Pollination Questions in Gujarati

(A) એપિહાઈડ્રોફિલી એ પરાગનયનનો એક પ્રકાર છે જેમાં પ્રક્રિયા પાણીની સપાટી પર થાય છે.
$Vallisneria$ એ એપિહાઈડ્રોફિલીનું ઉત્તમ ઉદાહરણ છે,જેમાં માદા પુષ્પ પરાગરજ મેળવવા માટે પાણીની સપાટી સુધી પહોંચે છે.
$Lotus$ માં કીટકો દ્વારા પરાગનયન (Entomophily) થાય છે.
$Ceratophyllum$ અને $Zostera$ માં હાઈપોહાઈડ્રોફિલી જોવા મળે છે,જેમાં પરાગનયન પાણીની સપાટીની નીચે થાય છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(C) સાચી જોડી નીચે મુજબ છે:
$a$. પક્ષી-પરાગનયન (Ornithophily): આ પુષ્પોમાં પક્ષીની ચાંચ માટે અનુકૂળ ગળણી આકારનો દલપુંજ હોય છે $(a-3)$.
$b$. કીટક-પરાગનયન (Entomophily): આ પુષ્પો કીટકોને આકર્ષવા માટે સુગંધ અને મધુરસ ઉત્પન્ન કરે છે $(b-4)$.
$c$. ચામાચીડિયા દ્વારા પરાગનયન (Chiropterophily): આ પુષ્પો સામાન્ય રીતે નિશાચર હોય છે અને રાત્રે ખીલે છે $(c-1)$.
$d$. વાયુ-પરાગનયન (Anemophily): આ પુષ્પો હલકી અને ચીકાશરહિત પરાગરજ ઉત્પન્ન કરે છે જેથી તે પવન દ્વારા સરળતાથી વહન પામી શકે $(d-2)$.
આમ,સાચો ક્રમ $a-3, b-4, c-1, d-2$ છે.

(D) સ્વ-પરાગનયન એટલે પરાગરજનું પરાગાશયમાંથી તે જ પુષ્પ અથવા તે જ વનસ્પતિના બીજા પુષ્પના પરાગાસન પર સ્થાનાંતરિત થવું.
$1$. તેને પરાગનયનની $A$ ચોક્કસ પદ્ધતિ માનવામાં આવે છે કારણ કે તે પવન કે કીટકો જેવા બાહ્ય પરિબળો પર આધાર રાખતું નથી.
$2$. તે $B$ સૌથી વધુ આર્થિક પદ્ધતિ છે કારણ કે વનસ્પતિને પરાગવાહકોને આકર્ષવા માટે મોટી માત્રામાં પરાગરજ ઉત્પન્ન કરવાની કે આકર્ષક પુષ્પો બનાવવાની જરૂર પડતી નથી.
$3$. તે $C$ જનીનિક શુદ્ધતા જાળવી રાખે છે કારણ કે સંતતિ જનીનિક રીતે પિતૃ જેવી જ હોય છે.
$4$. જો કે,તે $D$ ઉત્ક્રાંતિને પ્રોત્સાહન આપતું નથી. ઉત્ક્રાંતિ માટે જનીનિક વિવિધતા જરૂરી છે,જે પર-પરાગનયન દ્વારા પ્રાપ્ત થાય છે. સતત સ્વ-પરાગનયન અંતઃસંવર્ધન દબાણ (inbreeding depression) તરફ દોરી જાય છે અને જનીનિક વિવિધતા ઘટાડે છે,જે ઉત્ક્રાંતિની પ્રક્રિયા માટે નુકસાનકારક છે.

(D) એનિમોફિલી એટલે પવન દ્વારા થતું પરાગનયન.
મકાઈ,જુવાર અને શેરડી એ પોએસી (Poaceae) કુળના સભ્યો છે,જેમાં સામાન્ય રીતે પવન દ્વારા પરાગનયન થાય છે.
સાલવિયા એ કીટપરાગી (entomophilous) પુષ્પ છે,જેનો અર્થ છે કે તેમાં કીટકો (મુખ્યત્વે મધમાખીઓ) દ્વારા પરાગનયન થાય છે,જેમાં પરાગનયન માટે લિવર મિકેનિઝમનો ઉપયોગ થાય છે.

(C) વર્ણવેલ લાક્ષણિકતાઓ,જેમ કે મોટા અને મજબૂત ફૂલો જે રાત્રે ખીલે છે,પુષ્કળ પ્રમાણમાં મધુરસ ઉત્પન્ન કરે છે અને તીવ્ર,આથો આવતી અથવા ફળો જેવી ગંધ છોડે છે,તે ચામાચીડિયા દ્વારા પરાગનયન માટેના વિશિષ્ટ અનુકૂલનો છે. આ પ્રકારના પરાગનયનને $Chiropterophily$ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. ચામાચીડિયા એ નિશાચર સસ્તન પ્રાણીઓ છે જેમને નોંધપાત્ર ઉર્જા (મધુરસ) ની જરૂર હોય છે અને તેઓ આ ફૂલો દ્વારા ઉત્પન્ન થતી તીવ્ર ગંધથી આકર્ષાય છે.

(B) પરાગનયન એટલે પરાગરજનું પરાગાશયમાંથી પુષ્પના પરાગાસન પર સ્થાનાંતર.
$1$. સ્વ-ફલન (Autogamy) એ એક જ પુષ્પના પરાગાશયમાંથી પરાગરજનું તે જ પુષ્પના પરાગાસન પર સ્થાનાંતર છે.
$2$. સપુષ્પીય પરાગનયન (Geitonogamy) એ એક જ વનસ્પતિના એક પુષ્પના પરાગાશયમાંથી પરાગરજનું બીજા પુષ્પના પરાગાસન પર સ્થાનાંતર છે. જોકે તેમાં પરાગવાહકોની જરૂર પડે છે,પરંતુ આનુવંશિક રીતે તે સ્વ-ફલન જેવું જ છે કારણ કે પરાગરજ એક જ વનસ્પતિમાંથી આવે છે.
$3$. પર-પરાગનયન (Xenogamy) એ એક જ જાતિની બે અલગ-અલગ વનસ્પતિઓના પુષ્પો વચ્ચે થતું પરાગનયન છે.
તેથી,એક જ વનસ્પતિના બે અલગ-અલગ પુષ્પો વચ્ચે થતા સ્વ-પરાગનયનને સપુષ્પીય પરાગનયન (Geitonogamy) કહેવાય છે.

(D) પરાગનયન એટલે પુષ્પના પરાગાશયમાંથી પરાગરજનું સ્ત્રીકેસરના પરાગાસન પર સ્થાનાંતર થવાની પ્રક્રિયા. પરાગનયનના વાહકોને બે શ્રેણીઓમાં વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે: અજૈવિક અને જૈવિક.
અજૈવિક વાહકોમાં $\text{પવન}$ (anemophily) અને $\text{પાણી}$ (hydrophily) જેવા નિર્જીવ પરિબળોનો સમાવેશ થાય છે.
જૈવિક વાહકોમાં $\text{કીટકો}$ (entomophily), પક્ષીઓ (ornithophily), ચામાચીડિયા (chiropterophily) અને અન્ય પ્રાણીઓ જેવા સજીવોનો સમાવેશ થાય છે.
પ્રશ્નમાં જૈવિક પરિબળ વિશે પૂછવામાં આવ્યું હોવાથી, $\text{કીટકો}$ એ સાચો જવાબ છે.

(C) સંવૃત પુષ્પો (cleistogamous flowers) એવા બંધ પુષ્પો છે જે ક્યારેય ખુલતા નથી.
પુષ્પો બંધ રહેતા હોવાથી,પરાગાશય અને પરાગાસન એકબીજાની ખૂબ નજીક આવે છે,જેનાથી માત્ર સ્વ-પરાગનયન (autogamy) જ શક્ય બને છે.
તેથી,આવા પુષ્પોમાં પર-પરાગનયન થવું અશક્ય છે.

(B) પરાગનલિકાનો અંડકમાં પ્રવેશ વિવિધ માર્ગો દ્વારા થઈ શકે છે:
$1$. $Porogamy$ (અંડછિદ્રીય પ્રવેશ): આ સૌથી સામાન્ય પ્રકાર છે જેમાં પરાગનલિકા અંડકમાં અંડછિદ્ર દ્વારા પ્રવેશે છે.
$2$. $Chalazogamy$ (અંડતલીય પ્રવેશ): પરાગનલિકા અંડકમાં અંડતલ (chalaza) દ્વારા પ્રવેશે છે.
$3$. $Mesogamy$ (અંડાવરણીય પ્રવેશ): પરાગનલિકા અંડકમાં અંડાવરણો અથવા અંડનાલ દ્વારા પ્રવેશે છે.
તેથી,જ્યારે પરાગનલિકા અંડછિદ્ર દ્વારા પ્રવેશે છે,ત્યારે તેને $Porogamy$ કહેવામાં આવે છે.

(C) તેજસ્વી રંગના ફૂલો,જે ઘણીવાર સુગંધ અને મધુરસ સાથે હોય છે,તે પરાગનયન માટે કીટકોને આકર્ષવા માટેનું વિશિષ્ટ અનુકૂલન છે. આ પ્રકારના પરાગનયનને,જેમાં કીટકો પરાગવાહક તરીકે કાર્ય કરે છે,તેને $Entomophily$ (કીટક-પરાગનયન) કહેવામાં આવે છે.
- $Zoophily$ એ પ્રાણીઓ દ્વારા થતા પરાગનયન માટેનો સામાન્ય શબ્દ છે.
- $Hydrophily$ એ પાણી દ્વારા થતું પરાગનયન છે,જેમાં ફૂલો સામાન્ય રીતે નાના અને અસ્પષ્ટ હોય છે.
- $Anemophily$ એ પવન દ્વારા થતું પરાગનયન છે,જેમાં ફૂલો સામાન્ય રીતે ઝાંખા રંગના હોય છે,તેમાં મધુરસનો અભાવ હોય છે અને તે મોટી માત્રામાં પરાગરજ ઉત્પન્ન કરે છે.

(C) જૈવિક પરાગનયનમાં,વનસ્પતિઓ તેમને જરૂરી ચોક્કસ પરાગવાહકોને આકર્ષવા માટે અનુકૂલિત થયેલી હોય છે. તેઓએ પરાગનયન માટેની વિશિષ્ટ રચનાઓ વિકસાવી છે. વનસ્પતિઓ અને પરાગવાહકોએ એવી શારીરિક લાક્ષણિકતાઓનો સહ-ઉદવિકાસ (co-evolution) કર્યો છે જે તેમને સફળતાપૂર્વક આંતરક્રિયા કરવામાં મદદ કરે છે. આવી લાક્ષણિકતાઓને પરાગનયન સિન્ડ્રોમ (pollination syndromes) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

(C) જાતીય છેતરપિંડી એ પરાગનયન માટેની એક વિશિષ્ટ વ્યૂહરચના છે,જેમાં વનસ્પતિ કોઈ ચોક્કસ કીટકની માદા જેવું દેખાઈને તે કીટકના નરને આકર્ષે છે.
મેડિટેરેનિયન ઓર્કિડ $(Ophrys)$ ના કિસ્સામાં,ફૂલની એક પાંખડી કદ,રંગ અને નિશાનોમાં મધમાખીની માદા જેવી જ દેખાય છે.
નર મધમાખી ફૂલને માદા સમજીને તેની સાથે પ્રજનન કરવાનો પ્રયાસ કરે છે,જેને સ્યુડોકોપ્યુલેશન (pseudocopulation) કહેવામાં આવે છે.
આ પ્રયાસ દરમિયાન,પરાગરજ મધમાખીના શરીર પર ચોંટી જાય છે,જે જ્યારે મધમાખી બીજા ફૂલની મુલાકાત લે છે ત્યારે ત્યાં સ્થાનાંતરિત થાય છે,આમ પરાગનયન સુનિશ્ચિત થાય છે.

(D) વોટર હાયસિન્થ $(Eichhornia)$ અને વોટર લિલી $(Nymphaea)$ બંનેમાં, પુષ્પો પાણીની સપાટીથી ઉપર આવે છે। જોકે આ જલીય વનસ્પતિઓ છે, તેમ છતાં તેમાં પાણી દ્વારા પરાગનયન થતું નથી। તેના બદલે, તેમાં કીટકો અથવા પવન દ્વારા પરાગનયન થાય છે, જે ઘણી જલીય વનસ્પતિઓમાં જોવા મળતી એક સામાન્ય લાક્ષણિકતા છે જ્યાં પુષ્પો પાણીની સપાટીથી ઉપર હોય છે। તેથી, સાચો જવાબ $Insects \text{ } or \text{ } Wind$ છે।

(D) ઘણી જલીય વનસ્પતિઓ જેવી કે $Vallisneria$ અને $Hydrilla$ માં પરાગનયન પાણી દ્વારા (જલપરાગનયન) થાય છે.
જોકે, કેટલીક મીઠા પાણીની વનસ્પતિઓ જેવી કે $Water \text{ } lily$ (જળ કમળ) અને $Water \text{ } hyacinth$ (જળકુંભી) માં પુષ્પો પાણીની સપાટીથી ઉપર આવે છે.
આ કિસ્સાઓમાં, પરાગનયન કીટકો અથવા પવન દ્વારા થાય છે, જે મોટાભાગની સ્થળજ વનસ્પતિઓ જેવું જ છે.
તેથી, $Water \text{ } lily$ એ સાચો જવાબ છે.

(D) $Geitonogamy$ (સહપુષ્પી પરાગનયન) એટલે એક જ વનસ્પતિના એક પુષ્પની પરાગરજનું તે જ વનસ્પતિના બીજા પુષ્પના પરાગાસન પર સ્થાનાંતરિત થવું.
જોકે તે કાર્યાત્મક રીતે પર-પરાગનયનનો એક પ્રકાર છે કારણ કે તેમાં પરાગવાહકોની જરૂર પડે છે,પરંતુ આનુવંશિક રીતે તે સ્વ-પરાગનયન જેવું જ છે કારણ કે પરાગરજ એક જ વનસ્પતિમાંથી આવે છે.

(C) પુષ્પધારી વનસ્પતિઓમાં પાણી દ્વારા પરાગનયન (જલપરાગનયન) ખૂબ જ દુર્લભ છે અને તે લગભગ $30$ પ્રજાતિઓ સુધી મર્યાદિત છે, જે મોટાભાગે એકદળી વનસ્પતિઓ છે.
ઘણી જલીય વનસ્પતિઓ જેવી કે $Vallisneria$ અને $Hydrilla$ માં પરાગનયન પાણી દ્વારા થાય છે.
જોકે, અન્ય ઘણી જલીય વનસ્પતિઓ જેવી કે $Water \text{ } hyacinth$ $(Eichhornia)$ અને $Water \text{ } lily$ માં, પુષ્પો પાણીની સપાટીની ઉપર આવે છે અને તેમાં કીટકો અથવા પવન દ્વારા પરાગનયન થાય છે, જે મોટાભાગની સ્થળજ વનસ્પતિઓ જેવું જ છે.
તેથી, $Water \text{ } hyacinth$ પાણી દ્વારા પરાગનયન દર્શાવતી નથી.

(D) સાચો જવાબ $D$ છે.
સ્વફલન (Autogamy) એ સ્વ-પરાગનયનનો એક પ્રકાર છે જેમાં પરાગરજ એક જ પુષ્પના પરાગાશયમાંથી પરાગાસન પર સ્થાનાંતરિત થાય છે.
સ્વફલન થવા માટે નીચેની શરતો જરૂરી છે:
$1$. પુષ્પ દ્વિલિંગી હોવું જોઈએ.
$2$. પરાગરજ મુક્ત થવા અને પરાગાસનની ગ્રહણશીલતા વચ્ચે સુમેળ હોવો જોઈએ.
$3$. પરાગાશય અને પરાગાસન એકબીજાની નજીક હોવા જોઈએ.
સ્વફલન માટે કોઈપણ બાહ્ય પરાગનયન વાહકો (જેમ કે પવન,પાણી અથવા કીટકો) ની જરૂર પડતી નથી કારણ કે આ સ્થાનાંતરણ એક જ પુષ્પની અંદર થાય છે.

(A) પર-પરાગનયન એટલે એક વનસ્પતિના પુષ્પની પરાગરજનું તે જ જાતિની બીજી વનસ્પતિના પુષ્પના પરાગાસન પર સ્થાનાંતરણ.
પર-પરાગનયન બાહ્ય પરિબળો (જેમ કે પવન,પાણી અથવા પ્રાણીઓ) પર આધારિત હોવાથી,તે હંમેશા સફળ થશે તેની ખાતરી હોતી નથી.
પર-પરાગનયનની એક મુખ્ય મર્યાદા એ છે કે વનસ્પતિઓ વચ્ચેના અંતરના અવરોધને કારણે તે નિષ્ફળ જઈ શકે છે.
વધુમાં,પરાગરજનું સ્થાનાંતરણ હંમેશા કાર્યક્ષમ હોતું નથી,તેથી સફળ ફલન સુનિશ્ચિત કરવા માટે વનસ્પતિઓ ઘણીવાર મોટી સંખ્યામાં પરાગરજ ઉત્પન્ન કરે છે,પરંતુ તેની સંભવિત નિષ્ફળતાના સંદર્ભમાં સૌથી સચોટ વિધાન અંતરનો અવરોધ છે.

(D) ગેટોનોગેમી એટલે એક જ વનસ્પતિના બીજા પુષ્પના પરાગાસન પર પરાગરજનું સ્થાનાંતરણ.
કારણ કે પરાગરજ અને અંડકોષ એક જ વનસ્પતિમાંથી ઉદ્ભવે છે,તેથી સંતતિનું આનુવંશિક બંધારણ ઓટોગેમી (સ્વ-પરાગનયન) જેવું જ રહે છે.
તેથી,વિધાન અને કારણ બંને સાચા છે,અને કારણ એ વિધાનની સાચી સમજૂતી આપે છે.

(B) પરાગનયન મુખ્યત્વે ત્રણ પ્રકારમાં વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે:
$1$. સ્વ-પરાગનયન (Autogamy): આ એક જ પુષ્પની અંદર થતું પરાગનયન છે.
$2$. સ્વ-ફલન (Geitonogamy): આ એક જ વનસ્પતિના બે અલગ-અલગ પુષ્પો વચ્ચે થતું પરાગનયન છે. આનુવંશિક રીતે,તે સ્વ-પરાગનયન જેવું જ છે કારણ કે પરાગરજ એક જ વનસ્પતિમાંથી આવે છે.
$3$. પર-પરાગનયન (Xenogamy): આ એક જ જાતિની બે અલગ-અલગ વનસ્પતિઓ વચ્ચે થતું પરાગનયન છે. આ પ્રક્રિયા પરાગાસન પર આનુવંશિક રીતે અલગ પ્રકારની પરાગરજ લાવે છે.
તેથી,વિકલ્પ $(2)$ સાચો જવાબ છે.