Hybridisation and Geometry Questions in Gujarati

(D) $1$. $[Ni(CN)_4]^{2-}$ માં $Ni$ નો ઓક્સિડેશન આંક $x + 4(-1) = -2$ એટલે કે $x = +2$ થાય છે.
$2$. $Ni^{2+}$ ની ઇલેક્ટ્રોન રચના $[Ar]^{18} 3d^8 4s^0$ છે.
$3$. $CN^-$ એ પ્રબળ ક્ષેત્ર લિગેન્ડ હોવાથી તે $3d$ કક્ષકોમાં રહેલા ઇલેક્ટ્રોનનું યુગ્મીકરણ કરે છે.
$4$. યુગ્મીકરણ બાદ,એક $3d$,એક $4s$ અને બે $4p$ કક્ષકો સંકરણ માટે ઉપલબ્ધ થાય છે.
$5$. આમ,સંકરણ $dsp^2$ પ્રકારનું છે.

(C) $[Co(CN)_6]^{3-}$ માં,$Co$ નો ઓક્સિડેશન આંક $+3$ છે.
$Co^{3+}$ ની ઇલેક્ટ્રોનિક રચના $3d^6$ છે.
$CN^-$ એ પ્રબળ ક્ષેત્ર લિગેન્ડ હોવાથી,તે $3d$ કક્ષકોમાં ઇલેક્ટ્રોનનું યુગ્મીકરણ કરે છે.
આના પરિણામે તમામ $6$ ઇલેક્ટ્રોન $t_{2g}$ કક્ષકોમાં યુગ્મિત થાય છે.
તેથી,આ સંકીર્ણ પાસે કોઈ અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન નથી અને તે લો-સ્પિન સંકીર્ણ છે.

(A) $[Ni(NH_3)_6]^{2+}$ માટે,$Ni$ નો ઓક્સિડેશન આંક $+2$ ($3d^8$ ઇલેક્ટ્રોન રચના) છે. તે $sp^3d^2$ સંકરણ દર્શાવે છે,તેથી તે બાહ્ય કક્ષકીય સંકીર્ણ છે. તેમાં બે અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન હોવાથી તે અનુચુંબકીય છે.
$[Zn(NH_3)_6]^{2+}$ માટે,$Zn$ નો ઓક્સિડેશન આંક $+2$ ($3d^{10}$ ઇલેક્ટ્રોન રચના) છે. તે બાહ્ય કક્ષકીય સંકીર્ણ $(sp^3d^2)$ છે,પરંતુ તેમાં અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન ન હોવાથી તે પ્રતિચુંબકીય છે.
$[Cr(NH_3)_6]^{3+}$ માટે,$Cr$ નો ઓક્સિડેશન આંક $+3$ ($3d^3$ ઇલેક્ટ્રોન રચના) છે. તે $d^2sp^3$ સંકરણ દર્શાવે છે,તેથી તે આંતરિક કક્ષકીય સંકીર્ણ છે. તે અનુચુંબકીય છે.
$[Co(NH_3)_6]^{3+}$ માટે,$Co$ નો ઓક્સિડેશન આંક $+3$ ($3d^6$ ઇલેક્ટ્રોન રચના) છે. તે $d^2sp^3$ સંકરણ દર્શાવે છે,તેથી તે આંતરિક કક્ષકીય સંકીર્ણ છે. તે પ્રતિચુંબકીય છે.

(C) $Ni^{2+}$ ની એમોનિયાયુક્ત માધ્યમમાં ડાયમિથાઈલગ્લાયોક્સાઈમ $(DMG)$ સાથેની પ્રક્રિયાથી લાલ રંગનું સંકીર્ણ,$[Ni(DMG)_2]$ મળે છે.
આ સંકીર્ણ ચોરસ સમતલીય ભૂમિતિ ધરાવે છે,ચતુષ્ફલકીય નહીં.
ડાયમિથાઈલગ્લાયોક્સાઈમ નાઈટ્રોજન પરમાણુઓ દ્વારા જોડાઈને દ્વિદંતીય લિગાન્ડ તરીકે કાર્ય કરે છે.
બે લિગાન્ડના ઓક્સાઈમ જૂથો વચ્ચે મજબૂત આંતર-આણ્વીય સપ્રમાણ હાઈડ્રોજન બંધનને કારણે આ સંકીર્ણ ખૂબ જ સ્થાયી છે.

(D) ચુંબકીય ચાકમાત્રા $(\mu) = \sqrt{n(n+2)} \text{ } B.M.$
આપેલ છે $\mu = 3.83 \text{ } B.M.$
$3.83 = \sqrt{n(n+2)} \implies n \approx 3$
આ સૂચવે છે કે $3$ અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન છે.
સંકીર્ણ $[Cr(H_2O)_6]Cl_3$ માં,$Cr$ નો ઓક્સિડેશન આંક $+3$ છે.
$Cr$ $(Z=24)$ ની ઇલેક્ટ્રોન રચના $[Ar] 3d^5 4s^1$ છે.
તેથી,$Cr^{3+}$ ની રચના $[Ar] 3d^3$ થાય.
હુંડના નિયમ મુજબ,$3d$ કક્ષકોમાં $3$ ઇલેક્ટ્રોન $t_{2g}$ સેટ $(d_{xy}, d_{yz}, d_{xz})$ માં એકલ ભરાય છે.
તેથી,સાચું વિતરણ $3d_{xy}^1, 3d_{yz}^1, 3d_{xz}^1$ છે.

(D) નિકલ $(Ni)$ નો પરમાણુ ક્રમાંક $28$ છે. તેની ઇલેક્ટ્રોનિક રચના $[Ar] 3d^8 4s^2$ છે.
સંકીર્ણ $[NiX_4]^{-2}$ માં,ધારો કે $Ni$ નો ઓક્સિડેશન આંક $y$ છે.
$y + 4(-1) = -2 \implies y = +2$.
તેથી,$Ni^{+2}$ ની રચના $[Ar] 3d^8$ છે.
$3d$ કક્ષકમાં $8$ ઇલેક્ટ્રોન છે. હન્ડના નિયમ મુજબ,આ $3$ યુગ્મિત અને $2$ અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન તરીકે ગોઠવાયેલા છે.
સંકીર્ણ પેરામેગ્નેટિક હોવાથી અને લિગાન્ડ $X^-$ નિર્બળ ક્ષેત્ર લિગાન્ડ હોવાથી (કારણ કે તે સમચતુષ્ફલકીય સંકીર્ણ બનાવે છે),$3d$ કક્ષકોમાં ઇલેક્ટ્રોનનું યુગ્મીકરણ થતું નથી.
આમ,$2$ અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન છે.
સંકરણ $sp^3$ છે,જે સમચતુષ્ફલકીય ભૂમિતિ દર્શાવે છે.

(A) $[PtCl_4]^{2-}$ માં,મધ્યસ્થ ધાતુ આયન $Pt^{2 }$ ($5d^8$ ઇલેક્ટ્રોન રચના) છે.
$Pt$ એ $5d$ શ્રેણીનું તત્વ છે,અને $5d$ તત્વો માટે સ્ફટિક ક્ષેત્ર વિભાજન ઉર્જા $(\Delta_o)$ ખૂબ ઊંચી હોય છે,જે $Cl^-$ જેવા નિર્બળ લિગેન્ડ સાથે પણ ઇલેક્ટ્રોનનું યુગ્મીકરણ (pairing) પ્રેરે છે.
આના પરિણામે $dsp^2$ સંકરણ થાય છે અને આકાર સમતલીય ચોરસ મળે છે.
તેનાથી વિપરીત,$[NiCl_4]^{2-}$,$[CoCl_4]^{2-}$ અને $[FeCl_4]^{2-}$ માં $3d$ ધાતુઓ અને નિર્બળ લિગેન્ડ હોવાથી $sp^3$ સંકરણ થાય છે અને આકાર સમચતુષ્ફલકીય (tetrahedral) હોય છે.

(C) સંકિર્ણ $[Cr(NH_3)_6]Cl_3$ માં,$Cr$ નો ઓક્સિડેશન આંક $+3$ છે. $Cr^{3+}$ ની ઇલેક્ટ્રોનિક રચના $[Ar]3d^3$ છે.
$NH_3$ લિગેન્ડ હોવાથી,તે $d^2sp^3$ સંકરણનો ઉપયોગ કરીને અષ્ટફલકીય સંકિર્ણ બનાવે છે.
તે $(n-1)d$ કક્ષકો ($3d$ કક્ષકો) નો ઉપયોગ કરતું હોવાથી,તેને આંતરિક કક્ષકીય સંકિર્ણ તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે,બાહ્ય કક્ષકીય સંકિર્ણ તરીકે નહીં.
તેથી,તે બાહ્ય કક્ષકીય સંકિર્ણ છે તે વિધાન ખોટું છે.

(A) મધ્યસ્થ ધાતુ આયન $Pt^{2+}$ છે,જે $5d^8$ ઇલેક્ટ્રોનિક રચના ધરાવે છે.
$5d$ શ્રેણીના તત્વો માટે,સ્ફટિક ક્ષેત્ર વિભાજન ઉર્જા $(CFSE)$ ખૂબ ઊંચી હોય છે,જે ઇલેક્ટ્રોનની જોડી બનાવવા માટે મજબૂર કરે છે.
આનાથી $dsp^2$ સંકરણ થાય છે,જેના પરિણામે સમચોરસ ભૂમિતિ મળે છે.
આ સંકીર્ણ પ્રતિચુંબકીય છે કારણ કે બધા ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મિત છે.

(A) $1$. $[Ni(CO)_4]$: $Ni(0)$ એ $3d^8 4s^2$ છે. $CO$ પ્રબળ ક્ષેત્ર લિગાન્ડ છે,જે ઇલેક્ટ્રોનનું યુગ્મીકરણ કરે છે. સંકરણ $sp^3$ છે,ભૂમિતિ સમચતુષ્ફલકીય છે અને તે પ્રતિચુંબકીય $(n=0)$ છે.
$2$. $[Ni(CN)_4]^{2-}$: $Ni(II)$ એ $3d^8$ છે. $CN^-$ પ્રબળ ક્ષેત્ર લિગાન્ડ છે. સંકરણ $dsp^2$ છે,ભૂમિતિ સમતલીય ચોરસ છે અને તે પ્રતિચુંબકીય $(n=0)$ છે.
$3$. બંને પ્રતિચુંબકીય હોવાથી અને તેમની ભૂમિતિ અલગ હોવાથી,વિકલ્પ $A$ સાચો છે.

(C) $1$. $[Ni(CN)_4]^{2-}$: $Ni^{2+}$ એ $d^8$ છે. $CN^-$ એ પ્રબળ ક્ષેત્ર લિગેન્ડ છે,જે ઇલેક્ટ્રોનનું યુગ્મીકરણ કરે છે. તે $dsp^2$ સંકરણ બનાવે છે,જે સમતલીય ચોરસ અને ડાયમેગ્નેટિક છે.
$2$. $[NiCl_4]^{2-}$: $Ni^{2+}$ એ $d^8$ છે. $Cl^-$ એ નિર્બળ ક્ષેત્ર લિગેન્ડ છે. તે $sp^3$ સંકરણ બનાવે છે,જે ટેટ્રાહેડ્રલ અને પેરામેગ્નેટિક છે.
$3$. $[Ni(CO)_4]$: $Ni$ એ $d^8s^2$ છે. $CO$ એ પ્રબળ ક્ષેત્ર લિગેન્ડ છે,જે ઇલેક્ટ્રોનને યુગ્મિત કરે છે. તે $sp^3$ સંકરણ બનાવે છે,જે ટેટ્રાહેડ્રલ અને ડાયમેગ્નેટિક છે.
$4$. $[Fe(CO)_5]$: $Fe$ એ $d^6s^2$ છે. તે $dsp^3$ સંકરણ બનાવે છે,જે ટ્રાયગોનલ બાયપિરામિડલ અને ડાયમેગ્નેટિક છે.
તેથી,ટેટ્રાહેડ્રલ અને ડાયમેગ્નેટિક બંને હોય તેવો સંકીર્ણ $[Ni(CO)_4]$ છે.

(B) $Fe$ ની ઇલેક્ટ્રોનિક રચના $[Ar] 3d^6 4s^2$ છે.
$[FeF_6]^{3-}$ સંકીર્ણમાં,$Fe$ નો ઓક્સિડેશન આંક $+3$ છે,જે $[Ar] 3d^5$ ઇલેક્ટ્રોનિક રચના આપે છે.
$F^-$ એ નિર્બળ લિગેન્ડ હોવાથી,તે $3d$ કક્ષકોમાં ઇલેક્ટ્રોનનું યુગ્મીકરણ કરતું નથી.
તેથી,$4s$,$4p$ અને $4d$ કક્ષકો સંકરણમાં ભાગ લે છે,જેના પરિણામે $sp^3d^2$ સંકરણ થાય છે.
આ સંકરણ અષ્ટફલકીય ભૂમિતિ દર્શાવે છે.
તેથી,વિકલ્પ $B$ સાચો જવાબ છે.

(B) $1$. $[Cu(NH_3)_4]^{2+}$ માટે,$Cu^{2+}$ એ $3d^9$ છે. તે $dsp^2$ સંકરણ અનુભવે છે અને એક અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોનને કારણે અનુચુંબકીય છે.
$2$. $K_2[Ni(CN)_4]$ માટે,$Ni^{2+}$ એ $3d^8$ છે. $CN^-$ એ પ્રબળ ક્ષેત્ર લિગેન્ડ છે,જે ઇલેક્ટ્રોનનું યુગ્મીકરણ કરે છે. તે $dsp^2$ સંકરણ અનુભવે છે અને પ્રતિચુંબકીય છે.
$3$. $[Co(NH_3)_4(H_2O)_2]Cl_3$ માં $Co^{3+}$ $(3d^6)$ સામેલ છે. નિર્બળ ક્ષેત્ર લિગેન્ડ સાથે,તે $sp^3d^2$ સંકરણ અનુભવે છે અને અનુચુંબકીય છે.
$4$. $[Pt(NH_3)_2Cl_2]$ એ સમતલીય ચોરસ સંકીર્ણ ($dsp^2$ સંકરણ) છે અને પ્રતિચુંબકીય છે.
તેથી,વિકલ્પ $B$ યોગ્ય રીતે જોડાયેલ છે.

(A) $1$. $[PdCl_4]^{2-}$ માટે,$Pd^{2+}$ એ $4d^8$ આયન છે. $Pd$ એ $4d$ શ્રેણીની ધાતુ હોવાથી,તે હંમેશા $dsp^2$ સંકરણ સાથે સમતલીય ચોરસ (square planar) સંકીર્ણ બનાવે છે. આ સાચું છે.
$2$. $[PtCl_4]^{2-}$ માટે,$Pt^{2+}$ એ $5d^8$ આયન છે. $Pd^{2+}$ ની જેમ,તે $dsp^2$ સંકરણ સાથે સમતલીય ચોરસ સંકીર્ણ બનાવે છે,$sp^3$ નહીં. આ ખોટું છે.
$3$. $[Fe(NH_3)_6]^{2+}$ માટે,$Fe^{2+}$ એ $3d^6$ આયન છે. $NH_3$ પ્રબળ લિગેન્ડ છે,પરંતુ $Fe^{2+}$ માટે તે $d^2sp^3$ બનાવવા માટે પૂરતું પ્રબળ નથી. તે $sp^3d^2$ સંકીર્ણ બનાવે છે. આ ખોટું છે.
$4$. $[Co(H_2O)_6]^{3+}$ માટે,$Co^{3+}$ એ $3d^6$ આયન છે. $H_2O$ નિર્બળ લિગેન્ડ હોવાથી,તે $sp^3d^2$ સંકીર્ણ બનાવે છે. આ સાચું છે.

(C) $1$. $[Fe(CO)_5]$ માં,ભૂમિતિ ત્રિકોણીય દ્વિપિરામિડલ ($sp^3d$ સંકરણ) છે.
$2$. $[Co(NH_3)_6]^{2+}$ માં,ભૂમિતિ અષ્ટફલકીય ($d^2sp^3$ અથવા $sp^3d^2$ સંકરણ) છે.
$3$. $[NiCl_4]^{2-}$ માં,$Ni^{2+}$ ની ઇલેક્ટ્રોન રચના $d^8$ છે. $Cl^-$ નિર્બળ ક્ષેત્ર લિગેન્ડ હોવાથી તે ઇલેક્ટ્રોનનું યુગ્મીકરણ કરતું નથી. તેનું સંકરણ $sp^3$ છે,જે સમચતુષ્ફલકીય ભૂમિતિ આપે છે.
$4$. $[Ni(CN)_4]^{2-}$ માં,$Ni^{2+}$ ની ઇલેક્ટ્રોન રચના $d^8$ છે. $CN^-$ પ્રબળ ક્ષેત્ર લિગેન્ડ હોવાથી તે યુગ્મીકરણ કરે છે. તેનું સંકરણ $dsp^2$ છે,જે સમતલીય ચોરસ ભૂમિતિ આપે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(A) મધ્યસ્થ ધાતુ આયન $Fe^{2+}$ છે,જેની ઇલેક્ટ્રોન રચના $[Ar] 3d^6$ છે.
$H_2O$ એ નિર્બળ ક્ષેત્ર લિગેન્ડ છે,તેથી તે $3d$ કક્ષકમાં ઇલેક્ટ્રોનનું યુગ્મીકરણ કરતું નથી.
આમ,$3d$ ઇલેક્ટ્રોન $t_{2g}^4 e_g^2$ તરીકે ગોઠવાયેલા હોય છે,જેના પરિણામે $4$ અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન મળે છે.
સંકરણમાં બહારની $4d$ કક્ષકોનો સમાવેશ થાય છે,જે $sp^3d^2$ સંકરણ (બાહ્ય કક્ષકીય સંકીર્ણ) તરફ દોરી જાય છે.

(D) મધ્યસ્થ ધાતુ આયન $Co^{3+}$ છે,જેની ઇલેક્ટ્રોનિક રચના $[Ar] 3d^6$ છે.
$F^-$ એ નિર્બળ ક્ષેત્ર લિગેન્ડ છે,તેથી તે $3d$ કક્ષકોમાં ઇલેક્ટ્રોનનું યુગ્મીકરણ કરતું નથી.
તેથી,આ સંકીર્ણ સંકરણ માટે બહારની $4d$ કક્ષકોનો ઉપયોગ કરે છે.
$6$ ના સવર્ગ આંક માટે,સંકરણ $sp^3d^2$ છે,જે બાહ્ય કક્ષકીય ઉચ્ચ સ્પિન સંકીર્ણ બનાવે છે.

(B) $Fe(CO)_5$ એ ટ્રાયગોનલ બાયપિરામિડલ રચના ધરાવે છે જેમાં $Fe$ પરમાણુ પાંચ $CO$ લિગાન્ડ્સથી ઘેરાયેલો હોય છે: ત્રણ વિષુવવૃત્તીય સ્થાનો પર અને બે અક્ષીય રીતે જોડાયેલા. $Fe-C-O$ બંધારણ રેખીય છે.

(D) સંકીર્ણ સંયોજનમાં ધાતુ આયનનો સવર્ગ આંક લિગેન્ડના સ્વભાવ અને સંકીર્ણના ભૂમિતિ પર આધાર રાખે છે.
$Cu^{2+}$ આયન માટે,તે સામાન્ય રીતે $4$ સવર્ગ આંક ધરાવતા સંકીર્ણો (દા.ત.,$[Cu(NH_3)_4]^{2+}$ જે સમતલીય ચોરસ ભૂમિતિ ધરાવે છે) અને ક્યારેક $6$ સવર્ગ આંક ધરાવતા સંકીર્ણો (દા.ત.,$[Cu(H_2O)_6]^{2+}$ જે વિકૃત અષ્ટફલકીય ભૂમિતિ ધરાવે છે) બનાવે છે.
તેથી,જોડાયેલા લિગેન્ડના આધારે $Cu^{2+}$ નો સવર્ગ આંક $4$ અથવા $6$ હોઈ શકે છે.

(C) $Ni(CO)_4$: $Ni$ નો ઓક્સિડેશન આંક $0$ છે. ઇલેક્ટ્રોનિક રચના $[Ar] 3d^{10} 4s^0$ છે. પ્રબળ લિગેન્ડ $CO$ ને કારણે ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મિત થાય છે,પરિણામે $sp^3$ સંકરણ જોવા મળે છે. તેથી,તેનો આકાર ચતુષ્ફલકીય છે.
$[Ni(PPh_3)_2Cl_2]$: $Ni$ નો ઓક્સિડેશન આંક $+2$ છે. ઇલેક્ટ્રોનિક રચના $[Ar] 3d^8$ છે. $PPh_3$ અને $Cl^-$ લિગેન્ડ્સ આ સંકીર્ણમાં $d$-ઇલેક્ટ્રોનનું યુગ્મીકરણ કરતા નથી,જેના કારણે $sp^3$ સંકરણ થાય છે. તેથી,તેનો આકાર ચતુષ્ફલકીય છે.

(D) $[Cu(NH_3)_4]^{2+}$ માં $Cu$ નો ઓક્સિડેશન આંક $+2$ છે.
$Cu^{2+}$ ની ઇલેક્ટ્રોન રચના $[Ar] 3d^9$ છે.
$3d^9$ રચનામાં એક અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન હોય છે.
ચુંબકીય ચાકમાત્રા $\mu = \sqrt{n(n+2)} \ B.M.$ સૂત્ર દ્વારા ગણવામાં આવે છે,જ્યાં $n$ એ અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા છે.
$n = 1$ માટે,$\mu = \sqrt{1(1+2)} = \sqrt{3} \approx 1.73 \ B.M.$
આ સંકીર્ણના સમતલીય ચોરસ આકારને કારણે,તેનું સંકરણ $dsp^2$ થાય છે.

(C) $[FeF_6]^{3-}$ માં $Fe$ નો ઓક્સિડેશન આંક $+3$ છે.
$Fe^{3+}$ ની ઇલેક્ટ્રોન રચના $[Ar] 3d^5$ છે.
$F^-$ એ નિર્બળ ક્ષેત્ર લિગેન્ડ હોવાથી,તે ઇલેક્ટ્રોનનું યુગ્મીકરણ કરતું નથી.
તેથી,$3d$ કક્ષકોમાં $5$ અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન રહે છે.
આ સંકીર્ણ બાહ્ય $d$-કક્ષકોનો ઉપયોગ કરે છે,તેથી તેનું સંકરણ $sp^3d^2$ થાય છે.

(C) $Fe(CO)_5$ માં,મધ્યસ્થ ધાતુ પરમાણુ $Fe$ નો ઓક્સિડેશન આંક $0$ છે.
$Fe$ $(Z=26)$ ની ઇલેક્ટ્રોનિક રચના $[Ar] 3d^6 4s^2$ છે.
$CO$ એ પ્રબળ ક્ષેત્ર લિગેન્ડ છે,જે $3d$ કક્ષકોમાં ઇલેક્ટ્રોનનું યુગ્મીકરણ કરે છે.
યુગ્મીકરણ પછી,બધા ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મિત થઈ જાય છે,જે સંકીર્ણને ડાયામેગ્નેટિક બનાવે છે.
બધા ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મિત હોવાથી,તે લો સ્પિન સંકીર્ણ છે.

(D) સાચો જવાબ $D$ છે.
$A$. $MnCl_4^{2-}$ માં $Mn$ એ $+2$ ઓક્સિડેશન અવસ્થામાં $(d^5)$ છે. $Cl^-$ નિર્બળ ક્ષેત્ર લિગેન્ડ છે,જે $sp^3$ સંકરણ અને સમચતુષ્ફલકીય ભૂમિતિ તરફ દોરી જાય છે. તેમાં $5$ અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન છે,તેથી તે અનુચુંબકીય છે. આ વિધાન સાચું છે.
$B$. $[Mn(CN)_6]^{2-}$ માં $Mn$ એ $+4$ ઓક્સિડેશન અવસ્થામાં $(d^3)$ છે. તે અષ્ટફલકીય સંકીર્ણ બનાવે છે. તેમાં $3$ અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન છે,તેથી તે અનુચુંબકીય છે. આ વિધાન સાચું છે.
$D$. $[Ni(PPh_3)_2Br_2]$ માં $Ni$ એ $+2$ ઓક્સિડેશન અવસ્થામાં $(d^8)$ છે. તે $4$-સવર્ગ આંક ધરાવતું સંકીર્ણ છે,જે સામાન્ય રીતે સમચતુષ્ફલકીય ભૂમિતિ ધરાવે છે,ત્રિકોણીય દ્વિપિરામિડલ નહીં. તેથી,આ વિધાન ખોટું છે.

(B) $Ni^{2+}$ ની ઇલેક્ટ્રોનિક રચના $[Ar] 3d^8$ છે.
અષ્ટફલકીય ભૂમિતિમાં,સવર્ગ આંક $6$ હોય છે.
$d^8$ રચના માટે,$d$-કક્ષકો $d_{xy}, d_{yz}, d_{zx}, d_{x^2-y^2}, d_{z^2}$ છે.
લિગેન્ડ પ્રબળ ક્ષેત્રનો હોય કે નિર્બળ ક્ષેત્રનો,$d^8$ રચનામાં હંમેશા $e_g$ સેટ ($d_{x^2-y^2}$ અને $d_{z^2}$) માં બે અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન રહેશે.
$3d$ કક્ષકો સંકરણ માટે સંપૂર્ણપણે ઉપલબ્ધ ન હોવાથી,સંકીર્ણે $sp^3d^2$ સંકરણ માટે $4d$ કક્ષકોનો ઉપયોગ કરવો પડે છે.
તેથી,$Ni(II)$ ના અષ્ટફલકીય સંકીર્ણો હંમેશા બાહ્ય કક્ષકીય સંકીર્ણો હોય છે.

(B) $5.92 \ B.M.$ ની ચુંબકીય મોમેન્ટ $n = 5$ અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન સૂચવે છે,જે $Mn^{2+}$ માટે હાઇ-સ્પિન $d^5$ રચના દર્શાવે છે.
$Br^{-}$ એ નિર્બળ ક્ષેત્ર લિગાન્ડ હોવાથી,તે ઇલેક્ટ્રોનનું યુગ્મીકરણ કરતું નથી.
$4$ ના સવર્ગ આંક માટે,$sp^3$ સંકરણ સમચતુષ્ફલકીય ભૂમિતિ તરફ દોરી જાય છે.
$d^5$ સિસ્ટમ માટે સમતલીય ચોરસ ભૂમિતિમાં $dsp^2$ સંકરણની જરૂર પડે છે,જે હાઇ-સ્પિન $Mn^{2+}$ સંકીર્ણ માટે શક્ય નથી કારણ કે તેમાં ઇલેક્ટ્રોનનું યુગ્મીકરણ જરૂરી છે.
તેથી,સમતલીય ચોરસ ભૂમિતિ ધરાવતું $[MnBr_4]^{2-}$ શક્ય નથી.

(A, C, D) $1$. $[Cu(CN)_4]^{3-}$: $Cu^+$ એ $3d^{10}$ છે. તે $sp^3$ સંકરણ સાથે સમચતુષ્ફલકીય સંકીર્ણ બનાવે છે. આ વિધાન સાચું છે.
$2$. $[Ni(CN)_6]^{4-}$: $Ni^{2+}$ એ $3d^8$ છે. તે $d^2sp^3$ સંકીર્ણ બનાવી શકતું નથી કારણ કે તેમાં પૂરતી ખાલી $d$-કક્ષકો નથી. આ ખોટું છે.
$3$. $[ZnBr_4]^{2-}$: $Zn^{2+}$ એ $3d^{10}$ છે. તે $sp^3$ સંકરણ સાથે સમચતુષ્ફલકીય સંકીર્ણ બનાવે છે અને પ્રતિચુંબકીય છે. આ વિધાન સાચું છે.
$4$. $[Cr(NH_3)_6]^{3+}$: $Cr^{3+}$ એ $3d^3$ છે. તે $d^2sp^3$ સંકરણ સાથે અષ્ટફલકીય સંકીર્ણ બનાવે છે. આ વિધાન સાચું છે.

(B) આંતરિક કક્ષકીય સંકીર્ણ તે છે જે સંકરણ માટે $(n-1)d$ કક્ષકોનો ઉપયોગ કરે છે.
$[Ni(CN)_2(PPh_3)_2]$ માં,મધ્યસ્થ ધાતુ આયન $Ni^{2+}$ ($3d^8$ ઇલેક્ટ્રોન રચના) છે.
$CN^{-}$ એ પ્રબળ ક્ષેત્ર લિગેન્ડ છે,જે $3d$ કક્ષકોમાં ઇલેક્ટ્રોનનું યુગ્મીકરણ (pairing) પ્રેરે છે.
આના પરિણામે $dsp^2$ સંકરણ થાય છે,જે સમતલીય ચોરસ ભૂમિતિમાં આંતરિક કક્ષકીય સંકીર્ણની લાક્ષણિકતા છે.

(D) $CN^-$ પ્રબળ લિગેન્ડ છે,જ્યારે $Br^-$ અને $F^-$ નિર્બળ લિગેન્ડ છે.
$[Ni(CN)_4]^{2-}$ માટે,$Ni^{2+}$ ની ઇલેક્ટ્રોન રચના $d^8$ છે. $CN^-$ ઇલેક્ટ્રોનનું યુગ્મીકરણ કરે છે,પરિણામે $dsp^2$ સંકરણ (સમતલીય ચોરસ) મળે છે,જેમાં અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન $0$ છે અને $\mu = 0 \ BM$ છે.
$[MnBr_4]^{2-}$ માટે,$Mn^{2+}$ ની ઇલેક્ટ્રોન રચના $d^5$ છે. $Br^-$ નિર્બળ લિગેન્ડ હોવાથી $sp^3$ સંકરણ (સમચતુષ્ફલકીય) મળે છે,જેમાં $5$ અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન છે અને $\mu = 5.9 \ BM$ છે.
$[FeF_6]^{4-}$ માટે,$Fe^{2+}$ ની ઇલેક્ટ્રોન રચના $d^6$ છે. $F^-$ નિર્બળ લિગેન્ડ હોવાથી $sp^3d^2$ સંકરણ (અષ્ટફલકીય) મળે છે,જેમાં $4$ અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન છે અને $\mu = 4.9 \ BM$ છે.

(A) પ્રક્રિયા $K_2[Ni(CN)_4] + 4K + 4NH_3 \to K_4[Ni(NH_3)_4] + 4KCN$ છે.
સંકીર્ણ $A$ એ $K_4[Ni(NH_3)_4]$ છે.
$K_4[Ni(NH_3)_4]$ માં,$Ni$ નો ઓક્સિડેશન આંક $0$ ($d^{10}$ ઇલેક્ટ્રોન રચના) છે.
$Ni(0)$ માં $d^{10}$ રચના હોવાથી,તમામ $d$-કક્ષકો ભરાયેલી છે.
તેથી,તે સમચતુષ્ફલકીય ભૂમિતિ બનાવવા માટે $sp^3$ સંકરણ અનુભવે છે.
$d^{10}$ રચનામાં બધા ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મિત હોવાથી,સંકીર્ણ પ્રતિચુંબકીય છે.
આમ,સંકીર્ણ $sp^3$ સંકરણ ધરાવે છે અને પ્રતિચુંબકીય છે.

(D) પ્રક્રિયા નીચે મુજબ આગળ વધે છે:
$1$. $2CuSO_4 + 4KCN \to 2CuCN + (CN)_2 + 2K_2SO_4$. અહીં,$Y$ એ $(CN)_2$ (સાયનોજન) છે.
$2$. સાયનોજન $(CN)_2$ રેખીય બંધારણ ધરાવે છે,ઓપન બુક જેવું નહીં.
$3$. જ્યારે $CuCN$ વધારાના $KCN$ સાથે પ્રક્રિયા કરે છે,ત્યારે તે $K_3[Cu(CN)_4]$ સંકીર્ણ બનાવે છે.
$4$. $K_3[Cu(CN)_4]$ માં,કોપર $+1$ ઓક્સિડેશન અવસ્થામાં $(Cu^+)$ છે,જે $d^{10}$ ઇલેક્ટ્રોન રચના ધરાવે છે.
$5$. $[Cu(CN)_4]^{3-}$ સંકીર્ણ $sp^3$ સંકરણ સાથે ટેટ્રાહેડ્રલ છે.
$6$. બધા $d$-ઓર્બિટલ્સ ભરાયેલા હોવાથી $(d^{10})$,તેમાં કોઈ અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન નથી,જે તેને ડાયામેગ્નેટિક બનાવે છે.
$7$. તેથી,વિધાન $D$ સાચું છે.

(B) $Co$ ની ઇલેક્ટ્રોનિક રચના $[Ar] 3d^7 4s^2$ છે. $Co^{2+}$ માટે,રચના $3d^7$ છે.
ચતુષ્ફલકીય ક્ષેત્રમાં,$d-$ કક્ષકો $e_g$ (ઓછી ઉર્જા,દ્વિ-ક્ષીણ) અને $t_{2g}$ (વધારે ઉર્જા,ત્રિ-ક્ષીણ) સેટમાં વિભાજિત થાય છે.
$7$ ઇલેક્ટ્રોન આ રીતે ભરાય છે: $e_g^4 t_{2g}^3$.
$t_{2g}$ કક્ષકો ત્રિ-ક્ષીણ છે અને તેમાં $3$ ઇલેક્ટ્રોન છે,જેનો અર્થ છે કે તે બરાબર અડધી ભરાયેલી છે ($6$ ની ક્ષમતામાંથી $3$).
આમ,ચતુષ્ફલકીય ક્ષેત્રમાં $Co^{2+}$ આ શરત સંતોષે છે.

(C) સ્ક્વેર પ્લેનર કોમ્પ્લેક્સમાં,$d$-કક્ષકો ચાર ઉર્જા સ્તરોમાં વિભાજિત થાય છે: $d_{x^2-y^2}$ (સૌથી વધુ ઉર્જા),$d_{xy}$,$d_{z^2}$,અને $d_{zx}$ તથા $d_{yz}$ ની જોડી (સૌથી ઓછી ઉર્જા).
$Co^{2+}$ આયન ($d^7$ ઇલેક્ટ્રોન રચના) માટે સ્ક્વેર પ્લેનર ક્ષેત્રમાં,ઇલેક્ટ્રોન સૌથી નીચા ઉર્જા સ્તરથી ભરાવાનું શરૂ કરે છે.
ભરાવાનો ક્રમ આ મુજબ છે: $(d_{zx}, d_{yz})^4, (d_{z^2})^2, (d_{xy})^1, (d_{x^2-y^2})^0$.
આમ,એક અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન $d_{xy}$ કક્ષકમાં હાજર હોય છે.

(B) પેરોક્સોબોરેટ આયન $[B_2(O_2)_2(OH)_4]^{2-}$ ની રચનામાં બે પેરોક્સો બ્રિજ દ્વારા જોડાયેલા બે બોરોન પરમાણુઓ હોય છે. દરેક બોરોન પરમાણુ બે હાઈડ્રોક્સિલ જૂથો અને પેરોક્સો બ્રિજના બે ઓક્સિજન પરમાણુઓ સાથે જોડાયેલ છે. બંધારણનું અવલોકન કરતા,આપણે $O-B-O$ બંધ ખૂણાના ત્રણ અલગ પ્રકારો ઓળખી શકીએ છીએ:
$1$. બે હાઈડ્રોક્સિલ ઓક્સિજન પરમાણુઓ વચ્ચેનો ખૂણો $(HO-B-OH)$.
$2$. હાઈડ્રોક્સિલ ઓક્સિજન અને પેરોક્સો ઓક્સિજન વચ્ચેનો ખૂણો $(HO-B-O)$.
$3$. બે પેરોક્સો ઓક્સિજન પરમાણુઓ વચ્ચેનો ખૂણો (રિંગની અંદર $O-B-O$).
તેથી,$O-B-O$ ખૂણાના $3$ વિવિધ પ્રકારો છે.

(A) $[Fe(H_2O)_5(NO)]^{2+}$ સંકીર્ણમાં,$NO$ લિગેન્ડ $NO^+$ તરીકે વર્તે છે. $Fe$ નો ઓક્સિડેશન આંક $+1$ છે. $Fe^+$ ની ઇલેક્ટ્રોન રચના $[Ar] 3d^6 4s^1$ છે. $NO^+$ ના પ્રબળ ક્ષેત્રને કારણે,$d^2sp^3$ સંકરણ મેળવવા માટે $4s$ કક્ષકનો ઇલેક્ટ્રોન $3d$ કક્ષકમાં જાય છે. આમાં મધ્યસ્થ ધાતુની $4s$ કક્ષામાંથી $3d$ કક્ષામાં ઇલેક્ટ્રોનનું સંક્રમણ થાય છે.

(B) $Ni$ નો પરમાણુ ક્રમાંક $28$ છે. $Ni^{2+}$ ની ઇલેક્ટ્રોનિક રચના $[Ar] 3d^8$ છે.
જો $Hund$ ના નિયમનું ઉલ્લંઘન થાય,તો $3d$ કક્ષકોમાં રહેલા $8$ ઇલેક્ટ્રોન પહેલા નીચી ઉર્જા ધરાવતી કક્ષકોમાં યુગ્મિત થશે.
આમ,$3d$ કક્ષકોમાં ઇલેક્ટ્રોન આ રીતે ભરાશે: $(d_{xy})^2 (d_{yz})^2 (d_{zx})^2 (d_{x^2-y^2})^2 (d_{z^2})^0$.
આનાથી બે આંતરિક $d$-કક્ષકો ($d_{x^2-y^2}$ અને $d_{z^2}$) ખાલી રહે છે.
આ બે ખાલી $d$-કક્ષકો,એક $4s$ અને ત્રણ $4p$ કક્ષકો સાથે મળીને $d^2sp^3$ સંકરણ બનાવે છે.
આ સ્થિતિમાં બધા જ ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મિત હોવાથી,સંકીર્ણ ડાયામેગ્નેટિક બને છે.
તેથી,સાચું વિધાન $d^2sp^3$ અને ડાયામેગ્નેટિક છે.

(A) એમાઈન સંકીર્ણો નીચે મુજબ છે:
$1$. $Cu^{2+}$ માટે,સંકીર્ણ $[Cu(NH_3)_4]^{2+}$ છે,જે $dsp^2$ સંકરણને કારણે સમચોરસ આકાર ધરાવે છે.
$2$. $Ni^{2+}$ માટે,સંકીર્ણ $[Ni(NH_3)_6]^{2+}$ છે,જે $sp^3d^2$ સંકરણને કારણે અષ્ટફલકીય આકાર ધરાવે છે.
$3$. $Zn^{2+}$ માટે,સંકીર્ણ $[Zn(NH_3)_4]^{2+}$ છે,જે $sp^3$ સંકરણને કારણે સમચતુષ્ફલકીય આકાર ધરાવે છે.
તેથી,આકારો અનુક્રમે સમચોરસ,અષ્ટફલકીય અને સમચતુષ્ફલકીય છે.

(B) $1. [Fe(CN)_6]^{4-}: Fe^{2+} (3d^6)$,$CN^-$ પ્રબળ ક્ષેત્ર લિગેન્ડ છે. તે $d^2sp^3$ (આંતરિક કક્ષકીય) બનાવે છે અને ડાયામેગ્નેટિક છે ($0$ અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન).
$2. [Cr(NH_3)_6]^{3+}: Cr^{3+} (3d^3)$,$NH_3$ લિગેન્ડ છે. તે $d^2sp^3$ (આંતરિક કક્ષકીય) બનાવે છે અને પેરામેગ્નેટિક છે ($3$ અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન).
$3. [Co(NH_3)_6]^{3+}: Co^{3+} (3d^6)$,$NH_3$ પ્રબળ ક્ષેત્ર લિગેન્ડ છે. તે $d^2sp^3$ (આંતરિક કક્ષકીય) બનાવે છે અને ડાયામેગ્નેટિક છે ($0$ અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન).
$4. [Fe(NO_2)_6]^{4-}: Fe^{2+} (3d^6)$,$NO_2^-$ પ્રબળ ક્ષેત્ર લિગેન્ડ છે. તે $d^2sp^3$ (આંતરિક કક્ષકીય) બનાવે છે અને ડાયામેગ્નેટિક છે ($0$ અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન).
આમ,$[Cr(NH_3)_6]^{3+}$ એ પેરામેગ્નેટિક અને આંતરિક કક્ષકીય સંકીર્ણ બંને છે.

(C) સાચો જવાબ $[PtCl_4]^{2-}$ છે.
$Pt$ એ $5d$ શ્રેણીનું તત્વ છે. $5d$ શ્રેણીના તત્વો માટે સ્ફટિક ક્ષેત્ર વિભાજન ઉર્જા વધારે હોય છે,તેથી $Cl^-$ જેવા નિર્બળ ક્ષેત્ર લિગાન્ડ પણ ઇલેક્ટ્રોનનું યુગ્મીકરણ કરી શકે છે.
$Pt^{2+}$ ની ઇલેક્ટ્રોન રચના $5d^8$ છે. ઇલેક્ટ્રોનના યુગ્મીકરણને કારણે,તે $dsp^2$ સંકરણ અનુભવે છે,જેના પરિણામે સમતલીય ચોરસ ભૂમિતિ મળે છે.
તેનાથી વિપરીત,$[FeCl_4]^{2-}$,$[NiCl_4]^{2-}$ અને $[CoCl_4]^{2-}$ માં $3d$ શ્રેણીની ધાતુઓ છે જ્યાં $Cl^-$ નિર્બળ ક્ષેત્ર લિગાન્ડ તરીકે વર્તે છે અને યુગ્મીકરણ કરી શકતું નથી. તેથી,તેઓ $sp^3$ સંકરણ અનુભવે છે અને સમચતુષ્ફલકીય ભૂમિતિ દર્શાવે છે.

(D) $1$. $Ni(CO)_4$ એ સમચતુષ્ફલકીય સંકીર્ણ છે જેમાં $Ni$ નો ઓક્સિડેશન આંક $0$ છે.
$2$. $Ni$ ની ઇલેક્ટ્રોન રચના $[Ar] 3d^8 4s^2$ છે. પ્રબળ લિગેન્ડ $CO$ ની હાજરીમાં ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મિત થાય છે,પરિણામે $sp^3$ સંકરણ જોવા મળે છે. તે પ્રતિચુંબકીય છે.
$3$. $Ni$ થી $CO$ તરફના બેક-બોન્ડિંગને કારણે,મુક્ત $CO$ અણુની સરખામણીમાં $C-O$ બંધક્રમાંક ઘટે છે,જ્યારે $Ni-C$ બંધક્રમાંક વધે છે (એક કરતા વધારે થાય છે).
$4$. $EAN$ નિયમ મુજબ,$Ni(CO)_4$ માં $28 + 4 \times 2 = 36$ ઇલેક્ટ્રોન છે,જે $Kr$ નો પરમાણુ ક્રમાંક છે. આ તેને સ્થિર બનાવે છે,પરંતુ તે હજુ પણ અમુક રાસાયણિક પ્રતિક્રિયાઓમાં રિડક્શનકર્તા તરીકે વર્તી શકે છે. તેથી,તે ઓક્સિડેશનકર્તા કે રિડક્શનકર્તા તરીકે વર્તી શકતું નથી તેવું વિધાન ખોટું છે.

(A) ક્રોમિલ ક્લોરાઈડ $(CrO_2Cl_2)$ માં,ક્રોમિયમ $(Cr)$ નો ઓક્સિડેશન આંક $+6$ છે.
$Cr$ ની ઇલેક્ટ્રોન રચના $[Ar] 3d^5 4s^1$ છે.
$Cr^{6+}$ માટે,રચના $[Ar] 3d^0 4s^0$ છે.
ક્રોમિયમ બે ઓક્સિજન પરમાણુઓ સાથે દ્વિબંધ અને બે ક્લોરિન પરમાણુઓ સાથે એકલ બંધ બનાવે છે.
કેન્દ્રીય $Cr$ પરમાણુની આસપાસ $4$ સિગ્મા બંધ અને $2$ પાઈ બંધ છે.
$4$ સિગ્મા બંધ હોવાથી અને કોઈ અબંધકારક ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મ ન હોવાથી,સંકરણ $sp^3$ છે.
$sp^3$ સંકરણ અને $4$ બંધકારક યુગ્મ માટેનો આકાર સમચતુષ્ફલકીય છે.

(D) સંકિર્ણ $[Cu(NH_3)_4]^{2+}$ માં,$Cu$ નો ઓક્સિડેશન આંક $+2$ છે.
$Cu^{2+}$ ની ઇલેક્ટ્રોનીય રચના $[Ar] 3d^9$ છે.
$C.F.T.$ અને વેલેન્સ બોન્ડ થીયરી મુજબ,$Cu^{2+}$ આયન $dsp^2$ સંકરણ અનુભવે છે અને સમચોરસ સમતલીય ભૂમિતિ બનાવે છે.
$3d$ કક્ષકમાં એક અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોનની હાજરીને કારણે,આ સંકિર્ણ પેરામેગ્નેટિક છે.
તેથી,આપેલા તમામ વિધાનો સાચા છે.

(D) $1$. મધ્યસ્થ ધાતુ આયન $Co^{3+}$ છે. $Co$ $(Z=27)$ ની ઇલેક્ટ્રોનિક રચના $[Ar] 3d^7 4s^2$ છે. તેથી,$Co^{3+}$ એ $[Ar] 3d^6$ છે.
$2$. લિગેન્ડ $C_2O_4^{2-}$ (ઓક્ઝેલેટ) એ $Co^{3+}$ માટે પ્રબળ ક્ષેત્ર લિગેન્ડ $(SFL)$ છે,જે $3d$ કક્ષકોમાં ઇલેક્ટ્રોનનું યુગ્મીકરણ કરે છે.
$3$. $3d$ કક્ષકોમાં રહેલા $6$ ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મિત થઈને $3$ કક્ષકો રોકે છે,જેથી સંકરણ માટે $2$ $d$-કક્ષકો ખાલી રહે છે.
$4$. સંકરણ $d^2sp^3$ છે,જે અષ્ટફલકીય સંકીર્ણ દર્શાવે છે.
$5$. બધા ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મિત હોવાથી,સંકીર્ણ ડાયામેગ્નેટિક છે.
$6$. સ્પિન-ઓન્લી ચુંબકીય મોમેન્ટ $\mu = \sqrt{n(n+2)} \ B.M.$,જ્યાં $n$ એ અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા છે. અહીં $n=0$ હોવાથી,$\mu = 0 \ B.M.$

(D) આપેલ વિકલ્પોમાં,$[Co(NH_3)_6]^{3+}$ એ આંતરિક કક્ષકીય સંકીર્ણ $(d^2sp^3)$ છે,પરંતુ તે ડાયામેગ્નેટિક છે. અન્ય વિકલ્પો બાહ્ય કક્ષકીય સંકીર્ણ $(sp^3d^2)$ છે.

(A) $1$. $[Fe(CN)_6]^{4-}$ માં,$Fe$ એ $+2$ ઓક્સિડેશન અવસ્થામાં છે $(3d^6)$. $CN^-$ એ પ્રબળ લિગેન્ડ છે,જે ઇલેક્ટ્રોનનું યુગ્મીકરણ કરે છે,પરિણામે $d^2sp^3$ સંકરણ મળે છે.
$2$. $[Fe(CN)_6]^{3-}$ માં,$Fe$ એ $+3$ ઓક્સિડેશન અવસ્થામાં છે $(3d^5)$. $CN^-$ યુગ્મીકરણ પ્રેરે છે,પરિણામે $d^2sp^3$ સંકરણ મળે છે.
$3$. બંને અષ્ટફલકીય અને $d^2sp^3$ સંકરણ ધરાવે છે. તેથી,વિકલ્પ $A$ સાચો છે.

(D) $[Ni(NH_3)_6]^{2+}$ સંકીર્ણમાં,$Ni$ નો ઓક્સિડેશન આંક $+2$ છે.
$Ni$ ની બાહ્ય ઇલેક્ટ્રોન રચના $3d^8, 4s^2$ છે,તેથી $Ni^{2+}$ ની ઇલેક્ટ્રોન રચના $3d^8, 4s^0$ થાય છે.
$NH_3$ એ નિર્બળ લિગેન્ડ હોવાથી તે $3d$ ઇલેક્ટ્રોનનું યુગ્મીકરણ કરતું નથી.
તેથી,આ સંકીર્ણ સંકરણ માટે $4d$ કક્ષકોનો ઉપયોગ કરે છે,જે $sp^3d^2$ સંકરણમાં પરિણમે છે.
બાહ્ય $d$-કક્ષકોનો ઉપયોગ થતો હોવાથી તેને બાહ્ય કક્ષકીય સંકીર્ણ કહેવામાં આવે છે.

(C) સંકિર્ણ $[MnO_4]^-$ માં,$Mn$ નો ઓક્સિડેશન આંક $x + 4(-2) = -1$ તરીકે ગણવામાં આવે છે,જે $x = +7$ આપે છે.
$Mn$ $(Z=25)$ ની ઇલેક્ટ્રોનિક રચના $[Ar] 3d^5 4s^2$ છે.
$Mn^{7+}$ માટે,રચના $[Ar] 3d^0$ છે.
$d$-કક્ષકોમાં કોઈ ઇલેક્ટ્રોન ન હોવાથી,$e_g$ કક્ષકોમાં ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા $0$ છે.

(B) $[Ni(CN)_4]^{2-}$ માં,મધ્યસ્થ ધાતુ આયન $Ni^{2+}$ ($3d^8$ ઇલેક્ટ્રોન રચના) છે.
$CN^-$ એ પ્રબળ ક્ષેત્ર લિગેન્ડ છે,જે $3d$ કક્ષકોમાં ઇલેક્ટ્રોનનું યુગ્મીકરણ (pairing) પ્રેરે છે.
આના પરિણામે એક $3d$,એક $4s$ અને બે $4p$ કક્ષકો ખાલી થાય છે,જે $dsp^2$ સંકરણ પામીને સમતલીય ચોરસ ભૂમિતિ બનાવે છે.
તેનાથી વિપરીત,$[Ni(CO)_4]$ અને $[NiCl_4]^{2-}$ માં $sp^3$ સંકરણ જોવા મળે છે,જે સમચતુષ્ફલકીય ભૂમિતિ ધરાવે છે.

(D) જ્યારે $CuSO_4$ ના દ્રાવણમાં વધારાનું $NH_3$ ઉમેરવામાં આવે છે,ત્યારે $[Cu(NH_3)_4]^{2+}$ સંકીર્ણ બને છે.
આ સંકીર્ણમાં $Cu$ નો ઓક્સિડેશન આંક $+2$ છે,જેની ઇલેક્ટ્રોન રચના $[Ar] 3d^9$ છે.
$3d$ કક્ષકમાં એક અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોનની હાજરીને કારણે,આ સંકીર્ણ અનુચુંબકીય છે.

(A) $1$. $[Ni(CN)_4]^{2-}$: $Ni^{2+}$ એ $3d^8$ છે. $CN^-$ એ પ્રબળ ક્ષેત્ર લિગેન્ડ છે,જે ઇલેક્ટ્રોનનું યુગ્મીકરણ કરે છે. સંકરણ $dsp^2$ છે,ભૌમિતિક આકાર સમતલીય ચોરસ છે.
$2$. $[Cu(CN)_4]^{3-}$: $Cu^+$ એ $3d^{10}$ છે. સંકરણ $sp^3$ છે,ભૌમિતિક આકાર સમચતુષ્ફલકીય છે.
$3$. $[Ni(CO)_4]$: $Ni$ એ $3d^8 4s^2$ છે. $CO$ એ પ્રબળ ક્ષેત્ર લિગેન્ડ છે,જે યુગ્મીકરણ કરે છે. સંકરણ $sp^3$ છે,ભૌમિતિક આકાર સમચતુષ્ફલકીય છે.
$4$. $[NiCl_4]^{2-}$: $Ni^{2+}$ એ $3d^8$ છે. $Cl^-$ એ નિર્બળ ક્ષેત્ર લિગેન્ડ છે,યુગ્મીકરણ થતું નથી. સંકરણ $sp^3$ છે,ભૌમિતિક આકાર સમચતુષ્ફલકીય છે.
આમ,$[Ni(CN)_4]^{2-}$ નો આકાર સમતલીય ચોરસ છે,જ્યારે બાકીના સમચતુષ્ફલકીય છે.