Apomixis and Polyembryony Questions in Gujarati

(A) અસંયોગીજનન (Apomixis) એ અલિંગી પ્રજનનનો એક પ્રકાર છે જે લિંગી પ્રજનનની નકલ કરે છે.
એકકીય અસંયોગીજનનમાં,ભ્રૂણનું નિર્માણ અંડકોષ સિવાયના ભ્રૂણપુટના અન્ય એકકીય કોષો જેવા કે સહાયક કોષો અથવા પ્રતિધ્રુવીય કોષોમાંથી ફલન વગર થાય છે.
વિકલ્પ $A$ આ પ્રક્રિયાનું યોગ્ય વર્ણન કરે છે.
વિકલ્પ $B$ એ એકકીય અફલિતજનન (haploid parthenogenesis) દર્શાવે છે,જેમાં ભ્રૂણ અંડકોષમાંથી વિકસે છે.
વિકલ્પ $C$ એ અસ્થાનિક ભ્રૂણતા (adventive embryony) દર્શાવે છે,જેમાં ભ્રૂણ પ્રદેહના દ્વિકીય કોષોમાંથી વિકસે છે.

(C) અસંયોગીજનન (Apomixis) એ અલિંગી પ્રજનનનો એક પ્રકાર છે જે લિંગી પ્રજનનની નકલ કરે છે. તે ફલન વગર બીજ ઉત્પન્ન કરવાની એક પદ્ધતિ છે. તેથી,વિકલ્પ $C$ અસંગત છે કારણ કે તેમાં જણાવેલ છે કે અસંયોગીજનન એ લિંગી પ્રજનનનો પ્રકાર છે,જ્યારે વાસ્તવમાં તે અલિંગી પ્રજનનનો એક પ્રકાર છે.

(C) એપોમિક્સિસ એ અલિંગી પ્રજનનનું એક સ્વરૂપ છે જે લિંગી પ્રજનનની નકલ કરે છે,જેમાં ફલન વગર બીજ ઉત્પન્ન થાય છે.
સંકર પાકોમાં મુખ્ય સમસ્યા એ છે કે ઇચ્છનીય લક્ષણો આગામી પેઢીમાં અલગ થઈ જાય છે,જેનો અર્થ છે કે ખેડૂતોએ દર વર્ષે નવા સંકર બીજ ખરીદવા પડે છે.
જો આ સંકર જાતોમાં એપોમિક્ટિક જનીન દાખલ કરવામાં આવે,તો ઉત્પન્ન થયેલા બીજ પિતૃ છોડની ક્લોન (આબેહૂબ નકલ) હશે.
પરિણામે,લક્ષણોનું કોઈ અલગીકરણ થશે નહીં અને ખેડૂતો સંકર ઓજસ અથવા ઇચ્છિત લક્ષણો ગુમાવ્યા વિના પછીના વાવેતર માટે આ બીજનો સંગ્રહ અને પુનઃઉપયોગ કરી શકશે.

(D) એપોમિક્સિસ એ અલિંગી પ્રજનનનો એક પ્રકાર છે જે લિંગી પ્રજનનની નકલ કરે છે. એપોમિક્સિસમાં,ફલન વગર બીજ ઉત્પન્ન થાય છે. જન્યુઓનું જોડાણ થતું ન હોવાથી (અર્ધીકરણ અને ફલન પ્રક્રિયા થતી નથી),ઉત્પન્ન થયેલ ભ્રૂણ આનુવંશિક રીતે પિતૃ વનસ્પતિ સમાન હોય છે. તેથી,એપોમિક્ટીક ભ્રૂણની રંગસૂત્ર સંખ્યા (ploidy) માતૃ વનસ્પતિ જેવી જ હોય છે (મોટાભાગના કિસ્સામાં $2n$,પરંતુ તે પિતૃની પ્લોઇડી પર આધાર રાખે છે). આમ,ભ્રૂણ $2n$ અથવા માતૃ વનસ્પતિ જેવું જ હોય છે.

(B) બહુ-ભ્રૂણતા એટલે એક બીજમાં એક કરતા વધુ ભ્રૂણની હાજરી.
$i$. તે એક કરતા વધુ ભ્રૂણ પૂરા પાડીને નવા છોડના અસ્તિત્વ ટકાવી રાખવાની તકો વધારે છે.
$ii$. ન્યુસેલર બહુ-ભ્રૂણતા બાગાયતમાં ઉપયોગી છે કારણ કે તે વાયરસ-મુક્ત છોડ ઉત્પન્ન કરે છે.
$iii$. બીજ વગરના ફળોનું નિર્માણ એ 'પાર્થિનોકાર્પી' (parthenocarpy) તરીકે ઓળખાય છે,જે એક અલગ જૈવિક પ્રક્રિયા છે,તે બહુ-ભ્રૂણતાનું મહત્વ નથી.
$iv$. ક્લીવેજ બહુ-ભ્રૂણતા આનુવંશિક રીતે સમાન ભ્રૂણ ઉત્પન્ન કરે છે.
તેથી,વિધાન $iii$ એ બહુ-ભ્રૂણતાનું મહત્વ નથી.

(D) અસંજનન (Apomixis) એ અલિંગી પ્રજનનનો એક પ્રકાર છે જે લિંગી પ્રજનનની નકલ કરે છે. આ પ્રક્રિયામાં,ફલન (સંયુગ્મન) અને અર્ધીકરણની પ્રક્રિયા વગર જ બીજનું નિર્માણ થાય છે. કારણ કે તે ફલન વગર બીજ ઉત્પન્ન કરે છે,તેથી તેને લિંગી પ્રજનનની નકલ માનવામાં આવે છે.

(B) સાચી જોડ નીચે મુજબ છે:
$i$. ડિપ્લોસ્પોરી: આ પ્રકારમાં,ભ્રૂણપુટ અર્ધીકરણ વગર મેગાસ્પોર મધર સેલમાંથી વિકસે છે. ઉદાહરણ: $Taraxacum$.
$ii$. એપોસ્પોરી: આ પ્રકારમાં,ભ્રૂણપુટ પ્રદેહના દૈહિક કોષમાંથી વિકસે છે. ઉદાહરણ: $Mango$.
$iii$. એડવેન્ટિવ પોલીએમ્બ્રિઓની: ભ્રૂણ સીધા જ પ્રદેહ અથવા બીજાશયના દ્વિતીય કોષોમાંથી વિકસે છે. ઉદાહરણ: $Citrus$.
$iv$. નોન-રિકરન્ટ એપોમિક્સિસ: ભ્રૂણપુટ એકકીય હોય છે અને ભ્રૂણ ફલન વગર અંડકોષમાંથી વિકસે છે. ઉદાહરણ: $Nicotiana$.
તેથી,સાચી જોડ $i-c, ii-a, iii-d, iv-b$ છે.

(A) વિધાન $I$ સાચું છે: એપોગેમી એટલે ફલન વગર ગેમેટોફાઇટિક કોષ (જેમ કે સિનર્જીડ્સ અથવા એન્ટિપોડલ કોષો) માંથી ભ્રૂણનો વિકાસ.
વિધાન $II$ સાચું છે: એપોસ્પોરી એ અર્ધીકરણની પ્રક્રિયા વગર સીધા જ દ્વિતીય સ્પોરોફાઇટિક કોષ (જેમ કે પ્રદેહના કોષો) માંથી ગેમેટોફાઇટનો વિકાસ છે,જેના પરિણામે દ્વિતીય ગેમેટોફાઇટ બને છે.
આથી,બંને વિધાનો વૈજ્ઞાનિક રીતે સાચા હોવાથી,સાચો જવાબ એ છે કે બંને વિધાનો સાચા છે.

(A) જે ઘટનામાં ભ્રૂણ સીધા જ પ્રદેહના દ્વિતીય કોષોમાંથી વિકસે છે તેને આગંતુક બહુ-ભ્રૂણતા (adventive polyembryony) કહેવામાં આવે છે.
આ પ્રક્રિયામાં,ભ્રૂણપૂટની આસપાસના પ્રદેહના દ્વિતીય કોષો વિભાજન પામવાનું શરૂ કરે છે અને ભ્રૂણપૂટમાં પ્રવેશીને ભ્રૂણમાં વિકસે છે.
આ સામાન્ય રીતે $Citrus$ (લીંબુ) અને $Mangifera$ (આંબો) જેવી પ્રજાતિઓમાં જોવા મળે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(C) $Taraxacum$ માં,અસંજનન (apomixis) ની પ્રક્રિયા જોવા મળે છે,જે ખાસ કરીને ડિપ્લોસ્પોરી (diplospory) તરીકે ઓળખાતી અગેમોસ્પર્મીનો એક પ્રકાર છે.
આ પ્રક્રિયામાં,ભ્રૂણપુટ અર્ધીકરણની પ્રક્રિયા વગર સીધા જ દ્વિકીય મહાબીજાણુ માતૃકોષ $(MMC)$ માંથી વિકસે છે.
$MMC$ દ્વિકીય $(2n)$ હોવાથી,પરિણામી ભ્રૂણપુટ પણ દ્વિકીય (અફલિત) હોય છે.
આના કારણે વનસ્પતિ ફલન વગર બીજ ઉત્પન્ન કરી શકે છે.

(A) બહુભ્રૂણતા એટલે એક બીજમાં એક કરતાં વધુ ભ્રૂણની હાજરી.
તેની શોધ સૌપ્રથમ એન્ટોની વાન લ્યુવેનહોક દ્વારા $1719$ માં સાઇટ્રસ (લીંબુ/નારંગી) ના બીજમાં કરવામાં આવી હતી.
સાઇટ્રસમાં,આ એક સામાન્ય ઘટના છે જ્યાં પ્રદેહ અથવા બીજાના આવરણમાંથી અનેક ભ્રૂણ વિકસે છે,જેના પરિણામે એક જ બીજમાં ઘણા ભ્રૂણનું નિર્માણ થાય છે.

(A) અસંયોગીજનન (apomixis) એ અલિંગી પ્રજનનનો એક પ્રકાર છે જે લિંગી પ્રજનનની નકલ કરે છે,જેમાં ફલન (syngamy) અને અર્ધીકરણની પ્રક્રિયા વગર બીજનું નિર્માણ થાય છે.
$Asteraceae$ કુળ અને કેટલીક ઘાસની જાતિઓમાં અસંયોગીજનન એક સામાન્ય ઘટના છે.
અફલિત ફળ વિકાસ (parthenocarpy) એટલે ફલન વગર ફળનો વિકાસ થવો.
ઉભયસંયોગીજનન (amphimixis) એ સામાન્ય લિંગી પ્રજનન છે જેમાં જન્યુઓનું જોડાણ થાય છે.
અંકુરણ (vivipary) એટલે પિતૃ છોડ સાથે જોડાયેલા હોય ત્યારે જ બીજનું અંકુરણ થવું.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(D) વિધાન-$X$ સાચું છે: એપોમિક્સિસ ખરેખર $Asteraceae$ અને ઘાસ જેવી વનસ્પતિઓમાં જોવા મળે છે.
વિધાન-$Y$ સાચું છે: એપોમિક્સિસ એ અલિંગી પ્રજનનનો એક વિશિષ્ટ પ્રકાર છે જે ફલન વગર બીજ ઉત્પન્ન કરે છે,જે લિંગી પ્રજનનની નકલ કરે છે.
વિધાન-$Z$ સાચું છે: ઘણી એપોમિક્ટિક જાતિઓમાં,ભ્રૂણપુટ દ્વિતીયક મહાબીજાણુ માતૃકોષમાંથી અર્ધીકરણ (ન્યૂનકારી વિભાજન) વગર વિકસે છે,જેના પરિણામે દ્વિતીયક અંડકોષ બને છે.
તેથી,ત્રણેય વિધાનો સાચા છે.

(B) - અસંજનિત (Apomictic) બીજનું ઉત્પાદન.
અસંજનન (Apomixis) એ અલિંગી પ્રજનનનો એક પ્રકાર છે જે લિંગી પ્રજનન જેવું જ દેખાય છે. આ પ્રક્રિયામાં,ફલન વગર બીજ ઉત્પન્ન થાય છે. આ પ્રક્રિયા હાઇબ્રિડ બીજના ઉત્પાદન ખર્ચમાં ધરખમ ઘટાડો કરે છે,જેથી વનસ્પતિ સંવર્ધકો ઓછા ખર્ચે ઝડપથી નવી જાતોના બીજ બનાવી શકે છે,જે ખેડૂતોને દર વર્ષે નવા હાઇબ્રિડ બીજ ખરીદવાની જરૂરિયાતમાંથી મુક્તિ આપે છે.

(D) સાચો જવાબ $D$ (અસંગત જનન) છે.
અસંગત જનન એ અલિંગી પ્રજનનનો એક પ્રકાર છે જે લિંગી પ્રજનનની નકલ કરે છે.
આ પ્રક્રિયામાં,નર અને માદા જન્યુઓના જોડાણ (ફલન) વગર બીજ ઉત્પન્ન થાય છે.
તેથી,અસંગત જનન દ્વારા બનતા બીજ પિતૃ છોડ સાથે આનુવંશિક રીતે સમાન હોય છે.