Hybridisation and Geometry Questions in Gujarati

(D) આકાર નક્કી કરવા માટે,આપણે દરેક સંકીર્ણના સંકરણનું વિશ્લેષણ કરીએ છીએ:
$1$. $[Zn(NH_3)_4]^{2+}$: $Zn^{2+}$ ની ઇલેક્ટ્રોન રચના $d^{10}$ છે. તે $sp^3$ સંકરણ અનુભવે છે,જેના પરિણામે સમચતુષ્ફલકીય ભૂમિતિ મળે છે.
$2$. $[Ni(CO)_4]$: $Ni$ નો ઓક્સિડેશન આંક $0$ છે $(3d^8 4s^2)$. $CO$ એ પ્રબળ ક્ષેત્ર લિગાન્ડ છે,જે ઇલેક્ટ્રોનનું યુગ્મીકરણ કરે છે. તે $sp^3$ સંકરણ અનુભવે છે,જેના પરિણામે સમચતુષ્ફલકીય ભૂમિતિ મળે છે.
$3$. $[Cu(CN)_4]^{3-}$: $Cu^+$ ની ઇલેક્ટ્રોન રચના $d^{10}$ છે. તે $sp^3$ સંકરણ અનુભવે છે,જેના પરિણામે સમચતુષ્ફલકીય ભૂમિતિ મળે છે.
$4$. $[Cu(NH_3)_4]^{2+}$: $Cu^{2+}$ ની ઇલેક્ટ્રોન રચના $d^9$ છે. તે $dsp^2$ સંકરણ અનુભવે છે,જેના પરિણામે સમતલીય ચોરસ ભૂમિતિ મળે છે.
આમ,$[Cu(NH_3)_4]^{2+}$ નો આકાર સમતલીય ચોરસ છે,જ્યારે અન્ય સમચતુષ્ફલકીય છે.

(C) અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા નક્કી કરવા માટે,આપણે અષ્ટફલકીય ક્ષેત્રમાં ઇલેક્ટ્રોનિક ગોઠવણીનું વિશ્લેષણ કરીએ છીએ:
$1$. $d^4$ (લો સ્પિન) માટે: ગોઠવણી $t_{2g}^4 e_g^0$ છે. અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા $2$ છે.
$2$. $d^8$ (હાઈ સ્પિન) માટે: ગોઠવણી $t_{2g}^6 e_g^2$ છે. અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા $2$ છે.
$3$. $d^6$ (હાઈ સ્પિન) માટે: ગોઠવણી $t_{2g}^4 e_g^2$ છે. અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા $4$ છે.
આ સરખામણી કરતા,$d^6$ (હાઈ સ્પિન) માં અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા મહત્તમ $(4)$ છે.

(C) અષ્ટફલકીય સંકીર્ણોમાં,સવર્ગ આંક $6$ હોય છે.
જ્યારે પ્રબળ ક્ષેત્રના લિગેન્ડ્સ આંતરિક $d$-કક્ષકોમાં ઇલેક્ટ્રોનનું યુગ્મીકરણ કરે છે ત્યારે લો સ્પિન સંકીર્ણો બને છે.
આ માટે સંકરણમાં $(n-1)d$ કક્ષકોનો ઉપયોગ જરૂરી છે,જેના પરિણામે $d^2sp^3$ સંકરણ થાય છે.
$sp^3d^2$ સંકરણ એ હાઈ સ્પિન બાહ્ય કક્ષકીય સંકીર્ણોને અનુરૂપ છે.

(D) સંકીર્ણનો આકાર તેના સવર્ગ આંક અને લિગેન્ડના સ્વભાવ પર આધાર રાખે છે.
$Tetracarbonylnickel(0)$ $([Ni(CO)_4])$ નો સવર્ગ આંક $4$ છે અને તે સમચતુષ્ફલકીય આકાર ધરાવે છે.
$Hexaamminecobalt(II)$ નાઈટ્રેટ $([Co(NH_3)_6](NO_3)_2)$ નો સવર્ગ આંક $6$ છે અને તે અષ્ટફલકીય આકાર ધરાવે છે.
$Pentacarbonyliron(0)$ $([Fe(CO)_5])$ નો સવર્ગ આંક $5$ છે અને તે ત્રિકોણીય દ્વિપિરામિડલ આકાર ધરાવે છે.
$Bis(acetylacetonato)oxovanadium(IV)$ $([VO(acac)_2])$ નો સવર્ગ આંક $5$ છે અને તે ચોરસ પિરામિડલ આકાર ધરાવે છે,જેમાં ઓક્સો સમૂહ $(O^{2-})$ ઉપરના સ્થાને હોય છે.

(D) $1$. $[AgF_4]^-$: $Ag(III)$ એ $d^8$ ધાતુ આયન છે,જે સામાન્ય રીતે સમતલીય ચોરસ સંકીર્ણ બનાવે છે.
$2$. $[AuCl_4]^-$: $Au(III)$ એ $d^8$ ધાતુ આયન છે,જે સમતલીય ચોરસ સંકીર્ણ બનાવે છે.
$3$. $[RhCl(PPh_3)_3]$: આ $16$-ઇલેક્ટ્રોન $Rh(I)$ સંકીર્ણ છે,જે સમતલીય ચોરસ છે (વિલ્કિન્સન ઉદ્દીપક).
$4$. $[NiCl_2(PMe_3)_2]$: $Ni(II)$ એ $d^8$ આયન છે. જોકે ઘણા $Ni(II)$ સંકીર્ણો સમતલીય ચોરસ હોય છે,પરંતુ ભૂમિતિ લિગેન્ડની ક્ષેત્ર પ્રબળતા પર આધાર રાખે છે. $[NiCl_2(PMe_3)_2]$ માટે,$PMe_3$ લિગેન્ડના અવકાશી અવરોધ અને $Cl^-$ લિગેન્ડની નિર્બળ ક્ષેત્ર પ્રકૃતિને કારણે આ સંકીર્ણ ચતુષ્ફલકીય (tetrahedral) હોય છે.

(D) ભૌમિતિક આકાર નક્કી કરવા માટે,આપણે મધ્યસ્થ ધાતુ આયનના સંકરણને જોઈએ છીએ:
$1$. $[Cu(CN)_4]^{-2}$: $Cu^{+2}$ એ $d^9$ છે. તે $dsp^2$ સંકરણ અનુભવે છે,જે સમતલીય ચોરસ આકાર આપે છે.
$2$. $[PtCl_4]^{-2}$: $Pt^{+2}$ એ $5d$ શ્રેણીનું તત્વ છે,જે હંમેશા સમતલીય ચોરસ સંકીર્ણ બનાવે છે.
$3$. $[Cu(H_2O)_4]^{+2}$: આ સંકીર્ણનો આકાર વિકૃત અષ્ટફલકીય (Jahn-Teller distortion) હોય છે.
$4$. $[Ni(Cl)_4]^{-2}$: $Ni^{+2}$ એ $d^8$ છે. $Cl^-$ એ નિર્બળ ક્ષેત્ર લિગેન્ડ હોવાથી,તે $sp^3$ સંકરણ અનુભવે છે,જે સમચતુષ્ફલકીય (tetrahedral) આકાર આપે છે.
આમ,$[Ni(Cl)_4]^{-2}$ એ સમચતુષ્ફલકીય છે.

(B) $1$. $NH_3$ માટે: મધ્યસ્થ પરમાણુ $N$ પાસે $5$ સંયોજકતા ઇલેક્ટ્રોન છે. તે $H$ સાથે $3$ બંધ બનાવે છે અને $1$ અબંધકારક ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મ ધરાવે છે. સ્ટેરિક નંબર = $3 + 1 = 4$,તેથી સંકરણ $sp^3$ છે.
$2$. $[PtCl_4]^{2-}$ માટે: $Pt$ એ $+2$ ઓક્સિડેશન અવસ્થામાં છે ($d^8$ રચના). તે સમતલીય ચોરસ સંકીર્ણ બનાવે છે,તેથી સંકરણ $dsp^2$ છે.
$3$. $PCl_5$ માટે: $P$ પાસે $5$ સંયોજકતા ઇલેક્ટ્રોન છે અને તે $Cl$ સાથે $5$ બંધ બનાવે છે. સ્ટેરિક નંબર = $5$,તેથી સંકરણ $sp^3d$ છે.
$4$. $BCl_3$ માટે: $B$ પાસે $3$ સંયોજકતા ઇલેક્ટ્રોન છે અને તે $Cl$ સાથે $3$ બંધ બનાવે છે. સ્ટેરિક નંબર = $3$,તેથી સંકરણ $sp^2$ છે.
આમ,ક્રમ $sp^3, dsp^2, sp^3d, sp^2$ છે.

(B) $d^2sp^3$ સંકરણમાં,સામેલ બે $d$-કક્ષકો આંતરિક $d$-કક્ષકો છે,જે $d_{x^2-y^2}$ અને $d_{z^2}$ કક્ષકો છે.
આ કક્ષકો અક્ષો પર ગોઠવાયેલી હોય છે અને તેનો ઉપયોગ અષ્ટફલકીય સંકીર્ણ બનાવવા માટે થાય છે.

(D) આ તમામ સંકીર્ણોમાં મધ્યસ્થ ધાતુ આયન $Pt^{2+}$ છે,જેની ઇલેક્ટ્રોનિક રચના $d^8$ છે.
$d^8$ ધાતુ આયનો માટે,સ્ફટિક ક્ષેત્ર વિભાજન ઉર્જા સામાન્ય રીતે એટલી ઊંચી હોય છે કે તે ઇલેક્ટ્રોનની જોડી બનાવે છે,જે $dsp^2$ સંકરણ તરફ દોરી જાય છે.
$dsp^2$ સંકરણ સમતલીય ચોરસ ભૂમિતિમાં પરિણમે છે.
તેથી,આપેલ તમામ સંકીર્ણો,$[PtCl_4]^{2-}$,$[PtClBr(H_2O)_2]$,અને $[Pt(NH_3)(Py)(H_2O)I]^{+1}$,સમતલીય ચોરસ ભૂમિતિ ધરાવે છે.

(D) $[CoF_6]^{3-}$ માં,$Co$ નો ઓક્સિડેશન આંક $+3$ $(3d^6)$ છે. $F^-$ નિર્બળ ક્ષેત્ર લિગેન્ડ છે,તેથી તે બાહ્ય કક્ષકીય સંકીર્ણ $(sp^3d^2)$ બનાવે છે જે અનુચુંબકીય છે.
$[Co(NH_3)_6]^{3+}$ માં,$Co$ નો ઓક્સિડેશન આંક $+3$ $(3d^6)$ છે. $NH_3$ પ્રબળ ક્ષેત્ર લિગેન્ડ છે,તેથી તે ઇલેક્ટ્રોનનું યુગ્મીકરણ કરે છે,અને આંતરિક કક્ષકીય સંકીર્ણ $(d^2sp^3)$ બનાવે છે જે પ્રતિચુંબકીય છે.
તેથી,વિધાન કે $[CoF_6]^{3-}$ બાહ્ય કક્ષકીય સંકીર્ણ છે અને $[Co(NH_3)_6]^{3+}$ આંતરિક કક્ષકીય સંકીર્ણ છે તે સાચું છે.

(D) $[Cu(CN)_4]^{3-}$ માં,$Cu$ એ $+1$ ઓક્સિડેશન અવસ્થામાં છે ($3d^{10}$ ઇલેક્ટ્રોન રચના). તે રંગહીન,સમચતુષ્ફલકીય અને પ્રતિચુંબકીય છે. આ સાચું છે.
$[Cu(NH_3)_4]^{2+}$ માં,$Cu$ એ $+2$ ઓક્સિડેશન અવસ્થામાં છે ($3d^9$ ઇલેક્ટ્રોન રચના). $d-d$ સંક્રમણને કારણે તે રંગીન છે અને તેની ભૂમિતિ સમતલીય ચોરસ છે. આ સાચું છે.
$[Pt(NH_3)_2Cl_2]$ માં,$Pt^{2+}$ એ $5d^8$ ધાતુ આયન છે,જે સમતલીય ચોરસ સંકીર્ણ બનાવે છે. તે પ્રતિચુંબકીય છે અને ભૌમિતિક સમઘટકતા (cis-trans) દર્શાવે છે. આ સાચું છે.
$[Ni(dmg)_2]$ માં,$Ni^{2+}$ એ $3d^8$ આયન છે. તે સમતલીય ચોરસ સંકીર્ણ બનાવે છે (સમચતુષ્ફલકીય નહીં) અને તે પ્રતિચુંબકીય છે. તેમાં આંતર-આણ્વીય હાઇડ્રોજન બંધ હાજર હોય છે. તેથી,'સમચતુષ્ફલકીય' વિધાન ખોટું છે.

(D) સંકિર્ણ $[HgI_3]^{-}$ માં $Hg^{2+}$ આયન હોય છે. $Hg^{2+}$ ની ઇલેક્ટ્રોનિક રચના $[Xe] 4f^{14} 5d^{10}$ છે.
$d$-કક્ષકો સંપૂર્ણ ભરાયેલી હોવાથી,મધ્યસ્થ ધાતુ આયન $sp^2$ સંકરણમાં ભાગ લેતું નથી.
વાસ્તવમાં,$[HgI_3]^{-}$ ત્રિકોણીય સમતલીય ભૂમિતિ ધરાવે છે,પરંતુ તેનું બંધારણ $sp^2$ સંકરણને આભારી નથી.
તેથી,$A$ અને $B$ બંને વિધાનો ખોટા છે,માટે વિકલ્પ $D$ સાચો જવાબ છે.

(C) દરેક સંકીર્ણનું વિશ્લેષણ કરીએ:
$1$. $AuCl_4^-$: $Au^{3+}$ એ $5d^8$ આયન છે. તે $dsp^2$ સંકરણ સાથે સમતલીય ચોરસ સંકીર્ણ બનાવે છે.
$2$. $[Co(oxalato)_3]^{3-}$: $Co^{3+}$ એ $3d^6$ આયન છે. ઓક્ઝેલેટ પ્રબળ ક્ષેત્ર લિગાન્ડ છે,જે $d^2sp^3$ સંકરણ સાથે આંતરિક કક્ષકીય સંકીર્ણ બનાવે છે.
$3$. $RhCl(PPh_3)_3$: આ વિલ્કિન્સનનો ઉદ્દીપક છે. $Rh^+$ એ $4d^8$ આયન છે,જે $dsp^2$ સંકરણ સાથે સમતલીય ચોરસ સંકીર્ણ બનાવે છે.
$4$. $[Fe(NH_3)_6]^{2+}$: $Fe^{2+}$ એ $3d^6$ આયન છે. $NH_3$ એ $Fe^{2+}$ માટે પ્રબળ ક્ષેત્ર લિગાન્ડ તરીકે વર્તે છે,પરિણામે $d^2sp^3$ સંકરણ થાય છે. જોકે,વિકલ્પ $C$ એ $Rh(I)$ સમતલીય ચોરસ સંકીર્ણ માટે $dsp^2$ નું સૌથી પ્રમાણિત નિરૂપણ છે.

(A) $[Ni(CO)_4]$ માં,$Ni$ નો ઓક્સિડેશન આંક $0$ છે.
$Ni$ $(Z=28)$ ની ઇલેક્ટ્રોન રચના $[Ar] 3d^8 4s^2$ છે.
પ્રબળ ક્ષેત્ર લિગેન્ડ $(CO)$ ની હાજરીને કારણે,ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મિત થાય છે,જેના પરિણામે $3d^{10}$ રચના પ્રાપ્ત થાય છે.
$4s$ અને $4p$ કક્ષકો $sp^3$ સંકરણ અનુભવે છે.
તેથી,$[Ni(CO)_4]$ નો આકાર સમચતુષ્ફલકીય છે.

(C) $[Fe(H_2O)_5NO]^{2+}$ સંકીર્ણમાં,$NO$ લિગેન્ડ $NO^+$ તરીકે હાજર છે.
$Fe$ નો ઓક્સિડેશન આંક ગણતા: $x + 5(0) + 1 = +2$,તેથી $x = +1$.
સવર્ગ આંક $5 + 1 = 6$ છે.
સવર્ગ આંક $6$ હોવાથી,ભૂમિતિ અષ્ટફલકીય છે,સમચતુષ્ફલકીય નથી.
તેથી,તે સમચતુષ્ફલકીય સંકીર્ણ છે તે વિધાન ખોટું છે.

(D) બાહ્ય ઓર્બિટલ અષ્ટફલકીય સંકીર્ણમાં,લિગાન્ડ્સ નિર્બળ ક્ષેત્રના લિગાન્ડ્સ હોય છે,જેનો અર્થ છે કે તેઓ $d$-ઓર્બિટલ્સમાં ઇલેક્ટ્રોનનું યુગ્મીકરણ કરતા નથી.
$d^4$ વિન્યાસ માટે: $t_{2g}^3 e_g^1$,અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા = $4$.
$d^9$ વિન્યાસ માટે: $t_{2g}^6 e_g^3$,અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા = $1$.
$d^7$ વિન્યાસ માટે: $t_{2g}^5 e_g^2$,અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા = $3$.
$d^5$ વિન્યાસ માટે: $t_{2g}^3 e_g^2$,અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા = $5$.
આમ,$d^5$ વિન્યાસમાં અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા મહત્તમ $(5)$ છે.

(A) સંકીર્ણમાં ધાતુ આયનનો સવર્ગાંક તેની ઇલેક્ટ્રોનીય રચના અને લિગેન્ડના સ્વભાવ પર આધાર રાખે છે.
$Pt^{2+}$ ($d^8$ ધાતુ આયન) સામાન્ય રીતે $4$ સવર્ગાંક ધરાવતા સમતલીય ચોરસ સંકીર્ણો બનાવે છે.
$Cr^{3+}$ અને $Fe^{3+}$ અનુક્રમે $d^3$ અને $d^5$ આયનો છે,જે સામાન્ય રીતે $6$ સવર્ગાંક ધરાવતા અષ્ટફલકીય સંકીર્ણો બનાવે છે.
$Pt^{4+}$ એ $d^6$ આયન છે જે પણ સામાન્ય રીતે $6$ સવર્ગાંક ધરાવતા અષ્ટફલકીય સંકીર્ણો બનાવે છે.
તેથી,$Pt^{2+}$ સાચો જવાબ છે.

(A) $CuSO_4 \cdot 5H_2O$ ના સ્ફટિક બંધારણમાં,કોપર આયન $(Cu^{2+})$ એ $4$ પાણીના અણુઓ સાથે ચોરસ સમતલીય ભૂમિતિમાં સવર્ગ પામે છે.
પાંચમો પાણીનો અણુ સ્ફટિક લેટીસમાં હાઇડ્રોજન બંધ દ્વારા જોડાયેલ હોય છે,જ્યારે સલ્ફેટ આયન $(SO_4^{2-})$ પણ સવર્ગ ક્ષેત્રમાં ભાગ લે છે.

(C) આ સંકીર્ણ આયન $[Ni(CN)_4]^{2-}$ છે.
આ સંકીર્ણમાં $Ni$ નો ઓક્સિડેશન આંક $+2$ છે,જેની ઇલેક્ટ્રોનીય રચના $[Ar] 3d^8$ થાય છે.
$CN^-$ એ પ્રબળ ક્ષેત્ર લિગેન્ડ છે,જે $3d$ કક્ષકોમાં ઇલેક્ટ્રોનનું યુગ્મીકરણ પ્રેરે છે.
આના પરિણામે $dsp^2$ સંકરણ જોવા મળે છે.
$dsp^2$ સંકરણ સમતલીય સમચોરસ ભૌમિતિક રચના સૂચવે છે.

(C) $[Cu(NH_3)_4]^{2+}$ સંકીર્ણ આયનમાં,મધ્યસ્થ ધાતુ આયન $Cu^{2+}$ છે.
$Cu^{2+}$ ની ઇલેક્ટ્રોનીય રચના $[Ar] 3d^9$ છે.
જોકે $NH_3$ પ્રબળ લિગેન્ડ છે,આ સંકીર્ણની ભૌમિતિક રચના $dsp^2$ સંકરણને કારણે સમતલીય સમચોરસ હોય છે.
આનું કારણ $3d$ કક્ષકમાંથી એક ઇલેક્ટ્રોનનું $4p$ કક્ષકમાં સંક્રમણ છે,જે $dsp^2$ સંકરણને સરળ બનાવે છે.

(D) $[CoF_6]^{3-}$ માં $Co$ નો ઓક્સિડેશન આંક $+3$ છે. $Co$ નો પરમાણુ ક્રમાંક $27$ છે,તેથી તેની ઇલેક્ટ્રોન રચના $[Ar] 3d^7 4s^2$ છે.
$Co^{3+}$ માટે,રચના $[Ar] 3d^6$ છે.
$F^-$ એ નિર્બળ ક્ષેત્ર લિગેન્ડ છે,તેથી તે $3d$ કક્ષકોમાં ઇલેક્ટ્રોનનું યુગ્મીકરણ કરતું નથી.
તેથી,$3d$ ઇલેક્ટ્રોન અયુગ્મિત રહે છે અને સંકરણમાં બહારની $4d$ કક્ષકો ભાગ લે છે.
આમ,સંકરણ $sp^3d^2$ છે.

(D) $1$. $[Ni(CN)_4]^{2-}$: $Ni^{2+}$ એ $3d^8$ છે. $CN^-$ એ પ્રબળ ક્ષેત્ર લિગેન્ડ છે,જે ઇલેક્ટ્રોનની જોડી બનાવે છે. તે $dsp^2$ સંકરણ અનુભવે છે,પરિણામે સમતલીય સમચોરસ ભૂમિતિ મળે છે.
$2$. $[Cu(NH_3)_4]^{2+}$: $Cu^{2+}$ એ $3d^9$ છે. અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન $4p_z$ કક્ષકમાં હોય છે,અને ચાર લિગેન્ડ $dsp^2$ સંકર કક્ષકોનો ઉપયોગ કરીને બંધ બનાવે છે,જે સમતલીય સમચોરસ ભૂમિતિ આપે છે.
$3$. $[PtCl_4]^{2-}$: $Pt^{2+}$ એ $5d^8$ આયન છે. $Pt$ એ $5d$ શ્રેણીનું તત્વ હોવાથી,લિગેન્ડની પ્રબળતાને ધ્યાનમાં લીધા વિના તે હંમેશા $dsp^2$ સંકરણ સાથે સમતલીય સમચોરસ સંકીર્ણ બનાવે છે.
આમ,ત્રણેય સંકીર્ણો $dsp^2$ સંકરણ અને સમતલીય સમચોરસ ભૂમિતિ દર્શાવે છે,તેથી સાચો જવાબ $D$ છે.

(A) $[PtCl_6]^{2-}$ આયનમાં,મધ્યસ્થ ધાતુ પરમાણુ $Pt^{4+}$ છે.
$Pt$ એ $5d$ શ્રેણીની સંક્રાંતિ ધાતુ $(5d^8 6s^2)$ છે.
$Pt^{4+}$ ની ઇલેક્ટ્રોનીય રચના $[Xe] 4f^{14} 5d^6$ છે.
$Cl^-$ એ નિર્બળ ક્ષેત્ર લિગેન્ડ હોવાથી,તે $5d$ કક્ષકોમાં ઇલેક્ટ્રોનનું યુગ્મીકરણ કરતું નથી.
તેથી,$5d$ કક્ષકો $6$ ઇલેક્ટ્રોન દ્વારા ભરાયેલી રહે છે અને સંકરણમાં બાહ્ય $6s$,$6p$ અને $6d$ કક્ષકો ભાગ લે છે.
આમ,સંકરણ $sp^3d^2$ થાય છે,જે અષ્ટફલકીય ભૂમિતિ દર્શાવે છે.

(A) $1$. $[CoF_6]^{3-}$ માં,$Co$ નો ઓક્સિડેશન આંક $+3$ છે. $Co^{3+}$ ની ઇલેક્ટ્રોન રચના $[Ar] 3d^6$ છે. $F^-$ એ નિર્બળ ક્ષેત્ર લિગેન્ડ હોવાથી,તે ઇલેક્ટ્રોનનું યુગ્મીકરણ કરતું નથી. તેથી,તે $sp^3d^2$ સંકરણ (બાહ્ય કક્ષકીય સંકીર્ણ) દર્શાવે છે.
$2$. $[Co(NH_3)_6]^{3+}$ માં,$Co^{3+}$ એ $[Ar] 3d^6$ છે. $NH_3$ એ પ્રબળ ક્ષેત્ર લિગેન્ડ છે,જે $3d$ કક્ષકોમાં ઇલેક્ટ્રોનનું યુગ્મીકરણ કરે છે,પરિણામે $d^2sp^3$ સંકરણ થાય છે.
$3$. $[Fe(CN)_6]^{3-}$ માં,$Fe^{3+}$ એ $[Ar] 3d^5$ છે. $CN^-$ એ પ્રબળ ક્ષેત્ર લિગેન્ડ છે,જે યુગ્મીકરણ પ્રેરે છે,પરિણામે $d^2sp^3$ સંકરણ થાય છે.
$4$. $[Cr(NH_3)_6]^{3+}$ માં,$Cr^{3+}$ એ $[Ar] 3d^3$ છે. તે $d^2sp^3$ સંકરણ બનાવવા માટે બે $3d$ કક્ષકો,એક $4s$ કક્ષક અને ત્રણ $4p$ કક્ષકોનો ઉપયોગ કરે છે.
$5$. તેથી,$[CoF_6]^{3-}$ એ એકમાત્ર સંકીર્ણ છે જે $d^2sp^3$ ને બદલે $sp^3d^2$ સંકરણ દર્શાવે છે.

(B) $[Cu(NH_3)_4]^{2+}$ માં,$Cu$ નો ઓક્સિડેશન આંક $+2$ છે. $Cu^{2+}$ ની ઇલેક્ટ્રોનીય રચના $[Ar] 3d^9$ છે.
$NH_3$ (પ્રબળ ક્ષેત્ર લિગેન્ડ) ની હાજરીમાં,$3d$ ઇલેક્ટ્રોન એવી રીતે ગોઠવાય છે કે એક ઇલેક્ટ્રોન $3d$ કક્ષકમાં અયુગ્મિત રહે છે.
અહીં $dsp^2$ સંકરણ જોવા મળે છે,જે સમતલીય ચોરસ બંધારણ સૂચવે છે.
આમ,આ સંકીર્ણ એક અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન સાથે સમતલીય ચોરસ બંધારણ ધરાવે છે.

(B) $1$. સંકીર્ણ આયન $[Co(C_2O_4)_3]^{3-}$ માં,મધ્યસ્થ ધાતુ પરમાણુ $Co^{3+}$ છે.
$2$. $Co$ નો પરમાણુ ક્રમાંક $27$ છે,તેથી $Co^{3+}$ ની ઇલેક્ટ્રોન રચના $[Ar] 3d^6$ છે.
$3$. લિગેન્ડ $C_2O_4^{2-}$ (ઓક્ઝેલેટ) એ પ્રબળ ક્ષેત્ર લિગેન્ડ છે,જે $3d$ કક્ષકોમાં ઇલેક્ટ્રોનનું યુગ્મીકરણ કરે છે.
$4$. પ્રબળ ક્ષેત્ર લિગેન્ડની હાજરીને કારણે,$3d$ કક્ષકોમાં રહેલા $6$ ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મિત થઈને $3$ કક્ષકો રોકે છે,જેથી $2$ ખાલી $3d$ કક્ષકો બાકી રહે છે.
$5$. આ $2$ ખાલી $3d$ કક્ષકો,એક $4s$ અને ત્રણ $4p$ કક્ષકો સાથે મળીને $d^2sp^3$ સંકરણ અનુભવે છે અને $3$ દ્વિદંતીય ઓક્ઝેલેટ લિગેન્ડ્સ પાસેથી $6$ ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મો સ્વીકારવા માટે $6$ સમાન સંકર કક્ષકો બનાવે છે.

(B) $1$. $[Ni(CN)_4]^{2-}$ માં,$Ni$ નો ઓક્સિડેશન આંક $+2$ છે. $Ni^{2+}$ ની ઇલેક્ટ્રોનીય રચના $[Ar] 3d^8$ છે.
$2$. $CN^-$ એ પ્રબળ ક્ષેત્ર લિગેન્ડ છે,જે $3d$ કક્ષકોમાં ઇલેક્ટ્રોનનું યુગ્મીકરણ પ્રેરે છે.
$3$. આના પરિણામે એક ખાલી $3d$ કક્ષક,એક $4s$ કક્ષક અને બે $4p$ કક્ષકો પ્રાપ્ત થાય છે,જે $dsp^2$ સંકરણ પામીને સમતલીય ચોરસ ભૂમિતિ બનાવે છે.
$4$. $[NiCl_4]^{2-}$ અને $[Zn(NH_3)_4]^{2+}$ એ $sp^3$ સંકરણ (સમચતુષ્ફલકીય) ધરાવે છે,જ્યારે $[FeF_6]^{3-}$ એ $sp^3d^2$ સંકરણ (અષ્ટફલકીય) ધરાવે છે.

(C) હેકઝાફ્લોરોફેરેટ $(II)$ આયનનું સૂત્ર $[FeF_6]^{4-}$ છે.
આ સંકીર્ણમાં $Fe$ નો ઓક્સિડેશન આંક $+2$ છે.
$Fe^{2+}$ ની ઇલેક્ટ્રોનીય રચના $[Ar] 3d^6$ છે.
$F^-$ એ નિર્બળ ક્ષેત્ર લિગેન્ડ હોવાથી,તે $3d$ કક્ષકોમાં ઇલેક્ટ્રોનનું યુગ્મીકરણ કરતું નથી.
આમ,$3d$ કક્ષકોમાં $5$ ઇલેક્ટ્રોન $t_{2g}$ અને $e_g$ સેટમાં નીચે મુજબ ગોઠવાય છે: $t_{2g}^4 e_g^2$.
અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા $4$ છે.

(A) $Ni(CO)_4$ માં $Ni$ નો ઓક્સિડેશન આંક $0$ છે. $Ni$ $(Z=28)$ ની ઇલેક્ટ્રોન રચના $[Ar] 3d^8 4s^2$ છે.
$CO$ એ પ્રબળ ક્ષેત્ર લિગેન્ડ હોવાથી તે ઇલેક્ટ્રોનનું યુગ્મીકરણ કરે છે.
$4s$ ના ઇલેક્ટ્રોન $3d$ કક્ષકમાં જાય છે,જેનાથી $3d$ કક્ષક સંપૂર્ણ ભરાઈ જાય છે $(3d^{10})$.
આથી,અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા $0$ છે.

(A) $1$. $[Ni(CO)_4]$ માટે: $Ni$ નો ઓક્સિડેશન આંક $0$ છે $(3d^8 4s^2)$. $CO$ પ્રબળ લિગેન્ડ હોવાથી ઇલેક્ટ્રોનનું યુગ્મીકરણ થાય છે. સંકરણ $sp^3$ છે,તેથી તે સમચતુષ્ફલકીય અને પ્રતિચુંબકીય છે.
$2$. $[Ni(CN)_4]^{2-}$ માટે: $Ni$ નો ઓક્સિડેશન આંક $+2$ છે $(3d^8)$. $CN^-$ પ્રબળ લિગેન્ડ હોવાથી યુગ્મીકરણ થાય છે. સંકરણ $dsp^2$ છે,તેથી તે સમતલીય સમચોરસ અને પ્રતિચુંબકીય છે.
$3$. $[NiCl_4]^{2-}$ માટે: $Ni$ નો ઓક્સિડેશન આંક $+2$ છે $(3d^8)$. $Cl^-$ નિર્બળ લિગેન્ડ હોવાથી યુગ્મીકરણ થતું નથી. સંકરણ $sp^3$ છે,તેથી તે સમચતુષ્ફલકીય અને અનુચુંબકીય છે.
$4$. વિકલ્પ $A$ ખોટું છે કારણ કે $[Ni(CO)_4]$ પ્રતિચુંબકીય છે,અનુચુંબકીય નથી.

(B) $1$. $K_3[CoF_6]$ માં $Co$ નો ઓક્સિડેશન આંક $+3$ છે.
$2$. $Co^{3+}$ ની ઇલેક્ટ્રોનીય રચના $[Ar] 3d^6$ છે.
$3$. $F^-$ એ નિર્બળ ક્ષેત્ર લિગેન્ડ છે,તેથી તે $3d$ કક્ષકોમાં ઇલેક્ટ્રોનનું યુગ્મીકરણ કરતું નથી.
$4$. તે $6$ સવર્ગ આંક ધરાવતું અષ્ટફલકીય સંકીર્ણ હોવાથી,તેમાં બાહ્ય $4d$ કક્ષકો સંકરણમાં ભાગ લે છે.
$5$. આમ,સંકરણ $sp^3d^2$ થશે.

(A) બાહ્ય કક્ષકીય સંકરણમાં સંકરણ માટે બાહ્ય $d$-કક્ષકો (એટલે કે $nd$ કક્ષકો) નો ઉપયોગ થાય છે,જે સામાન્ય રીતે $sp^3d^2$ હોય છે.
$[Zn(NH_3)_6]^{2+}$ માં,$Zn$ નો ઓક્સિડેશન આંક $+2$ છે. $Zn^{2+}$ ની ઇલેક્ટ્રોનીય રચના $[Ar] 3d^{10}$ છે.
$3d$ કક્ષક સંપૂર્ણ ભરાયેલી હોવાથી,$NH_3$ લિગેન્ડ સંકીર્ણ બનાવવા માટે $4s$,$4p$ અને $4d$ કક્ષકોનો ઉપયોગ કરે છે.
આમ,તે $sp^3d^2$ સંકરણ દર્શાવે છે,જે બાહ્ય કક્ષકીય સંકીર્ણ છે.
જ્યારે $[Co(NH_3)_6]^{3+}$,$[Cr(NH_3)_6]^{3+}$ અને $[V(NH_3)_6]^{3+}$ માં સંકરણ માટે આંતરિક $d$-કક્ષકો $(3d)$ નો ઉપયોગ થાય છે ($d^2sp^3$ સંકરણ).

(A) $1$. આંતર કક્ષકીય સંકીર્ણો સંકરણ માટે $(n-1)d$ કક્ષકોનો ઉપયોગ કરે છે (દા.ત.,$d^2sp^3$).
$2$. બાહ્ય કક્ષકીય સંકીર્ણો સંકરણ માટે $nd$ કક્ષકોનો ઉપયોગ કરે છે (દા.ત.,$sp^3d^2$).
$3$. $[CoF_6]^{3-}$ માં,$F^-$ એ નિર્બળ ક્ષેત્ર લિગેન્ડ છે,તેથી તે ઇલેક્ટ્રોનનું યુગ્મીકરણ કરતું નથી. તેનું સંકરણ $sp^3d^2$ (બાહ્ય કક્ષકીય) છે.
$4$. $[Co(NH_3)_6]^{3+}$,$[Fe(CN)_6]^{3-}$ અને $[Cr(NH_3)_6]^{3+}$ માં,લિગેન્ડ્સ પ્રબળ છે અથવા ઇલેક્ટ્રોનિક રચના $d^2sp^3$ (આંતર કક્ષકીય) સંકરણને મંજૂરી આપે છે.
$5$. તેથી,$[CoF_6]^{3-}$ એ સંકીર્ણ છે જે આંતર કક્ષકીય સંકરણ ધરાવતું નથી.

(A) જ્યારે ધાતુ આયન સંકરણ માટે બાહ્ય $d$-કક્ષકો (એટલે કે $4d$-કક્ષકો) નો ઉપયોગ કરે છે,ત્યારે બાહ્ય કક્ષકીય અષ્ટફલકીય સંકીર્ણ બને છે,જે $sp^3d^2$ સંકરણમાં પરિણમે છે.
આ સામાન્ય રીતે નિર્બળ ક્ષેત્રના લિગાન્ડ્સ સાથે થાય છે.
$d^4, d^5, d^6$ બંધારણો માટે,જો લિગાન્ડ નિર્બળ હોય,તો ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મિત થતા નથી,જેના પરિણામે હાઈ સ્પિન સંકીર્ણો બને છે જે બાહ્ય કક્ષકીય સંકીર્ણો છે.
ખાસ કરીને,$d^4, d^5, d^6$ (હાઈ સ્પિન) બંધારણો $sp^3d^2$ સંકરણ આપે છે.
આપેલા વિકલ્પોમાંથી,$d^6$ (હાઈ સ્પિન) એ બાહ્ય કક્ષકીય સંકીર્ણનું ઉત્તમ ઉદાહરણ છે (દા.ત.,$[FeF_6]^{3-}$).

(B) આયર્ન પેન્ટાકાર્બોનિલ,$Fe(CO)_5$,માં મધ્યસ્થ ધાતુ પરમાણુ $Fe$ એ $d^8$ ઇલેક્ટ્રોન રચના ધરાવે છે.
આ સંકીર્ણમાં,$Fe$ પરમાણુ $dsp^3$ સંકરણ અનુભવે છે.
$VSEPR$ સિદ્ધાંત અને વેલેન્સ બોન્ડ સિદ્ધાંત મુજબ,$dsp^3$ સંકરણ ત્રિકોણીય દ્વિપિરામિડ ભૂમિતિ દર્શાવે છે.
તેથી,$Fe(CO)_5$ નું બંધારણ ત્રિકોણીય દ્વિપિરામિડ છે.

(A) ભૂમિતિ નક્કી કરવા માટે,આપણે મધ્યસ્થ પરમાણુના સંકરણ અને અબંધકારક ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મ (lone pairs) નું વિશ્લેષણ કરીએ છીએ:
$1$. $XeF_4$: $Xe$ પાસે $8$ સંયોજકતા ઇલેક્ટ્રોન છે. તે $F$ સાથે $4$ બંધ બનાવે છે અને $2$ અબંધકારક ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મ ધરાવે છે. સ્ટેરિક નંબર = $4 + 2 = 6$ ($sp^3d^2$ સંકરણ). $2$ અબંધકારક ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મને કારણે,તે સમતલીય ચોરસ ભૂમિતિ ધરાવે છે.
$2$. $SF_4$: $S$ પાસે $6$ સંયોજકતા ઇલેક્ટ્રોન છે. તે $F$ સાથે $4$ બંધ બનાવે છે અને $1$ અબંધકારક ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મ ધરાવે છે. સ્ટેરિક નંબર = $4 + 1 = 5$ ($sp^3d$ સંકરણ). તે સી-સો (see-saw) ભૂમિતિ ધરાવે છે.
$3$. $[NiCl_4]^{2-}$: $Ni^{2+}$ એ $d^8$ આયન છે. નિર્બળ ક્ષેત્ર લિગેન્ડ $(Cl^-)$ સાથે,તે $sp^3$ સંકરણ અનુભવે છે,જેના પરિણામે ચતુષ્ફલકીય ભૂમિતિ મળે છે.
$4$. $[PtCl_4]^{2-}$: $Pt^{2+}$ એ $5d$ શ્રેણીનો ધાતુ આયન છે. તે ઉચ્ચ સ્ફટિક ક્ષેત્ર વિભાજનને કારણે સમતલીય ચોરસ સંકીર્ણ બનાવે છે,જે $dsp^2$ સંકરણમાં પરિણમે છે.
તેથી,સમતલીય ચોરસ ભૂમિતિ ધરાવતી સ્પીસીઝ $(i)$ $XeF_4$ અને $(iv)$ $[PtCl_4]^{2-}$ છે.

(D) $[FeF_6]^{3-}$ માં,$Fe$ નો ઓક્સિડેશન આંક $+3$ ($3d^5$ ઇલેક્ટ્રોન રચના) છે.
$F^{-}$ એ નિર્બળ ક્ષેત્ર લિગેન્ડ છે,જે ઇલેક્ટ્રોનનું યુગ્મીકરણ કરતું નથી.
તેથી,તે $5$ અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન સાથે હાઈ સ્પિન સંકીર્ણ બનાવે છે.
આમ,વિધાન ખોટું છે,જ્યારે કારણ એ લો સ્પિન સંકીર્ણોની વ્યાખ્યા મુજબ સાચું વિધાન છે.

(A) $AlCl_{3}$ એસિડિક જલીય દ્રાવણમાં હાઇડ્રેશન પામીને અષ્ટફલકીય સંકીર્ણ $[Al(H_{2}O)_{6}]^{3+}$ બનાવે છે.
$Al^{3+}$ ની ઇલેક્ટ્રોનિક રચના $[Ne] \ 3s^{0} \ 3p^{0} \ 3d^{0}$ છે.
છ પાણીના લિગાન્ડ્સને સમાવવા માટે,$Al^{3+}$ આયન એક $3s$,ત્રણ $3p$ અને બે $3d$ કક્ષકોનો ઉપયોગ કરે છે,જેના પરિણામે $sp^{3}d^{2}$ સંકરણ થાય છે.
તેથી,$A = [Al(H_{2}O)_{6}]^{3+}$ અને $B = sp^{3}d^{2}$ છે.

(B) $Ni$ નો પરમાણુ ક્રમાંક $28$ છે. $Ni$ ની ઇલેક્ટ્રોનિક રચના $[Ar] 3d^8 4s^2$ છે.
$[Ni(CO)_4]$ સંકીર્ણમાં,$Ni$ નો ઓક્સિડેશન આંક $0$ છે.
$CO$ એ પ્રબળ ક્ષેત્ર લિગન્ડ $(SFL)$ છે,જે $3d$ કક્ષકમાં ઇલેક્ટ્રોનનું યુગ્મીકરણ કરે છે.
$4s$ ઇલેક્ટ્રોન $3d$ કક્ષકમાં જાય છે,અને $4s$ તથા $4p$ કક્ષકો $sp^3$ સંકરણ અનુભવે છે.
બધા ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મિત હોવાથી,સંકીર્ણ પ્રતિચુંબકીય છે.
$sp^3$ સંકરણને કારણે તેની ભૂમિતિ સમચતુષ્ફલકીય હોય છે.

(B) $1$. ચોરસ પિરામિડલ ભૂમિતિ $(ML_5)$ માટે ($Ni$ સંકીર્ણ):
- $90^{\circ}$ ના $8$ ખૂણાઓ છે.
- $180^{\circ}$ ના $2$ ખૂણાઓ છે.
- કુલ ખૂણા = $8 + 2 = 10$.
$2$. ટ્રાયગોનલ બાયપિરામિડલ ભૂમિતિ $(ML_5)$ માટે ($Fe$ સંકીર્ણ):
- $90^{\circ}$ ના $6$ ખૂણાઓ છે.
- $120^{\circ}$ ના $3$ ખૂણાઓ છે.
- $180^{\circ}$ નો $1$ ખૂણો છે.
- કુલ ખૂણા = $6 + 3 + 1 = 10$.
$3$. બધા ખૂણાઓનો સરવાળો = $10 + 10 = 20$.

(A) $[MnBr_4]^{2-}$ માં $Mn$ નો ઓક્સિડેશન આંક $+2$ છે. $Mn^{2+}$ ની ઇલેક્ટ્રોન રચના $[Ar] 3d^5$ છે.
સવર્ગ આંક $4$ હોવાથી,ભૌમિતિક આકાર સમચતુષ્ફલકીય $(sp^3)$ અથવા સમચોરસ $(dsp^2)$ હોઈ શકે છે.
$5.9 \ BM$ ની ચુંબકીય ચાકમાત્રા $n = 5$ અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન સૂચવે છે,જે $\mu = \sqrt{n(n+2)} \ BM$ સૂત્ર દ્વારા ગણવામાં આવે છે.
$Mn^{2+}$ $(3d^5)$ માં $5$ અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન હોવાથી તે હાઇ-સ્પિન સંકીર્ણ છે.
તેથી,આકાર સમચતુષ્ફલકીય હોવો જોઈએ,કારણ કે સમચોરસ આકારમાં ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મિત થવાથી ચુંબકીય ચાકમાત્રા ઓછી મળે છે.

(N/A) બંને સંકીર્ણોમાં,$Ni$ એ $+2$ ઓક્સિડેશન અવસ્થામાં છે,જે $d^8$ ઇલેક્ટ્રોનિક ગોઠવણી દર્શાવે છે.
$[Ni(CN)_4]^{2-}$ માટે:
$CN^-$ એ પ્રબળ ક્ષેત્ર લિગાન્ડ છે. તે બે અયુગ્મિત $3d$ ઇલેક્ટ્રોનનું યુગ્મીકરણ કરે છે. આના પરિણામે $dsp^2$ સંકરણ થાય છે,જે ચોરસ સમતલીય ભૂમિતિ તરફ દોરી જાય છે. બધા ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મિત હોવાથી,આ સંકીર્ણ પ્રતિચુંબકીય છે.
$[NiCl_4]^{2-}$ માટે:
$Cl^-$ એ નિર્બળ ક્ષેત્ર લિગાન્ડ છે. તે બે અયુગ્મિત $3d$ ઇલેક્ટ્રોનનું યુગ્મીકરણ કરી શકતું નથી. તેથી,આ સંકીર્ણ $sp^3$ સંકરણ અનુભવે છે,જે સમચતુષ્ફલકીય ભૂમિતિમાં પરિણમે છે. બે અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોનની હાજરીને કારણે,આ સંકીર્ણ અનુચુંબકીય છે.

(N/A) જોકે $[NiCl_{4}]^{2-}$ અને $[Ni(CO)_{4}]$ બંને ટેટ્રાહેડ્રલ છે,તેમ છતાં તેમના ચુંબકીય ગુણધર્મો અલગ છે. આ લિગાન્ડ્સના સ્વભાવમાં તફાવતને કારણે છે.
$[NiCl_{4}]^{2-}$ માં,$Ni$ એ $+2$ ઓક્સિડેશન અવસ્થામાં છે અને તેની ઇલેક્ટ્રોન રચના $3d^{8}$ છે. $Cl^{-}$ એ નિર્બળ ક્ષેત્રનો લિગાન્ડ છે અને તે અયુગ્મિત $3d$ ઇલેક્ટ્રોનનું યુગ્મીકરણ કરતું નથી. તેથી,$[NiCl_{4}]^{2-}$ પેરામેગ્નેટિક છે.
$[Ni(CO)_{4}]$ માં,$Ni$ શૂન્ય ઓક્સિડેશન અવસ્થામાં છે,એટલે કે તેની ઇલેક્ટ્રોન રચના $3d^{8}4s^{2}$ છે.
$CO$ એ પ્રબળ ક્ષેત્રનો લિગાન્ડ છે. તેથી,તે અયુગ્મિત $3d$ ઇલેક્ટ્રોનનું યુગ્મીકરણ કરે છે. ઉપરાંત,તે $4s$ ઇલેક્ટ્રોનને $3d$ ઓર્બિટલમાં સ્થાનાંતરિત કરે છે,જેના પરિણામે $sp^{3}$ સંકરણ થાય છે. આ કિસ્સામાં કોઈ અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન હાજર ન હોવાથી,$[Ni(CO)_{4}]$ ડાયામેગ્નેટિક છે.

(N/A)

$[Co(NH_{3})_{6}]^{3+}$	$[Ni(NH_{3})_{6}]^{2+}$
કોબાલ્ટની ઓક્સિડેશન અવસ્થા $= +3$	નિકલની ઓક્સિડેશન અવસ્થા $= +2$
કોબાલ્ટ આયન $(Co^{3+})$ ની ઇલેક્ટ્રોન રચના $= 3d^{6}$	નિકલ આયન $(Ni^{2+})$ ની ઇલેક્ટ્રોન રચના $= 3d^{8}$
$NH_{3}$ એ પ્રબળ ક્ષેત્ર લિગેન્ડ છે,જે $3d$ કક્ષકોમાં ઇલેક્ટ્રોનની જોડી બનાવે છે. આનાથી $d^{2}sp^{3}$ સંકરણ માટે બે $3d$ કક્ષકો ઉપલબ્ધ થાય છે. તેથી,તે આંતરિક કક્ષકીય સંકીર્ણ છે.	$NH_{3}$ લિગેન્ડ હોવા છતાં,$3d^{8}$ રચનામાં જોડી બન્યા પછી માત્ર એક જ $3d$ કક્ષક ખાલી રહે છે. તેથી,તે $d^{2}sp^{3}$ સંકરણ કરી શકતું નથી અને તેના બદલે $4d$ કક્ષકોનો ઉપયોગ કરીને $sp^{3}d^{2}$ સંકરણ કરે છે. તેથી,તે બાહ્ય કક્ષકીય સંકીર્ણ છે.

(0) $[Pt(CN)_{4}]^{2-}$ સંકીર્ણમાં,મધ્યસ્થ ધાતુ આયન $Pt^{2+}$ છે.
$Pt$ નો પરમાણુ ક્રમાંક $78$ છે. $Pt$ ની ઇલેક્ટ્રોનિક રચના $[Xe] 4f^{14} 5d^{9} 6s^{1}$ છે.
$Pt^{2+}$ માટે,રચના $[Xe] 4f^{14} 5d^{8}$ છે.
$CN^{-}$ એ પ્રબળ ક્ષેત્ર લિગેન્ડ છે,જે $dsp^{2}$ સંકરણની સુવિધા માટે $5d$ કક્ષકોમાં ઇલેક્ટ્રોનને યુગ્મિત કરે છે,જે સમચોરસ સમતલીય ભૂમિતિની લાક્ષણિકતા છે.
યુગ્મીકરણ પછી,$5d$ કક્ષકોમાંના તમામ $8$ ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મિત થઈ જાય છે.
તેથી,અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા $0$ છે.

(N/A) $(i)$ $[Fe(CN)_6]^{4-}$: આયર્ન $+2$ ઓક્સિડેશન અવસ્થામાં છે $(Fe^{2+}: 3d^6)$. $CN^-$ પ્રબળ ક્ષેત્ર લિગાન્ડ છે,જે $3d$ ઇલેક્ટ્રોનનું યુગ્મીકરણ કરે છે. તે $d^2sp^3$ સંકરણ અનુભવે છે. સંકીર્ણ અષ્ટફલકીય અને પ્રતિચુંબકીય છે.
$(ii)$ $[FeF_6]^{3-}$: આયર્ન $+3$ ઓક્સિડેશન અવસ્થામાં છે $(Fe^{3+}: 3d^5)$. $F^-$ નિર્બળ ક્ષેત્ર લિગાન્ડ છે,તેથી યુગ્મીકરણ થતું નથી. તે $sp^3d^2$ સંકરણ અનુભવે છે. સંકીર્ણ અષ્ટફલકીય અને અનુચુંબકીય છે.
$(iii)$ $[Co(C_2O_4)_3]^{3-}$: કોબાલ્ટ $+3$ ઓક્સિડેશન અવસ્થામાં છે $(Co^{3+}: 3d^6)$. ઓક્ઝેલેટ $(C_2O_4^{2-})$ દ્વિદંતીય લિગાન્ડ છે. તે $d^2sp^3$ સંકરણ સાથે અષ્ટફલકીય સંકીર્ણ બનાવે છે. સંકીર્ણ અષ્ટફલકીય અને પ્રતિચુંબકીય છે.
$(iv)$ $[CoF_6]^{3-}$: કોબાલ્ટ $+3$ ઓક્સિડેશન અવસ્થામાં છે $(Co^{3+}: 3d^6)$. $F^-$ નિર્બળ ક્ષેત્ર લિગાન્ડ છે,તેથી યુગ્મીકરણ થતું નથી. તે $sp^3d^2$ સંકરણ અનુભવે છે. સંકીર્ણ અષ્ટફલકીય અને અનુચુંબકીય છે.

(A) $[Ni(CO)_4]$ માં,$Ni$ નો ઓક્સિડેશન આંક $0$ છે. $Ni$ $(Z=28)$ ની ઇલેક્ટ્રોનીય રચના $[Ar] 3d^8 4s^2$ છે. $CO$ એ પ્રબળ લિગેન્ડ હોવાથી,તે $3d$ કક્ષકમાં ઇલેક્ટ્રોનનું યુગ્મીકરણ કરે છે. $4s$ ના ઇલેક્ટ્રોન $3d$ કક્ષકમાં જાય છે,પરિણામે $3d^{10}$ રચના પ્રાપ્ત થાય છે. સંકરણ $sp^3$ છે,જે સમચતુષ્ફલકીય આકાર દર્શાવે છે.

(A) $[Co(H_2O)_6]Cl_3$ સંકીર્ણમાં $[Co(H_2O)_6]^{3+}$ આયન હોય છે.
આ સંકીર્ણમાં $Co$ નો ઓક્સિડેશન આંક $+3$ છે.
$Co^{3+}$ ની ઇલેક્ટ્રોનીય રચના $3d^6$ છે.
$H_2O$ નિર્બળ ક્ષેત્ર લિગેન્ડ હોવાથી,તે ઉચ્ચ-સ્પિન અષ્ટફલકીય સંકીર્ણ બનાવે છે.
આ સંકીર્ણ ગુલાબી રંગનું હોય છે.