Dyes and Pigment Questions in Gujarati

(B) લિથોપોન એ $ZnS$ અને $BaSO_4$ નું મિશ્રણ છે. તેનો ઉપયોગ સફેદ રંજકદ્રવ્ય તરીકે થાય છે,પીળા રંજકદ્રવ્ય તરીકે નહીં. તેથી,વિકલ્પ $(B)$ માં આપેલ વિધાન ખોટું છે.

(D) લિથોપોન એ ઝિંક સલ્ફાઈડ $(ZnS)$ અને બેરિયમ સલ્ફેટ $(BaSO_4)$ નું મિશ્રણ છે.
તેનો ઉપયોગ સફેદ રંગદ્રવ્ય તરીકે પેઇન્ટ અને કોટિંગમાં વ્યાપકપણે થાય છે.

(D) મોલિબ્ડેનમ સંયોજનો,જેમ કે મોલિબ્ડેનમ ટ્રાયોક્સાઇડ $(MoO_3)$ અને વિવિધ મોલિબડેટ્સનો ઉપયોગ ઔદ્યોગિક કાર્યક્રમોમાં વ્યાપકપણે થાય છે.
તેનો ઉપયોગ ડાય ઉદ્યોગમાં રંગદ્રવ્યો તરીકે,ચામડાને રંગવા માટે અને રબરને રંગવા માટે થાય છે.
તેથી,આપેલા તમામ વિકલ્પો સાચા છે.

(D) ક્રોમ ગ્રીન એ $Cr_2O_3$ (ક્રોમિયમ$(III)$ ઓક્સાઇડ) થી બનેલું રંગદ્રવ્ય છે. તે એક સ્થિર,લીલા રંગનું સંયોજન છે જેનો ઉપયોગ પેઇન્ટ અને સિરામિક્સમાં વ્યાપકપણે થાય છે.

(C) ડાયઝો-કપલિંગ પ્રક્રિયામાં ડાયઝોનિયમ ક્ષારની એરોમેટિક સંયોજનો (જેમ કે ફિનોલ અથવા એમાઈન) સાથે પ્રક્રિયા થઈને એઝો સંયોજનો બને છે.
આ એઝો સંયોજનોમાં $-N=N-$ બંધ હોય છે અને તેમના ઘેરા રંગને કારણે તેઓ કૃત્રિમ રંજકદ્રવ્યો (Dyes) તરીકે વ્યાપકપણે વપરાય છે.
ઉદાહરણ તરીકે,બેન્ઝીન ડાયઝોનિયમ ક્લોરાઈડની એનિલિન સાથેની પ્રક્રિયાથી $p$-એમિનોએઝોબેન્ઝીન બને છે,જે એક પીળા રંગનું રંજકદ્રવ્ય છે.

(C) સાચો જવાબ $C$ છે.
મેજેન્ટા એ ટ્રાયફિનાઇલમિથેન ડાય છે,જે ખાસ કરીને $p-$રોસાનીલીન હાઇડ્રોક્લોરાઇડ છે.
તેનો ઉપયોગ સામાન્ય રીતે આલ્ડિહાઇડ્સની ઓળખ માટે શિફ્સ ટેસ્ટ (Schiff's test) માં થાય છે.

(C) $Indigo$ ડાય એ $C_{16}H_{10}N_2O_2$ રાસાયણિક સૂત્ર ધરાવતી વેટ ડાય છે. તેનું બંધારણ બે ઇન્ડોલ એકમોનું બનેલું છે જે મધ્યમાં દ્વિબંધ દ્વારા જોડાયેલા હોય છે. વિકલ્પ $C$ એ $Indigo$ નું બંધારણ યોગ્ય રીતે દર્શાવે છે.

(C) ડેવલપ્ડ ડાય (Developed dyes),જેને ઇનગ્રેન ડાય (ingrain dyes) તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે એવી ડાય છે જે સીધી કાપડ પર જ સંશ્લેષિત કરવામાં આવે છે.
ઉદાહરણ તરીકે,એઝો ડાય (azo dyes) કાપડ પર કપલિંગ પ્રક્રિયા દ્વારા બનાવવામાં આવે છે.
ઇનગ્રેન ડાઇંગ (Ingrain dyeing) ખાસ કરીને સુતરાઉ કાપડ માટે યોગ્ય છે.

(D) $Eosin$ એ એક ફ્લોરોસન્ટ એસિડિક સંયોજન છે જેનો ઉપયોગ લાલ શાહી બનાવવામાં લાલ રંગ તરીકે થાય છે.

(C) બ્લુપ્રિન્ટ પ્રક્રિયા એ એક પ્રજનન તકનીક છે જે પ્રકાશ-સંવેદનશીલ આયર્ન સંયોજન,ખાસ કરીને $ferric \ ammonium \ citrate$ અને $potassium \ ferricyanide$ નો ઉપયોગ કરે છે.
જ્યારે પ્રકાશના સંપર્કમાં આવે છે,ત્યારે $iron(III)$ નું $iron(II)$ માં રિડક્શન થાય છે,જે પછી $ferricyanide$ સાથે પ્રતિક્રિયા આપીને $Turnbull's \ blue$ $(Fe_3[Fe(CN)_6]_2)$ તરીકે ઓળખાતું અદ્રાવ્ય વાદળી રંગદ્રવ્ય બનાવે છે.
તેથી,સાચો જવાબ $C$ છે.

(A) સાચો જવાબ $(A)$ છે.
આ એક કપલિંગ પ્રક્રિયા છે જેમાં એરોમેટિક ડાયઝોનિયમ ક્ષાર (દા.ત.,$C_6H_5N_2Cl$) ફિનોલ અથવા એરોમેટિક એમાઈન સાથે પ્રક્રિયા કરીને એઝો સંયોજન બનાવે છે,જે ડાય (રંગક) તરીકે કાર્ય કરે છે.
પ્રક્રિયા નીચે મુજબ છે:
$C_6H_5N_2Cl + C_6H_5OH \rightarrow C_6H_5-N=N-C_6H_4OH + HCl$
(બેન્ઝીન ડાયઝોનિયમ ક્લોરાઇડ + ફિનોલ $\rightarrow$ $p$-હાઇડ્રોક્સીએઝોબેન્ઝીન).

(B) મોર્ડન્ટ એ એવો પદાર્થ છે જે રેસા પર સ્થિર થઈ શકે છે અને જેનો ઉપયોગ પાછળથી રંગવા માટે થઈ શકે છે. મોટે ભાગે ક્રોમિયમ,એલ્યુમિનિયમ અને આયર્નના હાઇડ્રોક્સાઇડ અથવા બેઝિક ક્ષારોનો ઉપયોગ મોર્ડન્ટ તરીકે થાય છે.
જે રંગ અલગ-અલગ મોર્ડન્ટની હાજરીમાં અલગ-અલગ રંગ આપે છે તેને મોર્ડન્ટ ડાઈ કહેવામાં આવે છે.
ઉદાહરણ તરીકે,એલિઝારિન એ મોર્ડન્ટ ડાઈ છે જ્યારે તેને એલ્યુમિનિયમ ક્ષારના દ્રાવણ સાથે મોર્ડન્ટ કરવામાં આવે છે. તે કાપડને ગુલાબી લાલ રંગ આપે છે,પરંતુ તે જ કાપડને જ્યારે બેરિયમ ક્ષાર સાથે મોર્ડન્ટ કરવામાં આવે ત્યારે તે વાદળી રંગનું બને છે અને જો ફેરિક ક્ષાર સાથે મોર્ડન્ટ કરવામાં આવે તો તે જાંબલી રંગ આપે છે.

(A) ડાય સાથે ધાત્વિક ક્ષારોની પ્રક્રિયાથી બનતા અદ્રાવ્ય રંગીન સંયોજનને $Lake$ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
તેનો ઉપયોગ ઘણીવાર રંગદ્રવ્યો અને પ્રિન્ટિંગ શાહીમાં થાય છે.

(A) સાચો જવાબ $(A)$ છે.
એલિઝરીન એ કુદરતી રીતે મળતો મોર્ડન્ટ ડાય છે.
રાસાયણિક રીતે,તે $1, 2-$ડાયહાઇડ્રોક્સી એન્થ્રાક્વિનોન તરીકે ઓળખાય છે.
તેનું બંધારણ $1$ અને $2$ સ્થાન પર હાઇડ્રોક્સિલ જૂથો જોડાયેલા એન્થ્રાક્વિનોન કોર ધરાવે છે.

(D) $ (d) $ તે ફ્થેલીન રંગકોના વર્ગમાં આવે છે કારણ કે તે ફ્થેલિક એનહાઈડ્રાઈડ અને ફિનોલના સંઘનન દ્વારા બનાવવામાં આવે છે.

(C) એલિઝરીન એ મોર્ડન્ટ ડાયનું ઉત્તમ ઉદાહરણ છે,જેને કાપડ પર રંગને સ્થાયી કરવા માટે ધાતુના ક્ષાર (મોર્ડન્ટ) ની જરૂર પડે છે. તેનો ઉપયોગ સુતરાઉ કાપડના રંગકામ,પ્રિન્ટિંગ અને લાકડાના રંગકામ માટે ક્રોમિયમ લેક્સ બનાવવામાં થાય છે. પેઇન્ટિંગમાં તેનો ઉપયોગ થતો નથી કારણ કે તેમાં પેઇન્ટમાં વપરાતા બાઈન્ડર્સ સાથે જોડાવાની ક્ષમતા હોતી નથી અને રંગ વિકસાવવા માટે મોર્ડન્ટની જરૂર પડે છે.

(D) ડાય (રંગક) એ રંગીન પદાર્થ છે જે જે સપાટી પર લગાવવામાં આવે છે તેની સાથે આકર્ષણ ધરાવે છે.
મિથાઈલ ઓરેન્જ,ઓરેન્જ $I$,અને એનિલીન યલો એ તમામ કૃત્રિમ એઝો ડાય છે જેનો ઉપયોગ વિવિધ પદાર્થોને રંગવા માટે થાય છે.
તેથી,આપેલ તમામ વિકલ્પો ડાયના ઉદાહરણો છે.

(B) બેઝિક ડાયમાં $-NH_2$ અથવા $-NR_2$ સમૂહો રંગ આપનાર અથવા રંગને વધારનાર સમૂહ તરીકે હોય છે.
તેનો ઉપયોગ સામાન્ય રીતે ઊન,કપાસ,ચામડું,કાગળ,પોલિએસ્ટર,નાયલોન વગેરેને રંગવા માટે થાય છે.
ઉદાહરણ તરીકે: એનિલિન યલો,ક્રાયસોડિન $G$,બટર યલો,મેલેકાઈટ ગ્રીન વગેરે.

(B) ડાયરેક્ટ ડાય હાઇડ્રોજન બોન્ડિંગ દ્વારા ફાઇબર સાથે ચોંટી જાય છે.
તેઓ એઝો ડાયના વર્ગમાં આવે છે.
તેનો ઉપયોગ કાપડને સીધું ડાયના ગરમ જલીય દ્રાવણમાં મૂકીને રંગવા માટે થાય છે.
ઉદાહરણ તરીકે: માર્ટિયસ યલો,કોંગો રેડ,વગેરે.

(A) વેટ ડાય એ અદ્રાવ્ય સંયોજનો છે જે રિડક્શન પર દ્રાવ્ય (લ્યુકો) સ્વરૂપ આપે છે.
આ લ્યુકો સ્વરૂપ ચોક્કસ કાપડ માટે આકર્ષણ ધરાવે છે અને ફાઇબર દ્વારા શોષાય છે.
ઓક્સિડેશન પર,ડાય ફાઇબરની અંદર તેના અદ્રાવ્ય સ્વરૂપમાં પુનર્જીવિત થાય છે.
$Indigo$ એ વેટ ડાયનું ઉત્તમ ઉદાહરણ છે જેનો ઉપયોગ સામાન્ય રીતે ડેનિમ જીન્સને રંગવા માટે થાય છે.

(A) મોર્ડન્ટ એ એક એવો પદાર્થ છે જેનો ઉપયોગ કાપડ અથવા પેશીઓના ભાગો પર રંગને સ્થાયી કરવા માટે થાય છે. તે રંગ સાથે સંકલન સંયોજન (coordination complex) બનાવીને કાપડ સાથે જોડાય છે.
તેનો ઉપયોગ કાપડને રંગવા માટે અથવા કોષ કે પેશીઓની તૈયારીમાં ડાઘને વધુ ઘાટા બનાવવા માટે થાય છે.

(C) સાચો જવાબ છે.
ડિસ્પર્સ ડાય સામાન્ય રીતે ફીનોલ,ક્રેસોલ,બેન્ઝોઇક એસિડ વગેરેની હાજરીમાં સાબુના દ્રાવણમાં ઝીણા વિભાજિત ડાયના વિક્ષેપ (dispersion) સ્વરૂપે લાગુ કરવામાં આવે છે.
તેનો ઉપયોગ મુખ્યત્વે ડેક્રોન,નાયલોન અને કૃત્રિમ રેસાને રંગવા માટે થાય છે.
ઉદાહરણ: $Celliton$ (વાદળી).

(A) મેલેકાઈટ ગ્રીન $1$ મોલ બેન્ઝાલ્ડિહાઈડ અને $2$ મોલ $N,N$-ડાયમિથાઈલ એનિલિનના એસિડ ઉદ્દીપકની હાજરીમાં સંઘનન અને ત્યારબાદ ઓક્સિડેશન દ્વારા તૈયાર કરવામાં આવે છે.

(B) ફ્લોરોસીન એ $1$ મોલ થેલિક એનહાઇડ્રાઇડ અને $2$ મોલ રિસોર્સિનોલની સાંદ્ર $H_2SO_4$ અથવા $ZnCl_2$ જેવા નિર્જલીકરણ કર્તાની હાજરીમાં થતી સંઘનન પ્રક્રિયા દ્વારા મેળવવામાં આવે છે.

(C) વિધાન ખોટું છે. Indigo (ગળી) એ ઘેરા વાદળી રંગનો ઘન પદાર્થ છે જે પાણીમાં અદ્રાવ્ય છે.

(NONE) એલિઝારિનનું સાચું રાસાયણિક નામ $1, 2-$ડાયહાઇડ્રોક્સી એન્થ્રાક્વિનોન છે. આપેલા તમામ વિધાનો $(A, B, C, D)$ એલિઝારિનના ગુણધર્મો અને તેના ઐતિહાસિક ઉપયોગ વિશે તથ્યપૂર્ણ રીતે સાચા છે. તેથી,આપેલા વિકલ્પોમાં કોઈ પણ વિધાન ખોટું નથી.

(C) જોવામાં આવતો રંગ એ પદાર્થ દ્વારા શોષાયેલા પ્રકાશનો પૂરક રંગ છે.
ડાય લાલ દેખાય છે,તેથી તે તેનો પૂરક રંગ શોષે છે,જે લીલો છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $(C)$ છે.

(A) $Alizarin$ એ એન્થ્રાક્વિનોન ડાયનું એક જાણીતું ઉદાહરણ છે,જે એન્થ્રાક્વિનોન બંધારણમાંથી મેળવવામાં આવે છે.

(B) એનિલીન યલો એ બેઝિક ડાય છે.
બેઝિક ડાય એ કૃત્રિમ રંજક છે જે બેઝ તરીકે કાર્ય કરે છે અને સામાન્ય રીતે ઊન,રેશમ અને એક્રેલિક ફાઇબરને રંગવા માટે વપરાય છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $(B)$ છે.

(A) . વેટ ડાઈઝ એ અદ્રાવ્ય સંયોજનો છે જે રિડક્શન દ્વારા દ્રાવ્ય (લ્યુકો સ્વરૂપ) નીપજ આપે છે. આ નીપજ રંગીન અથવા રંગહીન હોઈ શકે છે અને ચોક્કસ કાપડ માટે આકર્ષણ ધરાવે છે,દા.ત. $Indigo$.

(D) બેન્ઝીન એ કેન્સરકારક પદાર્થ છે અને તેનો ઉપયોગ નેલ પોલીશમાં દ્રાવક તરીકે થતો નથી. નેલ પોલીશમાં સામાન્ય રીતે ફિલ્મ બનાવવા માટે $Cellulose \ nitrate$,દ્રાવક તરીકે $Acetone$ અને રંગ માટે વિવિધ ડાઈનો ઉપયોગ થાય છે.

(D) સાચો જવાબ $(D)$ છે. એસિડિક ડાયમાં $-COOH$,$-SO_3H$ અથવા ફિનોલિક સમૂહની હાજરી હોય છે.
આ રંગો સામાન્ય રીતે એસિડિક માધ્યમમાં લાગુ કરવામાં આવે છે અને તે ઊન,રેશમ અને નાયલોન જેવા પ્રોટીન ફાઇબર સાથે આકર્ષણ ધરાવે છે.
મિથાઈલ ઓરેન્જ,મિથાઈલ રેડ અને ફિનોલ્ફથેલીન ત્રણેયમાં એસિડિક ક્રિયાશીલ સમૂહો હોય છે જે તેમને એસિડિક ડાય તરીકે કાર્ય કરવા માટે સક્ષમ બનાવે છે.

(C) એલિઝરીન એ એક લાક્ષણિક મોર્ડન્ટ ડાય છે જે ઉપયોગમાં લેવાતા ધાતુ આયન પર આધાર રાખીને અલગ-અલગ રંગો આપે છે.
જ્યારે એલિઝરીનને $Al^{3+}$ આયનો સાથે મોર્ડન્ટ કરવામાં આવે છે,ત્યારે તે એક સંકલન સંયોજન બનાવે છે જે ગુલાબી-લાલ રંગ આપે છે.
તેથી,સામેલ ધાતુ આયન $Al^{3+}$ છે.

(A) એઝો રંગક એનિલિનમાંથી બનાવવામાં આવે છે.
સૌ પ્રથમ,એનિલિન $(C_6H_5NH_2)$ ની પ્રક્રિયા $NaNO_2$ અને $HCl$ સાથે $273-278 \ K$ તાપમાને કરવાથી બેન્ઝિન ડાયએઝોનિયમ ક્લોરાઈડ $(C_6H_5N_2^+Cl^-)$ બને છે.
ત્યારબાદ આ બેન્ઝિન ડાયએઝોનિયમ ક્લોરાઈડ ફીનોલ અથવા એરોમેટિક એમાઈન સાથે કપલિંગ પ્રક્રિયા કરીને એઝો રંગક બનાવે છે,જે $-N=N-$ બંધ ધરાવે છે.

(D) નાયલોન અને પોલિએસ્ટર એ સંશ્લેષિત રેસા છે જે સ્વભાવે જળવિરાગી $(hydrophobic)$ હોય છે.
વિક્ષેપિત રંગકો $(Disperse dyes)$ સામાન્ય રીતે આ રેસાઓ માટે વપરાય છે કારણ કે તે ખૂબ જ ઝીણા હોય છે અને રેસાની રચનામાં પ્રવેશી શકે છે.
બેઝિક રંગકોનો ઉપયોગ એક્રેલિક રેસા માટે પણ થાય છે.
જોકે,વાટ રંગકો $(Vat dyes)$ અને અદ્રાવ્ય રંગકો સામાન્ય રીતે નાયલોન અને પોલિએસ્ટર જેવા સંશ્લેષિત રેસા માટે વપરાતા નથી કારણ કે તે સુતરાઉ જેવા સેલ્યુલોઝિક રેસા માટે બનાવવામાં આવ્યા છે.
આપેલા વિકલ્પોમાંથી,વાટ રંગકો ખાસ કરીને સુતરાઉ કાપડ પરના ઉપયોગ માટે જાણીતા છે અને તે સંશ્લેષિત રેસા માટે યોગ્ય નથી.

(A) $2, 4, 6-$ટ્રાઇનાઇટ્રોફીનોલ સામાન્ય રીતે પિક્રિક એસિડ તરીકે ઓળખાય છે.
તે એક એસિડિક સંયોજન છે જેમાં ત્રણ નાઇટ્રો ગ્રુપ $(-NO_2)$ હોય છે જે પ્રબળ ઇલેક્ટ્રોન આકર્ષક હોવાથી ફિનોલિક $-OH$ ગ્રુપને ખૂબ જ એસિડિક બનાવે છે.
તેની એસિડિક પ્રકૃતિ અને પ્રોટીન ફાઇબર (જેમ કે ઊન અને રેશમ) ને રંગ આપવાની ક્ષમતાને કારણે,તેને એસિડિક રંગક તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.

(B) ડાયોઝોનિયમ ક્ષાર અત્યંત સક્રિય મધ્યવર્તી સંયોજનો છે જેનો ઉપયોગ કાર્બનિક સંશ્લેષણમાં,ખાસ કરીને વિવિધ એઝો રંગકો (azo dyes) ની બનાવટમાં વ્યાપકપણે થાય છે. ફિનોલ્સ અથવા એરોમેટિક એમાઇન્સ સાથેની કપલિંગ પ્રક્રિયાઓ દ્વારા,તેઓ સ્થાયી,રંગીન સંયોજનો બનાવે છે જેને એઝો રંગકો કહેવામાં આવે છે.

(A) એઝો રંગક એ એવું સંયોજન છે જેમાં એરોમેટિક વલયો સાથે જોડાયેલ એઝો સમૂહ,$-N=N-$,હોય છે.
મીથાઇલ ઓરેન્જ એ એસિડ-બેઇઝ સૂચક તરીકે વપરાતું જાણીતું એઝો રંગક છે.
તેના રાસાયણિક બંધારણમાં $-N=N-$ લિંકેજ હોય છે,જે એઝો રંગકોની લાક્ષણિકતા છે.

(D) ઓક્સોક્રોમ એ પરમાણુઓનો સમૂહ છે જે ક્રોમોફોર સાથે જોડાય ત્યારે પ્રકાશનું શોષણ કરવાની ક્રોમોફોરની ક્ષમતામાં ફેરફાર કરે છે.
$-N(CH_3)_2$,$-OH$,અને $-OCH_3$ જેવા સમૂહોમાં અબંધકારક ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મ હોય છે અને તે ઓક્સોક્રોમ તરીકે કાર્ય કરે છે.
$>C=N-$ સમૂહ એ ક્રોમોફોર છે,ઓક્સોક્રોમ નથી.

(A) ઈન્ડીગો એ કુદરતી રીતે મળી આવતું કાર્બનિક સંયોજન છે જે વાદળી રંગક તરીકે કાર્ય કરે છે. તે ઐતિહાસિક રીતે મહત્વપૂર્ણ છે અને તેને કાર્બનિક રંગક તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.

(A) ઓરેન્જ-$I$ એ એસિડ એઝોરંગક છે. તે ડાયઝોટાઈઝ્ડ સલ્ફાનિલિક એસિડની $\alpha$-નેપ્થોલ સાથેની કપલિંગ પ્રક્રિયા દ્વારા તૈયાર કરવામાં આવે છે.

(C) બેઝિક રંગકો એ સંશ્લેષિત રંગકો છે જે તેમની રચનામાં $-NH_2$ અથવા $-NHR$ જેવા બેઝિક સમૂહો ધરાવે છે.
$Methylene \ blue$ એ એક જાણીતું કેટાયનિક (બેઝિક) રંગક છે જેનો ઉપયોગ જૈવિક સ્ટેનિંગ અને કાપડના રંગકામમાં થાય છે.
$Congo \ red$ એ એસિડિક રંગક છે,જ્યારે $Aniline \ yellow$ એ સોલ્વન્ટ રંગક છે અને $Phenolphthalein$ એ એસિડ-બેઝ સૂચક છે.

(D) ક્રોમોફોર એ અણુમાં રહેલા પરમાણુઓનો સમૂહ છે જે તેના રંગ માટે જવાબદાર છે. ક્રોમોફોરના સામાન્ય ઉદાહરણોમાં $-N=N-$ (એઝો ગ્રુપ),$-NO$ (નાઈટ્રોસો ગ્રુપ),અને $-NO_2$ (નાઈટ્રો ગ્રુપ) નો સમાવેશ થાય છે. $-NH_2$ (એમિનો ગ્રુપ) એ ઓક્સોક્રોમ છે,જે ક્રોમોફોરની પ્રકાશ શોષવાની ક્ષમતામાં ફેરફાર કરે છે પરંતુ તે પોતે રંગ ઉત્પન્ન કરતું નથી. તેથી,$-NH_2$ એ ક્રોમોફોર નથી.

(A) વેટ રંગકો એ પાણીમાં અદ્રાવ્ય રંગકો છે જે કાપડ પર રિડક્શન કરીને દ્રાવ્ય સ્વરૂપમાં લગાવવામાં આવે છે અને ત્યારબાદ ફાઇબરની અંદર ઓક્સિડેશન દ્વારા ફરીથી અદ્રાવ્ય સ્વરૂપમાં ફેરવાય છે. $Indigo$ એ વેટ રંગકનું ઉત્તમ ઉદાહરણ છે.

(B) રંગકો એ કૃત્રિમ કાર્બનિક સંયોજનો છે જેનો ઉપયોગ કાપડ અને અન્ય સામગ્રીને રંગ આપવા માટે થાય છે. ઐતિહાસિક અને ઔદ્યોગિક રીતે,મોટાભાગના કૃત્રિમ રંગકો સુગંધિત હાઇડ્રોકાર્બનમાંથી મેળવવામાં આવે છે,જે મુખ્યત્વે $Coal \ tar$ (કોલટાર) માંથી મેળવવામાં આવે છે.

(A) જ્યારે રિસોર્સિનોલ સાંદ્ર $H_2SO_4$ ની હાજરીમાં પ્થેલીક એનહાઇડ્રાઇડ સાથે પ્રક્રિયા કરે છે,ત્યારે સંઘનન પ્રક્રિયા દ્વારા ફ્લોરોસીન (Fluorescein) બને છે. ફ્લોરોસીન એ એક જાણીતું ફ્લોરોસન્ટ રંગક છે. તેથી,ઉત્પન્ન થતો પદાર્થ રંગક છે.

(B) રંગકો એ કુદરતી અથવા કૃત્રિમ રાસાયણિક પદાર્થો છે જેનો ઉપયોગ કાપડ,પ્લાસ્ટિક,કાગળ વગેરેને રંગ આપવા માટે થાય છે,જેમાં ખાદ્ય પદાર્થોનો પણ સમાવેશ થાય છે.
એલિઝરીન (નારંગી-લાલ) એ મેડર છોડના મૂળમાંથી મેળવવામાં આવતું કુદરતી રંગક છે,જોકે આજે તેને કૃત્રિમ રીતે પણ બનાવવામાં આવે છે.

(C) સાચો જવાબ $(C)$ છે.
ઈન્ડિગો (ગળી) એ $Indigofera \text{ } tinctoria$ નામના છોડમાંથી મેળવવામાં આવતો કુદરતી રંગ છે,જે ઐતિહાસિક રીતે ભારતમાં મોટા પાયે ઉગાડવામાં આવતો હતો.

(B) $Indigo$ એ $Vat$ ડાયના વર્ગમાં આવે છે.
$Vat$ ડાય પાણીમાં અદ્રાવ્ય હોય છે અને તેને કાપડ પર લગાવવા માટે આલ્કલાઇન માધ્યમમાં દ્રાવ્ય સ્વરૂપમાં (જેને $Leuco$ સ્વરૂપ કહેવાય છે) રિડક્શન કરવું પડે છે.
ઓક્સિડેશન (સામાન્ય રીતે હવાના સંપર્ક દ્વારા) થવાથી,$Leuco$ સ્વરૂપ ફરીથી રેસાની અંદર અદ્રાવ્ય,રંગીન પિગમેન્ટમાં ફેરવાય છે,જે ઉત્તમ ધોવાણ પ્રતિકારકતા (wash fastness) આપે છે.

(A) લિથોપોન એ એક સફેદ રંગદ્રવ્ય છે જે ઝિંક સલ્ફાઈડ $(ZnS)$ અને બેરિયમ સલ્ફેટ $(BaSO_4)$ નું મિશ્રણ છે.
તે આ બે સંયોજનોના સહ-અવક્ષેપન દ્વારા તૈયાર કરવામાં આવે છે.
તેથી,સાચું બંધારણ $ZnS$ અને $BaSO_4$ છે.