Gujarati

Drugs and Medicines Questions in Gujarati

Class 12 Chemistry · Chemistry in Everyday Life · Drugs and Medicines

657+

Questions

Gujarati

Language

100%

With Solutions

Showing 50 of 657 questions in Gujarati

151
EasyMCQ
બાયોડિગ્રેડેબલ (જૈવ વિઘટનીય) પ્રક્ષાલકના બંધારણમાં ..... હોય છે.
A
સામાન્ય આલ્કિલ શૃંખલા
B
શાખાયુક્ત આલ્કિલ શૃંખલા
C
ફિનાઈલ બાજુપર શૃંખલા
D
સાયક્લોહેક્ઝાઈલ બાજુપર શૃંખલા

Solution

(A) બાયોડિગ્રેડેબલ પ્રક્ષાલકો એવા છે જેનું સૂક્ષ્મજીવો દ્વારા સરળતાથી વિઘટન થઈ શકે છે.
આ પ્રક્ષાલકો સામાન્ય રીતે $ \text{normal alkyl chain} $ (સીધી આલ્કિલ શૃંખલા) ધરાવે છે.
તેનાથી વિપરીત,શાખાયુક્ત આલ્કિલ શૃંખલાઓ પ્રક્ષાલકને બેક્ટેરિયલ હુમલા સામે પ્રતિરોધક બનાવે છે,જેનાથી તે બાયોડિગ્રેડેબલ રહેતા નથી.
તેથી,બાયોડિગ્રેડેબલ પ્રક્ષાલકો માટે સાચું બંધારણ $ \text{normal alkyl chain} $ છે.
152
EasyMCQ
ફ્રુટ જ્યુસની સાચવણી માટે કયો પરિરક્ષક વપરાય છે?
A
બેન્ઝિન
B
ફિનોલ
C
બેન્ઝોઈક એસિડ
D
સોડિયમ મેટા બાય સલ્ફાઈટ

Solution

(D) ખાદ્ય પરિરક્ષકો સૂક્ષ્મજીવોની વૃદ્ધિને કારણે ખોરાકને બગડતો અટકાવે છે. $Sodium \ metabisulphite$ $(Na_2S_2O_5)$ નો ઉપયોગ સામાન્ય રીતે ફ્રુટ જ્યુસ,સ્ક્વોશ અને જામ માટે પરિરક્ષક તરીકે થાય છે. તે $SO_2$ મુક્ત કરે છે જે એન્ટિમાઇક્રોબાયલ એજન્ટ તરીકે કાર્ય કરે છે.
153
EasyMCQ
ટાઈફોઈડની સારવારમાં કઈ દવા ઉપયોગી છે?
A
ક્લોરોમાયસેટિન
B
નોવાલ્જીન
C
પેરાસિટામોલ
D
એમ્પિસિલીન

Solution

(A) ક્લોરોમાયસેટિન (જેને ક્લોરામ્ફેનિકોલ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) એ એક બ્રોડ-સ્પેક્ટ્રમ એન્ટિબાયોટિક છે જે ગ્રામ-પોઝિટિવ અને ગ્રામ-નેગેટિવ બેક્ટેરિયા સામે અસરકારક છે. તેનો ઉપયોગ ખાસ કરીને ટાઈફોઈડ તાવની સારવારમાં થાય છે.
154
EasyMCQ
હાયપરટેન્શન (હાઈ બ્લડ પ્રેશર) દરમિયાન કઈ ઔષધ આપવામાં આવે છે?
A
સ્ટ્રેપ્ટોમાયસીન
B
ક્લોરોક્સિલીનોલ
C
ઇક્વાનીલ
D
એસ્પિરીન

Solution

(C) હાયપરટેન્શન એ ઊંચા રક્તચાપની સ્થિતિ છે. આની સારવાર માટે વપરાતી દવાઓને ટ્રાન્ક્વીલાઈઝર્સ (શાંતિદાયક) કહેવામાં આવે છે. ઇક્વાનીલ એ હાયપરટેન્શન અને ડિપ્રેશનને નિયંત્રિત કરવા માટે વપરાતું જાણીતું ટ્રાન્ક્વીલાઈઝર છે.
155
EasyMCQ
નીચેનામાંથી કયો પદાર્થ ખાધ્યરંગક ગણાતો નથી?
A
કેરોટીન
B
કેરેમલ
C
ટેટ્રાઝિન
D
એલિટેમ

Solution

(D) ખાધ્યરંગક એ ખોરાકના દેખાવને સુધારવા માટે વપરાતા ઉમેરણો છે. $Carotene$,$Caramel$ અને $Tartrazine$ જાણીતા ખાધ્યરંગકો છે. $Alitame$ એ કૃત્રિમ ગળપણ છે,ખાધ્યરંગક નથી. તેથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.
156
EasyMCQ
નીચેનામાંથી કયું વિધાન ખોટું છે?
A
એસ્પિરિન બિન-માદક વેદનાહર અને તાપનાશક બંને તરીકે કાર્ય કરે છે.
B
પેનિસિલિન એ એન્ટિબાયોટિક દવા છે.
C
બાર્બિટ્યુરિક એસિડના વ્યુત્પન્નોને પ્રશાંતકો (tranquilizers) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
D
જીવાણુનાશી (antiseptics) ની સક્રિયતા ફિનોલ ગુણાંક દ્વારા નક્કી કરવામાં આવે છે.

Solution

(D) વિધાન $A$ સાચું છે: એસ્પિરિન એ બિન-માદક વેદનાહર અને તાપનાશક છે.
વિધાન $B$ સાચું છે: પેનિસિલિન એક જાણીતી એન્ટિબાયોટિક છે.
વિધાન $C$ સાચું છે: બાર્બિટ્યુરેટ્સ (બાર્બિટ્યુરિક એસિડના વ્યુત્પન્નો) પ્રશાંતકો તરીકે વપરાય છે.
વિધાન $D$ ખોટું છે: ફિનોલ ગુણાંકનો ઉપયોગ જંતુનાશકો (disinfectants) ની અસરકારકતા માપવા માટે થાય છે,જીવાણુનાશી (antiseptics) માટે નહીં. જીવાણુનાશી સજીવ પેશીઓ પર લગાડવામાં આવે છે,જ્યારે જંતુનાશકો નિર્જીવ વસ્તુઓ પર લગાડવામાં આવે છે.
157
EasyMCQ
કઈ ઔષધ એનાલજેસિક (પીડાહારક) અને એન્ટિપાયરેટિક (તાપમાન ઘટાડનાર) બંને ગુણધર્મો ધરાવે છે?
A
ક્લોરોપ્રોમેઝાઈન હાઈડ્રોક્લોરાઈડ
B
ક્લોરોક્વીન
C
પેનિસિલિન
D
પેરાસિટામોલ

Solution

(D) એનાલજેસિક એ પીડા ઘટાડતી દવાઓ છે અને એન્ટિપાયરેટિક એ તાવ ઘટાડતી દવાઓ છે. $Paracetamol$ (જેને $4-acetamidophenol$ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) એ વ્યાપકપણે વપરાતી દવા છે જે એનાલજેસિક અને એન્ટિપાયરેટિક બંને તરીકે કાર્ય કરે છે. તેથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.
158
EasyMCQ
નીચેનામાંથી કયું સંયોજન દવા તરીકે વપરાય છે?
A
ઈથાઈલ એસિટેટ
B
મિથાઈલ એસિટેટ
C
સેલિસિલેટ
D
ઈથાઈલ બેન્ઝોએટ

Solution

(C) સેલિસિલેટ્સ,જેમ કે એસ્પિરિન (એસીટાઈલસેલિસિલિક એસિડ) અને મિથાઈલ સેલિસિલેટ,તેમના એનાલજેસિક,બળતરા વિરોધી અને એન્ટિપ્રાયરેટિક ગુણધર્મોને કારણે દવામાં વ્યાપકપણે વપરાય છે. તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.
159
EasyMCQ
નીચેના પૈકી કયું પ્રશાંતક (tranquilizer) ઔષધનો એક ઘટક છે?
A
મિફેપ્રીસ્ટોન
B
પ્રોમાઝીન
C
વેલ્યુમ
D
નેપ્રોક્સેન

Solution

(C) પ્રશાંતકો એ તણાવ અને માનસિક રોગોની સારવાર માટે વપરાતા રાસાયણિક સંયોજનોનો એક વર્ગ છે. તે આરામની લાગણી ઉત્પન્ન કરીને સુખાકારીની ભાવના પ્રેરિત કરે છે. ઉદાહરણોમાં $Valium$ (ડાયઝેપામ) અને $Promazine$ નો સમાવેશ થાય છે. $Valium$ એ ડાયઝેપામ માટેનું એક જાણીતું બ્રાન્ડ નામ છે અને $Promazine$ એ પ્રશાંતક વર્ગનું પ્રતિનિધિ છે. જોકે,રસાયણવિજ્ઞાનના અભ્યાસક્રમમાં $Valium$ એ પ્રશાંતકનું સૌથી સામાન્ય ઉદાહરણ છે.
160
EasyMCQ
ડેટોલની એન્ટીસેપ્ટીક ગુણધર્મ શેની હાજરીને કારણે છે?
A
ક્લોરોબેન્ઝિન
B
ક્લોરોઝાયલીનોલ
C
ક્લોરોક્વીન
D
ક્લોરોએમ્ફીનીકોલ

Solution

(B) ડેટોલ એ સામાન્ય રીતે નાના ઘા અને ઈજાઓ માટે વપરાતું એન્ટીસેપ્ટીક છે. તે $Chloroxylenol$ અને $Terpineol$ નું મિશ્રણ છે. $Chloroxylenol$ એ તેના એન્ટીસેપ્ટીક ગુણધર્મો માટે જવાબદાર મુખ્ય સક્રિય ઘટક છે.
161
EasyMCQ
નીચેનામાંથી કયો પદાર્થ એન્ટિસેપ્ટિક (જીવાણુનાશી) અને ડિસઈન્ફેક્ટન્ટ (સંક્રમણહારક) બંને તરીકે કાર્ય કરે છે?
A
ફોર્માલ્ડીહાઈડ
B
ક્લોરિન
C
$KMnO_4$
D
ફિનોલ

Solution

(D) ફિનોલ $(C_6H_5OH)$ એક બહુમુખી રાસાયણિક સંયોજન છે.
ઓછી સાંદ્રતાએ (સામાન્ય રીતે $0.2 \%$),તે એન્ટિસેપ્ટિક તરીકે કાર્ય કરે છે,જે જીવંત પેશીઓ પર વાપરવા માટે સુરક્ષિત છે.
વધારે સાંદ્રતાએ (સામાન્ય રીતે $1 \%$),તે ડિસઈન્ફેક્ટન્ટ તરીકે કાર્ય કરે છે,જેનો ઉપયોગ ફ્લોર અને સાધનોની સફાઈ માટે થાય છે.
તેથી,તે ઉપયોગમાં લેવાતી સાંદ્રતાના આધારે બંને હેતુઓ પૂરા કરે છે.
162
EasyMCQ
એસ્પિરિન ...... તરીકે જાણીતું છે?
A
મિથાઈલ સેલિસિલક એસિડ
B
એસિટાઈલ સેલિસિલક એસિડ
C
એસિટાઈલ સિલિકેટ
D
મિથાઈલ સિલિકેટ

Solution

(B) એસ્પિરિન એ $2$-એસીટોક્સીબેન્ઝોઈક એસિડનું સામાન્ય નામ છે.
તે રાસાયણિક રીતે $Acetyl \ salicylic \ acid$ તરીકે ઓળખાય છે.
તેનો ઉપયોગ પીડાશામક અને તાવનાશક તરીકે વ્યાપકપણે થાય છે.
163
EasyMCQ
શરીરના તાપમાનમાં ઘટાડો કરનાર ઔષધ નીચેનામાંથી કયું છે?
A
એસ્પિરિન
B
ક્લોરોક્વિન
C
પેનિસિલીન
D
ક્વિનાઈન

Solution

(A) જે ઔષધો તાવમાં શરીરનું તાપમાન ઘટાડે છે તેને તાપનાશક (antipyretics) કહેવામાં આવે છે.
$Aspirin$ એ જાણીતી તાપનાશક અને વેદનાહર ઔષધ છે.
$Chloroquine$ એ મેલેરિયા વિરોધી ઔષધ છે.
$Penicillin$ એ એન્ટિબાયોટિક છે.
$Quinine$ પણ મેલેરિયા વિરોધી ઔષધ તરીકે વપરાય છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.
164
EasyMCQ
ટીંકચર આયોડિન શું છે?
A
$I_2$ નું જલીય દ્રાવણ
B
જલીય $KI$ માં $I_2$ નું દ્રાવણ
C
$I_2$ નું આલ્કોહોલિક દ્રાવણ
D
$KI$ નું જલીય દ્રાવણ

Solution

(C) ટીંકચર આયોડિન એ એક જાણીતું એન્ટિસેપ્ટિક છે.
તે આલ્કોહોલ અને પાણીના મિશ્રણમાં આયોડિનનું $2-3 \%$ દ્રાવણ છે.
165
EasyMCQ
ખાધપદાર્થોના રક્ષક (preservative) તરીકે કયું સંયોજન ઉપયોગી છે?
A
સોર્બિક એસિડનો ક્ષાર
B
સાઈટ્રિક એસિડ
C
એસ્કોર્બિક એસિડ
D
સેકેરીન

Solution

(A) ખાદ્ય પદાર્થોના રક્ષક (preservatives) સૂક્ષ્મજીવોની વૃદ્ધિને કારણે થતા બગાડને અટકાવે છે. $Sorbic$ $acid$ અને તેના ક્ષારો (જેમ કે પોટેશિયમ સોર્બેટ) ખાદ્ય પદાર્થોમાં ફૂગ અને યીસ્ટની વૃદ્ધિને રોકવા માટે વ્યાપકપણે વપરાય છે. સાઈટ્રિક એસિડ એસિડ્યુલન્ટ તરીકે,એસ્કોર્બિક એસિડ વિટામિન/એન્ટીઑકિસડન્ટ તરીકે અને સેકેરીન કૃત્રિમ ગળપણ તરીકે વપરાય છે.
166
EasyMCQ
ઈ.સ. $1904$ માં જર્મન વિજ્ઞાની પૌલ એહરલિચે સૌ પ્રથમ એન્ટિમેલેરિયલ ઔષધ બનાવી,જે સામાન્ય ત્વચાના રોગો માટે પણ જરૂરી હતી તેનું નામ જણાવો.
A
પેનિસિલિન
B
કેફીન
C
સાલ્વરસાન
D
પેરા એમિનો બેન્ઝિન સલ્ફોનેમાઈડ

Solution

(C) જર્મન વિજ્ઞાની પૌલ એહરલિચે સિફિલિસના ઉપચાર માટે સૌ પ્રથમ અસરકારક ઔષધ વિકસાવી,જેનું નામ $Salvarsan$ (સાલ્વરસાન) હતું. તે પ્રથમ સંશ્લેષિત ઔષધ હતી જેનો ઉપયોગ ચોક્કસ રોગની સારવાર માટે કરવામાં આવ્યો હતો અને તે કેટલીક ત્વચાની બીમારીઓ સામે પણ અસરકારક હતી.
167
EasyMCQ
ક્લોરાએમ્ફીનીકોલ એ ....... છે.
A
વેદનાહાર
B
નિશ્ચેતક
C
એન્ટીબાયોટીક
D
એન્ટીસેપ્ટીક

Solution

(C) ક્લોરાએમ્ફીનીકોલ એ બ્રોડ-સ્પેક્ટ્રમ એન્ટીબાયોટીક છે જેનો ઉપયોગ વિવિધ બેક્ટેરિયલ ચેપની સારવાર માટે થાય છે. તે ગ્રામ-પોઝિટિવ અને ગ્રામ-નેગેટિવ બંને પ્રકારના બેક્ટેરિયા સામે અસરકારક છે.
168
EasyMCQ
એન્ટિપાયરેટિક્સ (તાપશામક) $......$ છે.
A
ક્વિનાઈન
B
પેરાસિટામોલ
C
લ્યુમિનલ
D
પિપેરિઝીન

Solution

(B) એન્ટિપાયરેટિક્સ એ રાસાયણિક પદાર્થો છે જેનો ઉપયોગ તાવ દરમિયાન શરીરનું તાપમાન ઘટાડવા માટે થાય છે. $Paracetamol$ એ જાણીતી એન્ટિપાયરેટિક અને એનાલજેસિક દવા છે. તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.
169
EasyMCQ
માનસિક ઉગ્રતા ઘટાડવા અને માનસિક શાંતિ લાવવા માટે કઈ ઔષધનો ઉપયોગ થાય છે?
A
ટ્રાન્કિવલાઈઝર
B
ડાયયુરેટિક
C
એનાલજેસિક
D
એન્ટિહિસ્ટેમાઈન

Solution

(A) ટ્રાન્કિવલાઈઝર એ રાસાયણિક સંયોજનોનો એક વર્ગ છે જેનો ઉપયોગ તણાવ અને હળવા કે ગંભીર માનસિક રોગોની સારવાર માટે થાય છે. તે ચિંતા,તણાવ,ચીડિયાપણું અથવા ઉત્તેજના દૂર કરીને માનસિક શાંતિ અને સુખાકારીની અનુભૂતિ કરાવે છે. તેથી,તેનો ઉપયોગ માનસિક ઉગ્રતા ઘટાડવા અને માનસિક શાંતિ લાવવા માટે થાય છે.
170
EasyMCQ
નીચેનામાંથી કયું વિધાન ખોટું છે?
A
કેટલાક જંતુનાશકો (disinfectants) એન્ટિસેપ્ટિક તરીકે વાપરી શકાય છે.
B
સલ્ફા ડાયઝિન એ કૃત્રિમ એન્ટિબાયોટિક છે.
C
એમ્પિસિલિન એ કુદરતી એન્ટિબાયોટિક છે.
D
એસ્પિરિન એ એનાલજેસિક અને એન્ટિપાયરેટિક બંને છે.

Solution

(C) એમ્પિસિલિન એ કૃત્રિમ એન્ટિબાયોટિક છે,કુદરતી નથી. તેથી,વિકલ્પ $C$ માં આપેલ વિધાન ખોટું છે.
171
EasyMCQ
નીચેનામાંથી કયું સંયોજન એસ્પીરીન છે?
A
મીથાઇલ સીલીકેટ
B
એસીટાઇલસેલીસીલીક એસિડ
C
ફિનાઇલ સેલીસીલેટ
D
સેલીસીલીક એસિડ

Solution

(B) એસ્પીરીન રાસાયણિક રીતે $Acetylsalicylic \ acid$ તરીકે ઓળખાય છે.
તે $Salicylic \ acid$ નું એસિટિક એનહાઇડ્રાઇડનો ઉપયોગ કરીને એસિટિલેશન દ્વારા બનાવવામાં આવે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.
172
EasyMCQ
કયો કૃત્રિમ ગળ્યો પદાર્થ ક્લોરિન ધરાવે છે,સુક્રોઝ જેવો સ્વાદ ધરાવે છે અને રસોઈ બનાવવાના તાપમાને સ્થાયી છે?
A
એસ્પાર્ટેમ
B
સેકેરીન
C
સુક્રોલોઝ
D
એલિટેમ

Solution

(C) સુક્રોલોઝ એ સુક્રોઝનું ટ્રાયક્લોરો વ્યુત્પન્ન છે. તે ખાંડ જેવું દેખાય છે અને સ્વાદમાં પણ ખાંડ જેવું જ છે અને તે રસોઈ બનાવવાના તાપમાને સ્થાયી છે. તે કેલરી આપતું નથી.
173
EasyMCQ
નીચેના પૈકી કઈ ઔષધ એન્ટિપાયરેક્ટિક અને એનાલજેસિક બંનેનું ઉદાહરણ છે?
A
ક્લોરો પ્રોમેઝાઈન હાઈડ્રોક્લોરાઈડ
B
પેરા-એસિટામાઈડો ફિનોલ (પેરાસીટામોલ)
C
ક્લોરક્વિન
D
પેનિસિલીન

Solution

(B) એનાલજેસિક એ એવી ઔષધ છે જે પીડા ઘટાડે છે,જ્યારે એન્ટિપાયરેક્ટિક એ એવી ઔષધ છે જે તાવ ઘટાડે છે. $Para-acetamido \ phenol$ (સામાન્ય રીતે $Paracetamol$ તરીકે ઓળખાય છે) એ એનાલજેસિક અને એન્ટિપાયરેક્ટિક બંને તરીકે કાર્ય કરે છે. તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.
174
EasyMCQ
નીચેનામાંથી કયું ઔષધ એસિડિટી (અમ્લપિત્ત) માટેનું નથી?
A
ઓમેપ્રેઝોલ
B
લેનસોપ્રેઝોલ
C
લાયસોલ
D
$Al(OH)_3$

Solution

(C) એન્ટાસિડ એવા પદાર્થો છે જે જઠરના વધારાના એસિડને તટસ્થ કરે છે.
$Al(OH)_3$ (એલ્યુમિનિયમ હાઇડ્રોક્સાઇડ),ઓમેપ્રેઝોલ અને લેનસોપ્રેઝોલ સામાન્ય રીતે એન્ટાસિડ તરીકે અથવા જઠરના એસિડના ઉત્પાદનને ઘટાડવા માટે વપરાય છે.
લાયસોલ એ સપાટીને સાફ કરવા માટે વપરાતું જંતુનાશક છે અને તે એન્ટાસિડ નથી.
175
EasyMCQ
નીચેનામાંથી કયો ખાંડનો સર્વસામાન્ય અને સુરક્ષિત વિકલ્પ છે?
A
ગ્લુકોઝ
B
એસ્પાર્ટેમ
C
સેકેરીન
D
સાયક્લોડેક્સટ્રીન

Solution

(B) એસ્પાર્ટેમ એ સૌથી સફળ અને વ્યાપકપણે ઉપયોગમાં લેવાતું કૃત્રિમ ગળપણ છે. તે શેરડીની ખાંડ કરતા આશરે $100$ ગણું ગળ્યું હોય છે. તે ખોરાક અને પીણાંમાં ખાંડના વિકલ્પ તરીકે વાપરવા માટે સુરક્ષિત માનવામાં આવે છે.
176
EasyMCQ
$Helinin$ એટલે શું?
A
એન્ટિબાયોટિક્સ
B
એન્ટિપાયરેટિક્સ
C
અંતઃસ્ત્રાવ
D
વિટામિન

Solution

(A) $Helinin$ એ $Chemistry$ $in$ $Everyday$ $Life$ ના સંદર્ભમાં કોઈ પ્રમાણિત રાસાયણિક કે ફાર્માસ્યુટિકલ શબ્દ નથી. જો તે $Helenin$ $(Alantolactone)$ ને સંદર્ભિત કરતું હોય, તો તે એક કુદરતી પદાર્થ છે જે $Inula$ $helenium$ જેવી વનસ્પતિઓમાં જોવા મળે છે. તે મુખ્યત્વે તેના બાયોલોજીકલ ગુણધર્મો માટે જાણીતું છે. આપેલા વિકલ્પોમાંથી તે કોઈ પણ વર્ગમાં બંધબેસતું નથી.
177
EasyMCQ
નીચેનામાંથી કયું એનાલજેસિક (વેદનાહર) બિન-માદક (non-narcotic) છે?
A
મોર્ફિન
B
એસ્પિરિન
C
કોડિન
D
હેરોઈન

Solution

(B) એનાલજેસિકને બે શ્રેણીઓમાં વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે: માદક અને બિન-માદક.
$1$. માદક એનાલજેસિક: આ આદત પાડે તેવી હોય છે અને તેમાં $Morphine$,$Codeine$ અને $Heroin$ જેવી દવાઓનો સમાવેશ થાય છે.
$2$. બિન-માદક એનાલજેસિક: આ આદત પાડતી નથી અને તેમાં $Aspirin$ અને $Paracetamol$ જેવી દવાઓનો સમાવેશ થાય છે.
તેથી,$Aspirin$ એ બિન-માદક એનાલજેસિક છે.
178
EasyMCQ
કયા કૃત્રિમ ગળ્યા પદાર્થનું ગળપણ સુક્રોઝ (ખાંડ) કરતા $160$ ગણું વધારે છે?
A
એસ્પાર્ટમ
B
સેકેરીન
C
સૂક્રેલોઝ
D
એલિટેમ

Solution

(A) કૃત્રિમ ગળ્યા પદાર્થોનું સુક્રોઝની સાપેક્ષમાં ગળપણ નીચે મુજબ છે:
$1$. એસ્પાર્ટમ: $100$ ગણું
$2$. સેકેરીન: $550$ ગણું
$3$. સૂક્રેલોઝ: $600$ ગણું
$4$. એલિટેમ: $2000$ ગણું
આપેલા વિકલ્પોમાંથી,એસ્પાર્ટમ એ સાચો જવાબ છે કારણ કે તે $100-200$ ની રેન્જમાં આવે છે,જ્યારે અન્ય પદાર્થોનું ગળપણ ઘણું વધારે છે.
179
EasyMCQ
નીચેનામાંથી કયું ઔષધ એન્ટિપાયરેટિક તેમજ વેદનાહર એમ બંને તરીકે વર્તે છે?
A
ક્લોરોપ્રોમેઝાઈન હાઈડ્રોક્લોરાઈડ
B
પેરાસિટામોલ
C
ક્લોરોક્વિન
D
પેનિસિલિન

Solution

(B) વેદનાહર $(Analgesic)$ એ એવી દવા છે જે પીડા ઘટાડે છે,જ્યારે એન્ટિપાયરેટિક $(Antipyretic)$ એ એવી દવા છે જે તાવ ઘટાડે છે.
$Paracetamol$ (જેને $Acetaminophen$ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) એ વ્યાપકપણે વપરાતી દવા છે જે વેદનાહર અને એન્ટિપાયરેટિક બંને ગુણધર્મો ધરાવે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.
180
EasyMCQ
નીચેનામાંથી કયા પ્રકારના ઔષધો શરીરના તાપમાનમાં ઘટાડો કરે છે?
A
પ્રતિસૂક્ષ્મજીવી (Antimicrobials)
B
તાપશામક ઔષધો (Antipyretics)
C
પ્રતિજીવી ઔષધો (Antibiotics)
D
જીવાણુનાશી ઔષધો (Antiseptics)

Solution

(B) તાપશામક ઔષધો એવા ઔષધો છે જે તાવ દરમિયાન શરીરનું તાપમાન ઘટાડે છે અને તેને સામાન્ય સ્તરે લાવવામાં મદદ કરે છે.
181
EasyMCQ
$2-$ એસિટોક્સિ બેન્ઝોઈક એસિડનો ઉપયોગ ..... તરીકે થાય છે.
A
એન્ટિમલેરિઅલ
B
એન્ટિડિપ્રેસન્ટ
C
એન્ટિસેપ્ટિક
D
એન્ટિપાયરેક્ટિક

Solution

(D) $2-$ એસિટોક્સિ બેન્ઝોઈક એસિડ સામાન્ય રીતે એસ્પિરિન તરીકે ઓળખાય છે.
એસ્પિરિન એનાલજેસિક (પીડાશામક) અને એન્ટિપાયરેક્ટિક (તાવ ઘટાડનાર) તરીકે કાર્ય કરે છે.
તેથી,આપેલા વિકલ્પોમાંથી સાચો ઉપયોગ એન્ટિપાયરેક્ટિક છે.
182
EasyMCQ
સાબુમાં એન્ટિસેપ્ટિક તરીકે કયો પદાર્થ ઉમેરવામાં આવે છે?
A
આયોડિન
B
$KMnO_4$
C
બાયોથાયેનાલ
D
$Cl_2$

Solution

(C) સાબુમાં એન્ટિસેપ્ટિક ગુણધર્મો ઉમેરવા માટે બાયોથાયેનાલ (Bithionol) ઉમેરવામાં આવે છે.
તે ત્વચા પર કાર્બનિક પદાર્થોના બેક્ટેરિયલ વિઘટન દ્વારા ઉત્પન્ન થતી દુર્ગંધ ઘટાડવામાં મદદ કરે છે.
183
EasyMCQ
મૂત્રના ઉત્સર્જનને પ્રોત્સાહન આપતી દવાને શું કહેવામાં આવે છે?
A
યુરેટિક
B
મોનોયુરેટિક
C
ડાયયુરેટિક
D
ટ્રાયયુરેટિક

Solution

(C) જે દવાઓ મૂત્રના નિર્માણ અને ઉત્સર્જનના દરને વધારે છે તેને $Diuretics$ (મૂત્રવર્ધક) કહેવામાં આવે છે. તેનો ઉપયોગ સામાન્ય રીતે હાઈપરટેન્શન અને એડીમા જેવી સ્થિતિઓની સારવાર માટે થાય છે,કારણ કે તે શરીરમાંથી વધારાનું પાણી અને ક્ષાર દૂર કરવામાં મદદ કરે છે.
184
EasyMCQ
નીચેનામાંથી કયું પ્રતિજીવી (antibiotic) નથી?
A
પેનિસિલિન
B
ઓક્સિટોસિન
C
ઈરિથ્રોમાયસીન
D
ટેટ્રાસાયક્લીન

Solution

(B) ઓક્સિટોસિન એ એક હોર્મોન છે,પ્રતિજીવી નથી. તે બાળકના જન્મ અને સ્તનપાનની પ્રક્રિયામાં મદદ કરે છે. પેનિસિલિન,ઈરિથ્રોમાયસીન અને ટેટ્રાસાયક્લીન એ જાણીતી પ્રતિજીવી દવાઓ છે.
185
EasyMCQ
સોર્બિક એસિડ અને પ્રોપિયોનિક એસિડના ક્ષારનો ઉપયોગ શેના તરીકે થાય છે?
A
એન્ટિઓક્સિડન્ટ્સ
B
ફલેવરિંગ એજન્ટ
C
ખાધપદાર્થ પરિરક્ષક
D
પ્રક્ષાલક

Solution

(C) સોર્બિક એસિડ અને પ્રોપિયોનિક એસિડના ક્ષારનો ઉપયોગ સામાન્ય રીતે ખાધપદાર્થ પરિરક્ષક (food preservatives) તરીકે થાય છે. $Sorbic$ એસિડ અને તેના ક્ષાર (જેમ કે પોટેશિયમ સોર્બેટ) અને $propionic$ એસિડ અને તેના ક્ષાર (જેમ કે કેલ્શિયમ પ્રોપિયોનેટ) નો ઉપયોગ ખોરાકમાં ફૂગ અને બેક્ટેરિયા જેવા સૂક્ષ્મજીવોની વૃદ્ધિને અટકાવવા માટે થાય છે,જેથી ખોરાકની ગુણવત્તા લાંબા સમય સુધી જળવાઈ રહે છે.
186
EasyMCQ
આયોડેક્ષમાં કયું ઔષધીય સંયોજન વપરાય છે?
A
મિથાઇલ સેલીસીલેટ
B
ઇથાઇલ સેલીસીલેટ
C
એસિટાઇલ સેલીસીલીક એસિડ
D
$o$-હાઇડ્રોક્સિબેન્ઝોઇક એસિડ

Solution

(A) આયોડેક્ષ એ દુખાવામાં રાહત મેળવવા માટે વપરાતી સ્થાનિક એનાલજેસિક મલમ છે.
તેમાં સક્રિય ઘટક તરીકે $Methyl \ salicylate$ હોય છે,જે સ્નાયુઓ અને સાંધાના દુખાવામાં રાહત આપવા માટે કાઉન્ટર-ઇરિટેન્ટ તરીકે કાર્ય કરે છે.
187
EasyMCQ
$Cetyl \ trimethyl \ ammonium \ chloride$ કયા પ્રકારનો પ્રક્ષાલક (detergent) છે?
A
એનાયોનિક
B
કેટાયોનિક
C
નોન-આયોનિક
D
બાયો-સોફ્ટ

Solution

(B) $Cetyl \ trimethyl \ ammonium \ chloride$ એ લાંબી હાઇડ્રોકાર્બન શૃંખલા અને ધન વીજભારિત નાઇટ્રોજન પરમાણુ ધરાવતું ક્વાટર્નરી એમોનિયમ ક્ષાર છે.
તે કેટાયોનિક પ્રક્ષાલક તરીકે કાર્ય કરે છે કારણ કે અણુનો જલઅનુરાગી ભાગ કેટાયન છે.
તેથી,તેને કેટાયોનિક પ્રક્ષાલક તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.
188
MediumMCQ
સક્રિય સ્થાન સિવાયના અન્ય સ્થાને જોડાતા ઔષધ માટે તે સ્થાનને શું કહેવામાં આવે છે?
A
નિષ્ક્રિય સ્થાન (Inactive site)
B
લિંકેજ સાઈટ (Linkage site)
C
રિએક્ટિવ સાઈટ (Reactive site)
D
એલોસ્ટરિક સાઈટ (Allosteric site)

Solution

(D) કેટલીક દવાઓ ઉત્સેચકના સક્રિય સ્થાન સાથે જોડાતી નથી. આ દવાઓ ઉત્સેચકના અલગ સ્થાને જોડાય છે,જેને $Allosteric \ site$ કહેવામાં આવે છે. આ જોડાણ સક્રિય સ્થાનનો આકાર એવી રીતે બદલી નાખે છે કે સબસ્ટ્રેટ તેને ઓળખી શકતું નથી.
189
EasyMCQ
નીચેનામાંથી કયું સ્થાનિક (લોકલ) એનેસ્થેટિક નથી?
A
ડાયઈથાઈલ ઈથર
B
કોકેઈન
C
પ્રોકેઈન
D
ઝાયલોકેઈન

Solution

(A) સ્થાનિક એનેસ્થેટિક્સ એવા પદાર્થો છે જે શરીરના ચોક્કસ ભાગમાં સંવેદનાનો કામચલાઉ અભાવ પેદા કરે છે. $Cocaine$,$Procaine$ અને $Xylocaine$ જાણીતા સ્થાનિક એનેસ્થેટિક્સ છે. $Diethyl$ $ether$ એ સામાન્ય (જનરલ) એનેસ્થેટિક છે,જે ચેતનાના પ્રતિવર્તી નુકશાન માટે મધ્યસ્થ ચેતાતંત્ર પર કાર્ય કરે છે. તેથી,$Diethyl$ $ether$ એ સ્થાનિક એનેસ્થેટિક નથી.
190
EasyMCQ
નીચેનામાંથી કયું એન્ટિફર્ટીલિટી (ગર્ભનિરોધક) ઔષધ છે?
A
સલ્ફાગૌનિડીન
B
પેલ્યુડ્રીન
C
નોરેથીન્ડ્રોન
D
બાઈરીથીનોલ

Solution

(C) એન્ટિફર્ટીલિટી ઔષધો એ રાસાયણિક પદાર્થો છે જેનો ઉપયોગ જન્મ દરને નિયંત્રિત કરવા માટે થાય છે.
$Norethindrone$ એ પ્રોજેસ્ટેરોનનું કૃત્રિમ વ્યુત્પન્ન છે જે અંડપાતને અટકાવીને એન્ટિફર્ટીલિટી ઔષધ તરીકે કાર્ય કરે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.
191
EasyMCQ
નીચેનામાંથી કયું નાર્કોટિક (માદક) ઔષધ નથી?
A
અફીણ
B
હેરોઈન
C
પેથીડીન
D
બાઈથાઈનોલ

Solution

(D) નાર્કોટિક પીડાશામક દવાઓ એવી દવાઓ છે જે પીડા ઘટાડે છે અને ઊંઘ લાવે છે. તેના ઉદાહરણોમાં મોર્ફિન,કોડીન,હેરોઈન અને પેથીડીનનો સમાવેશ થાય છે. $Bithionol$ એ એક એન્ટિસેપ્ટિક છે જેનો ઉપયોગ સાબુમાં ત્વચા પરના કાર્બનિક પદાર્થોના બેક્ટેરિયલ વિઘટનથી ઉત્પન્ન થતી દુર્ગંધ ઘટાડવા માટે થાય છે. તેથી,$Bithionol$ એ નાર્કોટિક ઔષધ નથી.
192
MediumMCQ
સલ્ફા ડ્રગ એ ........ ના વ્યુત્પન્ન છે.
A
બેન્ઝિન સલ્ફોનિક એસિડ
B
સલ્ફાનિલિક એસિડ
C
સલ્ફાનિલેમાઇડ
D
$p$-એમિનોબેન્ઝોઇક એસિડ

Solution

(D) સલ્ફા ડ્રગ્સ,જેને સલ્ફોનેમાઇડ્સ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે કૃત્રિમ એન્ટિમાઇક્રોબાયલ એજન્ટોનો એક સમૂહ છે જેમાં સલ્ફોનેમાઇડ જૂથ હોય છે.
તેઓ $p$-એમિનોબેન્ઝોઇક એસિડ $(PABA)$ ના બંધારણીય સામ્ય ધરાવે છે.
આ બંધારણીય સમાનતાને કારણે,તેઓ બેક્ટેરિયાની ચયાપચયની પ્રક્રિયામાં દખલ કરે છે જેમને ફોલિક એસિડના સંશ્લેષણ માટે $PABA$ ની જરૂર હોય છે.
તેથી,સલ્ફા ડ્રગ્સને $p$-એમિનોબેન્ઝોઇક એસિડના વ્યુત્પન્ન માનવામાં આવે છે.
193
EasyMCQ
નીચેનામાંથી કયું વેદનાહર (analgesic) ઔષધ નથી?
A
ઈબુપ્રોફિન
B
ડાયક્લોફેનિક સોડિયમ
C
ઍસ્પિરીન
D
વેલિયમ

Solution

(D) વેદનાહર (analgesics) એ એવી દવાઓ છે જે ચેતના ગુમાવ્યા વગર,માનસિક મૂંઝવણ કે લકવા વગર પીડા ઘટાડે છે.
$Ibuprofen$,$Diclofenac \ sodium$ અને $Aspirin$ એ જાણીતી બિન-માદક વેદનાહર દવાઓ છે.
$Valium$ (જેને $Diazepam$ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) એ એક શાંતિદાયક (tranquilizer) ઔષધ છે,જેનો ઉપયોગ તણાવ અને માનસિક રોગોની સારવાર માટે થાય છે.
તેથી,$Valium$ એ વેદનાહર ઔષધ નથી.
194
MediumMCQ
ટાઈફોઈડ મટાડવા માટે કઈ એન્ટિબાયોટિક ઉપયોગી છે?
A
પેનિસિલિન
B
ક્લોરોમ્ફનિકોલ
C
ટેટ્રાસાયક્લિન
D
સ્ટ્રેપ્ટોમાયસિન

Solution

(B) ક્લોરોમ્ફનિકોલ એ બ્રોડ-સ્પેક્ટ્રમ એન્ટિબાયોટિક છે જે ગ્રામ-પોઝિટિવ અને ગ્રામ-નેગેટિવ બેક્ટેરિયાની વિશાળ શ્રેણી સામે અત્યંત અસરકારક છે. તે ખાસ કરીને ટાઈફોઈડ તાવ,તીવ્ર તાવ,મરડો અને પેશાબના ચેપના ચોક્કસ પ્રકારોની સારવારમાં તેના ઉપયોગ માટે જાણીતું છે.
195
MediumMCQ
નીચેનામાંથી કોણ પ્રશાંતક (tranquilizer) તરીકે વર્તે છે?
A
નેપ્રોક્સિન
B
ટેટ્રાસાયક્લિન
C
કલોરફિનેમાઈન
D
ઈક્વિાનીલ

Solution

(D) પ્રશાંતકો એ રાસાયણિક સંયોજનોનો એક વર્ગ છે જેનો ઉપયોગ તણાવ અને હળવા અથવા ગંભીર માનસિક રોગોની સારવાર માટે થાય છે. તે સુખાકારીની અનુભૂતિ કરાવે છે. $Equanil$ એ ડિપ્રેશન અને હાઈપરટેન્શનને નિયંત્રિત કરવા માટે વપરાતું જાણીતું પ્રશાંતક છે.
196
MediumMCQ
નીચે પૈકી કઈ જીવાણુનાશી (antiseptic) દવા છે?
A
આયોડોફોર્મ
B
ડેટોલ
C
ઉપરોક્ત બંને
D
ઉપરોક્તમાંથી એક પણ નહીં

Solution

(C) જીવાણુનાશી (antiseptic) એવા રાસાયણિક પદાર્થો છે જે સૂક્ષ્મજીવાણુઓની વૃદ્ધિ અટકાવે છે અથવા તેમને મારી નાખે છે અને તેનો ઉપયોગ જીવંત પેશીઓ જેવી કે ઘા,કાપ,ચાંદા અને રોગગ્રસ્ત ત્વચા પર કરવામાં આવે છે.
$Iodoform$ $(CHI_3)$ નો ઉપયોગ ઘા માટે જીવાણુનાશી તરીકે થાય છે.
$Dettol$ એ ક્લોરોઝાયલેનોલ અને ટર્પિનીઓલનું મિશ્રણ છે,જે એક જાણીતું જીવાણુનાશી પણ છે.
તેથી,$Iodoform$ અને $Dettol$ બંને જીવાણુનાશી છે.
197
MediumMCQ
સોડિયમ આલ્કાઈલ બેન્ઝિન સલ્ફોનેટનો ઉપયોગ શેમાં થાય છે?
A
સાબુ
B
ખાતર
C
કીટનાશકો
D
પ્રક્ષાલક (ડિટર્જન્ટ)

Solution

(D) સોડિયમ આલ્કાઈલ બેન્ઝિન સલ્ફોનેટ એ એક પ્રકારનું કૃત્રિમ સર્ફેક્ટન્ટ છે જેનો ઉપયોગ સામાન્ય રીતે ડિટર્જન્ટના ઉત્પાદનમાં થાય છે. તે પાણીના પૃષ્ઠતાણને ઘટાડીને અસરકારક સફાઈ એજન્ટ તરીકે કાર્ય કરે છે,જેનાથી તે સપાટી પરથી ગંદકી અને તેલ દૂર કરી શકે છે.
198
MediumMCQ
નીચેના પૈકી કયું પેરાસિટેમોલ ઔષધનું સાચું બંધારણ છે?
A
$HO-C_6H_4-NHCOCH_3$
B
$HO-C_6H_4-NHCONH_2$
C
$Cl-C_6H_4-CONH_2$
D
$Cl-C_6H_4-NHCONH_2$

Solution

(A) પેરાસિટેમોલ,જેને એસેટામિનોફેન તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે વ્યાપકપણે વપરાતી વેદનાહર (analgesic) અને તાપહર (antipyretic) દવા છે.
તેનું રાસાયણિક બંધારણ બેન્ઝીન રિંગ ધરાવે છે જેમાં પેરા સ્થાન પર હાઈડ્રોક્સિલ ગ્રુપ $(-OH)$ અને બીજા પેરા સ્થાન પર એસેટામિડો ગ્રુપ $(-NHCOCH_3)$ જોડાયેલ હોય છે.
તેનું રાસાયણિક સૂત્ર $C_8H_9NO_2$ છે.
આપેલા વિકલ્પોમાંથી,$HO-C_6H_4-NHCOCH_3$ એ પેરાસિટેમોલનું બંધારણ દર્શાવે છે.
199
MediumMCQ
નીચેનામાંથી કયું વિધાન સાચું નથી?
A
એન્ટિપાયરેટિક પદાર્થો શરીરનું તાપમાન ઘટાડે છે.
B
એનાલજેસિક પદાર્થોનો ઉપયોગ દુખાવો દૂર કરવા માટે થાય છે.
C
એન્ટિસેપ્ટિક અને ડિસઈન્ફેક્ટન્ટનો ઉપયોગ સમાન હેતુ માટે થાય છે.
D
એન્ટિસેપ્ટિક સજીવ પેશીઓ માટે સલામત છે,જ્યારે ડિસઈન્ફેક્ટન્ટ નથી.

Solution

(C) એન્ટિસેપ્ટિક અને ડિસઈન્ફેક્ટન્ટનો ઉપયોગ સમાન હેતુ માટે થતો નથી. એન્ટિસેપ્ટિકનો ઉપયોગ ઘા,કાપ,અલ્સર અને રોગિષ્ઠ ત્વચા જેવી સજીવ પેશીઓ પર થાય છે,જ્યારે ડિસઈન્ફેક્ટન્ટનો ઉપયોગ નિર્જીવ વસ્તુઓ જેવી કે ભોંયતળિયા,ડ્રેનેજ સિસ્ટમ અને સાધનો પર થાય છે કારણ કે તે સજીવ પેશીઓ માટે હાનિકારક છે.
200
MediumMCQ
ઈબ્રુપ્રોફીનનો ઉપયોગ શેમાં થાય છે?
A
જીવાણુનાશી
B
એન્ટિબાયોટિક
C
વેદનાહર
D
જંતુનાશક

Solution

(C) ઈબ્રુપ્રોફીન એ એક નોન-સ્ટીરોઈડલ એન્ટી-ઈન્ફ્લેમેટરી ડ્રગ $(NSAID)$ છે. તેનો ઉપયોગ મુખ્યત્વે વેદનાહર (Analgesic) તરીકે દુખાવો ઘટાડવા અને સોજો ઓછો કરવા માટે થાય છે. તેથી,તે પીડાશામક તરીકે કાર્ય કરે છે.

Chemistry in Everyday Life — Drugs and Medicines · Frequently Asked Questions

1Are these Chemistry in Everyday Life questions useful for JEE and NEET?

Yes. All questions in this section are mapped to JEE Main and NEET exam patterns. Previous year questions from JEE Main, NEET, GUJCET and state-level exams are included with full solutions.

2Can I switch to Hindi or Gujarati for these questions?

Yes. Use the language tabs in the hero section or the sidebar to view the same questions and solutions in English, Hindi or Gujarati.

3How do I generate a question paper from this subtopic?

Use the Vedclass Exam Paper Generator — select the chapter and subtopic, set difficulty, and generate Sets A, B, C, D automatically. First 3 chapters of every subject are free.

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D papers from this chapter in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo
For Teachers & Institutes

Generate a Chemistry in Everyday Life Exam Paper in 2 Minutes

Select subtopic & difficulty — Sets A, B, C, D auto-generated with No Repeat logic.

First 3 chapters of every subject are free — no payment required.