Occurrence Questions in Gujarati

(C) એલ્યુમિનિયમની મુખ્ય કાચી ધાતુ બોક્સાઈટ $(Al_2O_3 \cdot 2H_2O)$ છે.
કોરન્ડમ $(Al_2O_3)$ અને ક્રાયોલાઈટ $(Na_3AlF_6)$ પણ એલ્યુમિનિયમની કાચી ધાતુઓ છે.
એપ્સોમાઈટ એ મેગ્નેશિયમ સલ્ફેટનું જલીય ખનિજ છે જેનું સૂત્ર $MgSO_4 \cdot 7H_2O$ છે,જે મેગ્નેશિયમની કાચી ધાતુ છે,એલ્યુમિનિયમની નહીં.

(B) હેમેટાઇટ $Fe_2O_3$ છે,મેગ્નેટાઇટ $Fe_3O_4$ છે અને લિમોનાઇટ $FeO(OH) \cdot nH_2O$ છે,જ્યારે મેગ્નેસાઇટ $MgCO_3$ છે.
$\therefore$ મેગ્નેસાઇટમાં આયર્ન હોતું નથી.

(C) ઉમદા ધાતુઓ તેમની અન્ય તત્વો સાથેની ઓછી પ્રતિક્રિયાત્મકતાને કારણે મુક્ત અવસ્થામાં મળી આવવાની અપેક્ષા હોય છે. આ ધાતુઓ,જેમ કે $Au$,$Ag$,અને $Pt$,પર્યાવરણમાં ઓક્સિજન,ભેજ અથવા અન્ય રસાયણો સાથે સરળતાથી પ્રતિક્રિયા આપતી નથી.

(D) ઓક્સિજન પૃથ્વીના પોપડામાં સૌથી વધુ પ્રમાણમાં જોવા મળતું તત્વ છે,જે વજનના આધારે આશરે $46.6\%$ જેટલું છે.

(D) પૃથ્વીના પોપડામાં સૌથી વધુ પ્રમાણમાં મળી આવતી ધાતુ એલ્યુમિનિયમ $(Al)$ છે,ત્યારબાદ આયર્ન $(Fe)$ આવે છે.
તેથી,સૌથી વધુ પ્રમાણમાં મળી આવતી બે ધાતુઓ $Fe$ અને $Al$ છે.

(A) પૃથ્વીના પોપડામાં કુદરતી રીતે મળી આવતા રાસાયણિક પદાર્થોને ખનિજો કહેવામાં આવે છે. અયસ્ક એવા ખનિજો છે જેમાંથી ધાતુઓ સરળતાથી અને નફાકારક રીતે મેળવી શકાય છે. અયસ્ક સામાન્ય રીતે રેતી,પથ્થરો વગેરે જેવા પૃથ્વીના અથવા અનિચ્છનીય પદાર્થો સાથે સંકળાયેલા હોય છે,જેને સામૂહિક રીતે $Gangue$ (ગેંગ) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

(C) એલ્યુમિનિયમ પૃથ્વીના પોપડામાં સૌથી વધુ પ્રમાણમાં મળી આવતી ધાતુ છે. તે મુખ્યત્વે ઓક્સાઈડ ખનિજોના સ્વરૂપમાં જોવા મળે છે,જેમ કે બોક્સાઈટ $(Al_2O_3 \cdot 2H_2O)$.
સિલ્વર સામાન્ય રીતે સલ્ફાઈડ અથવા ક્લોરાઈડ ખનિજો તરીકે જોવા મળે છે.
લેડ મુખ્યત્વે ગેલેના $(PbS)$ તરીકે જોવા મળે છે.
કોપર સલ્ફાઈડ ખનિજો જેમ કે કોપર પાયરાઈટ્સ $(CuFeS_2)$ અથવા ઓક્સાઈડ ખનિજો તરીકે જોવા મળે છે,પરંતુ એલ્યુમિનિયમની સરખામણીમાં તે તેનું પ્રાથમિક સ્વરૂપ નથી.

(A) પૃથ્વીના પોપડામાં સૌથી વધુ પ્રમાણમાં જોવા મળતા ત્રણ તત્વો $O$,$Si$ અને $Al$ છે.
ઓક્સિજન લગભગ $46.6\%$,સિલિકોન $27.7\%$ અને એલ્યુમિનિયમ $8.1\%$ જેટલું પ્રમાણ ધરાવે છે.

(A) $Al$ એ પૃથ્વીના પોપડામાં સૌથી વધુ પ્રમાણમાં મળી આવતી ધાતુ છે.
એલ્યુમિનિયમ એ પૃથ્વીના પોપડાનું ત્રીજું સૌથી વધુ પ્રમાણમાં મળી આવતું તત્વ $(7.4\,\%)$ છે.
ઓક્સિજન અને સિલિકોન એ પ્રથમ અને બીજા સૌથી વધુ પ્રમાણમાં મળી આવતા તત્વો છે,પરંતુ તેઓ અનુક્રમે અધાતુ અને અર્ધધાતુ છે.

(D) સ્ટેનલેસ સ્ટીલ એ મુખ્યત્વે આયર્ન,ક્રોમિયમ અને કાર્બનથી બનેલી મિશ્રધાતુ છે.
ક્રોમિયમ એ આવશ્યક મિશ્રધાતુ તત્વ છે જે સ્ટીલની સપાટી પર ક્રોમિયમ ઓક્સાઇડનું પાતળું,નિષ્ક્રિય પડ બનાવીને કાટ સામે રક્ષણ આપે છે.
તેથી,આપેલા વિકલ્પોમાંથી $Cr$ એ સાચો ઘટક છે.

(B) પ્રક્રિયા $SnCl_2 + HgCl_2 \to SnCl_4 + Hg$ દર્શાવે છે કે $X$ એ $Sn$ છે અને $Y$ એ $Hg$ છે.
$HgO$ નું ઉષ્મીય વિઘટન આ રીતે થાય છે: $HgO \xrightarrow[> 400^oC]{\Delta} Hg + \frac{1}{2} O_2$.
પારો $(Hg)$ ની મુખ્ય કાચી ધાતુ $HgS$ છે,જેને સિનાબાર તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

(D) કેલેમાઈન $ZnCO_3$ છે અને સેરૂસાઈટ $PbCO_3$ છે,બંને કાર્બોનેટ અયસ્ક છે.
રૂટાઈલ $TiO_2$ છે અને ક્યુપ્રાઈટ $Cu_2O$ છે,બંને ઓક્સાઈડ અયસ્ક છે.
ઝિંક બ્લેન્ડ $ZnS$ છે અને પાયરાઈટ્સ (જેમ કે આયર્ન પાયરાઈટ્સ $FeS_2$ અથવા કોપર પાયરાઈટ્સ $CuFeS_2$) સલ્ફાઈડ અયસ્ક છે.
મેલેકાઈટ $(CuCO_3 \cdot Cu(OH)_2)$ અને એઝ્યુરાઈટ $(2CuCO_3 \cdot Cu(OH)_2)$ એ $Cu$ ના કાર્બોનેટ અયસ્ક છે,સલ્ફેટ અયસ્ક નથી.
તેથી,વિકલ્પ $D$ માં આપેલ વિધાન ખોટું છે.

(B) આપેલ અયસ્કોનું સાચું રાસાયણિક બંધારણ નીચે મુજબ છે:
$1$. સિલ્વાઇન: $KCl$ (પોટેશિયમની અયસ્ક)
$2$. મેલેકાઇટ: $Cu(OH)_2 \cdot CuCO_3$ (કોપરની અયસ્ક)
$3$. સિનાબાર: $HgS$ (પારાની અયસ્ક)
$4$. ફ્લોરાઇટ (ફ્લોરસ્પાર): $CaF_2$ (કેલ્શિયમની અયસ્ક)
આપેલ વિકલ્પો સાથે સરખામણી કરતા,જોડી $B$ (મેલેકાઇટ $-$ મેગ્નેશિયમ) ખોટી રીતે જોડાયેલી છે,કારણ કે મેલેકાઇટ એ કોપરની અયસ્ક છે,મેગ્નેશિયમની નહીં.

(B) દાગીનામાં સાંધા બનાવવા માટે વપરાતી ધાતુ કોપર $(Cu)$ છે.

(C) ક્યુપ્રાઈટ એ કોપર$(I)$ ઓક્સાઈડ,$Cu_2O$ થી બનેલું ઓક્સાઈડ ખનિજ છે.
ચાલ્કોસાઈટ,કોપર$(I)$ સલ્ફાઈડ,$Cu_2S$,એ એક મહત્વપૂર્ણ કોપર અયસ્ક ખનિજ છે.
ચાલ્કોપાયરાઈટનું રાસાયણિક સૂત્ર $CuFeS_2$ છે.
મેલેકાઈટ એ કોપર કાર્બોનેટ હાઈડ્રોક્સાઈડ ખનિજ છે,જેનું સૂત્ર $Cu_2CO_3(OH)_2$ છે.
તેથી,ચાલ્કોપાયરાઈટ અયસ્કમાં તાંબુ અને લોખંડ બંને હોય છે.

(A) ક્લોરોએપેટાઈટનું રાસાયણિક સૂત્ર $Ca_5(PO_4)_3Cl$ છે. તે ફોસ્ફેટ ખનિજ છે,સલ્ફરનું ખનિજ નથી.
ફૂલ્સ ગોલ્ડ $FeS_2$ છે,સ્ફેલેરાઈટ $ZnS$ છે,અને ચાલ્કોપાયરાઈટ $CuFeS_2$ છે,જે તમામ સલ્ફરના ખનિજો છે.

(C) સિનાબાર એ મર્ક્યુરી$(II)$ સલ્ફાઈડનું સામાન્ય નામ છે,જેનું રાસાયણિક સૂત્ર $HgS$ છે. તે મર્ક્યુરી $(Hg)$ ની મુખ્ય કાચી ધાતુ છે.

(D) આપેલ અયસ્કોના રાસાયણિક સૂત્રો નીચે મુજબ છે:
$1$. ક્રાયોલાઇટ: $Na_3AlF_6$ (ફ્લોરાઇડ હેલાઇડ અયસ્ક).
$2$. ફ્લોરસ્પાર: $CaF_2$ (ફ્લોરાઇડ હેલાઇડ અયસ્ક).
$3$. હોર્ન સિલ્વર: $AgCl$ (ક્લોરાઇડ હેલાઇડ અયસ્ક).
$4$. લિમોનાઇટ: $Fe_2O_3 \cdot 3H_2O$ (ઓક્સાઇડ અયસ્ક).
તેથી,લિમોનાઇટ એ હેલાઇડ અયસ્ક નથી.

(B) એર્જેન્ટાઈટ એ $Ag_2S$ રાસાયણિક સૂત્ર ધરાવતી ચાંદીની મુખ્ય કાચી ધાતુ છે. તેની ધાતુ જેવી ચમક અને દેખાવને કારણે તેને સામાન્ય રીતે $Silver \ glance$ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

(D) કેસિટેરાઈટ એ ટીનનું મુખ્ય અયસ્ક છે. તેનું રાસાયણિક સૂત્ર $SnO_2$ છે,જે ટીન$(IV)$ ઓક્સાઈડ છે. તેથી,કેસિટેરાઈટનો મુખ્ય ઘટક ટીનનો ઓક્સાઈડ છે.

(D) $1$. $Brass$ એ $Copper$ $(Cu)$ અને $Zinc$ $(Zn)$ ની મિશ્રધાતુ છે.
$2$. $Bronze$ એ $Copper$ $(Cu)$ અને $Tin$ $(Sn)$ ની મિશ્રધાતુ છે.
$3$. $Azurite$ એ $Cu_3(CO_3)_2(OH)_2$ સૂત્ર ધરાવતું કોપરનું ખનિજ છે.
$4$. $Calamine$ એ ઝિંકનું ખનિજ છે,જે મુખ્યત્વે $Zinc$ $carbonate$ $(ZnCO_3)$ છે.
તેથી,$Calamine$ માં $Copper$ હોતું નથી.

(D) જે ધાતુઓ સક્રિયતા શ્રેણીમાં ખૂબ નીચે હોય છે તે મુક્ત અથવા કુદરતી અવસ્થામાં મળી આવે છે,કારણ કે તેઓ વાતાવરણીય ઓક્સિજન અથવા ભેજ દ્વારા ઓક્સિડેશન સામે ખૂબ જ પ્રતિરોધક હોય છે.
$Ag$ (સિલ્વર),$Au$ (ગોલ્ડ) અને $Pt$ (પ્લેટિનમ) એ ઉમદા ધાતુઓ છે અને તે કુદરતમાં મુક્ત અવસ્થામાં મળી આવે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(A) ખનિજ એ પૃથ્વીના પોપડામાં કુદરતી રીતે મળી આવતો રાસાયણિક પદાર્થ છે.
કાચી ધાતુ (Ore) એ એવી ખનિજ છે જેમાંથી ધાતુનું નિષ્કર્ષણ નફાકારક અને અનુકૂળ રીતે કરી શકાય છે.
તેથી,જેમાંથી તત્વનું આર્થિક રીતે નિષ્કર્ષણ કરી શકાય તેને કાચી ધાતુ કહે છે.

(B) મેગ્નેશિયમની કાચી ધાતુઓમાં $MgCO_3$ (મેગ્નેસાઇટ),$MgSO_4 \cdot H_2O$ (કિસેરાઇટ) અને $MgCl_2 \cdot KCl \cdot 6H_2O$ (કાર્નાલાઇટ) નો સમાવેશ થાય છે.
મેલેકાઇટ એ કોપરની કાચી ધાતુ છે $(CuCO_3 \cdot Cu(OH)_2)$.
મેગ્નેટાઇટ એ આયર્નની કાચી ધાતુ છે $(Fe_3O_4)$.
કેલેમાઇન એ ઝિંકની કાચી ધાતુ છે $(ZnCO_3)$.
તેથી,કિસેરાઇટ એ મેગ્નેશિયમની સાચી કાચી ધાતુ છે.

(B) $1$. કેલેમાઇન $ZnCO_3$ છે અને સિડેરાઇટ $FeCO_3$ છે. બંને કાર્બોનેટ ખનિજો છે. (સાચું)
$2$. આર્જેન્ટાઇટ $Ag_2S$ (સલ્ફાઇડ) છે અને ક્યુપ્રાઇટ $Cu_2O$ (ઓક્સાઇડ) છે. આર્જેન્ટાઇટ સલ્ફાઇડ ખનિજ હોવાથી,બંને ઓક્સાઇડ ખનિજો છે તેવું વિધાન ખોટું છે. (ખોટું)
$3$. ઝિંક બ્લેન્ડ $ZnS$ છે અને આયર્ન પાયરાઇટ $FeS_2$ છે. બંને સલ્ફાઇડ ખનિજો છે. (સાચું)
$4$. મેલેકાઇટ $Cu(OH)_2 \cdot CuCO_3$ છે અને એઝયુરાઇટ $Cu(OH)_2 \cdot 2CuCO_3$ છે. બંને કોપરની કાચી ધાતુઓ છે. (સાચું)
તેથી,ખોટું વિધાન $B$ છે.

(D) આપેલ ખનિજોનું બંધારણ તપાસીએ:
$1$. એસ્બેસ્ટોસ $(Mg_3Si_2O_5(OH)_4)$ અને વિલેમાઇટ $(Zn_2SiO_4)$ એ સિલિકેટ ખનિજો છે.
$2$. એંગ્લેસાઇટ $(PbSO_4)$ અને બેરાઇટ $(BaSO_4)$ એ સલ્ફેટ ખનિજો છે.
$3$. સિલ્વાઇન $(KCl)$ અને ફ્લોરસ્પાર $(CaF_2)$ એ હેલાઇડ ખનિજો છે.
$4$. કેલેમાઇન $(ZnCO_3)$ અને સેરુસાઈટ $(PbCO_3)$ એ અનુક્રમે ઝિંક અને લેડના કાર્બોનેટ ખનિજો છે,કેલ્શિયમના નથી. તેથી,વિધાન $D$ ખોટું છે.

(D) કેસીટેરાઇટ,જેને ટીન સ્ટોન તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે ટીન $(Sn)$ ની મુખ્ય ખનિજ છે.
તેનું રાસાયણિક સૂત્ર $SnO_2$ છે.

(A) ગેલીના એ લેડ$(II)$ સલ્ફાઈડ $(PbS)$ નું રાસાયણિક સંયોજન છે.
તે લેડ $(Pb)$ ની મુખ્ય ખનિજ છે.

(B) આયર્નની સૌથી અગત્યની અને વ્યાપારી રીતે ઉપયોગી ખનિજ $Fe_2O_3$ છે,જેને હિમેટાઇટ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
તેમાં આયર્નનું પ્રમાણ વધુ હોવાથી અને પ્રક્રિયા કરવામાં સરળ હોવાથી તેનો ઉપયોગ બ્લાસ્ટ ફર્નેસમાં આયર્ન મેળવવા માટે મોટા પાયે થાય છે.

(A) પાયરોલ્યુસાઇટ એ મેંગેનીઝ ડાયોક્સાઇડ ખનિજનું સામાન્ય નામ છે,જેનું રાસાયણિક સૂત્ર $MnO_2$ છે. તેમાં ઓક્સિજન હોવાથી,તેને ઓક્સાઇડ કાચી ધાતુ તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.

(B) સ્ફાલેરાઇટ,જેને ઝિંક બ્લેન્ડ $(ZnS)$ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે ઝિંકની મુખ્ય કાચી ધાતુ છે.
તેમાં ઘણીવાર અશુદ્ધિ તરીકે કેડમિયમ $(Cd)$ હોય છે,જે ઝિંકના નિષ્કર્ષણ દરમિયાન આડપેદાશ તરીકે મેળવવામાં આવે છે.

(B) ફેરસોફેરિક ઓક્સાઇડ $Fe_3O_4$ છે,જે $FeO$ અને $Fe_2O_3$ નું મિશ્ર ઓક્સાઇડ છે.
તે સામાન્ય રીતે મેગ્નેટાઇટ તરીકે ઓળખાય છે.

(B) ક્યુપ્રાઇટ $(Cu_2O)$ એ ઓક્સાઇડ છે,જ્યારે આર્જેન્ટાઇટ $(Ag_2S)$ એ સલ્ફાઇડ છે. તેથી,બંને ઓક્સાઇડ છે તેવું વિધાન ખોટું છે.
કેલેમાઇન $(ZnCO_3)$ અને સિડેરાઇટ $(FeCO_3)$ એ કાર્બોનેટ છે.
ઝિંક બ્લેન્ડ $(ZnS)$ અને પાયરાઇટ્સ $(FeS_2)$ એ સલ્ફાઇડ છે.
મેલેકાઇટ $(CuCO_3 \cdot Cu(OH)_2)$ અને એઝ્યુરાઇટ $(Cu_3(CO_3)_2(OH)_2)$ એ તાંબાની કાચી ધાતુઓ છે.

(D) આપેલ ખનીજોના રાસાયણિક સૂત્રો નીચે મુજબ છે:
$1$. કોરન્ડમ: $Al_2O_3$
$2$. ડાયાસ્પોર: $AlO(OH)$ અથવા $Al_2O_3 \cdot H_2O$
$3$. બોક્સાઇટ: $Al_2O_3 \cdot 2H_2O$
$4$. ક્રાયોલાઇટ: $Na_3AlF_6$
આમાંથી,ક્રાયોલાઇટ $(Na_3AlF_6)$ એ ફ્લોરોએલ્યુમિનેટ ખનીજ છે અને તેમાં ઓક્સિજન પરમાણુઓ હોતા નથી.

(C) $1$. સોલ્ડર એ લેડ $(Pb)$ અને ટીન $(Sn)$ ની મિશ્રધાતુ છે.
$2$. કાંસું એ કોપર $(Cu)$ અને ટીન $(Sn)$ ની મિશ્રધાતુ છે.
$3$. બ્રાસ એ કોપર $(Cu)$ અને ઝિંક $(Zn)$ ની મિશ્રધાતુ છે. તેમાં ટીન $(Sn)$ હોતું નથી.
$4$. ટીન સ્ટોન એ ટીનની કાચી ધાતુ છે,જે ટીન ડાયોક્સાઇડ $(SnO_2)$ છે.
તેથી,બ્રાસમાં ટીન હોતું નથી.

(A) સિલ્વર,કોપર અને લેડ સામાન્ય રીતે પૃથ્વીના પોપડામાં સલ્ફાઈડ અયસ્ક તરીકે જોવા મળે છે:
$Ag_2S$ (સિલ્વર ગ્લાન્સ),
$CuFeS_2$ (કોપર પાઈરાઈટ્સ) અને
$PbS$ (ગેલેના).

(C) શુદ્ધ લોખંડ નરમ હોય છે અને ગરમ હોય ત્યારે સરળતાથી ખેંચાઈ જાય છે. તે જરૂરી સખતાઈ અને મજબૂતીનો અભાવ ધરાવતું હોવાથી સાધનો અને મશીનો બનાવવા માટે યોગ્ય નથી.
તેને ઉપયોગી બનાવવા માટે,લોખંડમાં કાર્બનનું થોડું પ્રમાણ ભેળવીને સ્ટીલ બનાવવામાં આવે છે,જે વધુ સખત અને ટકાઉ હોય છે.
તેથી,વિધાન સાચું છે,પરંતુ કારણ ખોટું છે કારણ કે શુદ્ધ લોખંડ નરમ હોય છે,સખત નહીં.

(D) લોખંડ એક મધ્યમ સક્રિય ધાતુ છે અને તે કુદરતમાં મુક્ત અવસ્થામાં જોવા મળતી નથી; તે સામાન્ય રીતે ઓક્સાઇડ,કાર્બોનેટ અથવા સલ્ફાઇડના સ્વરૂપમાં જોવા મળે છે.
તેથી,વિધાન ખોટું છે અને કારણ સાચું છે.

(D) મેલેકાઈટ એ લીલા રંગનું કોપર કાર્બોનેટ હાઇડ્રોક્સાઇડ ખનિજ છે જેનું રાસાયણિક સૂત્ર $CuCO_3 \cdot Cu(OH)_2$ છે.

(D) $Gangue$ ની સાચી વ્યાખ્યા એ છે કે અયસ્ક સાથે સંકળાયેલ માટી અથવા અનિચ્છનીય પદાર્થો (જેમ કે રેતી,માટી અથવા ખડકો). વિકલ્પ $D$ ખોટો છે કારણ કે $Gangue$ એ પોતે અયસ્ક નથી,પરંતુ અયસ્કમાં હાજર અશુદ્ધિઓ છે.

(N/A) ખનિજો એ પૃથ્વીના પોપડામાં કુદરતી રીતે મળી આવતા રાસાયણિક પદાર્થો છે,જેમાં ધાતુઓ વિવિધ સ્વરૂપે રહેલી હોય છે.
અયસ્ક એવા ચોક્કસ ખનિજો છે જેમાંથી ધાતુનું નિષ્કર્ષણ અનુકૂળ અને આર્થિક રીતે ફાયદાકારક રીતે કરી શકાય છે.
ઉદાહરણ તરીકે,ઝિંક ધરાવતા ઘણા ખનિજો છે,પરંતુ માત્ર ઝિંક બ્લેન્ડ $(ZnS)$,કેલેમાઈન $(ZnCO_3)$ અને ઝિંકાઈટ $(ZnO)$ જેવા ખનિજોને જ અયસ્ક કહેવામાં આવે છે,કારણ કે તેમાંથી ઝિંકનું નિષ્કર્ષણ નફાકારક છે.

(N/A) સ્લેગમાંથી મળેલા ચારકોલના રેડિયો કાર્બન ડેટિંગ પરથી સાબિત થયું છે કે મેઘાલયની ખાસી ટેકરીઓમાં સતત પ્રગલન (smelting) કરવામાં આવે છે. આ સ્લેગનું સ્તર $353 \, BCE$ થી $128 \, CE$ ના સમયગાળાનું છે.

(N/A) આ ધાતુઓની મુખ્ય અયસ્કો નીચે મુજબ છે:

ધાતુ	અયસ્ક અને સંઘટન
એલ્યુમિનિયમ	બોક્સાઈટ: $AlO_x(OH)_{3-2x}$,કેઓલીનાઈટ: $[Al_2(OH)_4Si_2O_5]$
આયર્ન	હેમેટાઈટ: $Fe_2O_3$,મેગ્નેટાઈટ: $Fe_3O_4$,સિડેરાઈટ: $FeCO_3$,આયર્ન પાયરાઈટસ: $FeS_2$
કોપર	કૉપર પાયરાઈટસ: $CuFeS_2$,મેલેકાઈટ: $CuCO_3 \cdot Cu(OH)_2$,ક્યુપ્રાઈટ: $Cu_2O$,કૉપરગ્લાન્સ: $Cu_2S$
ઝિંક	ઝિંક બ્લેન્ડ (સ્ફાલેરાઈટ): $ZnS$,કેલેમાઈન: $ZnCO_3$,ઝીંકાઈટ: $ZnO$

એલ્યુમિનિયમ પૃથ્વીના પોપડામાં સૌથી વધુ પ્રમાણમાં મળી આવતી ધાતુ છે,જે વજનથી લગભગ $8.3 \%$ છે. આયર્ન પૃથ્વીના પોપડામાં બીજા ક્રમની સૌથી વધુ પ્રમાણમાં મળી આવતી ધાતુ છે.

(N/A) $(i)$. ખનિજો: પૃથ્વીના પેટાળમાં કુદરતી રીતે મળી આવતા રાસાયણિક પદાર્થો જેમાં ધાતુઓ મુક્ત અથવા સંયુક્ત અવસ્થામાં હોય છે,તેને ખનિજો કહે છે. ખનિજો ખાણકામ દ્વારા મેળવવામાં આવે છે.
$(ii)$. કાચી ધાતુ: જે ખનિજોમાંથી ધાતુનું નિષ્કર્ષણ નફાકારક અને અનુકૂળ રીતે કરી શકાય છે,તેને કાચી ધાતુ (અયસ્ક) કહે છે.
$(iii)$. ધાતુ કર્મવિધિ: કાચી ધાતુમાંથી ધાતુને અલગ કરવા માટે વપરાતી સંપૂર્ણ વૈજ્ઞાનિક અને તકનીકી પ્રક્રિયાને ધાતુ કર્મવિધિ કહે છે.
$(iv)$. ગેંગ: કાચી ધાતુમાં રહેલી પૃથ્વીની અશુદ્ધિઓ જેવી કે રેતી,પથ્થર અથવા ચૂનાના પથ્થરને ગેંગ કહે છે.

(C) કૉપરની સામાન્ય અયસ્કો $CuFeS_2$ (Chalcopyrite),$Cu_2S$ (Chalcocite) અને $Cu_2O$ (Cuprite) છે.
ઝિંકની સામાન્ય અયસ્કો $ZnS$ (Zinc blende),$ZnCO_3$ (Calamine) અને $ZnO$ (Zincite) છે.
વિકલ્પ $C$ બંને ધાતુઓ માટે સૌથી મહત્વપૂર્ણ અયસ્કો દર્શાવે છે.

(A) પૃથ્વીના પોપડામાં તત્ત્વોની વિપુલતા નીચે મુજબ છે:
$1$. ઓક્સિજન $(O)$: $46.6\%$
$2$. સિલિકોન $(Si)$: $27.7\%$
$3$. એલ્યુમિનિયમ $(Al)$: $8.1\%$
$4$. આયર્ન $(Fe)$: $5.0\%$
તેથી,બીજા અને ત્રીજા ક્રમે સૌથી વધુ વિપુલ તત્ત્વો અનુક્રમે સિલિકોન અને એલ્યુમિનિયમ છે.

(A) જર્મન સિલ્વર એ એક મિશ્રધાતુ છે જેમાં ચાંદી હોતી નથી. તે આશરે $60 \% \ Cu$,$20 \% \ Zn$ અને $20 \% \ Ni$ નું મિશ્રણ છે.

(A) ટીન મુખ્યત્વે કેસિટરાઈટ,$SnO_{2}$ તરીકે અને લેડ ગેલેના,$PbS$ તરીકે જોવા મળે છે.