિરીકરણને કારણે અત્યંત સ્થિર કાર્બોકેટાયન બનાવે છે. મિથોક્સી જૂથની $+R$ અસર ધન વીજભારને નોંધપાત્ર રીતે સ્થિર કરે છે.
$(IV)$ એ $tert$-બ્યુટાઈલ ક્લોરાઈડ છે,જે સ્થિર તૃતીયક કાર્બોકેટાયન બનાવે છે.
$(VI)$ એ $2$-ક્લોરો-$2$-ફિનાઈલપ્રોપેન છે,જે ફિનાઈલ રિંગ સાથે રેઝોનન્સ અને મિથાઈલ જૂથોની $+I$ અસર દ્વારા સ્થિર થયેલ તૃતીયક કાર્બોકેટાયન બનાવે છે.
$(II)$ એ પ્રાથમિક આલ્કાઈલ હેલાઈડ છે (અસ્થિર કાર્બોકેટાયન).
$(III)$ એ પ્રબળ ઈલેક્ટ્રોન-આકર્ષક $-NO_2$ જૂથ ધરાવતું પ્રાથમિક બેન્ઝાઈલિક હેલાઈડ છે,જે કાર્બોકેટાયનને અસ્થિર બનાવે છે.
$(V)$ એ ક્લોરોબેન્ઝીન છે,જે $C-Cl$ બંધના આંશિક દ્વિબંધ ગુણધર્મ અને ફિનાઈલ કેટાયનની અસ્થિરતાને કારણે $SN^1$ પ્રક્રિયા સરળતાથી આપતું નથી.
તેથી,$(I), (IV)$ અને $(VI)$ એ $SN^1$ પ્રક્રિયા માટે સૌથી વધુ સક્રિય છે.
$(I)$ બે $p$-મિથોક્સીફિનાઈલ જૂથો દ્વારા રેઝોનન્સ સ્થિરીકરણને કારણે અત્યંત સ્થિર કાર્બોકેટાયન બનાવે છે. મિથોક્સી જૂથની $+R$ અસર ધન વીજભારને નોંધપાત્ર રીતે સ્થિર કરે છે.
$(IV)$ એ $tert$-બ્યુટાઈલ ક્લોરાઈડ છે,જે સ્થિર તૃતીયક કાર્બોકેટાયન બનાવે છે.
$(VI)$ એ $2$-ક્લોરો-$2$-ફિનાઈલપ્રોપેન છે,જે ફિનાઈલ રિંગ સાથે રેઝોનન્સ અને મિથાઈલ જૂથોની $+I$ અસર દ્વારા સ્થિર થયેલ તૃતીયક કાર્બોકેટાયન બનાવે છે.
$(II)$ એ પ્રાથમિક આલ્કાઈલ હેલાઈડ છે (અસ્થિર કાર્બોકેટાયન).
$(III)$ એ પ્રબળ ઈલેક્ટ્રોન-આકર્ષક $-NO_2$ જૂથ ધરાવતું પ્રાથમિક બેન્ઝાઈલિક હેલાઈડ છે,જે કાર્બોકેટાયનને અસ્થિર બનાવે છે.
$(V)$ એ ક્લોરોબેન્ઝીન છે,જે $C-Cl$ બંધના આંશિક દ્વિબંધ ગુણધર્મ અને ફિનાઈલ કેટાયનની અસ્થિરતાને કારણે $SN^1$ પ્રક્રિયા સરળતાથી આપતું નથી.
તેથી,$(I), (IV)$ અને $(VI)$ એ $SN^1$ પ્રક્રિયા માટે સૌથી વધુ સક્રિય છે.
0 likes
View Solution1142
EasyMCQ
$SN^1$ પ્રક્રિયા માટે નીચેનામાંથી કયું સૌથી વધુ સક્રિય હશે?
A
ક્લોરોસાયક્લોહેક્ઝેન
B
$3$-ક્લોરોસાયક્લોહેક્ઝીન
C
$1$-મિથાઈલ-$1$-ક્લોરોસાયક્લોહેક્ઝેન
D
$1$-મિથાઈલ-$3$-ક્લોરોસાયક્લોહેક્ઝીન
Solution
(D) $SN^1$ પ્રક્રિયાનો દર પ્રક્રિયાના નિર્ણાયક તબક્કામાં બનતા કાર્બોકેટાયન મધ્યવર્તીની સ્થિરતા પર આધાર રાખે છે.
$1$. $A$ દ્વિતીયક કાર્બોકેટાયન બનાવે છે.
$2$. $B$ એલાઈલિક દ્વિતીયક કાર્બોકેટાયન બનાવે છે,જે રેઝોનન્સ દ્વારા સ્થિર થાય છે.
$3$. $C$ તૃતીયક કાર્બોકેટાયન બનાવે છે.
$4$. $D$ એલાઈલિક તૃતીયક કાર્બોકેટાયન બનાવે છે,જે તૃતીયક પ્રકૃતિ અને રેઝોનન્સ સ્થિરીકરણ બંનેને કારણે સૌથી વધુ સ્થિર છે.
તેથી,$D$ એ $SN^1$ પ્રક્રિયા માટે સૌથી વધુ સક્રિય છે.
$1$. $A$ દ્વિતીયક કાર્બોકેટાયન બનાવે છે.
$2$. $B$ એલાઈલિક દ્વિતીયક કાર્બોકેટાયન બનાવે છે,જે રેઝોનન્સ દ્વારા સ્થિર થાય છે.
$3$. $C$ તૃતીયક કાર્બોકેટાયન બનાવે છે.
$4$. $D$ એલાઈલિક તૃતીયક કાર્બોકેટાયન બનાવે છે,જે તૃતીયક પ્રકૃતિ અને રેઝોનન્સ સ્થિરીકરણ બંનેને કારણે સૌથી વધુ સ્થિર છે.
તેથી,$D$ એ $SN^1$ પ્રક્રિયા માટે સૌથી વધુ સક્રિય છે.
0 likes
View Solution1143
MediumMCQ
નીચેનામાંથી કયું સંયોજન ઝડપી $S_{N}1$ પ્રક્રિયા આપશે?
A
બેન્ઝાઇલ બ્રોમાઇડ $(C_6H_5CH_2Br)$
B
$1-$ફિનાઇલઇથાઇલ બ્રોમાઇડ $(C_6H_5CH(CH_3)Br)$
C
$2-$ફિનાઇલપ્રોપેન$-2-$ાઇલ બ્રોમાઇડ $(C_6H_5C(CH_3)_2Br)$
D
$1,1-$ડાયફિનાઇલઇથાઇલ બ્રોમાઇડ $(C_6H_5C(CH_3)(C_6H_5)Br)$
Solution
(D) $S_{N}1$ પ્રક્રિયાનો વેગ પ્રક્રિયાના ધીમા તબક્કામાં બનતા કાર્બોકેટાયનની સ્થિરતા પર આધાર રાખે છે. કાર્બોકેટાયન જેટલો વધુ સ્થિર,તેટલી $S_{N}1$ પ્રક્રિયા ઝડપી.
આપેલા સબસ્ટ્રેટમાંથી બનતા કાર્બોકેટાયનની સરખામણી:
$A$: બેન્ઝાઇલ કેટાયન $(C_6H_5CH_2^+)$ - એક ફિનાઇલ રિંગ સાથે રેઝોનન્સ દ્વારા સ્થિર.
$B$: $1-$ફિનાઇલઇથાઇલ કેટાયન $(C_6H_5CH^+CH_3)$ - રેઝોનન્સ અને મિથાઇલ ગ્રુપની ઇન્ડક્ટિવ અસર દ્વારા સ્થિર.
$C$: $2-$ફિનાઇલપ્રોપેન$-2-$ાઇલ કેટાયન $(C_6H_5C^+(CH_3)_2)$ - રેઝોનન્સ અને બે મિથાઇલ ગ્રુપ દ્વારા સ્થિર.
$D$: $1,1-$ડાયફિનાઇલઇથાઇલ કેટાયન $(C_6H_5C^+(CH_3)C_6H_5)$ - બે ફિનાઇલ રિંગ સાથે રેઝોનન્સ અને એક મિથાઇલ ગ્રુપની ઇન્ડક્ટિવ અસર દ્વારા સ્થિર.
વિકલ્પ $D$ માં રહેલો કાર્બોકેટાયન બે ફિનાઇલ રિંગ સાથે રેઝોનન્સ દ્વારા સૌથી વધુ સ્થિર હોવાથી,તે સૌથી ઝડપી $S_{N}1$ પ્રક્રિયા આપશે.
આપેલા સબસ્ટ્રેટમાંથી બનતા કાર્બોકેટાયનની સરખામણી:
$A$: બેન્ઝાઇલ કેટાયન $(C_6H_5CH_2^+)$ - એક ફિનાઇલ રિંગ સાથે રેઝોનન્સ દ્વારા સ્થિર.
$B$: $1-$ફિનાઇલઇથાઇલ કેટાયન $(C_6H_5CH^+CH_3)$ - રેઝોનન્સ અને મિથાઇલ ગ્રુપની ઇન્ડક્ટિવ અસર દ્વારા સ્થિર.
$C$: $2-$ફિનાઇલપ્રોપેન$-2-$ાઇલ કેટાયન $(C_6H_5C^+(CH_3)_2)$ - રેઝોનન્સ અને બે મિથાઇલ ગ્રુપ દ્વારા સ્થિર.
$D$: $1,1-$ડાયફિનાઇલઇથાઇલ કેટાયન $(C_6H_5C^+(CH_3)C_6H_5)$ - બે ફિનાઇલ રિંગ સાથે રેઝોનન્સ અને એક મિથાઇલ ગ્રુપની ઇન્ડક્ટિવ અસર દ્વારા સ્થિર.
વિકલ્પ $D$ માં રહેલો કાર્બોકેટાયન બે ફિનાઇલ રિંગ સાથે રેઝોનન્સ દ્વારા સૌથી વધુ સ્થિર હોવાથી,તે સૌથી ઝડપી $S_{N}1$ પ્રક્રિયા આપશે.
0 likes
View Solution1144
MediumMCQ
$2-$બ્રોમોપેન્ટેનને ઇથેનોલમાં પોટેશિયમ ઇથોક્સાઇડ સાથે ગરમ કરવામાં આવે છે. મુખ્ય નીપજ કઈ છે?
A
ટ્રાન્સ-પેન્ટ$-2-$ઈન
B
$2-$ઇથોક્સીપેન્ટેન
C
પેન્ટ$-1-$ઈન
D
$3-$ઇથોક્સીપેન્ટેન
Solution
(A) જ્યારે $2-$બ્રોમોપેન્ટેનને ઇથેનોલમાં પોટેશિયમ ઇથોક્સાઇડ સાથે ગરમ કરવામાં આવે છે,ત્યારે તે ડિહાઇડ્રોહેલોજિનેશન પ્રક્રિયા ($E2$ એલિમિનેશન પ્રક્રિયા) અનુભવે છે.
પોટેશિયમ ઇથોક્સાઇડ $(C_2H_5OK)$ એક પ્રબળ બેઇઝ તરીકે કાર્ય કરે છે,જે $\beta$-કાર્બન પરથી પ્રોટોન દૂર કરે છે.
ઝેટસેવના નિયમ મુજબ,વધુ વિસ્થાપિત આલ્કીન મુખ્ય નીપજ તરીકે મળે છે.
$2-$બ્રોમોપેન્ટેનમાં બે પ્રકારના $\beta$-હાઇડ્રોજન હોય છે,જે પેન્ટ$-1-$ઈન અને પેન્ટ$-2-$ઈન બનાવે છે.
$Pent-2-ene$ એ $pent-1-ene$ કરતા વધુ વિસ્થાપિત અને વધુ સ્થાયી છે.
$Pent-2-ene$ ના ભૌમિતિક સમઘટકોમાં,$trans$ સમઘટક એ $cis$ સમઘટક કરતા વધુ સ્થાયી છે કારણ કે તેમાં અવકાશી અવરોધ ઓછો હોય છે.
તેથી,$trans-pent-2-ene$ એ મુખ્ય નીપજ છે.
આમ,વિકલ્પ $(A)$ સાચો જવાબ છે.
પોટેશિયમ ઇથોક્સાઇડ $(C_2H_5OK)$ એક પ્રબળ બેઇઝ તરીકે કાર્ય કરે છે,જે $\beta$-કાર્બન પરથી પ્રોટોન દૂર કરે છે.
ઝેટસેવના નિયમ મુજબ,વધુ વિસ્થાપિત આલ્કીન મુખ્ય નીપજ તરીકે મળે છે.
$2-$બ્રોમોપેન્ટેનમાં બે પ્રકારના $\beta$-હાઇડ્રોજન હોય છે,જે પેન્ટ$-1-$ઈન અને પેન્ટ$-2-$ઈન બનાવે છે.
$Pent-2-ene$ એ $pent-1-ene$ કરતા વધુ વિસ્થાપિત અને વધુ સ્થાયી છે.
$Pent-2-ene$ ના ભૌમિતિક સમઘટકોમાં,$trans$ સમઘટક એ $cis$ સમઘટક કરતા વધુ સ્થાયી છે કારણ કે તેમાં અવકાશી અવરોધ ઓછો હોય છે.
તેથી,$trans-pent-2-ene$ એ મુખ્ય નીપજ છે.
આમ,વિકલ્પ $(A)$ સાચો જવાબ છે.
0 likes
View Solution1145
MediumMCQ
કયા પ્રક્રિયકોને આલ્કોહોલિક $KOH$ સાથે ગરમ કરવાથી $CH_3-CH_2-CH_2-CH=CH_2$ સંયોજન મળે છે તે શોધો.
$(i) \ CH_3-CH(Br)-CH_2-CH_2-CH_3$
$(ii) \ CH_3-CH_2-CH(Br)-CH_2-CH_3$
$(iii) \ CH_3-CH_2-CH_2-CH_2-CH_2Br$
$(iv) \ CH_3-CH_2-CH_2-CH(Br)-CH_3$
$(i) \ CH_3-CH(Br)-CH_2-CH_2-CH_3$
$(ii) \ CH_3-CH_2-CH(Br)-CH_2-CH_3$
$(iii) \ CH_3-CH_2-CH_2-CH_2-CH_2Br$
$(iv) \ CH_3-CH_2-CH_2-CH(Br)-CH_3$
A
$(ii), (iv)$
B
$(i), (iv)$
C
$(ii), (iii), (iv)$
D
$(i), (ii)$
Solution
(B) આલ્કોહોલિક $KOH$ સાથે હેલોઆલ્કેનનું ડિહાઈડ્રોહેલોજિનેશન ઝેટસેવના નિયમનું પાલન કરે છે,જ્યાં વધુ વિસ્થાપિત આલ્કીન મુખ્ય નીપજ હોય છે. જોકે,લક્ષ્ય નીપજ $pent-1-ene$ $(CH_3-CH_2-CH_2-CH=CH_2)$ છે.
$(i) \ CH_3-CH(Br)-CH_2-CH_2-CH_3$ ના ડિહાઈડ્રોહેલોજિનેશનથી $pent-1-ene$ અને $pent-2-ene$ મળે છે.
$(ii) \ CH_3-CH_2-CH(Br)-CH_2-CH_3$ ના ડિહાઈડ્રોહેલોજિનેશનથી $pent-2-ene$ મળે છે.
$(iii) \ CH_3-CH_2-CH_2-CH_2-CH_2Br$ ના ડિહાઈડ્રોહેલોજિનેશનથી $pent-1-ene$ મળે છે.
$(iv) \ CH_3-CH_2-CH_2-CH(Br)-CH_3$ ના ડિહાઈડ્રોહેલોજિનેશનથી $pent-1-ene$ અને $pent-2-ene$ મળે છે.
આમ,પ્રક્રિયકો $(i)$,$(iii)$ અને $(iv)$ $pent-1-ene$ ઉત્પન્ન કરી શકે છે. આપેલા વિકલ્પો મુજબ,$(i)$ અને $(iv)$ એ ટર્મિનલ આલ્કીન બનાવવા માટે સૌથી યોગ્ય પસંદગી છે.
$(i) \ CH_3-CH(Br)-CH_2-CH_2-CH_3$ ના ડિહાઈડ્રોહેલોજિનેશનથી $pent-1-ene$ અને $pent-2-ene$ મળે છે.
$(ii) \ CH_3-CH_2-CH(Br)-CH_2-CH_3$ ના ડિહાઈડ્રોહેલોજિનેશનથી $pent-2-ene$ મળે છે.
$(iii) \ CH_3-CH_2-CH_2-CH_2-CH_2Br$ ના ડિહાઈડ્રોહેલોજિનેશનથી $pent-1-ene$ મળે છે.
$(iv) \ CH_3-CH_2-CH_2-CH(Br)-CH_3$ ના ડિહાઈડ્રોહેલોજિનેશનથી $pent-1-ene$ અને $pent-2-ene$ મળે છે.
આમ,પ્રક્રિયકો $(i)$,$(iii)$ અને $(iv)$ $pent-1-ene$ ઉત્પન્ન કરી શકે છે. આપેલા વિકલ્પો મુજબ,$(i)$ અને $(iv)$ એ ટર્મિનલ આલ્કીન બનાવવા માટે સૌથી યોગ્ય પસંદગી છે.
0 likes
View Solution1146
EasyMCQ
નીચે આપેલા બ્રોમાઈડને $S_{N}1$ પ્રક્રિયામાં તેમની પ્રતિક્રિયાત્મકતાના ક્રમમાં ગોઠવો:
$(i)$ $(CH_3)_3CBr$
(ii) $CH_3CH_2CH_2Br$
(iii) $(CH_3)_2CHCH_2Br$
(iv) $CH_3Br$
$(i)$ $(CH_3)_3CBr$
(ii) $CH_3CH_2CH_2Br$
(iii) $(CH_3)_2CHCH_2Br$
(iv) $CH_3Br$
A
$i > iii > ii > iv$
B
$iv > ii > iii > i$
C
$i > ii > iii > iv$
D
$ii > iv > iii > i$
Solution
(A) $S_{N}1$ પ્રક્રિયા માટે આલ્કાઈલ હેલાઈડની પ્રતિક્રિયાત્મકતા કાર્બોકેટાયનની સ્થિરતા પર આધાર રાખે છે.
કાર્બોકેટાયનની સ્થિરતાનો ક્રમ $3^{\circ} > 2^{\circ} > 1^{\circ} > {\text{મિથાઈલ}}$ છે.
$(i)$ $(CH_3)_3CBr$ એ $3^{\circ}$ કાર્બોકેટાયન બનાવે છે (સૌથી વધુ સ્થિર).
(ii) $CH_3CH_2CH_2Br$ એ $1^{\circ}$ કાર્બોકેટાયન બનાવે છે.
(iii) $(CH_3)_2CHCH_2Br$ એ $1^{\circ}$ કાર્બોકેટાયન બનાવે છે.
(iv) $CH_3Br$ એ મિથાઈલ કાર્બોકેટાયન બનાવે છે.
આથી,પ્રતિક્રિયાત્મકતાનો સાચો ક્રમ $i > iii > ii > iv$ છે.
કાર્બોકેટાયનની સ્થિરતાનો ક્રમ $3^{\circ} > 2^{\circ} > 1^{\circ} > {\text{મિથાઈલ}}$ છે.
$(i)$ $(CH_3)_3CBr$ એ $3^{\circ}$ કાર્બોકેટાયન બનાવે છે (સૌથી વધુ સ્થિર).
(ii) $CH_3CH_2CH_2Br$ એ $1^{\circ}$ કાર્બોકેટાયન બનાવે છે.
(iii) $(CH_3)_2CHCH_2Br$ એ $1^{\circ}$ કાર્બોકેટાયન બનાવે છે.
(iv) $CH_3Br$ એ મિથાઈલ કાર્બોકેટાયન બનાવે છે.
આથી,પ્રતિક્રિયાત્મકતાનો સાચો ક્રમ $i > iii > ii > iv$ છે.
0 likes
View SolutionHaloalkanes and Haloarenes — Properties of Haloalkanes · Frequently Asked Questions
1Are these Haloalkanes and Haloarenes questions useful for JEE and NEET?
Yes. All questions in this section are mapped to JEE Main and NEET exam patterns. Previous year questions from JEE Main, NEET, GUJCET and state-level exams are included with full solutions.
2Can I switch to Hindi or Gujarati for these questions?
Yes. Use the language tabs in the hero section or the sidebar to view the same questions and solutions in English, Hindi or Gujarati.
3How do I generate a question paper from this subtopic?
Use the Vedclass Exam Paper Generator — select the chapter and subtopic, set difficulty, and generate Sets A, B, C, D automatically. First 3 chapters of every subject are free.
Vedclass Products
For Students
Vedclass Test Series
Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.
Start Free TrialFor Teachers
Exam Paper Generator
Generate Set A/B/C/D papers from this chapter in 2 minutes. 3 chapters free.
Try FreeFor Institutes
Online Exam Module
Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.
See DemoFor Teachers & Institutes
Generate a Haloalkanes and Haloarenes Exam Paper in 2 Minutes
Select subtopic & difficulty — Sets A, B, C, D auto-generated with No Repeat logic.
First 3 chapters of every subject are free — no payment required.