Properties of alcohol Questions in Gujarati

(A) જોકે ઇથેનોલ અને ડાયમિથાઇલ ઈથરનું આણ્વીય સૂત્ર $C_2H_6O$ સમાન છે,ઇથેનોલનું ઉત્કલનબિંદુ $78.2 \ ^\circ C$ છે જ્યારે ડાયમિથાઇલ ઈથરનું ઉત્કલનબિંદુ $-23.6 \ ^\circ C$ છે.
આ તફાવતનું કારણ ઇથેનોલમાં રહેલા આંતરઆણ્વીય હાઇડ્રોજન બંધ છે,જે ડાયમિથાઇલ ઈથરમાં ગેરહાજર હોય છે.

(B) મિથેનોલ $(CH_3OH)$ અને ઇથેનોલ $(C_2H_5OH)$ માં ધ્રુવીય સહસંયોજક $O-H$ બંધ હોય છે.
આ કારણે,તેઓ પાણીના અણુઓ સાથે હાઇડ્રોજન બંધ બનાવી શકે છે.
હાઇડ્રોજન બંધ બનાવવાની આ ક્ષમતાને લીધે તેઓ પાણીમાં મિશ્રિત થાય છે.

(B) ઉત્કલનબિંદુ આંતરઆણ્વીય બળોની મજબૂતી પર આધાર રાખે છે.
ઈથાઈલ આલ્કોહોલ $(C_2H_5OH)$ આંતરઆણ્વીય હાઈડ્રોજન બંધ દર્શાવે છે,જે એક મજબૂત દ્વિધ્રુવ-દ્વિધ્રુવ આકર્ષણ છે.
એસીટોન,ડાયઈથાઈલ ઈથર અને ક્લોરોફોર્મ નબળા દ્વિધ્રુવ-દ્વિધ્રુવ અથવા લંડન ડિસ્પર્શન બળો દર્શાવે છે.
તેથી,આપેલા વિકલ્પોમાંથી ઈથાઈલ આલ્કોહોલનું ઉત્કલનબિંદુ સૌથી વધુ છે.

(D) ગ્લિસરોલ $(CH_2OH-CHOH-CH_2OH)$ માં ત્રણ $-OH$ સમૂહો હોય છે,જે વ્યાપક આંતરઆણ્વીય હાઇડ્રોજન બંધન બનાવે છે. હાઇડ્રોજન બંધનું આ મજબૂત નેટવર્ક અણુઓના પ્રવાહને અવરોધે છે,જેના કારણે તે અત્યંત ચીકણું (viscous) બને છે.

(C) આલ્કોહોલમાંથી પાણીના છેલ્લા અંશો દૂર કરવા માટે $Calcium$ $(Ca)$ ધાતુનો ઉપયોગ થાય છે. $Calcium$ પાણી સાથે પ્રક્રિયા કરીને $Calcium$ હાઇડ્રોક્સાઇડ $(Ca(OH)_2)$ બનાવે છે,જે ઘન સ્વરૂપમાં હોવાથી તેને સરળતાથી અલગ કરી શકાય છે,આમ આલ્કોહોલ શુદ્ધ (ડ્રાય) બને છે.

(C) સીસું મંદ $H_2SO_4$ અને $HCl$ દ્વારા થતા ક્ષારણ સામે પ્રતિરોધક છે,કારણ કે તેની સપાટી પર $PbSO_4$ અથવા $PbCl_2$ નું અદ્રાવ્ય રક્ષણાત્મક પડ બને છે.
જોકે,ઓક્સિજન (હવા) ની હાજરીમાં એસિટિક એસિડ જેવા કાર્બનિક એસિડ દ્વારા સીસાનું ઝડપથી ક્ષારણ થાય છે.
પ્રક્રિયા: $Pb + 2CH_3COOH + \frac{1}{2}O_2 \to Pb(CH_3COO)_2 + H_2O$.

(D) બંધનું વિષમવિભાજન બંધિત પરમાણુઓ વચ્ચેની વિદ્યુતઋણતાના તફાવત પર આધાર રાખે છે.
$CH_3CH_2OH$ માં,$O-H$ બંધ સૌથી વધુ ધ્રુવીય છે કારણ કે ઓક્સિજન હાઇડ્રોજન કરતા વધુ વિદ્યુતઋણ છે.
તેથી,$O-H$ બંધ સૌથી સરળતાથી વિષમવિભાજન પામે છે.

(C) પ્રાથમિક આલ્કોહોલને $R-CH_2-OH$ બંધારણ દ્વારા વ્યાખ્યાયિત કરવામાં આવે છે. $C_5H_{11}OH$ ના સમઘટકો જે પ્રાથમિક આલ્કોહોલ છે તે નીચે મુજબ છે:
$1$. $CH_3-CH_2-CH_2-CH_2-CH_2-OH$ (પેન્ટેન-$1$-ઓલ)
$2$. $CH_3-CH(CH_3)-CH_2-CH_2-OH$ ($3$-મિથાઈલબ્યુટેન-$1$-ઓલ)
$3$. $CH_3-CH_2-CH(CH_3)-CH_2-OH$ ($2$-મિથાઈલબ્યુટેન-$1$-ઓલ)
$4$. $CH_3-C(CH_3)_2-CH_2-OH$ ($2,2$-ડાયમિથાઈલપ્રોપેન-$1$-ઓલ)
આમ,કુલ $4$ પ્રાથમિક આલ્કોહોલ સમઘટકો છે.

(A) $1$. $CH_3-CH_2-CH_2-CH_2-OH$ (બ્યુટેન$-1-$ઓલ)
$2$. $CH_3-CH(OH)-CH_2-CH_3$ (બ્યુટેન$-2-$ઓલ)
$3$. $CH_3-CH(CH_3)-CH_2-OH$ ($2-$મિથાઈલપ્રોપેન$-1-$ઓલ)
$4$. $CH_3-C(OH)(CH_3)-CH_3$ ($2-$મિથાઈલપ્રોપેન$-2-$ઓલ)
આણ્વિય સૂત્ર $C_4H_{10}O$ માટે કુલ $4$ શક્ય આલ્કોહોલિક આઈસોમર્સ છે.

(A) $H^{+}$ ની હાજરીમાં $butan-2-ol$ $(CH_3CH_2CH(OH)CH_3)$ નું નિર્જલીકરણ પાણીના અણુને દૂર કરીને આલ્કીન $[F]$ બનાવે છે.
શક્ય આલ્કીન નીચે મુજબ છે:
$1$. $But-1-ene$ $(CH_3CH_2CH=CH_2)$
$2$. $But-2-ene$ $(CH_3CH=CHCH_3)$
$But-1-ene$ અને $But-2-ene$ બંને એકબીજાના બંધારણીય સમઘટકો છે.
તેથી,$[F]$ માટે $2$ બંધારણીય સમઘટકો શક્ય છે.

(A) આલ્કોહોલનું નિર્જલીકરણ $3^\circ > 2^\circ > 1^\circ$ આલ્કોહોલના ક્રમમાં થાય છે,કારણ કે પ્રક્રિયાના વેગ-નિર્ધારક તબક્કામાં કાર્બોકેટાયન મધ્યવર્તી બને છે.
$CH_3-CH_2-C(OH)(CH_3)-CH_2-CH_3$ એ $3^\circ$ આલ્કોહોલ છે,જે નિર્જલીકરણ દરમિયાન સ્થાયી $3^\circ$ કાર્બોકેટાયન બનાવે છે.
$CH_3-CH_2-CH_2-CH(OH)-CH_3$ એ $2^\circ$ આલ્કોહોલ છે.
$CH_3-CH_2-CH_2-CH_2-CH_2-OH$ અને $CH_3-CH_2-CH(CH_3)-CH_2-CH_2-OH$ એ $1^\circ$ આલ્કોહોલ છે.
$3^\circ$ કાર્બોકેટાયન સૌથી વધુ સ્થાયી હોવાથી,$3^\circ$ આલ્કોહોલ સૌથી સરળતાથી નિર્જલીકરણ પામે છે.

(B) આલ્કોહોલના નિર્જલીકરણમાં કાર્બોકેટાયન મધ્યવર્તી બને છે.
$3^{\circ}$ આલ્કોહોલ $3^{\circ}$ કાર્બોકેટાયન બનાવે છે,જે ઇન્ડક્ટિવ અસર અને હાઇપરકોન્જુગેશનને કારણે સૌથી વધુ સ્થાયી હોય છે.
$(CH_3)_3COH$ માં,નિર્જલીકરણથી ટર્ટ-બ્યુટાઇલ કાર્બોકેટાયન,$(CH_3)_3C^+$,બને છે,જે $3^{\circ}$ કાર્બોકેટાયન છે અને ખૂબ જ સ્થાયી છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(A) ગ્રીગનાર્ડ પ્રક્રિયકો $(RMgX)$ પ્રબળ બેઝ છે અને સક્રિય હાઈડ્રોજન પરમાણુઓ ધરાવતા સંયોજનો (જેમ કે આલ્કોહોલ,પાણી અથવા એમાઈન) સાથે પ્રક્રિયા કરીને આલ્કેન બનાવે છે.
પ્રક્રિયા નીચે મુજબ છે:
$C_2H_5OH + CH_3MgBr \rightarrow CH_4 + Mg(OC_2H_5)Br$
અહીં,ગ્રીગનાર્ડ પ્રક્રિયકમાંથી $CH_3^-$ સમૂહ ઈથાઈલ આલ્કોહોલ $(C_2H_5OH)$ માંથી એસિડિક પ્રોટોન $(H^+)$ મેળવીને મિથેન $(CH_4)$ બનાવે છે.

(A) સક્રિય હાઇડ્રોજન પરમાણુઓ ધરાવતા સંયોજનો (જેમ કે $ROH, H_2O, RNH_2$,અથવા $RCOOH$ માં) ગ્રીગનાર્ડ પ્રક્રિયકો $(R'MgX)$ સાથે એસિડ-બેઝ પ્રક્રિયા દ્વારા હાઇડ્રોકાર્બન (આલ્કેન) બનાવે છે.
$CH_3CH_2OH + CH_3MgBr \rightarrow CH_4 + Mg(Br)(OCH_2CH_3)$
આ પ્રક્રિયામાં,ઇથેનોલ $(CH_3CH_2OH)$ ઓક્સિજન સાથે જોડાયેલ સક્રિય હાઇડ્રોજન પરમાણુ પૂરો પાડે છે,જે ગ્રીગનાર્ડ પ્રક્રિયકના આલ્કાઇલ જૂથ સાથે પ્રક્રિયા કરીને મિથેન $(CH_4)$ બનાવે છે,જે એક હાઇડ્રોકાર્બન છે. અન્ય વિકલ્પો જેવા કે આલ્ડિહાઇડ $(CH_3CHO)$ અને કીટોન $(CH_3COCH_3)$ ગ્રીગનાર્ડ પ્રક્રિયકો સાથે ન્યુક્લિયોફિલિક યોગશીલ પ્રક્રિયા કરીને આલ્કોહોલ બનાવે છે,હાઇડ્રોકાર્બન નહીં.

(D) $CH_3MgI$ એ ગ્રીગનાર્ડ પ્રક્રિયક છે,જે પ્રબળ બેઇઝ અને ન્યુક્લિયોફાઇલ તરીકે વર્તે છે.
તે સક્રિય હાઇડ્રોજન પરમાણુઓ ધરાવતા સંયોજનો (જેમ કે $O$,$N$,અથવા $S$ સાથે જોડાયેલા) સાથે પ્રક્રિયા કરીને આલ્કેન બનાવે છે.
$(a)$ $CH_3MgI + C_2H_5OH \to CH_4 + C_2H_5OMgI$
$(b)$ $CH_3MgI + CH_3-CH_2-NH_2 \to CH_4 + CH_3CH_2NHMgI$
$C_2H_5OH$ અને $CH_3-CH_2-NH_2$ બંનેમાં સક્રિય હાઇડ્રોજન પરમાણુઓ હોવાથી,બંને મિથેન ઉત્પન્ન કરશે.

(A) $160-170\,^{\circ}C$ તાપમાને સાંદ્ર $H_2SO_4$ સાથે ઇથેનોલ $(C_2H_5OH)$ નું નિર્જલીકરણ કરવાથી વિલોપન પ્રક્રિયા દ્વારા ઇથિલિન $(CH_2=CH_2)$ મળે છે.
રાસાયણિક સમીકરણ:
$CH_3-CH_2-OH \xrightarrow[160-170\,^{\circ}C]{Conc. H_2SO_4} CH_2=CH_2 + H_2O$

(C) $3, 3-$ડાયમિથાઈલ$-2-$બ્યુટેનોલનું ${H_2SO_4}$ સાથે નિર્જલીકરણ કાર્બોકેટાયન દ્વારા થાય છે.
$1.$ આલ્કોહોલ સમૂહના પ્રોટોનેશનથી $2^o$ કાર્બોકેટાયન બને છે: $CH_3-CH^+-C(CH_3)_2-CH_3$.
$2.$ આ $2^o$ કાર્બોકેટાયન વધુ સ્થાયી $3^o$ કાર્બોકેટાયન બનાવવા માટે $1, 2-$મિથાઈલ શિફ્ટ અનુભવે છે: $CH_3-CH(CH_3)-C^+(CH_3)-CH_3$.
$3.$ $3^o$ કાર્બોકેટાયનમાંથી પ્રોટોન દૂર થવાથી સેત્ઝેફના નિયમ મુજબ સૌથી વધુ સ્થાયી આલ્કીન $2, 3-$ડાયમિથાઈલ$-2-$બ્યુટીન મળે છે.

(C) $1$. જલીય બ્રોમિનને રંગવિહીન કરવા માટે,સંયોજનમાં અસંતૃપ્ત બંધ (આલ્કીન અથવા આલ્કાઈન) હોવો આવશ્યક છે.
$2$. $PCl_5$ સાથેની પ્રક્રિયા પર $HCl$ ના સફેદ ધુમાડા આપવા માટે,સંયોજનમાં આલ્કોહોલિક સમૂહ $(-OH)$ હોવો આવશ્યક છે.
$3$. વિકલ્પ $C$ $(CH_3CH = CHCH_2CH_2OH)$ માં દ્વિબંધ (બ્રોમિનના રંગવિહીન કરવા માટે) અને $-OH$ સમૂહ ($HCl$ ના ધુમાડા માટે) બંને હાજર છે.
$4$. પ્રક્રિયા: $CH_3CH = CHCH_2CH_2OH + PCl_5 \rightarrow CH_3CH = CHCH_2CH_2Cl + HCl + POCl_3$.

(C) જ્યારે ઈથાઈલ આલ્કોહોલ $(CH_3CH_2OH)$ ને $443 \ K$ તાપમાને સાંદ્ર $H_2SO_4$ સાથે ગરમ કરવામાં આવે છે,ત્યારે તેનું નિર્જલીકરણ થઈને ઈથીન $(C_2H_4)$ મળે છે.
$CH_3-CH_2-OH \xrightarrow[443 \ K]{Conc. \ H_2SO_4} CH_2=CH_2 + H_2O$

(A) $Saytzeff$ ના નિયમ મુજબ,આલ્કોહોલના નિર્જલીકરણમાં,વધુ સ્થાયી (વધુ વિસ્થાપિત) આલ્કીન મુખ્ય નીપજ તરીકે મળે છે.
$CH_3-CH=CH-CH_3$ $(but-2-ene)$ એ $CH_2=CH-CH_2-CH_3$ $(but-1-ene)$ કરતા વધુ વિસ્થાપિત અને સ્થાયી છે.
તેથી,$CH_3-CH=CH-CH_3$ મુખ્ય નીપજ છે.

(C) ગ્રીગનાર્ડ પ્રક્રિયકો $(R-MgX)$ પ્રબળ બેઝ તરીકે વર્તે છે અને સક્રિય હાઈડ્રોજન પરમાણુ ધરાવતા સંયોજનો (જેમ કે આલ્કોહોલ,$R'-OH$) સાથે પ્રક્રિયા કરીને આલ્કેન $(R-H)$ બનાવે છે.
આ પ્રક્રિયામાં,ગ્રીગનાર્ડ પ્રક્રિયકમાંથી આઈસોબ્યુટાઈલ સમૂહ $(CH_3-CH(CH_3)-CH_2^-)$ ઈથાઈલ આલ્કોહોલમાંથી એસિડિક પ્રોટોન મેળવીને આઈસોબ્યુટેન $(CH_3-CH(CH_3)-CH_3)$ બનાવે છે.
પ્રક્રિયા નીચે મુજબ છે:
$CH_3-CH(CH_3)-CH_2-MgBr + CH_3-CH_2-OH \rightarrow CH_3-CH(CH_3)-CH_3 + CH_3-CH_2-OMgBr$.

(D) સાચો જવાબ $D$ છે. જ્યારે તૃતીયક આલ્કોહોલની બાષ્પને $573 \, K$ તાપમાને ગરમ કરેલા કોપર $(Cu)$ પરથી પસાર કરવામાં આવે છે,ત્યારે તેનું નિર્જલીકરણ થઈને આલ્કીન બને છે કારણ કે તૃતીયક આલ્કોહોલમાં વિહાઈડ્રોજનેશન માટે $\alpha$-હાઈડ્રોજન પરમાણુઓ હોતા નથી.
$CH_3-C(OH)(CH_3)-CH_3 \xrightarrow{Cu, 573 \, K} CH_3-C(CH_3)=CH_2 + H_2O$

(B) આ પ્રક્રિયામાં $H_2SO_4$ જેવા નિર્જલીકરણ કરતા પદાર્થની હાજરીમાં આલ્કોહોલ $(2\text{-methylpropan-}2\text{-ol})$ માંથી પાણીના અણુ $(H_2O)$ ને દૂર કરીને આલ્કીન $(2\text{-methylpropene})$ બનાવવામાં આવે છે.
આ પ્રક્રિયાને નિર્જલીકરણ પ્રક્રિયા તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

(D) ઇથેનોલની સાંદ્ર સલ્ફ્યુરિક એસિડ સાથે $110 \, ^\circ C$ તાપમાને પ્રક્રિયા કરવાથી ઇથાઇલ હાઇડ્રોજન સલ્ફેટ બને છે.
$CH_3CH_2OH + H_2SO_4 \xrightarrow{110 \, ^\circ C} CH_3CH_2HSO_4 + H_2O$
આમ,ઇથાઇલ હાઇડ્રોજન સલ્ફેટ ઇથેનોલમાંથી મેળવવામાં આવે છે.

(B) આ પ્રક્રિયા ઇથેનોલનું એસિડ-ઉદ્દીપકીય નિર્જલીકરણ છે.
જ્યારે ઇથેનોલ $(C_2H_5OH)$ ને સાંદ્ર $H_2SO_4$ સાથે $165^{\circ}C - 170^{\circ}C$ તાપમાને ગરમ કરવામાં આવે છે,ત્યારે તેનું આંતર-અણુ નિર્જલીકરણ થઈને ઇથીન $(CH_2 = CH_2)$ અને પાણી મળે છે.
રાસાયણિક સમીકરણ: $C_2H_5OH \xrightarrow{\text{Conc. } H_2SO_4, 170^{\circ}C} CH_2 = CH_2 + H_2O$.

(A) પ્રક્રિયા શ્રેણી નીચે મુજબ છે:
$1$. ઇથાઇનનું જલીયકરણ: $CH \equiv CH + H_2O \xrightarrow{HgSO_4/H_2SO_4} CH_3CHO$ (ઇથેનાલ)
$2$. ગ્રીગનાર્ડ પ્રક્રિયક સાથેની પ્રક્રિયા: $CH_3CHO + CH_3MgBr \xrightarrow{H_2O} CH_3-CH(OH)-CH_3$ (પ્રોપેન$-2-$ઓલ)
$3$. બ્રોમિનેશન: $CH_3-CH(OH)-CH_3 \xrightarrow{P/Br_2} CH_3-CH(Br)-CH_3$ ($2$-બ્રોમોપ્રોપેન).

(B) $2-$બ્યુટેનોલ $(CH_3-CH(OH)-CH_2-CH_3)$ નું નિર્જલીકરણ પાણીના અણુને દૂર કરીને આલ્કીન બનાવે છે.
$Saytzeff$ ના નિયમ મુજબ,વિલોપન પ્રક્રિયાઓમાં,વધુ વિસ્થાપિત આલ્કીન (જેમાં દ્વિ-બંધિત કાર્બન સાથે વધુ આલ્કાઇલ જૂથો જોડાયેલા હોય) મુખ્ય નીપજ તરીકે મળે છે.
આ કિસ્સામાં,$2-$બ્યુટીન $(CH_3-CH=CH-CH_3)$ એ $1-$બ્યુટીન $(CH_2=CH-CH_2-CH_3)$ કરતા વધુ વિસ્થાપિત છે,તેથી તે મુખ્ય નીપજ છે.

(A) લાલ ફોસ્ફરસની હાજરીમાં ઇથાઇલ આલ્કોહોલની $HI$ સાથેની પ્રક્રિયા રિડક્શન પ્રક્રિયા છે.
લાલ ફોસ્ફરસ રિડક્શનકર્તા તરીકે કાર્ય કરે છે જે આલ્કોહોલનું અનુરૂપ આલ્કેનમાં રિડક્શન કરે છે.
રાસાયણિક સમીકરણ નીચે મુજબ છે:
$CH_3CH_2OH + 2HI \xrightarrow{\text{Red } P} CH_3CH_3 + H_2O + I_2$
આમ,ઇથાઇલ આલ્કોહોલનું ઇથેન $(C_2H_6)$ માં રિડક્શન થાય છે.

(C) $CH_2=CH_2 \xrightarrow{HBr} CH_3-CH_2Br (X)$
$CH_3-CH_2Br \xrightarrow{Hydrolysis} CH_3-CH_2OH (Y)$
$CH_3-CH_2OH \xrightarrow[I_2 \ \text{excess}]{Na_2CO_3} CHI_3 (Z) + HCOONa + NaI + H_2O$
આ આયોડોફોર્મ કસોટી છે,જેમાં ઇથેનોલ બેઝની હાજરીમાં આયોડિન સાથે પ્રક્રિયા કરીને આયોડોફોર્મ $(CHI_3)$ ના પીળા અવક્ષેપ બનાવે છે.

(A) લુકાસ પ્રક્રિયક એ સાંદ્ર $HCl$ માં નિર્જળ $ZnCl_2$ નું દ્રાવણ છે.
આ પ્રક્રિયકનો ઉપયોગ ઓછા આણ્વીય દળ ધરાવતા આલ્કોહોલનું વર્ગીકરણ કરવા માટે થાય છે. આ પ્રક્રિયામાં હાઇડ્રોક્સિલ સમૂહ $(-OH)$ નું ક્લોરાઇડ આયન $(Cl^-)$ દ્વારા વિસ્થાપન થાય છે.
આ પ્રક્રિયા $SN1$ ક્રિયાવિધિ દ્વારા આગળ વધે છે,જ્યાં પ્રક્રિયાનો વેગ કાર્બોકેટાયન મધ્યવર્તીની સ્થિરતા પર આધાર રાખે છે. તૃતીયક આલ્કોહોલ સૌથી ઝડપથી પ્રક્રિયા આપે છે,ત્યારબાદ દ્વિતીયક,જ્યારે પ્રાથમિક આલ્કોહોલ ઓરડાના તાપમાને ખૂબ જ ધીમી પ્રક્રિયા આપે છે અથવા પ્રક્રિયા આપતા નથી.
તેથી,સાચું બંધારણ નિર્જળ $ZnCl_2$ અને સાંદ્ર $HCl$ છે.

(B) પિરિડિનની હાજરીમાં આલ્કોહોલની થાયોનાઇલ ક્લોરાઇડ $(SOCl_2)$ સાથેની પ્રક્રિયા આલ્કાઇલ ક્લોરાઇડ બનાવવા માટેની પ્રમાણભૂત પદ્ધતિ છે.
આ વિશિષ્ટ પ્રક્રિયાને ડાર્ઝન્સ પ્રક્રિયા તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
આ પદ્ધતિને પ્રાધાન્ય આપવામાં આવે છે કારણ કે આ પ્રક્રિયામાં ઉત્પન્ન થતી આડપેદાશો ($SO_2$ અને $HCl$) વાયુ સ્વરૂપે હોવાથી દૂર થઈ જાય છે,જેનાથી શુદ્ધ આલ્કાઇલ ક્લોરાઇડ મળે છે.

(D) પિરિડિનની હાજરીમાં ઇથાઇલ આલ્કોહોલની થાયોનાઇલ ક્લોરાઇડ સાથેની પ્રક્રિયાને ડાર્ઝન્સ પ્રક્રિયા તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
પ્રક્રિયા નીચે મુજબ છે: $C_2H_5OH + SOCl_2 \xrightarrow{\text{Pyridine}} C_2H_5Cl + SO_2 + HCl$.
પ્રક્રિયા દરમિયાન ઉત્પન્ન થતા $HCl$ ને તટસ્થ કરવા માટે પિરિડિનનો ઉપયોગ થાય છે,જે પ્રક્રિયાને પૂર્ણતા તરફ દોરી જાય છે.

(A) આલ્કોહોલ સાથે હાઇડ્રોજન હેલાઇડ $(HX)$ ની સક્રિયતા $H-X$ બંધની મજબૂતી પર આધાર રાખે છે.
જેમ હેલોજન પરમાણુનું કદ $F$ થી $I$ તરફ વધે છે,તેમ $H-X$ બંધની બંધ વિયોજન ઉર્જા ઘટે છે.
તેથી,$H-X$ બંધ તૂટવાની સરળતા $HF < HCl < HBr < HI$ ના ક્રમમાં વધે છે.
આમ,સક્રિયતાનો ઉતરતો ક્રમ $HI > HBr > HCl > HF$ છે.

(A) પ્રક્રિયા $R-OH + HX \to R-X + H_2O$ એ કાર્બોકેટાયન મધ્યવર્તી દ્વારા થાય છે.
બનેલા કાર્બોકેટાયનની સ્થિરતા આલ્કોહોલની પ્રતિક્રિયાત્મકતા નક્કી કરે છે.
કાર્બોકેટાયનની સ્થિરતાનો ક્રમ $3^o > 2^o > 1^o$ છે.
તેથી,$HX$ પ્રત્યે આલ્કોહોલની પ્રતિક્રિયાત્મકતાનો ક્રમ $3^o > 2^o > 1^o$ (તૃતીયક > દ્વિતીયક > પ્રાથમિક) છે.

(A) ઇથાઇલ આલ્કોહોલ $(C_2H_5OH)$ ની $Na_2CO_3$ ની હાજરીમાં $KI$ સાથેની પ્રક્રિયા આયોડોફોર્મ કસોટી છે.
ઇથાઇલ આલ્કોહોલનું એસીટાલ્ડિહાઇડમાં ઓક્સિડેશન થાય છે,જે ત્યારબાદ બેઝની હાજરીમાં આયોડિન સાથે પ્રક્રિયા કરીને આયોડોફોર્મ $(CHI_3)$ બનાવે છે.
$C_2H_5OH + 4I_2 + 6Na_2CO_3 \rightarrow CHI_3 + HCOONa + 5NaI + 5NaHCO_3$.
$CHI_3$ પીળા સ્ફટિકો તરીકે જોવા મળે છે.

(D) $CaOCl_2 + H_2O \to Ca(OH)_2 + Cl_2$
$CH_3-CH(OH)-CH_3 + Cl_2 \to CH_3-CO-CH_3 + 2HCl$
$CH_3-CO-CH_3 + 3Cl_2 \to CCl_3-CO-CH_3 + 3HCl$
$2CCl_3-CO-CH_3 + Ca(OH)_2 \to 2CHCl_3 + (CH_3COO)_2Ca$
ક્લોરોફોર્મ હેલોફોર્મ પ્રક્રિયા દ્વારા પ્રોપેનોલ-$2$ માંથી મેળવી શકાય છે.

(A) લુકાસ પ્રક્રિયક એ સાંદ્ર હાઇડ્રોક્લોરિક એસિડ $(HCl)$ માં નિર્જળ ઝિંક ક્લોરાઇડ $(ZnCl_2)$ નું દ્રાવણ છે.
તેનો ઉપયોગ મુખ્યત્વે પ્રાથમિક,દ્વિતીયક અને તૃતીયક આલ્કોહોલને તેમના આલ્કાઇલ ક્લોરાઇડ બનાવવાની પ્રતિક્રિયાના દરના આધારે અલગ પાડવા માટે થાય છે.

(C) $C_2H_5OH$ (ઇથેનોલ) બ્લીચિંગ પાવડર $(CaOCl_2)$ સાથે હેલોફોર્મ પ્રક્રિયા આપે છે.
$1. CaOCl_2 + H_2O \to Ca(OH)_2 + Cl_2$
$2. CH_3CH_2OH + Cl_2 \to CH_3CHO + 2HCl$
$3. CH_3CHO + 3Cl_2 \to CCl_3CHO + 3HCl$
$4. 2CCl_3CHO + Ca(OH)_2 \to 2CHCl_3 + (HCOO)_2Ca$
આમ,ઇથેનોલ ટ્રાયક્લોરોમિથેન $(CHCl_3)$ ઉત્પન્ન કરે છે.

(A) આયોડોફોર્મ કસોટી એવા સંયોજનો દ્વારા આપવામાં આવે છે જેમાં $CH_3CO-$ સમૂહ અથવા $CH_3CH(OH)-$ સમૂહ હોય છે.
$C_2H_5OH$ (ઇથેનોલ) માં $CH_3CH(OH)-$ સમૂહ હોય છે.
જ્યારે $C_2H_5OH$ ને $I_2$ અને $NaOH$ સાથે ગરમ કરવામાં આવે છે,ત્યારે તે આયોડોફોર્મ પ્રક્રિયા દ્વારા આયોડોફોર્મ $(CHI_3)$ ના પીળા સ્ફટિકો બનાવે છે.
પ્રક્રિયા: $C_2H_5OH + 4I_2 + 6NaOH \rightarrow CHI_3 + HCOONa + 5NaI + 5H_2O$.

(A) $CH_3-CH_2-CH_2-Br$ આલ્કોહોલિક $KOH$ સાથે નિર્જલીકરણ (dehydrohalogenation) પામીને પ્રોપીન $(A)$ બનાવે છે.
ત્યારબાદ પ્રોપીન $HBr$ સાથે માર્કોવનીકોવના નિયમ મુજબ પ્રક્રિયા કરીને $2$-બ્રોમોપ્રોપેન $(B)$ બનાવે છે.
અંતે,$2$-બ્રોમોપ્રોપેન જલીય $KOH$ સાથે ન્યુક્લિયોફિલિક વિસ્થાપન પ્રક્રિયા દ્વારા પ્રોપેન-$2$-ઓલ $(C)$ બનાવે છે.
$CH_3-CH_2-CH_2-Br$ $\xrightarrow{KOH(alc)} CH_3-CH=CH_2 (A)$ $\xrightarrow{HBr} CH_3-CH(Br)-CH_3 (B)$ $\xrightarrow{KOH(aq.)} CH_3-CH(OH)-CH_3 (C)$

(A) ફિનાઈલ મેગ્નેશિયમ બ્રોમાઈડ $(PhMgBr)$ એ ગ્રીગનાર્ડ પ્રક્રિયક છે,જે પ્રબળ બેઈઝ તરીકે વર્તે છે.
$t-$બ્યુટેનોલ $((CH_3)_3COH)$ માં હાઈડ્રોક્સિલ સમૂહ પર એસિડિક પ્રોટોન હોય છે.
જ્યારે તેઓ પ્રક્રિયા કરે છે,ત્યારે ગ્રીગનાર્ડ પ્રક્રિયક આલ્કોહોલમાંથી એસિડિક પ્રોટોન મેળવીને આલ્કેન બનાવે છે.
પ્રક્રિયા આ મુજબ છે: $(CH_3)_3COH + PhMgBr \to PhH + (CH_3)_3COMgBr$.
આમ,બનતી નીપજ બેન્ઝીન $(PhH)$ છે.

(B) But$-2-$ol નું બંધારણ $CH_3-CH(OH)-CH_2-CH_3$ છે.
આ અણુમાં,હાઈડ્રોક્સિલ સમૂહ $(-OH)$ એવા કાર્બન પરમાણુ સાથે જોડાયેલ છે જે અન્ય બે કાર્બન પરમાણુઓ સાથે જોડાયેલ છે.
તેથી,તે દ્વિતીયક $(2^{\circ})$ આલ્કોહોલ છે.

(C) $pent-3-ol$ નું બંધારણ $CH_3-CH_2-CH(OH)-CH_2-CH_3$ છે.
આ અણુમાં,હાઇડ્રોક્સિલ સમૂહ $(-OH)$ એવા કાર્બન પરમાણુ સાથે જોડાયેલ છે જે અન્ય બે કાર્બન પરમાણુઓ સાથે જોડાયેલ છે.
તેથી,તે દ્વિતીયક આલ્કોહોલ છે.

(B) ગ્લિસરીન (ગ્લિસરોલ) નું બંધારણીય સૂત્ર $CH_2(OH)-CH(OH)-CH_2(OH)$ છે.
આ બંધારણમાં,બે છેડાના $-OH$ સમૂહો પ્રાથમિક કાર્બન સાથે જોડાયેલા છે અને વચ્ચેનો $-OH$ સમૂહ દ્વિતીયક કાર્બન સાથે જોડાયેલો છે.
તેથી,તેમાં બે પ્રાથમિક અને એક દ્વિતીયક $-OH$ સમૂહો હોય છે.

(C) તૃતીયક આલ્કોહોલમાં,હાઇડ્રોક્સિલ સમૂહ $(-OH)$ તૃતીયક કાર્બન પરમાણુ (ત્રણ અન્ય કાર્બન પરમાણુઓ સાથે જોડાયેલ કાર્બન પરમાણુ) સાથે જોડાયેલ હોય છે.
$CH_3-C(CH_3)(OH)-CH_3$ ($2$-મિથાઈલપ્રોપેન-$2$-ઓલ) માં,$-OH$ સમૂહ ધરાવતો કાર્બન પરમાણુ ત્રણ મિથાઈલ સમૂહો સાથે જોડાયેલ છે,જે તેને તૃતીયક આલ્કોહોલ બનાવે છે.

(B) પ્રાથમિક આલ્કોહોલ એ છે જેમાં $-OH$ સમૂહ પ્રાથમિક કાર્બન પરમાણુ (માત્ર એક અન્ય કાર્બન પરમાણુ સાથે જોડાયેલ કાર્બન) સાથે જોડાયેલ હોય છે.
$1$. બ્યુટેન-$1$-ઓલ $(CH_3CH_2CH_2CH_2OH)$: $-OH$ સમૂહ છેડાના કાર્બન સાથે જોડાયેલ છે,જે માત્ર એક અન્ય કાર્બન સાથે જોડાયેલ છે. તેથી,તે પ્રાથમિક આલ્કોહોલ છે.
$2$. બ્યુટેન-$2$-ઓલ $(CH_3CH(OH)CH_2CH_3)$: $-OH$ સમૂહ બે અન્ય કાર્બન સાથે જોડાયેલ કાર્બન સાથે જોડાયેલ છે. તેથી,તે દ્વિતીયક આલ્કોહોલ છે.
$3$. પ્રોપેન-$2$-ઓલ (આઈસોપ્રોપાઈલ આલ્કોહોલ) $(CH_3CH(OH)CH_3)$: $-OH$ સમૂહ બે અન્ય કાર્બન સાથે જોડાયેલ કાર્બન સાથે જોડાયેલ છે. તેથી,તે દ્વિતીયક આલ્કોહોલ છે.
આમ,બ્યુટેન-$1$-ઓલ એ પ્રાથમિક આલ્કોહોલ છે.

(B) સાયક્લોહેક્ઝેનોલ એ દ્વિતીયક આલ્કોહોલ છે કારણ કે $-OH$ સમૂહ સાયક્લોહેક્ઝેન વલયમાં $2^o$ કાર્બન પરમાણુ સાથે જોડાયેલ છે.

(B) $5-10 \%$ મિથેનોલ અને બાકીનું ઇથેનોલ ધરાવતા મિશ્રણને મિથાઈલેટેડ સ્પિરિટ કહેવામાં આવે છે.
તેને ડિનેચર્ડ આલ્કોહોલ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે કારણ કે તે પીવા માટે અયોગ્ય છે.