Properties Questions in Gujarati

(D) આલ્ડિહાઇડ અને કીટોનનું ઉત્કલનબિંદુ આણ્વીય દળ અને આંતરઆણ્વીય આકર્ષણ બળોની પ્રબળતા પર આધાર રાખે છે.
જેમ કાર્બન શૃંખલાની લંબાઈ વધે છે,તેમ આણ્વીય દળ વધે છે,જેના પરિણામે વાન ડર વાલ્સ આકર્ષણ બળોની તીવ્રતામાં વધારો થાય છે.
આપેલા વિકલ્પોમાં,$Hexanal$ $(C_6H_{12}O)$ ની કાર્બન શૃંખલા સૌથી લાંબી છે અને તેનું આણ્વીય દળ $Propanal$ $(C_3H_6O)$,$Ethanal$ $(C_2H_4O)$ અને $Pentanal$ $(C_5H_{10}O)$ કરતા વધારે છે.
તેથી,$Hexanal$ નું ઉત્કલનબિંદુ સૌથી વધુ છે.

(C) આલ્ડિહાઈડ અને કીટોનનું ઉત્કલનબિંદુ આણ્વીય દળ અને આંતરઆણ્વીય આકર્ષણ બળોની પ્રબળતા પર આધાર રાખે છે.
જેમ આણ્વીય દળ વધે છે,તેમ વાન ડર વાલ્સ બળોનું મૂલ્ય વધે છે,જેના પરિણામે ઉત્કલનબિંદુ ઊંચું જાય છે.
આપેલા વિકલ્પોમાં,$Methanal$ $(HCHO)$ નું આણ્વીય દળ સૌથી ઓછું $(30 \ g/mol)$ છે.
તેથી,$Methanal$ નું ઉત્કલનબિંદુ સૌથી ઓછું છે.

(A) વર્ણવેલ પ્રક્રિયા $Wolff-Kishner$ રિડક્શન છે.
આ પ્રક્રિયામાં,આલ્ડિહાઇડ અથવા કીટોનને સૌપ્રથમ હાઇડ્રેઝોન મધ્યવર્તી બનાવવા માટે હાઇડ્રેઝિન $(NH_2NH_2)$ સાથે પ્રક્રિયા કરવામાં આવે છે.
ત્યારબાદ,આ હાઇડ્રેઝોનને ઇથિલિન ગ્લાયકોલ જેવા ઊંચા ઉત્કલનબિંદુ ધરાવતા દ્રાવકમાં સોડિયમ હાઇડ્રોક્સાઇડ $(NaOH)$ જેવા પ્રબળ બેઝ સાથે ગરમ કરવાથી કાર્બોનિલ સમૂહ $(>C=O)$ નું મિથિલીન સમૂહ $(>CH_2)$ માં રિડક્શન થાય છે અને નાઇટ્રોજન વાયુ $(N_2)$ મુક્ત થાય છે.

(C) આપેલ પ્રક્રિયા એ ફોર્માલ્ડિહાઈડ $(HCHO)$ અને બેન્ઝાલ્ડિહાઈડ $(C_6H_5CHO)$ વચ્ચેની સાંદ્ર $NaOH$ ની હાજરીમાં થતી $Cross-Cannizzaro$ પ્રક્રિયા છે.
$Cross-Cannizzaro$ પ્રક્રિયામાં,વધુ સક્રિય આલ્ડિહાઈડ (ફોર્માલ્ડિહાઈડ) નું ઓક્સિડેશન થઈને કાર્બોક્સિલિક એસિડનો ક્ષાર બને છે,જ્યારે ઓછો સક્રિય આલ્ડિહાઈડ (બેન્ઝાલ્ડિહાઈડ) નું રિડક્શન થઈને આલ્કોહોલ બને છે.
$1$. ફોર્માલ્ડિહાઈડ $(HCHO)$ ન્યુક્લિયોફિલિક હુમલા માટે વધુ સક્રિય છે,તેથી તેનું ઓક્સિડેશન થઈને સોડિયમ ફોર્મેટ $(HCOONa)$ બને છે,જે એસિડિફિકેશન $(H_3O^+)$ પછી મિથેનોઈક એસિડ $(HCOOH)$ આપે છે.
$2$. બેન્ઝાલ્ડિહાઈડ $(C_6H_5CHO)$ નું રિડક્શન થઈને ફિનાઈલમિથેનોલ $(C_6H_5CH_2OH)$ બને છે.
તેથી,નીપજો મિથેનોઈક એસિડ અને ફિનાઈલમિથેનોલ છે.

(C) નાઈટ્રાઈલનું ડાયઆઈસોબ્યુટાઇલ એલ્યુમિનિયમ હાઇડ્રાઇડ $(DIBAL-H)$ સાથે રિડક્શન અને ત્યારબાદ એસિડ જળવિભાજન એ આલ્ડિહાઇડ બનાવવાની પ્રમાણિત પદ્ધતિ છે.
$DIBAL-H$ નાઈટ્રાઈલ સમૂહ $(-CN)$ નું પસંદગીયુક્ત રિડક્શન કરીને ઇમાઈન મધ્યવર્તી બનાવે છે,જેનું જળવિભાજન કરવાથી અનુરૂપ આલ્ડિહાઇડ મળે છે.
$Hex-3-enenitrile$ $(CH_3CH_2CH=CHCH_2CN)$ ના કિસ્સામાં,નાઈટ્રાઈલ સમૂહનું આલ્ડિહાઇડ સમૂહ $(-CHO)$ માં રિડક્શન થાય છે,જ્યારે કાર્બન-કાર્બન દ્વિબંધ $(C=C)$ અપરિવર્તિત રહે છે.
તેથી,મળતી નીપજ $Hex-3-enal$ $(CH_3CH_2CH=CHCH_2CHO)$ છે.

(D) આલ્ડિહાઇડ અને કીટોનનું ઉત્કલનબિંદુ આણ્વીય દળમાં વધારા સાથે વધે છે,કારણ કે આંતરઆણ્વીય વાન્ડર વાલ્સ આકર્ષણ બળોનું પ્રમાણ વધે છે.
આપેલા વિકલ્પોમાં,$Hexanal$ $(C_6H_{12}O)$ નું આણ્વીય દળ $Ethanal$ $(C_2H_4O)$,$Propanal$ $(C_3H_6O)$ અને $Pentanal$ $(C_5H_{10}O)$ ની સરખામણીમાં સૌથી વધુ છે.
તેથી,$Hexanal$ નું ઉત્કલનબિંદુ સૌથી વધુ છે.

(C) ઝિંક-એમલગમ $(Zn-Hg)$ અને સાંદ્ર હાઇડ્રોક્લોરિક એસિડ $(HCl)$ નો ઉપયોગ કરીને આલ્ડિહાઇડ અને કીટોનના કાર્બોનિલ સમૂહ $(>C=O)$ નું મિથિલીન સમૂહ $(-CH_2-)$ માં રિડક્શન કરવાની પ્રક્રિયાને $Clemmensen \ reduction$ (ક્લેમેન્સન રિડક્શન) કહેવામાં આવે છે.
સામાન્ય પ્રક્રિયા: $R-CO-R' + 4[H] \xrightarrow{Zn-Hg/HCl} R-CH_2-R' + H_2O$.

(C) આપેલ પ્રક્રિયા શ્રેણી એ વુલ્ફ-કિશનર રિડક્શન છે.
પગલું $1$: Ethylphenyl ketone હાઇડ્રેઝિન $(H_2N-NH_2)$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને હાઇડ્રેઝોન $(A)$ બનાવે છે.
પગલું $2$: હાઇડ્રેઝોન $(A)$ ઇથિલિન ગ્લાયકોલ $(HO(CH_2)_2OH)$ અને ગરમીની હાજરીમાં પ્રબળ બેઇઝ $(KOH)$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને રિડક્શન પામે છે,જે કાર્બોનિલ ગ્રુપ $(C=O)$ ને મિથિલીન ગ્રુપ $(-CH_2-)$ માં રૂપાંતરિત કરે છે.
શરૂઆતનું પદાર્થ: $C_6H_5-CO-C_2H_5$ (Propiophenone અથવા Ethylphenyl ketone).
નીપજ $B$: $C_6H_5-CH_2-C_2H_5$,જે $n-$propylbenzene છે.

(D) આ પ્રક્રિયા શ્રેણી પ્રોપેનોનનું આલ્ડોલ સંઘનન દર્શાવે છે.
પગલું $1$: પ્રોપેનોનના બે અણુઓ $Ba(OH)_2$ જેવા બેઝની હાજરીમાં પ્રક્રિયા કરીને $\beta-$હાઇડ્રોક્સી કીટોન બનાવે છે,જે $4-$હાઇડ્રોક્સી$-4-$મિથાઈલપેન્ટેન$-2-$ઓન $(A)$ છે.
પગલું $2$: ગરમ કરવા પર,$\beta-$હાઇડ્રોક્સી કીટોન નિર્જલીકરણ (પાણીનો અણુ દૂર થવો) પામીને $\alpha,\beta-$અસંતૃપ્ત કીટોન બનાવે છે.
$4-$હાઇડ્રોક્સી$-4-$મિથાઈલપેન્ટેન$-2-$ઓન $\xrightarrow{\Delta, -H_2O} 4-$મિથાઈલપેન્ટ$-3-$ઈન$-2-$ઓન $(B)$.
આમ,નીપજ $B$ એ $4-$મિથાઈલપેન્ટ$-3-$ઈન$-2-$ઓન છે.

(C) એસીટાલ્ડિહાઈડ $(CH_3CHO)$ નું એસીટાલ્ડિહાઈડ સાયનોહાઈડ્રિનમાં રૂપાંતર એ આલ્ડિહાઈડના કાર્બોનિલ સમૂહમાં હાઈડ્રોજન સાયનાઈડ $(HCN)$ ના ન્યુક્લિયોફિલિક ઉમેરણ દ્વારા થાય છે.
પ્રક્રિયા નીચે મુજબ છે:
$CH_3CHO + HCN \rightarrow CH_3CH(OH)CN$
આમ,આ રૂપાંતરણ માટે $HCN$ પ્રક્રિયકનો ઉપયોગ થાય છે.

(A) આલ્ડિહાઈડમાંથી આલ્ડોલ બનવાની પ્રક્રિયાને આલ્ડોલ સંઘનન પ્રક્રિયા તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
આ પ્રક્રિયામાં,ઓછામાં ઓછા એક $\alpha$-હાઈડ્રોજન પરમાણુ ધરાવતા આલ્ડિહાઈડ અથવા કીટોનના બે અણુઓ મંદ આલ્કલીની હાજરીમાં પ્રક્રિયા કરીને $\beta$-હાઈડ્રોક્સી આલ્ડિહાઈડ (આલ્ડોલ) અથવા $\beta$-હાઈડ્રોક્સી કીટોન (કીટોલ) બનાવે છે.
આ પ્રક્રિયામાં બે અણુઓનું જોડાણ અને પાણીના અણુનું દૂર થવું (પછીના તબક્કામાં) સામેલ હોવાથી,તેને સંઘનન પ્રક્રિયા તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.

(C) આપેલ પ્રક્રિયા વુલ્ફ-કિશનર રિડક્શન છે.
પ્રથમ તબક્કામાં,ઈથાઈલ ફિનાઈલ કીટોન $(C_6H_5-CO-CH_2CH_3)$ હાઈડ્રેઝીન $(H_2N-NH_2)$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને હાઈડ્રેઝોન $(A)$ બનાવે છે.
બીજા તબક્કામાં,હાઈડ્રેઝોનને પ્રબળ બેઈઝ $(KOH)$ અને ઈથિલીન ગ્લાયકોલ $(HO-(CH_2)_2-OH)$ જેવા ઉચ્ચ ઉત્કલનબિંદુ ધરાવતા દ્રાવકની હાજરીમાં ગરમ $(\Delta)$ કરવામાં આવે છે.
આ પ્રક્રિયા કાર્બોનિલ સમૂહ $(C=O)$ નું મિથિલીન સમૂહ $(CH_2)$ માં રિડક્શન કરે છે.
આમ,ઈથાઈલ ફિનાઈલ કીટોન $(C_6H_5-CO-CH_2CH_3)$ નું રિડક્શન થઈને $n$-પ્રોપાઈલ બેન્ઝીન $(C_6H_5-CH_2-CH_2CH_3)$ મળે છે.

(D) $Ba(OH)_2$ ની હાજરીમાં પ્રોપેનોનના $2$ અણુઓની પ્રક્રિયા એ આલ્ડોલ સંઘનન પ્રક્રિયા છે.
પગલું $1$: પ્રોપેનોનના બે અણુઓ આલ્ડોલ સંઘનન પામીને $4-$હાઇડ્રોક્સી$-4-$મિથાઈલપેન્ટેન$-2-$ઓન (નીપજ $A$) બનાવે છે.
$2 CH_3COCH_3 \xrightarrow{Ba(OH)_2} (CH_3)_2C(OH)CH_2COCH_3$ (નીપજ $A$)
પગલું $2$: ગરમ કરવાથી $(\Delta)$ અને નિર્જલીકરણ $(-H_2O)$ દ્વારા,નીપજ $A$ પાણીનો એક અણુ ગુમાવીને $\alpha, \beta-$અસંતૃપ્ત કીટોન બનાવે છે,જે $4-$મિથાઈલપેન્ટ$-3-$ઈન$-2-$ઓન (નીપજ $B$) છે.
$(CH_3)_2C(OH)CH_2COCH_3 \xrightarrow{\Delta, -H_2O} (CH_3)_2C=CHCOCH_3$ (નીપજ $B$)
આમ,સાચી નીપજ $B$ એ $4-$મિથાઈલપેન્ટ$-3-$ઈન$-2-$ઓન છે.

(C) આ પ્રક્રિયા એ આલ્ડોલ સંઘનન અને ત્યારબાદ નિર્જલીકરણ છે.
પગલું $1$: એસીટાલ્ડિહાઈડના બે અણુઓ $(CH_3CHO)$ મંદ $NaOH$ ની હાજરીમાં પ્રક્રિયા કરીને $3-$હાઈડ્રોક્સીબ્યુટેનાલ $(A)$ બનાવે છે,જે $CH_3CH(OH)CH_2CHO$ છે.
પગલું $2$: એસિડ અથવા બેઝ સાથે ગરમ કરવા પર,$3-$હાઈડ્રોક્સીબ્યુટેનાલ નિર્જલીકરણ ($H_2O$ દૂર થવું) પામીને $\alpha,\beta-$અસંતૃપ્ત આલ્ડિહાઈડ બનાવે છે,જે બ્યુટ$-2-$ઈનાલ $(CH_3CH=CHCHO)$ છે,જેને ક્રોટોનાલ્ડિહાઈડ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે.
તેથી,નીપજ '$B$' એ બ્યુટ$-2-$ઈનાલ છે.

(A) આલ્ડિહાઇડની ન્યુક્લિયોફિલિક એડિશન પ્રતિક્રિયા પ્રત્યેની સક્રિયતા મુખ્યત્વે બે પરિબળો પર આધાર રાખે છે: અવકાશી અવરોધ (steric hindrance) અને ઇલેક્ટ્રોનિક અસરો.
$1$. અવકાશી અવરોધ: કાર્બોનિલ કાર્બન સાથે જોડાયેલા આલ્કાઈલ જૂથનું કદ વધતા ન્યુક્લિયોફાઇલનો હુમલો મુશ્કેલ બને છે.
$2$. ઇલેક્ટ્રોનિક અસરો: ઇલેક્ટ્રોન-ડોનેટિંગ જૂથો ($+I$ અથવા $+M$ અસર) કાર્બોનિલ કાર્બનની ઇલેક્ટ્રોફિલીસીટી ઘટાડે છે,જેથી સક્રિયતા ઘટે છે.
$C_6H_5CHO$ (બેન્ઝાલ્ડિહાઇડ) માં,ફિનાઈલ જૂથ મોટું છે (વધારે અવકાશી અવરોધ) અને તે $+M$ અસર (રેઝોનન્સ) પણ દર્શાવે છે,જે કાર્બોનિલ કાર્બનને સ્થિર કરે છે અને તેની ઇલેક્ટ્રોફિલીસીટી ઘટાડે છે.
તેથી,સક્રિયતાનો ઘટતો ક્રમ: $HCHO > CH_3CHO > CH_3CH_2CH_2CHO > C_6H_5CHO$ છે.
આમ,$C_6H_5CHO$ સૌથી ઓછું સક્રિય છે.

(B) આલ્ડોલ સંઘનન માટે કાર્બોનિલ સંયોજનમાં ઓછામાં ઓછો એક $\alpha$-હાઈડ્રોજન પરમાણુ હોવો જરૂરી છે.
$1$. એસીટોન $(CH_3COCH_3)$ માં $6$ $\alpha$-હાઈડ્રોજન છે.
$2$. બેન્ઝોફિનોન $(C_6H_5COC_6H_5)$ માં કાર્બોનિલ કાર્બન સાથે જોડાયેલ કોઈ $\alpha$-હાઈડ્રોજન પરમાણુ નથી.
$3$. એસીટાલ્ડિહાઈડ $(CH_3CHO)$ માં $3$ $\alpha$-હાઈડ્રોજન છે.
$4$. એસીટોફિનોન $(C_6H_5COCH_3)$ માં $3$ $\alpha$-હાઈડ્રોજન છે.
તેથી,બેન્ઝોફિનોન આલ્ડોલ સંઘનન પ્રક્રિયા આપતું નથી.

(D) ગ્રીગનાર્ડ પ્રક્રિયક $(CH_3MgBr)$ ની કાર્બોનિલ સંયોજન સાથેની પ્રક્રિયા અને ત્યારબાદ એસિડ જળવિભાજન $(H_3O^{+})$ આલ્કોહોલ આપે છે.
આપેલ પ્રક્રિયામાં,નીપજ tert-બ્યુટાઈલ આલ્કોહોલ છે,જે $(CH_3)_3C-OH$ છે.
ગ્રીગનાર્ડ પ્રક્રિયક એક મિથાઈલ સમૂહ $(CH_3)$ આપે છે,તેથી કાર્બોનિલ સંયોજન $A$ એ બાકીનું ત્રણ-કાર્બન માળખું કાર્બોનિલ સમૂહ સાથે આપવું જોઈએ.
એસીટોન $(CH_3COCH_3)$ એ $CH_3MgBr$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને મધ્યવર્તી સંકીર્ણ બનાવે છે,જેનું જળવિભાજન tert-બ્યુટાઈલ આલ્કોહોલ આપે છે.
પ્રક્રિયા: $CH_3COCH_3 + CH_3MgBr$ $\rightarrow (CH_3)_3C-OMgBr$ $\xrightarrow{H_3O^{+}} (CH_3)_3C-OH + Mg(OH)Br$.
તેથી,$A$ એ એસીટોન છે.

(B) $HCN$ ઉમેરણ જેવી ન્યુક્લિયોફિલિક ઉમેરણ પ્રતિક્રિયાઓ પ્રત્યે કાર્બોનિલ સંયોજનોની પ્રતિક્રિયાશીલતા બે પરિબળો પર આધાર રાખે છે: અવકાશી અવરોધ (steric hindrance) અને ઇલેક્ટ્રોનિક અસરો.
$1$. અવકાશી અવરોધ: કાર્બોનિલ કાર્બન પર નાના જૂથો ન્યુક્લિયોફાઇલ $(CN^-)$ ના હુમલાને સરળ બનાવે છે.
$2$. ઇલેક્ટ્રોનિક અસરો: ઇલેક્ટ્રોન-ખેંચતા જૂથો કાર્બોનિલ કાર્બનની ઇલેક્ટ્રોફિલીસીટી વધારે છે.
આપેલા વિકલ્પોમાંથી,$HCHO$ (ફોર્માલ્ડિહાઇડ) માં કાર્બોનિલ કાર્બન સાથે જોડાયેલા સૌથી નાના હાઇડ્રોજન પરમાણુઓ છે,જેના પરિણામે સૌથી ઓછો અવકાશી અવરોધ જોવા મળે છે.
તેથી,$HCHO$ એ $HCN$ પ્રત્યે સૌથી વધુ પ્રતિક્રિયાશીલ છે.

(A) ક્લેમેન્સન રિડક્શન એ એક રાસાયણિક પ્રક્રિયા છે જેમાં આલ્ડિહાઇડ અથવા કીટોનનું ઝિંક એમાલગમ $(Zn-Hg)$ અને સાંદ્ર હાઇડ્રોક્લોરિક એસિડ $(HCl)$ નો ઉપયોગ કરીને આલ્કેનમાં રિડક્શન કરવામાં આવે છે.
વિકલ્પ $A$ એ ક્લેમેન્સન રિડક્શન માટેની સામાન્ય પ્રક્રિયા દર્શાવે છે: $>C=O + 4[H] \xrightarrow{Zn-Hg / \text{conc. } HCl / \Delta} >CH_2 + H_2O$.
વિકલ્પ $B$ એ રોઝનમન્ડ રિડક્શન છે.
વિકલ્પ $C$ એ વુલ્ફ-કિશનર રિડક્શન છે.
વિકલ્પ $D$ એ સ્ટીફન રિડક્શન છે.

(D) આપેલ પ્રક્રિયા $Clemmensen$ રિડક્શન છે,જે કાર્બોનિલ સમૂહ $(C=O)$ નું મિથાઈલીન સમૂહ $(CH_2)$ માં રિડક્શન કરે છે.
$C_6H_5COCH_3 + 4[H] \xrightarrow[Zn-Hg / \text{conc. } HCl] C_6H_5CH_2CH_3 + H_2O$.
નીપજ $X$ એ $C_6H_5CH_2CH_3$ છે,જે ઈથાઈલબેન્ઝીન છે.

(B) ન્યુક્લિયોફિલિક યોગશીલ પ્રક્રિયાનો દર કાર્બોનિલ કાર્બન પરના અવકાશી અવરોધ (steric hindrance) ના વ્યસ્ત પ્રમાણમાં હોય છે.
$HCHO > CH_3CHO > CH_3COCH_3 > C_2H_5COC_2H_5$
ફોર્માલ્ડિહાઇડમાં સૌથી ઓછો અવકાશી અવરોધ અને કાર્બોનિલ કાર્બનની સૌથી વધુ ઇલેક્ટ્રોફિલીસીટી હોય છે,જે તેને $HCN$ ની ન્યુક્લિયોફિલિક યોગશીલ પ્રક્રિયા માટે સૌથી વધુ સક્રિય બનાવે છે.

(B) આલ્ડિહાઇડ અથવા કીટોનની ફિનાઇલહાઇડ્રાઝિન $(C_6H_5-NH-NH_2)$ સાથેની પ્રક્રિયામાં કાર્બોનિલ કાર્બન પર એમાઇન સમૂહનું ન્યુક્લિયોફિલિક યોગશીલ થાય છે અને ત્યારબાદ પાણીના અણુનું દૂર થવું (ઘનીકરણ) થાય છે.
આ પ્રક્રિયાના પરિણામે ફિનાઇલહાઇડ્રાઝોન બને છે.
સામાન્ય પ્રક્રિયા નીચે મુજબ છે:
$R_2C=O + H_2N-NH-C_6H_5 \rightarrow R_2C=N-NH-C_6H_5 + H_2O$
આમ,બનતી નીપજ ફિનાઇલહાઇડ્રાઝોન છે.

(A) એસીટાલ્ડિહાઈડ $(CH_{3}CHO)$ અને ફોર્માલ્ડિહાઈડ $(HCHO)$ વચ્ચેની ક્રોસ્ડ આલ્ડોલ કન્ડેન્સેશન પ્રક્રિયામાં,બેઝ $(OH^{-})$ એસીટાલ્ડિહાઈડના અણુમાંથી એક $\alpha$-હાઈડ્રોજન પરમાણુ દૂર કરે છે કારણ કે કાર્બોનિલ ગ્રુપની ઇલેક્ટ્રોન-આકર્ષક અસરને કારણે $\alpha$-હાઈડ્રોજન એસિડિક હોય છે.
આ પ્રક્રિયાના પરિણામે એનોલેટ આયન (કાર્બેનાયન) મધ્યવર્તી બને છે,જેને $: \overline{C}H_{2}CHO$ તરીકે દર્શાવવામાં આવે છે.

(B) હેલોફોર્મ પ્રક્રિયા એવા સંયોજનો દ્વારા આપવામાં આવે છે જેમાં $CH_3CO-$ જૂથ (મિથાઈલ કીટોન) અથવા $CH_3CH(OH)-$ જૂથ (દ્વિતીયક આલ્કોહોલ) હોય છે.
ઈથેનાલ $(CH_3CHO)$ માં $CH_3CO-$ જૂથ હોય છે.
પ્રોપેનોન $(CH_3COCH_3)$ અને બ્યુટેનોન $(CH_3COCH_2CH_3)$ એ મિથાઈલ કીટોન છે.
પ્રોપેનાલ $(CH_3CH_2CHO)$ માં $CH_3CO-$ જૂથ હોતું નથી,કારણ કે મિથાઈલ જૂથ મિથાઈલીન જૂથ સાથે જોડાયેલું છે,કાર્બોનિલ કાર્બન સાથે નહીં.
તેથી,પ્રોપેનાલ હેલોફોર્મ પ્રક્રિયા આપતું નથી.

(B) ટોલેન્સ પ્રક્રિયક,જે એમોનિયામય સિલ્વર નાઈટ્રેટનું દ્રાવણ છે,તે આલ્ડિહાઇડનું અનુરૂપ કાર્બોક્સિલેટ આયનમાં ઓક્સિડેશન કરે છે. આ પ્રક્રિયા દરમિયાન,$Ag^+$ આયનોનું રિડક્શન થઈને ધાતુમય સિલ્વર બને છે,જે કસનળીની અંદરની દીવાલ પર સિલ્વર મિરર અથવા રાખોડી-કાળા અવક્ષેપ તરીકે જમા થાય છે.

(A) $LiAlH_4$ એ એક પસંદગીયુક્ત રિડક્શનકર્તા છે જે આલ્ડિહાઇડ સમૂહનું પ્રાથમિક આલ્કોહોલમાં રિડક્શન કરે છે જ્યારે કાર્બન-કાર્બન દ્વિબંધને અસર કરતું નથી.
તેથી,$CH_3-CH=CH-CH_2-CHO$ ની $(i) LiAlH_4$ અને ત્યારબાદ $(ii) H_3O^{+}$ સાથેની પ્રક્રિયાથી $CH_3-CH=CH-CH_2-CH_2-OH$ મળે છે.

(C) જ્યારે આલ્ડિહાઇડના આલ્કોહોલિક દ્રાવણમાં શિફ્ટ પ્રક્રિયક (Schiff's reagent) ના થોડા ટીપાં ઉમેરવામાં આવે છે,ત્યારે ગુલાબી,લાલ અથવા મેજેન્ટા રંગ જોવા મળે છે.

(A) સાંદ્ર $NaOH$ ની હાજરીમાં મિથેનાલ $(HCHO)$ અને બેન્ઝાલ્ડિહાઈડ $(C_6H_5CHO)$ વચ્ચેની પ્રક્રિયા એ ક્રોસ-કેનિઝારો પ્રક્રિયા છે.
આ પ્રક્રિયામાં,વધુ સક્રિય આલ્ડિહાઈડ (મિથેનાલ) નું ઓક્સિડેશન થઈને કાર્બોક્સિલિક એસિડનો ક્ષાર (સોડિયમ મિથેનોએટ) બને છે,જેનું એસિડિકરણ $(H_3O^+)$ કરવાથી મિથેનોઈક એસિડ $(HCOOH)$ મળે છે.
ઓછા સક્રિય આલ્ડિહાઈડ (બેન્ઝાલ્ડિહાઈડ) નું રિડક્શન થઈને અનુરૂપ આલ્કોહોલ,ફિનાઈલ મિથેનોલ $(C_6H_5CH_2OH)$ બને છે.

(D) ફોર્માલ્ડિહાઇડ $(HCHO)$ પરિસ્થિતિઓના આધારે વિવિધ ઉત્પાદનો બનાવવા માટે પોલિમરાઇઝેશન પ્રક્રિયા અનુભવે છે.
$1$. પેરાફોર્માલ્ડિહાઇડ એ $HO(CH_2O)_n H$ સૂત્ર ધરાવતું ફોર્માલ્ડિહાઇડનું રેખીય પોલિમર છે.
$2$. ટ્રાયોક્સેન $(C_3H_6O_3)$ એ ફોર્માલ્ડિહાઇડનું ચક્રીય ટ્રાયમર છે,જે ઓરડાના તાપમાને ઘન હોય છે.
$3$. પેરાલ્ડિહાઇડ એ એસીટાલ્ડિહાઇડનું ચક્રીય ટ્રાયમર છે,ફોર્માલ્ડિહાઇડનું નહીં.
તેથી,સાચો જવાબ ટ્રાયોક્સેન છે.

(B) મિથેનાલ $(HCHO)$ એમોનિયા $(NH_3)$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને યુરોટ્રોપિન (હેક્ઝામિથિલીનટેટ્રાએમાઈન) બનાવે છે.
રાસાયણિક પ્રક્રિયા નીચે મુજબ છે:
$6HCHO + 4NH_3 \rightarrow (CH_2)_6N_4 + 6H_2O$

(B) પેન્ટેન-$3$-ઓન સોડિયમ હાઈપોઆયોડાઈટ સાથે પ્રક્રિયા કરવાથી પીળો ઘન પદાર્થ આપતું નથી કારણ કે આ પ્રક્રિયા ફક્ત મિથાઈલ કીટોન્સ દ્વારા જ આપવામાં આવે છે.
જે કીટોન્સમાં કાર્બોનિલ કાર્બન પરમાણુ સાથે ઓછામાં ઓછું એક મિથાઈલ જૂથ જોડાયેલું હોય (એટલે કે $CH_3-CO-$ જૂથ),તે સોડિયમ હાઈપોઆયોડાઈટ દ્વારા ઓક્સિડેશન પામીને આયોડોફોર્મ $(CHI_3)$ બનાવે છે,જે પીળો ઘન પદાર્થ છે.
આ પ્રક્રિયાને આયોડોફોર્મ પ્રક્રિયા કહેવામાં આવે છે.
પેન્ટેન-$3$-ઓન $(CH_3CH_2COCH_2CH_3)$ માં કાર્બોનિલ કાર્બન સાથે મિથાઈલ જૂથ જોડાયેલું ન હોવાથી,તે આયોડોફોર્મ પ્રક્રિયા આપતું નથી.

(C) શિફનો પ્રક્રિયક એ આલ્ડિહાઈડની હાજરી ચકાસવા માટે વપરાતી વિશિષ્ટ કસોટી છે.
આલ્ડિહાઈડ શિફના પ્રક્રિયક સાથે પ્રક્રિયા કરીને લાક્ષણિક ગુલાબી કે મેજેન્ટા રંગ આપે છે.
આપેલા વિકલ્પોમાંથી,$Propanal$ $(CH_3CH_2CHO)$ એ આલ્ડિહાઈડ છે.
પ્રોપેનોલ એ આલ્કોહોલ છે,પ્રોપેનોન એ કીટોન છે અને પ્રોપેનોઈક એસિડ એ કાર્બોક્સિલિક એસિડ છે; આમાંથી કોઈ પણ શિફના પ્રક્રિયક સાથે પ્રક્રિયા કરીને ગુલાબી રંગ આપતું નથી.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(B) હેલોફોર્મ પ્રતિક્રિયા એવા સંયોજનો દ્વારા આપવામાં આવે છે જેમાં $CH_3CO-$ જૂથ હોય અથવા જે સંયોજનો આ જૂથમાં ઓક્સિડાઈઝ થઈ શકે (જેમ કે $CH_3CH(OH)-$ જૂથ).
$1$. ઈથેનાલ $(CH_3CHO)$ માં $CH_3CO-$ જૂથ હોય છે અને તે હકારાત્મક હેલોફોર્મ કસોટી આપે છે.
$2$. પ્રોપેનાલ $(CH_3CH_2CHO)$ માં $CH_3CO-$ જૂથ હોતું નથી અને તે તેમાં ઓક્સિડાઈઝ થઈ શકતું નથી,તેથી તે હકારાત્મક હેલોફોર્મ કસોટી આપતું નથી.
$3$. પ્રોપેનોન $(CH_3COCH_3)$ માં $CH_3CO-$ જૂથ હોય છે અને તે હકારાત્મક હેલોફોર્મ કસોટી આપે છે.
$4$. બ્યુટેનોન $(CH_3COCH_2CH_3)$ માં $CH_3CO-$ જૂથ હોય છે અને તે હકારાત્મક હેલોફોર્મ કસોટી આપે છે.
તેથી,પ્રોપેનાલ હેલોફોર્મ પ્રતિક્રિયા દર્શાવતું નથી.

(B) સિલ્વર મિરર કસોટી એ આલ્ડિહાઇડની લાક્ષણિક પ્રતિક્રિયા છે.
એમોનિયેકલ સિલ્વર નાઈટ્રેટને ટોલેન્સ પ્રક્રિયક તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
$CH_3CHO + 2[Ag(NH_3)_2]^+ + 3OH^- \rightarrow CH_3COO^- + 2Ag(s) + 4NH_3 + 2H_2O$.
ઇથેનાલ $(CH_3CHO)$ એક આલ્ડિહાઇડ છે અને તેથી તે સકારાત્મક સિલ્વર મિરર કસોટી આપે છે.

(B) એમોનિકલ સિલ્વર નાઈટ્રેટને $Tollens'$ પ્રક્રિયક તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
તે મંદ ઓક્સિડેશનકર્તા તરીકે કાર્ય કરે છે અને ખાસ કરીને આલ્ડિહાઈડનું તેમના અનુરૂપ કાર્બોક્સિલેટ આયનોમાં ઓક્સિડેશન કરે છે.
આ પ્રક્રિયા દરમિયાન,પ્રક્રિયકમાં રહેલા $Ag^+$ આયનોનું રિડક્શન થઈને ધાતુમય સિલ્વર બને છે,જે સિલ્વર મિરર અથવા ભૂખરા-કાળા અવક્ષેપ બનાવે છે.
આપેલા વિકલ્પોમાંથી,$Ethanal$ $(CH_3CHO)$ એ આલ્ડિહાઈડ છે,જ્યારે અન્ય અનુક્રમે આલ્કોહોલ,ઈથર અને કાર્બોક્સિલિક એસિડ છે.
તેથી,માત્ર $Ethanal$ જ $Tollens'$ પ્રક્રિયક સાથે પ્રક્રિયા કરીને સિલ્વર અવક્ષેપ બનાવે છે.

(D) આપેલ પ્રક્રિયા આયોડોફોર્મ પ્રક્રિયા છે,જે મિથાઈલ કીટોન અથવા મિથાઈલ કાર્બિનોલ માટેની લાક્ષણિક કસોટી છે.
આ પ્રક્રિયામાં,એસિટોન $(CH_3COCH_3)$ સોડિયમ હાઈપોઆયોડાઈટ $(NaOI)$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને પીળા અવક્ષેપ તરીકે આયોડોફોર્મ $(CHI_3)$ બનાવે છે,સાથે સોડિયમ એસિટેટ $(CH_3COONa)$ અને સોડિયમ હાઈડ્રોક્સાઈડ $(NaOH)$ મળે છે.
આમ,નીપજ $Y$ એ $CHI_3$ (આયોડોફોર્મ) છે.

(A) આપેલ પ્રક્રિયા આયોડોફોર્મ કસોટી છે,જે મિથાઈલ કીટોન અથવા $CH_3CO-$ સમૂહ ધરાવતા સંયોજનો માટે લાક્ષણિક પ્રક્રિયા છે.
એસીટોન $(CH_3COCH_3)$ સોડિયમ હાઈડ્રોક્સાઈડ $(NaOH)$ ની હાજરીમાં આયોડિન $(I_2)$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને સોડિયમ હાઈપોઆયોડાઈટ $(NaOI)$ બનાવે છે,જે ઓક્સિડેશનકર્તા અને આયોડિનેશનકર્તા તરીકે કાર્ય કરે છે.
પ્રક્રિયાનું સંતુલિત રાસાયણિક સમીકરણ નીચે મુજબ છે:
$CH_3COCH_3 + 3NaOI \stackrel{\Delta}{\longrightarrow} CHI_3 \downarrow + CH_3COONa + 2NaOH$
આમ,સંયોજન $X$ એ $NaOI$ છે (જે $I_2$ અને $NaOH$ માંથી પ્રક્રિયા દરમિયાન ઉત્પન્ન થાય છે).

(C) જે સંયોજનો આયોડોફોર્મ કસોટી આપે છે તેમાં કાં તો મિથાઈલ કીટોન સમૂહ $(CH_3-CO-R)$ અથવા મિથાઈલ કાર્બિનોલ સમૂહ $(CH_3-CH(OH)-R)$ હોવો જોઈએ.
એસીટાલ્ડિહાઈડ $(CH_3CHO)$ માં $CH_3-CO-$ સમૂહ હોય છે.
સેક-બ્યુટાઈલ આલ્કોહોલ $(CH_3-CH(OH)-CH_2CH_3)$ માં $CH_3-CH(OH)-$ સમૂહ હોય છે.
એસીટોફિનોન $(C_6H_5-CO-CH_3)$ માં $CH_3-CO-$ સમૂહ હોય છે.
n-બ્યુટાઈલ આલ્કોહોલ $(CH_3-CH_2-CH_2-CH_2-OH)$ માં આમાંથી કોઈ પણ બંધારણીય એકમ હોતો નથી.
તેથી,$n$-બ્યુટાઈલ આલ્કોહોલ આયોડોફોર્મ કસોટી દર્શાવતું નથી.

(C) પ્રોપેનોનની $\text{Ba(OH)}_2$ સાથેની પ્રક્રિયા એ આલ્ડોલ સંઘનન પ્રક્રિયા છે.
પ્રોપેનોનના બે અણુઓ સ્વયં-આલ્ડોલ સંઘનન પામીને $4-$હાઈડ્રોક્સી$-4-$મિથાઈલપેન્ટેન$-2-$ઓન (નીપજ $A$) બનાવે છે.
ગરમ કરવા પર $(A)$,તે નિર્જલીકરણ (પાણીનો અણુ દૂર થવો) પામીને $\alpha,\beta-$અસંતૃપ્ત કીટોન બનાવે છે,જે $4-$મિથાઈલપેન્ટ$-3-$ઈન$-2-$ઓન (નીપજ $B$) છે.

(B) હેલોફોર્મ પ્રક્રિયા એવા સંયોજનો દ્વારા આપવામાં આવે છે જેમાં $CH_{3}CO-$ સમૂહ અથવા $CH_{3}CH(OH)-$ સમૂહ હોય છે.
એસીટાલ્ડિહાઈડ $(CH_{3}CHO)$,એસીટોન $(CH_{3}COCH_{3})$,અને એસીટોફેનોન $(C_{6}H_{5}COCH_{3})$ બધામાં $CH_{3}CO-$ સમૂહ હોય છે અને તેથી તેઓ $I_{2}$ અને $NaOH$ સાથે આયોડોફોર્મ $(CHI_{3})$ ના પીળા અવક્ષેપ આપે છે.
બેન્ઝાલ્ડિહાઈડ $(C_{6}H_{5}CHO)$ માં $CH_{3}CO-$ સમૂહ હોતો નથી,તેથી તે હેલોફોર્મ પ્રક્રિયા આપતું નથી.

(A) આયોડોફોર્મ કસોટી એવા સંયોજનો દ્વારા આપવામાં આવે છે જેમાં $CH_3CO-$ સમૂહ અથવા $CH_3CH(OH)-$ સમૂહ હોય છે.
આઈસોપ્રોપાઈલ આલ્કોહોલ $(CH_3CH(OH)CH_3)$ માં $CH_3CH(OH)-$ સમૂહ હોય છે,તેથી તે પોઝિટિવ આયોડોફોર્મ કસોટી આપે છે.
પ્રોપિયોનાલ્ડિહાઈડ $(CH_3CH_2CHO)$ માં $CH_3CO-$ સમૂહ હોતો નથી.
ઈથાઈલફિનાઈલ કીટોન $(C_6H_5COCH_2CH_3)$ માં $CH_3CO-$ સમૂહ હોતો નથી.
બેન્ઝાઈલ આલ્કોહોલ $(C_6H_5CH_2OH)$ માં $CH_3CH(OH)-$ સમૂહ હોતો નથી.

(A) આલ્ડિહાઇડ અને કીટોન હાઇડ્રોક્સિલ એમાઇન $(NH_2OH)$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને ઓક્સાઇમ બનાવે છે,જે એક સંઘનન પ્રક્રિયા છે.
સ્વયં-સંઘનન (આલ્ડોલ સંઘનન) માટે ઓછામાં ઓછા એક $\alpha$-હાઇડ્રોજન પરમાણુની હાજરી જરૂરી છે.
મિથેનાલ $(HCHO)$ માં કોઈ $\alpha$-હાઇડ્રોજન પરમાણુ હોતો નથી,તેથી તે સ્વયં-આલ્ડોલ સંઘનન પામી શકતું નથી.
પ્રોપેનાલ $(CH_3CH_2CHO)$,એસીટોન $(CH_3COCH_3)$,અને ઈથેનાલ $(CH_3CHO)$ બધામાં $\alpha$-હાઇડ્રોજન પરમાણુઓ હોય છે અને તેથી તેઓ સ્વયં-સંઘનન પામે છે.
તેથી,સાચો જવાબ મિથેનાલ છે.

(B) મેન્ડેલોનાઈટ્રાઈલ એ બેન્ઝાલ્ડિહાઈડ $(C_6H_5CHO)$ માં હાઈડ્રોજન સાયનાઈડ $(HCN)$ ના ન્યુક્લિયોફિલિક યોગશીલ પ્રક્રિયા દ્વારા બનતું સાયનોહાઈડ્રિન છે.
પ્રક્રિયા નીચે મુજબ છે:
$C_6H_5CHO + HCN \rightarrow C_6H_5CH(OH)CN$ (મેન્ડેલોનાઈટ્રાઈલ).

(B) $HCHO$ (ફોર્માલ્ડિહાઇડ) તેની સમાનધર્મી શ્રેણીમાં સૌથી વધુ સક્રિય આલ્ડિહાઇડ છે કારણ કે તેમાં ઇલેક્ટ્રોન-ડોનેટિંગ આલ્કાઇલ જૂથોનો અભાવ છે અને અવકાશી અવરોધ ન્યૂનતમ છે. તેથી,$HCHO$ સૌથી ઓછું સક્રિય છે તે વિધાન ખોટું છે.
$HCHO$ નું $40 \%$ દ્રાવણ ખરેખર ફોર્મેલિન કહેવાય છે.
આઇસો-વેલેરાલ્ડિહાઇડમાં શાખાઓને કારણે $n$-વેલેરાલ્ડિહાઇડની તુલનામાં સપાટીનું ક્ષેત્રફળ ઘટે છે,જેના પરિણામે ઉત્કલનબિંદુ નીચું હોય છે.
કાર્બોનિલ જૂથની ઉચ્ચ દ્વિધ્રુવીય ક્ષણને કારણે કીટોન સામાન્ય રીતે આઇસોમેરિક આલ્ડિહાઇડ કરતા ઊંચા ઉત્કલનબિંદુ ધરાવે છે.

(B) સાચો જવાબ $B$ (બ્યુટીરાલ્ડિહાઇડ) છે.
બ્યુટીરાલ્ડિહાઇડ (જેને બ્યુટેનાલ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) એક એવું આલ્ડિહાઇડ છે જે માખણ જેવી લાક્ષણિક ગંધ ધરાવે છે.
તેનો ઉપયોગ સામાન્ય રીતે ખાદ્ય ઉદ્યોગમાં માખણ જેવો સ્વાદ આપવા માટે થાય છે,અને તે માર્જરિનમાં પણ તેની સુગંધ વધારવા માટે જોવા મળે છે.
અન્ય વિકલ્પોની ટૂંકી ઝલક:
- $A$ બેન્ઝાલ્ડિહાઇડ: આ આલ્ડિહાઇડ બદામ જેવી સુગંધ ધરાવે છે અને તેનો ઉપયોગ ફ્લેવરિંગ્સ અને પરફ્યુમમાં થાય છે,પરંતુ માખણ જેવી ગંધ માટે નહીં.
- $C$ સિનામાલ્ડિહાઇડ: આ આલ્ડિહાઇડ તજ (cinnamon) ના લાક્ષણિક સ્વાદ અને સુગંધ માટે જવાબદાર છે,માખણ માટે નહીં.
- $D$ ઓક્સાલ્ડિહાઇડ: આ સામાન્ય આલ્ડિહાઇડ નથી અને તે માખણ જેવી ગંધના વર્ણન સાથે બંધબેસતું નથી.
આમ,બ્યુટીરાલ્ડિહાઇડ એ માર્જરિન અને અન્ય ખાદ્ય ઉત્પાદનોમાં માખણ જેવી ગંધ સાથે સંકળાયેલ આલ્ડિહાઇડ છે.

(B) સાચો જવાબ $40 \%$ છે.
ફોર્મેલિન એ ફોર્માલ્ડિહાઇડ વાયુનું જલીય દ્રાવણ છે.
તેમાં સામાન્ય રીતે પાણીમાં $40 \%$ ફોર્માલ્ડિહાઇડ હોય છે.

(C) ફોર્માલ્ડિહાઈડ $(methanal)$ ના $40 \%$ જલીય દ્રાવણને ફોર્માલિન કહેવામાં આવે છે.
ફોર્માલિનનો ઉપયોગ જંતુનાશક તરીકે અને જૈવિક નમૂનાઓના સંરક્ષણ માટે થાય છે.

(C) મેન્ડેલોનાઈટ્રાઈલ એ બેન્ઝાલ્ડિહાઈડનું સાયનોહાઈડ્રિન છે.
તેનું રાસાયણિક સૂત્ર $C_6H_5CH(OH)CN$ છે.
તેને $\alpha$-હાઈડ્રોક્સીફિનાઈલએસીટોનાઈટ્રાઈલ અથવા બેન્ઝાલ્ડિહાઈડ સાયનોહાઈડ્રિન તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે.

(B) મેસિટિલ ઓક્સાઇડ એ $(CH_3)_2C=CHCOCH_3$ રાસાયણિક સૂત્ર ધરાવતું $\alpha,\beta$-અસંતૃપ્ત કીટોન છે.
તે એસિટોનના બે અણુઓના આલ્ડોલ કન્ડેન્સેશન અને ત્યારબાદ નિર્જલીકરણ દ્વારા બને છે.
તેનું બંધારણ એસિટિલ ગ્રુપ સાથે જોડાયેલા આઇસોપ્રોપિલિડીન ગ્રુપનું બનેલું છે.

(B) હેમિયાસેટલ એ એક કાર્બનિક સંયોજન છે જે આલ્ડિહાઇડ અથવા કીટોનની આલ્કોહોલ સાથેની પ્રક્રિયાથી બને છે. તે મધ્યસ્થ કાર્બન પરમાણુ દ્વારા વર્ગીકૃત થયેલ છે જે એક હાઇડ્રોક્સિલ ગ્રુપ $(-OH)$,એક આલ્કોક્સી ગ્રુપ $(-OR^{\prime})$,એક હાઇડ્રોજન પરમાણુ $(-H)$ અને એક આલ્કાઇલ અથવા એરાઇલ ગ્રુપ $(-R)$ સાથે જોડાયેલ હોય છે.
વિકલ્પો જોતા:
વિકલ્પ $(A)$ જેમ-ડાયોલ (gem-diol) દર્શાવે છે.
વિકલ્પ $(B)$ હેમિયાસેટલ દર્શાવે છે,કારણ કે તેમાં એક જ કાર્બન પર $-OH$ અને $-OR^{\prime}$ બંને ગ્રુપ હાજર છે.
વિકલ્પ $(C)$ એસેટલ દર્શાવે છે.
વિકલ્પ $(D)$ ઈથર દર્શાવે છે.
તેથી,સાચું બંધારણ $(B)$ છે.