Occurrence Questions in Gujarati

(C) આપેલ ખનિજોના રાસાયણિક સૂત્રો નીચે મુજબ છે:
$Cuprite = Cu_2O$
$Chalcocite = Cu_2S$
$Chalcopyrite = CuFeS_2$
$Malachite = Cu(OH)_2 \cdot CuCO_3$
આમાંથી,$Chalcopyrite$ $(CuFeS_2)$ એ એવી ખનિજ છે જેમાં $Iron$ $(Fe)$ અને $Copper$ $(Cu)$ બંને હોય છે.

(C) મેગ્નેટાઈટ $(Fe_3O_4)$,સાઈડરાઈટ $(FeCO_3)$,લિમોનાઈટ $(Fe_2O_3 \cdot 3H_2O)$ અને હેમેટાઈટ $(Fe_2O_3)$ એ આયર્ન (લોખંડ) ની અયસ્ક છે.
સ્મિથસોનાઈટ એ ઝિંક (જસત) ની અયસ્ક છે જેનું રાસાયણિક સૂત્ર $(ZnCO_3)$ છે.
તેથી,સ્મિથસોનાઈટ એ આયર્નનું ખનિજ નથી.

(C) કાર્નાલાઇટ એ મેગ્નેશિયમની એક મહત્વપૂર્ણ અયસ્ક છે.
તેનું રાસાયણિક સૂત્ર $KCl \cdot MgCl_2 \cdot 6H_2O$ છે.

(B) સક્રિયતા શ્રેણીમાં નીચે રહેલી ધાતુઓ તેમની મુક્ત અવસ્થામાં મળી આવે છે કારણ કે તેઓ ઓક્સિજન,ભેજ અથવા અન્ય વાતાવરણીય વાયુઓ સાથે સરળતાથી પ્રતિક્રિયા આપતી નથી.
$Cu$ (તાંબુ) આવી એક ધાતુ છે જે પૃથ્વીના પોપડામાં મુક્ત અવસ્થામાં મળી આવે છે.
$Al$,$Fe$,અને $Mg$ વધુ સક્રિય છે અને સામાન્ય રીતે ઓક્સાઇડ,કાર્બોનેટ અથવા સલ્ફાઇડ સ્વરૂપે જોવા મળે છે.

(C) પૃથ્વીના પોપડામાં સૌથી વધુ પ્રમાણમાં મળી આવતી ધાતુ $Al$ (એલ્યુમિનિયમ) છે,જે પૃથ્વીના પોપડાના વજનના આશરે $8.1\%$ જેટલી છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $(C)$ છે.

(D) તાંબાના ઔદ્યોગિક નિષ્કર્ષણ માટે વપરાતી મુખ્ય કાચી ધાતુ $Chalcopyrite$ $(CuFeS_2)$ છે.
જોકે $Cuprite$ $(Cu_2O)$ પણ તાંબાની ખનિજ છે,પરંતુ $Chalcopyrite$ એ તાંબાનો સૌથી વધુ પ્રમાણમાં મળતો અને વ્યાપારી રીતે મહત્વનો સ્ત્રોત છે.

(A) ચાંદીની મુખ્ય અયસ્કોના રાસાયણિક સૂત્રો નીચે મુજબ છે:
$1$. આર્જેન્ટાઈટ: $Ag_2S$
$2$. હોર્ન સિલ્વર: $AgCl$
$3$. પાયરાર્જીરાઈટ: $AgSbS_2$
તેથી,સાચો ક્રમ $Ag_2S, AgCl$ અને $AgSbS_2$ છે.

(A) ટીન $(Sn)$ ની સૌથી મહત્વની કાચી ધાતુ કેસિટેરાઈટ છે,જેનું રાસાયણિક સૂત્ર $SnO_2$ છે.
$A$: કેસિટેરાઈટ $(SnO_2)$
$B$: ક્રાયોલાઈટ $(Na_3AlF_6)$
$C$: સેરુસાઈટ $(PbCO_3)$
તેથી,સાચો વિકલ્પ $(A)$ છે.

(B) આપેલ અયસ્કોના રાસાયણિક સૂત્રો નીચે મુજબ છે:
$1$. પાયરોલ્યુસાઇટ: $MnO_2$ (ઓક્સાઇડ અયસ્ક)
$2$. મેલેકાઇટ: $CuCO_3 \cdot Cu(OH)_2$ (કાર્બોનેટ અયસ્ક)
$3$. ડાયસ્પોર: $Al_2O_3 \cdot H_2O$ (ઓક્સાઇડ/હાઇડ્રોક્સાઇડ અયસ્ક)
$4$. કેસિટેરાઇટ: $SnO_2$ (ઓક્સાઇડ અયસ્ક)
તેથી,મેલેકાઇટ એ કાર્બોનેટ અયસ્ક છે.

(D) કોપરના નિષ્કર્ષણ માટે વપરાતી મુખ્ય કાચી ધાતુ કોપર પાયરાઈટ છે,જેનું રાસાયણિક સૂત્ર $CuFeS_2$ (જેને ચાલ્કોપાયરાઈટ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) છે. તેથી,સાચો વિકલ્પ $(D)$ છે.

(C) ધાતુશાસ્ત્રમાં વપરાતા ખનિજો સાથે સંકળાયેલી અશુદ્ધિઓ,જેમ કે રેતી,ખડકાળ પદાર્થો અથવા માટીના પદાર્થોને સામૂહિક રીતે $Gangue$ કહેવામાં આવે છે.

(C) રિફ્રેક્ટરી ધાતુઓ એ ધાતુઓનો એક વર્ગ છે જે ગરમી અને ઘસારા સામે અસાધારણ રીતે પ્રતિરોધક છે. ભઠ્ઠીઓના નિર્માણમાં તેનો ઉપયોગ કરવાનું મુખ્ય કારણ એ છે કે તેમનું ગલનબિંદુ ખૂબ ઊંચું હોય છે,જે તેમને અતિશય તાપમાન પર તેમની માળખાકીય અખંડિતતા જાળવી રાખવા દે છે.

(D) એલ્યુમિના એ એલ્યુમિનિયમ ઓક્સાઈડનું સામાન્ય નામ છે,જેનું રાસાયણિક સૂત્ર $Al_2O_3$ છે.

(D) સાચી ખનિજ-સૂત્રની જોડીઓ નીચે મુજબ છે:
ગેલેના: $PbS$
કેસિટેરાઈટ: $SnO_2$
ડોલોમાઈટ: $CaCO_3 \cdot MgCO_3$
મેગ્નેસાઈટ: $MgCO_3$
તેથી,સાચો વિકલ્પ $(D)$ છે.

(C) ટીપાવપણું (Malleability) એ ધાતુનો એવો ગુણધર્મ છે કે જેના દ્વારા તેને ટીપીને પાતળા પતરા બનાવી શકાય છે.
બધી ધાતુઓમાં,$Gold$ $(Au)$ સૌથી વધુ ટીપી શકાય તેવી ધાતુ તરીકે ઓળખાય છે.
તેને અત્યંત પાતળા વરખમાં ટીપી શકાય છે,જેનો ઉપયોગ ઘણીવાર સુશોભન માટે થાય છે.

(D) સાચો જવાબ $(D)$ છે.
$Pt$ (પ્લેટિનમ) એક ઉમદા ધાતુ છે,જેનો અર્થ છે કે તે રાસાયણિક રીતે નિષ્ક્રિય છે અને પર્યાવરણમાં ઓક્સિજન,ભેજ અથવા અન્ય પદાર્થો સાથે સરળતાથી પ્રતિક્રિયા આપતી નથી.
તેથી,તે કુદરતમાં તેની મૂળ અથવા મુક્ત અવસ્થામાં જોવા મળે છે.

(A) કેલેમાઈન એ ઝિંકની કાચી ધાતુ છે જે મુખ્યત્વે ઝિંક કાર્બોનેટ,$ZnCO_3$ ધરાવે છે. તે ઝિંક ધાતુનો એક સામાન્ય સ્ત્રોત છે.

(B) આયર્ન પાયરાઇટ્સ $(FeS_2)$ ને "Fools gold" તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,કારણ કે તેની ધાતુ જેવી ચમક અને આછા પીળા રંગને કારણે તે સોના જેવું લાગે છે.

(B) પિત્તળ એ $Cu$ અને $Zn$ ની મિશ્રધાતુ છે. તેમાં સામાન્ય રીતે $60-80\%$ કોપર અને $20-40\%$ ઝિંક હોય છે.

(C) બ્રોન્ઝ એ મુખ્યત્વે તાંબુ $(Cu)$ અને ટીન $(Sn)$ ધરાવતી મિશ્રધાતુ છે.
ચોક્કસ રીતે કહીએ તો,બ્રોન્ઝમાં આશરે $75-90\% \ Cu$ અને $10-25\% \ Sn$ હોય છે.

(A) એમરી એ એક કુદરતી ખડક છે જેનો ઉપયોગ ઘર્ષક (abrasive) તરીકે થાય છે. તે મુખ્યત્વે કોરન્ડમ $(Al_2O_3)$ નું બનેલું છે,જેમાં મેગ્નેટાઇટ,હેમેટાઇટ અથવા સ્પિનલ જેવા અન્ય ખનિજોનું મિશ્રણ હોય છે. તેથી,તેને કોરન્ડમનું અશુદ્ધ સ્વરૂપ માનવામાં આવે છે.

(D) . મેલેકાઈટ $(Cu(OH)_2 \cdot CuCO_3)$ એ બેઝિક કોપર કાર્બોનેટ છે.

(A) $Cu_2O$ એ ક્યુપ્રસ ઓક્સાઈડ દર્શાવે છે,જેમાં કોપર $+1$ ઓક્સિડેશન અવસ્થામાં છે.
ક્યુપ્રાઈટ $Cu_2O$ છે,જે એક ક્યુપ્રસ અયસ્ક છે.
મેલેકાઈટ $Cu(OH)_2 \cdot CuCO_3$ છે,જેમાં ક્યુપ્રિક $(Cu^{2+})$ આયનો હોય છે.
ચાલ્કોપાયરાઈટ $CuFeS_2$ છે,જેમાં ક્યુપ્રિક $(Cu^{2+})$ આયનો હોય છે.
એઝ્યુરાઈટ $Cu(OH)_2 \cdot 2CuCO_3$ છે,જેમાં ક્યુપ્રિક $(Cu^{2+})$ આયનો હોય છે.

(A) Horn silver એ સિલ્વર ક્લોરાઇડના ખનિજ સ્વરૂપ માટેનું સામાન્ય નામ છે,જેનું રાસાયણિક સૂત્ર $AgCl$ છે.

(D) આપેલ ખનીજોના રાસાયણિક સૂત્રો નીચે મુજબ છે:
$1$. કોરન્ડમ: $Al_2O_3$
$2$. ડાયાસ્પોર: $AlO(OH)$ અથવા $Al_2O_3 \cdot H_2O$
$3$. બૉક્સાઇટ: $Al_2O_3 \cdot 2H_2O$
$4$. ક્રાયોલાઇટ: $Na_3AlF_6$
આમાંથી,$Na_3AlF_6$ (ક્રાયોલાઇટ) એ ફ્લોરાઇડ ખનીજ છે અને તેમાં ઓક્સિજન હોતો નથી.

(C) બ્રાસ એ $Cu$ અને $Zn$ ની મિશ્રધાતુ છે.
સોલ્ડર એ $Pb$ અને $Sn$ ની મિશ્રધાતુ છે.
કાંસું એ $Cu$ અને $Sn$ ની મિશ્રધાતુ છે.
ટીન સ્ટોન એ $SnO_2$ ખનીજ છે.
તેથી,બ્રાસમાં ટીન હોતું નથી.

(D) ક્રોમાઇટ ખનીજને $FeCr_2O_4$ અથવા $FeO \cdot Cr_2O_3$ તરીકે દર્શાવવામાં આવે છે.
આ સંયોજનમાં,આયર્ન $Fe^{2+}$ તરીકે અને ક્રોમિયમ $Cr^{3+}$ તરીકે અસ્તિત્વ ધરાવે છે.
તેથી,આયર્નનો ઑક્સિડેશન આંક $+2$ અને ક્રોમિયમનો ઑક્સિડેશન આંક $+3$ છે.

(A) સિલ્વરની મુખ્ય અયસ્ક આર્જેટાઇટ છે,જેનું રાસાયણિક સૂત્ર $Ag_2S$ છે.

(B) ક્રાયોલાઇટ એ સોડિયમ,એલ્યુમિનિયમ અને ફ્લોરિનથી બનેલું ખનિજ છે.
તેનું રાસાયણિક સૂત્ર $Na_3AlF_6$ (સોડિયમ હેક્ઝાફ્લોરોએલ્યુમિનેટ) છે.
તેનો મુખ્ય ઉપયોગ એલ્યુમિના $(Al_2O_3)$ માંથી એલ્યુમિનિયમના વિદ્યુતવિભાજન નિષ્કર્ષણમાં મિશ્રણનું ગલનબિંદુ ઘટાડવા અને તેની વિદ્યુત વાહકતા વધારવા માટે થાય છે.

(C) આપેલ આયર્ન અયસ્ક માટેના રાસાયણિક સૂત્રો નીચે મુજબ છે:
$1$. લિમોનાઈટ: $Fe_2O_3 \cdot 3H_2O$ (ઓક્સાઈડ અયસ્ક)
$2$. સિડેરાઈટ: $FeCO_3$ (કાર્બોનેટ અયસ્ક)
$3$. પાયરાઈટ: $FeS_2$ (સલ્ફાઈડ અયસ્ક)
$4$. મેગ્નેટાઈટ: $Fe_3O_4$ (ઓક્સાઈડ અયસ્ક)
તેથી,$FeS_2$ (આયર્ન પાયરાઈટ) એ આયર્નનું સલ્ફાઈડ અયસ્ક છે.

(B) કોપર ગ્લાન્સનું રાસાયણિક સૂત્ર $Cu_2S$ છે.
તેમાં સલ્ફર હોવાથી,તેને સલ્ફાઇડ અયસ્ક તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.

(B) આપેલા વિકલ્પોનું વિશ્લેષણ કરીએ:
$A$: કેલામાઈન $(ZnCO_3)$ અને સીડેરાઈટ $(FeCO_3)$ એ કાર્બોનેટ છે.
$B$: આર્જન્ટાઈટ $(Ag_2S)$ એ સલ્ફાઈડ અયસ્ક છે,ઓક્સાઈડ નથી. ક્યુપ્રાઈટ $(Cu_2O)$ એ ઓક્સાઈડ અયસ્ક છે. આર્જન્ટાઈટ સલ્ફાઈડ હોવાથી,આ વિધાન ખોટું છે.
$C$: ઝીંક બ્લેન્ડ $(ZnS)$ અને પાયરાઈટ $(FeS_2)$ એ સલ્ફાઈડ છે.
$D$: મેલેકાઈટ $(CuCO_3 \cdot Cu(OH)_2)$ અને એઝયુરાઈટ $(2CuCO_3 \cdot Cu(OH)_2)$ એ કોપરના અયસ્કો છે.
તેથી,ખોટું વિધાન $B$ છે.

(C) પૃથ્વીના પોપડામાં વિવિધ તત્વો રહેલા છે. ધાતુઓમાં,$Aluminum$ $(Al)$ સૌથી વધુ વિપુલ પ્રમાણમાં છે,જે વજનના આધારે આશરે $8.3\%$ જેટલું છે. સિલિકોન એ કુલ મળી આવતા તત્વોમાં બીજા ક્રમે છે,પરંતુ તે અર્ધધાતુ છે,ધાતુ નથી. તેથી,સાચો જવાબ $Aluminum$ છે.

(D) આર્જેન્ટાઈટ એ ચાંદીની સલ્ફાઈડ અયસ્ક છે,જેનું રાસાયણિક સૂત્ર $Ag_2S$ છે.

(C) લીથાર્જ એ લેડ$(II)$ ઓક્સાઈડનું સામાન્ય નામ છે,જેનું રાસાયણિક સૂત્ર $PbO$ છે.
તેથી,તે લેડ $(Pb)$ ની ખનીજ છે.

(D) ગેલીનાનું રાસાયણિક સૂત્ર $PbS$ (સલ્ફાઈડ અયસ્ક) છે.
બોક્સાઈટનું રાસાયણિક સૂત્ર $AlO_x(OH)_{3-2x}$ (ઓક્સાઈડ અયસ્ક) છે.
સિનાબારનું રાસાયણિક સૂત્ર $HgS$ (સલ્ફાઈડ અયસ્ક) છે.
કાયોલાઈટનું રાસાયણિક સૂત્ર $Na_3AlF_6$ (હેલાઇટ અયસ્ક) છે.
તેથી,$Na_3AlF_6$ એ હેલાઇટ અયસ્ક છે.

(C) ખનીજ એ પૃથ્વીના પોપડામાં કુદરતી રીતે મળી આવતો પદાર્થ છે જેમાં ધાતુઓ સંયુક્ત અવસ્થામાં હોય છે. અયસ્ક (Ore) એ એવી ખનીજ છે જેમાંથી ધાતુનું નિષ્કર્ષણ આર્થિક રીતે અને નફાકારક રીતે કરી શકાય છે. તેથી,મુખ્ય તફાવત નિષ્કર્ષણ પ્રક્રિયાની નફાકારકતા છે.

(D) સાચી જોડીઓ નીચે મુજબ છે:
$Pb$ એ $PbS$ (ગેલીના) માંથી મેળવવામાં આવે છે.
$Fe$ એ $Fe_2O_3$ (હિમેટાઈટ) માંથી મેળવવામાં આવે છે.
$Al$ એ $Al_2O_3 \cdot 2H_2O$ (બોક્સાઇટ) માંથી મેળવવામાં આવે છે.
$Mn$ એ $MnO_2$ (પાયરોલ્યુસાઇટ) માંથી મેળવવામાં આવે છે,જ્યારે રૂટાઇલ એ $Ti$ $(TiO_2)$ નો અયસ્ક છે.
તેથી,$Mn - \text{રૂટાઇલ}$ ની જોડી ખોટી છે.

(A) આપેલ અયસ્કોના રાસાયણિક સૂત્રો નીચે મુજબ છે:
$(a)$ મેગ્નેસાઈટ: $MgCO_3$ (કાર્બોનેટ અયસ્ક)
$(b)$ સિડેરાઈટ: $FeCO_3$ (કાર્બોનેટ અયસ્ક)
$(c)$ ઝીંકાઈટ: $ZnO$ (ઓક્સાઈડ અયસ્ક)
$(d)$ આર્જેન્ટાઈટ: $Ag_2S$ (સલ્ફાઈડ અયસ્ક)
તેથી,કાર્બોનેટ અયસ્કોનો સાચો સેટ $(a)$ અને $(b)$ છે.

(C) કાર્નેલાઇટ એ હાઇડ્રેટેડ પોટેશિયમ મેગ્નેશિયમ ક્લોરાઇડ ખનિજ છે.
તેનું રાસાયણિક સૂત્ર $KCl \cdot MgCl_2 \cdot 6H_2O$ છે.

(B) કેલામાઇન એ ઝિંક કાર્બોનેટ $(ZnCO_3)$ થી બનેલું ખનિજ છે.
તે ઝિંકની મુખ્ય કાચી ધાતુ છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(D) પાયરોલ્યુસાઇટ એ મેંગેનીઝની એક સામાન્ય ખનિજ અયસ્ક છે.
તેનું રાસાયણિક સૂત્ર $MnO_2$ (મેંગેનીઝ ડાયોક્સાઇડ) છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(D) રૂબી સિલ્વર એ પાયરાર્જીરાઈટ ખનિજનું સામાન્ય નામ છે. તેનું રાસાયણિક બંધારણ $Ag_3SbS_3$ છે. તેથી,સાચું સૂત્ર $Ag_3SbS_3$ છે.

(A) ઍલ્યુમિનિયમ પૃથ્વીના પોપડામાં સૌથી વધુ પ્રમાણમાં મળી આવતી ધાતુ છે,પરંતુ તે અત્યંત સક્રિય હોવાથી મુક્ત અવસ્થામાં મળતી નથી. બૉક્સાઇટ $(AlO_x(OH)_{3-2x})$ એ ઍલ્યુમિનિયમની સૌથી મહત્વની કાચી ધાતુ છે. તે નિષ્કર્ષણ માટે પસંદ કરવામાં આવે છે કારણ કે તે વિશાળ માત્રામાં ઉપલબ્ધ છે અને અન્ય ખનિજોની તુલનામાં તેમાંથી નિષ્કર્ષણની પ્રક્રિયા આર્થિક રીતે સસ્તી અને સરળ છે.

(C) ચાલ્કોપાયરાઈટનું રાસાયણિક સૂત્ર $CuFeS_2$ છે.
તેમાં કોપર $(Cu)$ અને આયર્ન $(Fe)$ બંને ધાતુ ઘટકો તરીકે હાજર હોય છે.
ક્યુપ્રાઈટ $Cu_2O$ છે,ચાલ્કોસાઈટ $Cu_2S$ છે,અને મેલેકાઈટ $CuCO_3 \cdot Cu(OH)_2$ છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(B) ખનીજો નીચે મુજબ છે:
$1.$ ગેલીના: $PbS$
$2.$ કેલેમાઇન: $ZnCO_3$
$3.$ સેરૂસાઇટ: $PbCO_3$
$4.$ સિન્નાબાર: $HgS$
તેથી,કેલેમાઇન $(ZnCO_3)$ એ ઝીંકનું ખનીજ છે.

(B) $FeS_2$ (આયર્ન પાયરાઇટ) ને $'$ફૂલ્સ ગોલ્ડ$'$ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે,કારણ કે તેની ધાતુ જેવી ચમક અને આછા પીળા રંગને કારણે તે અજાણ્યા વ્યક્તિને સોના જેવું લાગે છે.

(A) પાયરોલ્યુસાઈટ એ મેંગેનીઝ ડાયોક્સાઇડ $(MnO_2)$ ખનિજનું સામાન્ય નામ છે. તે મેંગેનીઝનો ઓક્સાઇડ હોવાથી,તેને ઓક્સાઇડ અયસ્ક તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.