Pregnancy and Embryonic development Questions in Gujarati

(D) જરાયુ $(Placenta)$ એ વિકાસ પામતા ભ્રૂણ અને માતાના શરીર વચ્ચે બનતું રચનાત્મક અને ક્રિયાત્મક એકમ છે.
તે ભ્રૂણને ઓક્સિજન અને પોષક તત્વો પૂરા પાડવામાં મદદ કરે છે અને ભ્રૂણ દ્વારા ઉત્પન્ન થતા કાર્બન ડાયોક્સાઇડ અને નકામા પદાર્થોને દૂર કરવામાં પણ મદદ કરે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(B) ગર્ભધારણ દરમિયાન,જરાયુ (Placenta) એક અંતઃસ્ત્રાવી પેશી તરીકે કાર્ય કરે છે અને કેટલાક અંતઃસ્ત્રાવો ઉત્પન્ન કરે છે.
$1$. હ્યુમન કોરિઓનિક ગોનાડોટ્રોપિન $(hCG)$
$2$. હ્યુમન પ્લેસેન્ટલ લેક્ટોજન $(hPL)$
$3$. રિલેક્સિન
ઈસ્ટ્રોજન અને પ્રોજેસ્ટેરોન પણ જરાયુ દ્વારા ઉત્પન્ન થાય છે,પરંતુ તે ગર્ભધારણ ન હોય તેવી સ્ત્રીઓમાં અંડપિંડ દ્વારા પણ ઉત્પન્ન થાય છે.
તેથી,માત્ર $hCG$,$hPL$ અને રિલેક્સિન જ ખાસ કરીને ગર્ભધારણ દરમિયાન ઉત્પન્ન થાય છે.
આમ,કુલ સંખ્યા $3$ છે.

(B) ગર્ભાશયમાં રહેલા માનવભ્રૂણની પ્રમાણિત આકૃતિમાં:
$P$ એ જરાયુ (chorion) માંથી ઉદ્ભવતા આંગળી જેવા પ્રવર્ધોને દર્શાવે છે,જેને જરાયુજ અંકુરો (Chorionic villi) કહેવાય છે.
$Q$ એ કોથળી જેવી રચનાને દર્શાવે છે જે મનુષ્યમાં અવશિષ્ટ છે પરંતુ રુધિર કોષોના નિર્માણ માટે પ્રારંભિક સ્થાન તરીકે કાર્ય કરે છે,જેને જરદી કોથળી (Yolk sac) કહેવાય છે.
તેથી,$P$ એ જરાયુજ અંકુરો છે અને $Q$ એ જરદી કોથળી છે.

(D) જરાયુ (placenta) અંતઃસ્ત્રાવી પેશી તરીકે કાર્ય કરે છે અને ગર્ભાવસ્થા માટે જરૂરી ઘણા અંતઃસ્ત્રાવો ઉત્પન્ન કરે છે.
આ અંતઃસ્ત્રાવોમાં નીચેનાનો સમાવેશ થાય છે:
$1$. હ્યુમન કોરિઓનિક ગોનાડોટ્રોપિન $(hCG)$
$2$. હ્યુમન પ્લેસેન્ટલ લેક્ટોજન $(hPL)$
$3$. એસ્ટ્રોજન
$4$. પ્રોજેસ્ટેરોન
$5$. રિલેક્સિન (ગર્ભાવસ્થાના અંતિમ તબક્કામાં ઉત્પન્ન થાય છે)
આમ,સૂચિબદ્ધ પાંચેય અંતઃસ્ત્રાવો જરાયુ દ્વારા ઉત્પન્ન થાય છે,તેથી સાચો જવાબ $5$ છે.

(B) સાચી જોડ નીચે મુજબ છે:
$P$. એક મહિના બાદ: વિકસતા ભ્રૂણની પ્રથમ નિશાની સામાન્ય રીતે હૃદયના ધબકારા સાંભળીને જાણી શકાય છે। તેથી, $P-II$.
$Q$. બીજા મહિનાના અંતે: ભ્રૂણમાં ઉપાંગો અને આંગળીઓનો વિકાસ થાય છે। તેથી, $Q-III$.
$R$. ત્રણ મહિનાના અંતે (પ્રથમ ત્રિમાસિક): મોટાભાગના મુખ્ય અંગતંત્રોનું નિર્માણ થાય છે, ઉદાહરણ તરીકે, ઉપાંગો અને બાહ્ય જનન અંગો સારી રીતે વિકસિત થાય છે। તેથી, $R-I$.
$S$. પાંચમા મહિના દરમિયાન: ગર્ભનું પ્રથમ હલનચલન અને માથા પર વાળ સામાન્ય રીતે પાંચમા મહિના દરમિયાન જોવા મળે છે। તેથી, $S-IV$.
આમ, સાચો ક્રમ $(P-II), (Q-III), (R-I), (S-IV)$ છે।

(D) ગર્ભાવસ્થાના $24$ અઠવાડિયા (બીજા ત્રિમાસિક ગાળાના અંત) સુધીમાં,ગર્ભમાં ઘણા મહત્વપૂર્ણ ફેરફારો થાય છે:
$1$. પોપચા અલગ થઈ જાય છે અને બરુ (eyelashes) બને છે.
$2$. શરીર ઝીણા વાળ (lanugo) થી ઢંકાઈ જાય છે.
તેથી,આપેલા તમામ વિકલ્પો સાચા છે.

(C) મનુષ્યમાં ગર્ભાવસ્થાનો સરેરાશ સમયગાળો,જેને ગર્ભાવધિકાળ (gestation period) તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે છેલ્લા માસિક ચક્રથી આશરે $9$ મહિના અથવા $270-280$ દિવસનો હોય છે.
આ સમયગાળાને ત્રણ ત્રિમાસિક ગાળામાં વિભાજિત કરવામાં આવે છે,જેમાં દરેક ગાળો આશરે $3$ મહિનાનો હોય છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(D) $NCERT$ પાઠ્યપુસ્તક મુજબ:
$A.$ સાચું: $12$ અઠવાડિયાના અંતે (પ્રથમ ત્રિમાસિક ગાળામાં),મોટાભાગના મુખ્ય અંગતંત્રો રચાય છે.
$B.$ ખોટું: મુખ્ય અંગતંત્રો $12$ અઠવાડિયાના અંતે રચાય છે,$8$ અઠવાડિયાના અંતે નહીં.
$C.$ સાચું: વિકસતા ગર્ભનું પ્રથમ ચિહ્ન હૃદયના ધબકારા છે,જે ગર્ભધારણના એક મહિના પછી સાંભળી શકાય છે.
$D.$ સાચું: ગર્ભાવસ્થાના બીજા મહિનાના અંત સુધીમાં અંગો અને આંગળીઓનો વિકાસ થાય છે.
$E.$ સાચું: ગર્ભની પ્રથમ હલનચલન અને માથા પર વાળનું દેખાવું સામાન્ય રીતે પાંચમા મહિના દરમિયાન જોવા મળે છે.
તેથી,વિધાનો $A, C, D$ અને $E$ સાચા છે.

(A) માનવ ગર્ભાવસ્થામાં,ગર્ભનો વિકાસ એક ચોક્કસ સમયરેખાને અનુસરે છે.
ગર્ભાવસ્થાના પ્રથમ મહિનાના અંત સુધીમાં,ગર્ભનું હૃદય રચાય છે.
બીજા મહિનાના અંત સુધીમાં,ગર્ભમાં અંગો અને આંગળીઓનો વિકાસ થાય છે.
$12$ અઠવાડિયાના અંત સુધીમાં (પ્રથમ ત્રિમાસિક ગાળામાં),મોટાભાગની મુખ્ય અંગ પ્રણાલીઓ,જેમ કે અંગો અને બાહ્ય જનન અંગો,સારી રીતે વિકસિત થઈ જાય છે.
ગર્ભની પ્રથમ હિલચાલ અને માથા પર વાળ દેખાવાની પ્રક્રિયા સામાન્ય રીતે પાંચમા મહિના દરમિયાન જોવા મળે છે.
$24$ અઠવાડિયાના અંત સુધીમાં (બીજા ત્રિમાસિક ગાળામાં),શરીર પર ઝીણા વાળ આવે છે,પોપચા અલગ થાય છે અને પાંપણો રચાય છે.
તેથી,સાચો જવાબ એ છે કે મોટાભાગની મુખ્ય અંગ પ્રણાલીઓ $12$ અઠવાડિયાના અંત સુધીમાં રચાય છે.

(C) જરાયુ એક અંતઃસ્ત્રાવી પેશી તરીકે કાર્ય કરે છે અને હ્યુમન કોરિઓનિક ગોનાડોટ્રોપિન $(hCG)$,હ્યુમન પ્લેસેન્ટલ લેક્ટોજન $(hPL)$,એસ્ટ્રોજન અને પ્રોજેસ્ટેરોન જેવા અનેક અંતઃસ્ત્રાવો ઉત્પન્ન કરે છે.
આમાંથી,$hCG$,$hPL$ અને રિલેક્સિન સ્ત્રીઓમાં માત્ર ગર્ભાવસ્થા દરમિયાન જ ઉત્પન્ન થાય છે.
એસ્ટ્રોજન અને પ્રોજેસ્ટેરોન ગર્ભવતી ન હોય તેવી સ્ત્રીઓમાં પણ અંડાશય દ્વારા ઉત્પન્ન થાય છે.
તેથી,એસ્ટ્રોજન માત્ર ગર્ભાવસ્થા દરમિયાન જ ઉત્પન્ન થતો નથી.

(C) વિકસતા ગર્ભનું પ્રથમ ચિહ્ન સ્ટેથોસ્કોપ દ્વારા હૃદયના ધબકારા ધ્યાનપૂર્વક સાંભળીને જાણી શકાય છે.
ગર્ભાવસ્થા દરમિયાન,ગર્ભનું હૃદય ખૂબ વહેલું ધબકવાનું શરૂ કરે છે અને ગર્ભાવસ્થાના પ્રથમ મહિનાના અંત સુધીમાં ગર્ભનું હૃદય રચાઈ જાય છે.
જોકે,જેમ જેમ ગર્ભાવસ્થા આગળ વધે છે તેમ સ્ટેથોસ્કોપ દ્વારા હૃદયના ધબકારા સ્પષ્ટ રીતે સાંભળી શકાય છે,જે તંદુરસ્ત અને વિકસતા ગર્ભનું મુખ્ય ક્લિનિકલ સૂચક છે.

(B) ગર્ભાવસ્થા દરમિયાન,સ્ત્રીની સ્તન ગ્રંથિઓમાં વિભેદન થાય છે.
આ પ્રક્રિયામાં વાયુકોષ્ઠો (alveoli) અને નલિકાઓનો વિકાસ થાય છે,જે ઇસ્ટ્રોજન,પ્રોજેસ્ટેરોન અને પ્રોલેક્ટીન જેવા અંતઃસ્ત્રાવો દ્વારા ઉત્તેજિત થાય છે.
આ વિભેદન સ્તન ગ્રંથિઓને બાળકના જન્મ પછી દૂધના ઉત્પાદન અને સ્ત્રાવ (દુગ્ધસ્ત્રાવ) માટે તૈયાર કરે છે.

(C) કામચલાઉ અંતઃસ્ત્રાવી ગ્રંથિ એવી ગ્રંથિ છે જે સજીવના જીવનચક્ર દરમિયાન માત્ર ચોક્કસ સમયગાળા માટે જ અંતઃસ્ત્રાવી અંગ તરીકે કાર્ય કરે છે.
મનુષ્યોમાં,ગર્ભાવસ્થા દરમિયાન $Placenta$ (જરાયુ) એક કામચલાઉ અંતઃસ્ત્રાવી ગ્રંથિ તરીકે કાર્ય કરે છે.
તે ગર્ભાવસ્થા જાળવી રાખવા માટે જરૂરી કેટલાક અંતઃસ્ત્રાવો ઉત્પન્ન કરે છે,જેમ કે હ્યુમન કોરિઓનિક ગોનાડોટ્રોપિન $(hCG)$,હ્યુમન પ્લેસેન્ટલ લેક્ટોજન $(hPL)$,ઇસ્ટ્રોજન અને પ્રોજેસ્ટોજેન્સ.
એકવાર ગર્ભાવસ્થા પૂર્ણ થાય અને જરાયુ બહાર નીકળી જાય,પછી તે અંતઃસ્ત્રાવી ગ્રંથિ તરીકે કાર્ય કરવાનું બંધ કરી દે છે.
તેનાથી વિપરીત,પાઈનિયલ ગ્રંથિ,સ્વાદુપિંડ અને પેરાથાઈરોઈડ ગ્રંથિઓ કાયમી અંતઃસ્ત્રાવી ગ્રંથિઓ છે જે વ્યક્તિના સમગ્ર જીવન દરમિયાન કાર્યરત રહે છે.

(D) માનવ ગર્ભના વિકાસના તબક્કાઓ નીચે મુજબ છે:
$1$. ગર્ભાવસ્થાના પ્રથમ મહિના પછી,ગર્ભનું હૃદય રચાય છે. તેથી,$A-iii$.
$2$. બીજા મહિનાના અંત સુધીમાં,ગર્ભમાં ઉપાંગો અને આંગળીઓનો વિકાસ થાય છે. તેથી,$B-iv$.
$3$. ત્રીજા મહિનાના અંત સુધીમાં (પ્રથમ ત્રિમાસિક),મોટાભાગના મુખ્ય અંગતંત્રો રચાય છે. તેથી,$C-ii$.
$4$. પાંચમા મહિના દરમિયાન,ગર્ભનું પ્રથમ હલનચલન અને માથા પર વાળ જોવા મળે છે. તેથી,$D-i$.
આમ,સાચી જોડ $A-iii, B-iv, C-ii, D-i$ છે.

(C) બ્લાસ્ટુલામાંથી ત્રણ જનનસ્તરો (બાહ્ય ગર્ભસ્તર,મધ્ય ગર્ભસ્તર અને અંતઃ ગર્ભસ્તર) બનવાની પ્રક્રિયાને ગેસ્ટ્રુલેશન કહેવામાં આવે છે.
આ પ્રક્રિયા ગર્ભીય વિકાસના ગેસ્ટ્રુલા તબક્કા દરમિયાન થાય છે.
ગેસ્ટ્રુલેશન દરમિયાન,બ્લાસ્ટુલાના કોષો વ્યાપક પુનઃગોઠવણી અને સ્થળાંતર કરે છે જેથી આ વિશિષ્ટ સ્તરો બને છે,જે અંતે શરીરના તમામ પેશીઓ અને અંગોને જન્મ આપે છે.

(A) અંડપાત પછી,તૂટેલી ગ્રાફિયન પુટિકા એક કામચલાઉ અંતઃસ્ત્રાવી રચનામાં ફેરવાય છે જેને કોર્પસ લ્યુટિયમ કહેવામાં આવે છે.
આ પ્રક્રિયાને લ્યુટિનાઇઝેશન તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
કોર્પસ લ્યુટિયમનું મુખ્ય કાર્ય મોટા પ્રમાણમાં પ્રોજેસ્ટેરોનનો સ્ત્રાવ કરવાનું છે,જે ગર્ભના સંભવિત સ્થાપન માટે ગર્ભાશયના અંતઃસ્તર (એન્ડોમેટ્રીયમ) ને જાળવી રાખવા માટે આવશ્યક છે.
કોર્પસ લ્યુટિયમનું નિર્માણ સીધું જ પ્રોજેસ્ટેરોનના સ્ત્રાવ તરફ દોરી જાય છે,તેથી કારણ એ વિધાનની સાચી સમજૂતી છે.

(A) ગર્ભાવસ્થા દરમિયાન,જરાયુ (placenta) ગર્ભાવસ્થા જાળવી રાખવા અને ગર્ભના વિકાસને ટેકો આપવા માટે જરૂરી ઘણા અંતઃસ્ત્રાવો ઉત્પન્ન કરે છે.
$1$. એન્ડોમેટ્રીયમને જાળવી રાખવા અને વધતા ગર્ભને ટેકો આપવા માટે પ્રોજેસ્ટેરોન અને ઇસ્ટ્રોજનનું સ્તર નોંધપાત્ર રીતે વધે છે.
$2$. ગર્ભાવસ્થા દરમિયાન માતાના રુધિરમાં કોર્ટિસોલનું સ્તર પણ વધે છે.
$3$. માતાના વધતા ચયાપચયના દરને ટેકો આપવા માટે થાયરોક્સિનનું સ્તર વધે છે.
$4$. અગ્ર પિટ્યુટરી ગ્રંથિ પર ઇસ્ટ્રોજન અને પ્રોજેસ્ટેરોનના ઉચ્ચ સ્તરની નકારાત્મક પ્રતિસાદ અસરને કારણે ગર્ભાવસ્થા દરમિયાન $FSH$ અને $LH$ નું સ્તર નોંધપાત્ર રીતે ઘટે છે.
તેથી,જે અંતઃસ્ત્રાવોનું સ્તર વધે છે તે પ્રોજેસ્ટેરોન $(b)$,થાયરોક્સિન $(c)$,કોર્ટિસોલ $(d)$ અને ઇસ્ટ્રોજન $(f)$ છે.

(B) માનવ જરાયુને 'હિમોકોરિયલ' તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે કારણ કે માતાનું રુધિર ગર્ભના કોરિયોનિક વિલીના સીધા સંપર્કમાં આવે છે.
આ પ્રકારના જરાયુમાં,માતાની રુધિરવાહિનીઓનું ધોવાણ થાય છે,જેનાથી માતાનું રુધિર સીધું જ કોરિયોનિક વિલીને સ્નાન કરાવે છે.
આ પ્રક્રિયા માતા અને ગર્ભના રુધિરાભિસરણ વચ્ચે પોષક તત્વો,વાયુઓ અને ઉત્સર્ગ દ્રવ્યોની કાર્યક્ષમ આપ-લે કરવામાં મદદ કરે છે.

(A) ફલન પછી, યુગ્મનજ અંડવાહિનીના ઇસ્થમસમાંથી ગર્ભાશય તરફ આગળ વધે છે ત્યારે તેમાં સતત સમવિભાજન થાય છે, જેને ક્લીવેજ (વિખંડન) કહેવામાં આવે છે.
ફલન પછીના $4^{\text{થા}}$ દિવસના અંત સુધીમાં, ભ્રૂણ $16-32$ કોષોનો બનેલો હોય છે.
કોષોના આ નક્કર ગોળાને મોરુલા કહેવામાં આવે છે, જે દેખાવમાં શતતૂતના ફળ (mulberry) જેવું લાગે છે.

(D) ગેસ્ટ્ર્યુલેશનની પ્રક્રિયા દરમિયાન,આંતરિક કોષ સમૂહ (inner cell mass) બે સ્તરોમાં વિભેદિત થાય છે: હાયપોબ્લાસ્ટ અને એપિબ્લાસ્ટ.
એપિબ્લાસ્ટ એ સ્તંભાકાર કોષોનું સ્તર છે જે ત્રણ પ્રાથમિક ગર્ભસ્તરોને જન્મ આપે છે: બાહ્ય ગર્ભસ્તર (ectoderm),મધ્ય ગર્ભસ્તર (mesoderm) અને અંતઃ ગર્ભસ્તર (endoderm).
તેથી,પ્રાથમિક બાહ્ય ગર્ભસ્તર એપિબ્લાસ્ટ કોષોમાંથી વિકસે છે.

(C) સાચી જોડીઓ નીચે મુજબ છે:
$a$. મધ્યગર્ભસ્તર: શરીરના તમામ પ્રકારના સ્નાયુઓ બનાવે છે (આઈરિસ અને સિલિયરી સ્નાયુઓ સિવાય).
$b$. બાહ્યગર્ભસ્તર: આંખના આઈરિસ અને સિલિયરી સ્નાયુઓ બનાવે છે.
$c$. અંતઃગર્ભસ્તર: મધ્યકર્ણનું અસ્તર બનાવે છે.
$d$. બાહ્યગર્ભસ્તર: એડ્રિનલ મેડ્યુલા બનાવે છે,જ્યારે એડ્રિનલ કોર્ટેક્સ મધ્યગર્ભસ્તરનું બનેલું હોય છે.
$e$. મધ્યગર્ભસ્તર: આંખનું શ્વેતપટલ અને રક્તપટલ બનાવે છે.
તેથી,સાચા વિધાનો $a, b, c$ અને $e$ છે. આપેલા વિકલ્પો મુજબ,સૌથી યોગ્ય પસંદગી $B, C$ અને $E$ (વિકલ્પ $C$) છે.

(C) ગર્ભાવસ્થાનો પ્રથમ ત્રિમાસિક ગાળો પ્રથમ $3$ મહિનાનો હોય છે. આ સમયગાળા દરમિયાન,હૃદયનું નિર્માણ થાય છે અને હૃદયના ધબકારા સાંભળી શકાય છે. ગર્ભાવસ્થા જાળવી રાખવા માટે પ્રોજેસ્ટેરોનનું સ્તર ઊંચું રહે છે અને માસિક ચક્ર અટકી જાય છે. જો કે,ભમર અને પાંપણો ગર્ભાવસ્થાના બીજા ત્રિમાસિક ગાળામાં (આશરે $5$ મા મહિને) દેખાય છે.

(A) માનવ ગર્ભીય વિકાસના તબક્કાઓ નીચે મુજબ છે:
$a$. સંપૂર્ણ રીતે રચાયેલ મોરુલા: મોરુલાનો તબક્કો ફલન પછી $4$થા દિવસના અંત સુધીમાં પ્રાપ્ત થાય છે $(a-iii)$.
$b$. સંપૂર્ણ રીતે રચાયેલ બ્લાસ્ટોસિસ્ટ: બ્લાસ્ટોસિસ્ટ ફલન પછી $7$મા દિવસના અંત સુધીમાં સંપૂર્ણ રીતે રચાય છે $(b-i)$.
$c$. ગર્ભસ્થાપન પ્રક્રિયા પૂર્ણ થવી: ગર્ભસ્થાપન સામાન્ય રીતે ફલન પછી $10$મા દિવસના અંત સુધીમાં પૂર્ણ થાય છે $(c-iv)$.
$d$. સંપૂર્ણ રીતે રચાયેલ ગેસ્ટ્રુલા: ગેસ્ટ્રુલેશન શરૂ થાય છે અને આગળ વધે છે,જેમાં ત્રણ જનન સ્તરો સામાન્ય રીતે ફલન પછી $15$ દિવસે સ્પષ્ટ થાય છે $(d-ii)$.
તેથી,સાચી જોડ $A-III, B-I, C-IV, D-II$ છે.

$(D)$ વિધાન-$I$ ખોટું છે કારણ કે એમનિયોજેનિક કોષો એમનિયોટિક પોલાણની છત બનાવે છે અને વિભાજન પામીને એમનિયોન બનાવે છે, કોરિયોન નહીં.
વિધાન-$II$ સાચું છે કારણ કે કોરિયોન એ એક વધારાનું ભ્રૂણીય પટલ છે જે જરાયુ (placenta) ના નિર્માણમાં ફાળો આપીને ભ્રૂણના વિકાસમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.

(D) ગર્ભાવસ્થાના પ્રારંભિક તબક્કામાં, $Corpus \text{ } Luteum$ પ્રોજેસ્ટેરોનના સ્ત્રાવ માટે આવશ્યક છે, જે ગર્ભાશયના અંતઃસ્તરને જાળવી રાખે છે અને વિકાસ પામતા ગર્ભને ટેકો આપે છે.
ગર્ભાવસ્થાના ત્રીજા અઠવાડિયામાં, જરાયુ (Placenta) હજુ પ્રોજેસ્ટેરોનનું ઉત્પાદન કરવા માટે સંપૂર્ણપણે સક્ષમ હોતું નથી.
જો આ તબક્કે $Corpus \text{ } Luteum$ નાશ પામે, તો પ્રોજેસ્ટેરોનનો સ્ત્રોત ખોવાઈ જાય છે.
પરિણામે, રક્તમાં પ્રોજેસ્ટેરોનનું સ્તર નોંધપાત્ર રીતે ઘટી જાય છે, જેના કારણે ગર્ભાશયના અંતઃસ્તરનું વિઘટન થાય છે.
આથી, ગર્ભાવસ્થા જાળવી શકાતી નથી અને ગર્ભપાત થાય છે.

(B) આપેલ આલેખમાં,વક્ર '$A$' માસિક ચક્ર દરમિયાન એસ્ટ્રોજન્સનું સ્તર દર્શાવે છે,જે અંડપાત (આશરે $14$મા દિવસે) પહેલાં ટોચ પર હોય છે.
વક્ર '$B$' $28$મા દિવસ પછી તીવ્ર વધારો દર્શાવે છે,જે સગર્ભા સ્ત્રીમાં હ્યુમન કોરિઓનિક ગોનાડોટ્રોપિન $(hCG)$ ની લાક્ષણિકતા છે.
$hCG$ ગર્ભસ્થાપન પછી જરાયુ દ્વારા ઉત્પન્ન થાય છે જેથી કોર્પસ લ્યુટિયમ જળવાઈ રહે,જે બદલામાં ગર્ભાવસ્થાને ટેકો આપવા માટે પ્રોજેસ્ટેરોનનો સ્ત્રાવ કરવાનું ચાલુ રાખે છે.
તેથી,'$A$' એસ્ટ્રોજન્સ છે અને '$B$' $hCG$ છે.

(D) માનવ ભ્રૂણીય વિકાસ દરમિયાન,ગેસ્ટ્રુલેશનની પ્રક્રિયામાં ત્રણ પ્રાથમિક જનન સ્તરોનું નિર્માણ થાય છે. આંતરિક કોષ સમૂહ (inner cell mass) માંથી વિભેદિત થતું પ્રથમ જનન સ્તર અંતઃગર્ભસ્તર (endoderm) છે. આ પ્રક્રિયા ત્યારે થાય છે જ્યારે એપિબ્લાસ્ટના કોષો પ્રિમિટિવ સ્ટ્રીક દ્વારા સ્થળાંતર કરીને અંતઃગર્ભસ્તર બનાવે છે,ત્યારબાદ મધ્યગર્ભસ્તર અને અંતે બાહ્યગર્ભસ્તરનું નિર્માણ થાય છે.

(C) ભ્રૂણીય વિકાસ દરમિયાન મનુષ્યમાં જનન સ્તરો ચોક્કસ અંગો અને પેશીઓનું નિર્માણ કરે છે.
$1$. $Ectoderm$ (બાહ્ય ગર્ભસ્તર) અધિચર્મ, પરસેવાની ગ્રંથિઓ, સ્તન ગ્રંથિઓ, લાળ ગ્રંથિઓ અને પિનિયલ ગ્રંથિ જેવી રચનાઓનું નિર્માણ કરે છે.
$2$. $Endoderm$ (અંતઃ ગર્ભસ્તર) પાચન માર્ગ, શ્વસન માર્ગનું અધિચ્છદીય આવરણ અને થાયરોઇડ ગ્રંથિ, પેરાથાયરોઇડ ગ્રંથિ અને થાઇમસ જેવી અંતઃસ્ત્રાવી ગ્રંથિઓનું નિર્માણ કરે છે.
તેથી, આપેલા વિકલ્પોમાંથી, થાયરોઇડ ગ્રંથિ એ $Endoderm$ નું વ્યુત્પન્ન છે.

(D) આ આકૃતિ બ્લાસ્ટોસિસ્ટ દર્શાવે છે,જે માનવ ગર્ભીય વિકાસનો એક પ્રારંભિક તબક્કો છે.
આ રચનામાં,કોષોના બહારના સ્તરને ટ્રોફોબ્લાસ્ટ કહેવામાં આવે છે.
ટ્રોફોબ્લાસ્ટ સાથે જોડાયેલા કોષોના અંદરના જૂથને આંતરિક કોષ સમૂહ (Inner cell mass) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે (જે $A$ દ્વારા દર્શાવેલ છે).
બ્લાસ્ટોસિસ્ટની અંદર રહેલા પ્રવાહીથી ભરેલા પોલાણને બ્લાસ્ટોસીલ કહેવામાં આવે છે (જે $B$ દ્વારા દર્શાવેલ છે).
તેથી,$A$ એ આંતરિક કોષ સમૂહ દર્શાવે છે અને $B$ એ બ્લાસ્ટોસીલ દર્શાવે છે.

(A) મનુષ્યમાં સરેરાશ ગર્ભાવસ્થાનો સમયગાળો ફલનથી લગભગ $266$ દિવસનો હોય છે.
જો કે,જ્યારે છેલ્લા માસિક ચક્ર $(LMC)$ ની શરૂઆતથી ગણતરી કરવામાં આવે,ત્યારે તે લગભગ $280$ દિવસ ($266$ દિવસનો વિકાસ + અંડપાત પહેલાના $14$ દિવસનો ફોલિક્યુલર તબક્કો) થાય છે.

(C) રિલેક્સિન $(Relaxin)$ હોર્મોન ગર્ભાવસ્થાના અંતિમ તબક્કા દરમિયાન કોર્પસ લ્યુટિયમ $(Corpus \ luteum)$ દ્વારા સ્ત્રવિત થાય છે.
તે પેલ્વિક અસ્થિબંધન (pelvic ligaments) ને શિથિલ કરવામાં અને જન્મ નહેર (birth canal) ને પહોળી કરવામાં મદદ કરે છે,જે બાળકના સરળ જન્મ (પ્રસૂતિ) ને સુવિધા આપે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(A) ક્લીવેજ (વિખંડન) એ યુગ્મનજ (zygote) ના ઝડપી સમસૂત્રી ભાજનની શ્રેણી છે જે એકકોષીય યુગ્મનજને બહુકોષીય રચનામાં ફેરવે છે જેને બ્લાસ્ટુલા કહેવાય છે.
દરેક ક્લીવેજ વિભાજનમાં,કોષોની સંખ્યા (બ્લાસ્ટોમિયર્સ) બમણી થાય છે.
- $1^{st}$ ક્લીવેજ પછી,બ્લાસ્ટોમિયર્સની સંખ્યા = $2^1 = 2$.
- $2^{nd}$ ક્લીવેજ પછી,બ્લાસ્ટોમિયર્સની સંખ્યા = $2^2 = 4$.
- $3^{rd}$ ક્લીવેજ પછી,બ્લાસ્ટોમિયર્સની સંખ્યા = $2^3 = 8$.
તેથી,ત્રીજા ક્લીવેજ પછી,$8$ બ્લાસ્ટોમિયર્સ બને છે.

(C) ગર્ભાવસ્થા દરમિયાન,જરાયુ (placenta) ગર્ભાવસ્થા જાળવી રાખવા માટે જરૂરી કેટલાક અંતઃસ્ત્રાવો ઉત્પન્ન કરે છે,જેમ કે હ્યુમન કોરિઓનિક ગોનાડોટ્રોપિન $(hCG)$,હ્યુમન પ્લેસેન્ટલ લેક્ટોજન $(hPL)$,ઇસ્ટ્રોજન અને પ્રોજેસ્ટોજેન્સ.
$hCG$ નું ઉત્પાદન ગર્ભસ્થાપન પછી તરત જ જરાયુના સિન્સિટિઓટ્રોફોબ્લાસ્ટ દ્વારા કોર્પસ લ્યુટિયમને જાળવી રાખવા માટે કરવામાં આવે છે.
પ્રથમ ત્રિમાસિક ગાળામાં પ્રોજેસ્ટેરોનનું ઉત્પાદન સુનિશ્ચિત કરવા માટે તેના સ્તરમાં ઝડપથી વધારો થાય છે.
બીજા ત્રિમાસિક ગાળા સુધીમાં,જરાયુ પોતે ગર્ભાવસ્થા જાળવી રાખવા માટે પૂરતા પ્રમાણમાં પ્રોજેસ્ટેરોન અને ઇસ્ટ્રોજન ઉત્પન્ન કરવામાં સંપૂર્ણ સક્ષમ બની જાય છે,જેના પરિણામે $hCG$ ના સ્તરમાં નોંધપાત્ર ઘટાડો થાય છે.

(D) હ્યુમન કોરિઓનિક ગોનાડોટ્રોપિન $(hCG)$ એ ગર્ભાવસ્થા દરમિયાન જરાયુ (Placenta) ના સિન્સિટિઓટ્રોફોબ્લાસ્ટ કોષો દ્વારા ઉત્પન્ન થતું અંતઃસ્ત્રાવ છે.
તે કોર્પસ લ્યુટિયમને જાળવી રાખવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે,જે બદલામાં ગર્ભાવસ્થાને ટેકો આપવા માટે પ્રોજેસ્ટેરોનનો સ્ત્રાવ કરવાનું ચાલુ રાખે છે,જ્યાં સુધી જરાયુ આ કાર્ય સંપૂર્ણપણે સંભાળી ન લે.
તેથી,સાચો જવાબ $D$ (જરાયુ) છે.

(C) ગેસ્ટ્ર્યુલેશન એ ગર્ભ વિકાસ દરમિયાન થતી એક મોર્ફોજેનેટિક પ્રક્રિયા છે,જેમાં બ્લાસ્ટુલાનું પુનર્ગઠન થઈને ગેસ્ટ્રુલા તરીકે ઓળખાતી બહુ-સ્તરીય રચના બને છે.
આ પ્રક્રિયામાં ત્રણ પ્રાથમિક જનન સ્તરો: બાહ્ય ગર્ભસ્તર (ectoderm),મધ્ય ગર્ભસ્તર (mesoderm) અને અંતઃ ગર્ભસ્તર (endoderm) બનાવવા માટે કોષોનું હલનચલન અને પુનઃગોઠવણી થાય છે.
બ્લાસ્ટ્યુલેશન એ બ્લાસ્ટુલાનું નિર્માણ છે,વિખંડન એ યુગ્મનજનું સમસૂત્રી ભાજન છે અને ગર્ભસ્થાપન એ ગર્ભાશયની દીવાલ સાથે બ્લાસ્ટોસિસ્ટનું જોડાણ છે.

(D) આપેલ આકૃતિ માનવ ગર્ભના વિકાસના બ્લાસ્ટોસિસ્ટ તબક્કાને દર્શાવે છે.
$I$ એ કોષોના બહારના સ્તરને નિર્દેશિત કરે છે,જેને ટ્રોફોબ્લાસ્ટ કહેવામાં આવે છે,જે ગર્ભાશયના અંતઃસ્તર સાથે જોડાય છે.
$II$ એ બ્લાસ્ટોસિસ્ટની અંદર રહેલી પ્રવાહીથી ભરેલી પોલાણને નિર્દેશિત કરે છે,જેને બ્લાસ્ટોસીલ કહેવામાં આવે છે.
$III$ એ એક છેડે એકત્રિત થયેલા કોષોના સમૂહને નિર્દેશિત કરે છે,જેને આંતરિક કોષ સમૂહ (Inner cell mass) કહેવામાં આવે છે,જેમાંથી ગર્ભનો વિકાસ થાય છે.
તેથી,સાચું લેબલિંગ $I$ - ટ્રોફોબ્લાસ્ટ,$II$ - બ્લાસ્ટોસીલ,$III$ - આંતરિક કોષ સમૂહ છે.

(B) કોર્પસ લ્યુટિયમ એ અંડાશયમાં આવેલી એક કામચલાઉ અંતઃસ્ત્રાવી રચના છે જે માસિક ચક્ર અને પ્રારંભિક ગર્ભાવસ્થામાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે.
તે મુખ્યત્વે પ્રોજેસ્ટેરોનનો સ્ત્રાવ કરે છે,જે ગર્ભાશયના અંતઃસ્તરને જાળવી રાખવા માટે જરૂરી છે.
તે ઇસ્ટ્રોજન,ઇન્હિબિન અને રિલેક્સિન (ખાસ કરીને ગર્ભાવસ્થા દરમિયાન) નો પણ મધ્યમ માત્રામાં સ્ત્રાવ કરે છે.
જો કે,$hCG$ (હ્યુમન કોરિઓનિક ગોનાડોટ્રોપિન) નો સ્ત્રાવ વિકસતા જરાયુ (placenta) ના સિન્સિટિઓટ્રોફોબ્લાસ્ટ કોષો દ્વારા થાય છે,કોર્પસ લ્યુટિયમ દ્વારા નહીં.
તેથી,સાચો જવાબ $hCG$ છે.

(B) ગર્ભાવસ્થા દરમિયાન,જરાયુ (placenta) અંતઃસ્ત્રાવી પેશી તરીકે કાર્ય કરે છે અને ઘણા અંતઃસ્ત્રાવો ઉત્પન્ન કરે છે જે ગર્ભાવસ્થા જાળવી રાખવા માટે જરૂરી છે.
ખાસ કરીને,હ્યુમન કોરિઓનિક ગોનાડોટ્રોપિન $(hCG)$,હ્યુમન પ્લેસેન્ટલ લેક્ટોજન $(hPL)$,અને રિલેક્સિન એવા અંતઃસ્ત્રાવો છે જે સ્ત્રીઓમાં માત્ર ગર્ભાવસ્થા દરમિયાન જ ઉત્પન્ન થાય છે.
જોકે ઇસ્ટ્રોજન અને પ્રોજેસ્ટોજેન્સ પણ ગર્ભાવસ્થા દરમિયાન જરાયુ દ્વારા ઉત્પન્ન થાય છે,પરંતુ તે ગર્ભવતી ન હોય તેવી સ્ત્રીઓમાં અંડપિંડ દ્વારા પણ ઉત્પન્ન થાય છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(D) ગર્ભના વિકાસનો સાચો ક્રમ નીચે મુજબ છે:
$(III)$ ગર્ભનું હૃદય રચાય છે: આ અંગ વિકાસની પ્રથમ નિશાની છે,જે સામાન્ય રીતે પ્રથમ મહિનાના અંત સુધીમાં જોવા મળે છે.
$(II)$ ગર્ભમાં અંગો અને આંગળીઓનો વિકાસ થાય છે: આ ગર્ભાવસ્થાના બીજા મહિનાના અંત સુધીમાં થાય છે.
$(I)$ ગર્ભની પ્રથમ હલનચલન: આ ગર્ભાવસ્થાના પાંચમા મહિના દરમિયાન જોવા મળે છે.
$(IV)$ શરીર ઝીણા વાળથી ઢંકાયેલું હોય છે: આ બીજા ત્રિમાસિક ગાળાના અંત સુધીમાં (આશરે છઠ્ઠા મહિનામાં) થાય છે.
તેથી,સાચો ક્રમ $(III), (II), (I), (IV)$ છે,જે વિકલ્પ $D$ ને અનુરૂપ છે.

(B) માનવ ગર્ભ વિકાસ દરમિયાન,ગર્ભાવસ્થાના એક મહિના પછી હૃદયનું નિર્માણ થાય છે. ગર્ભાવસ્થાના બીજા મહિનાના અંત સુધીમાં (આઠ અઠવાડિયા),ગર્ભમાં અંગો અને આંગળીઓનો વિકાસ થાય છે. પ્રથમ ત્રિમાસિક ગાળાના અંત સુધીમાં (બાર અઠવાડિયા),મોટાભાગની મુખ્ય અંગ પ્રણાલીઓ રચાઈ જાય છે.

(B) જરાયુ (placenta) એક અંતઃસ્ત્રાવી પેશી તરીકે કાર્ય કરે છે અને ગર્ભાવસ્થા માટે જરૂરી ઘણા અંતઃસ્ત્રાવો ઉત્પન્ન કરે છે,જેમ કે હ્યુમન કોરિઓનિક ગોનાડોટ્રોપિન $(hCG)$,હ્યુમન પ્લેસેન્ટલ લેક્ટોજન $(hPL)$,એસ્ટ્રોજન્સ અને પ્રોજેસ્ટોજન્સ.
રિલેક્સિન પણ ગર્ભાવસ્થાના અંતિમ તબક્કા દરમિયાન ઉત્પન્ન થાય છે,પરંતુ તે મુખ્યત્વે અંડાશય (કોર્પસ લ્યુટિયમ) દ્વારા સ્ત્રવિત થાય છે,જરાયુ દ્વારા નહીં.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(B) સાચો જવાબ $B$ છે.
માનવ વિકાસની પ્રક્રિયામાં,બ્લાસ્ટોસિસ્ટ એક બાહ્ય સ્તર ધરાવે છે જેને ટ્રોફોબ્લાસ્ટ કહેવામાં આવે છે અને કોષોનો એક આંતરિક સમૂહ હોય છે જેને આંતરિક કોષ સમૂહ $(ICM)$ કહેવામાં આવે છે.
ટ્રોફોબ્લાસ્ટ સ્તર ગર્ભાશયના અંતઃસ્તર સાથે જોડાય છે અને અંતે ભ્રૂણબાહ્ય પટલો અને જરાયુનો ગર્ભીય ભાગ બનાવે છે.
આંતરિક કોષ સમૂહ મુખ્ય ભ્રૂણમાં વિભેદિત થાય છે,જેમાં ત્રણ ગર્ભસ્તરો (બાહ્ય ગર્ભસ્તર,મધ્ય ગર્ભસ્તર અને અંતઃ ગર્ભસ્તર)નો સમાવેશ થાય છે,જે વિકાસ પામતા ગર્ભના તમામ પેશીઓ અને અંગોનું નિર્માણ કરે છે.

(A) સાચો જવાબ $A$ છે.
ગેસ્ટ્રુલેશનની પ્રક્રિયા દરમિયાન,ગર્ભ એક રચના બનાવે છે જેને ગેસ્ટ્રુલા કહેવામાં આવે છે.
ગેસ્ટ્રુલામાં એક મુખ અથવા છિદ્ર હોય છે જેને $Blastopore$ (બ્લાસ્ટોપોર) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
$Blastopore$ એ પ્રારંભિક ગર્ભમાં બનતું પ્રથમ છિદ્ર છે,જે સજીવના પ્રકાર (પ્રોટોસ્ટોમ અથવા ડ્યુટેરોસ્ટોમ) ના આધારે પાછળથી મુખ અથવા મળદ્વારમાં વિકસે છે.

(C) સાચી જોડ નીચે મુજબ છે:
$1$. $hCG$ (હ્યુમન કોરિઓનિક ગોનાડોટ્રોપિન) અને $hPL$ (હ્યુમન પ્લેસેન્ટલ લેક્ટોજન) ગર્ભાવસ્થા દરમિયાન જરાયુ (Placenta) દ્વારા ઉત્પન્ન થાય છે.
$2$. પ્રોજેસ્ટેરોન મુખ્યત્વે અંડપાત પછી અંડપિંડમાં રહેલા કોર્પસ લ્યુટિયમ દ્વારા સ્ત્રવિત થાય છે.
$3$. એન્ડ્રોજન્સ (મુખ્યત્વે ટેસ્ટોસ્ટેરોન) વૃષણના લેડિગ કોષો (આંતરાલીય કોષો) દ્વારા સંશ્લેષિત અને સ્ત્રવિત થાય છે.
$4$. રિલેક્સિન ગર્ભાવસ્થાના અંતિમ તબક્કા દરમિયાન અંડપિંડ (ખાસ કરીને કોર્પસ લ્યુટિયમ) દ્વારા ઉત્પન્ન થાય છે.
તેથી,સાચી જોડ $A-ii, B-iii, C-iv, D-i$ છે.

(B) સાચો જવાબ $B$ છે. "ગર્ભાવસ્થાનો બીજો મહિનો - ગર્ભનું હલનચલન" એ અસંગત જોડ છે.
માનવ વિકાસના તબક્કાઓ મુજબ:
$1$. પ્રથમ મહિના દરમિયાન, હૃદયનું નિર્માણ થાય છે.
$2$. બીજા મહિના દરમિયાન, ગર્ભમાં અંગો અને આંગળીઓનો વિકાસ થાય છે.
$3$. ત્રીજા મહિનાના અંત સુધીમાં (પ્રથમ ત્રિમાસિક), મોટાભાગની મુખ્ય અંગ પ્રણાલીઓ રચાય છે.
$4$. પાંચમા મહિના દરમિયાન, ગર્ભનું પ્રથમ હલનચલન અને માથા પર વાળ દેખાય છે.
$5$. છઠ્ઠા મહિનાના અંત સુધીમાં (બીજા ત્રિમાસિક), શરીર પર ઝીણા વાળ આવે છે, પોપચાં અલગ થાય છે અને પાંપણો બને છે.

(D) સાચો જવાબ $D$ છે.
$LH$ (લ્યુટિનાઇઝિંગ હોર્મોન) એ અગ્ર પિટ્યુટરી ગ્રંથિ દ્વારા સ્ત્રવિત થાય છે,જરાયુ દ્વારા નહીં.
માનવ જરાયુ એક અંતઃસ્ત્રાવી પેશી તરીકે કાર્ય કરે છે અને ગર્ભાવસ્થા જાળવી રાખવા માટે હ્યુમન કોરિઓનિક ગોનાડોટ્રોપિન $(HCG)$,હ્યુમન પ્લેસેન્ટલ લેક્ટોજન $(HPL)$,એસ્ટ્રોજન અને પ્રોજેસ્ટોજન જેવા અનેક અંતઃસ્ત્રાવો ઉત્પન્ન કરે છે.

(C) સાચો જવાબ છે.
ફોલિકલ સ્ટીમ્યુલેટિંગ હોર્મોન $(FSH)$ પિટ્યુટરી ગ્રંથિના અગ્ર ભાગ દ્વારા સ્ત્રવિત થાય છે.
તે અંડપિંડમાં અંડપુટિકાઓની વૃદ્ધિ અને પરિપક્વતાને ઉત્તેજિત કરે છે.
પ્રોજેસ્ટોજન,હ્યુમન કોરિઓનિક ગોનાડોટ્રોપિન $(hCG)$ અને રિલેક્સિન એ ગર્ભાવસ્થા દરમિયાન માનવ જરાયુ દ્વારા સ્ત્રવિત થતા અંતઃસ્ત્રાવો છે.

(A) સાચો જવાબ $A$ છે.
માનવ ગર્ભાવસ્થા દરમિયાન,ગર્ભનું પ્રથમ હલનચલન અને માથા પર વાળ દેખાવાની ઘટના ગર્ભાવસ્થાના $5$ મા મહિના દરમિયાન જોવા મળે છે.
પ્રથમ મહિનાના અંત સુધીમાં હૃદયનું નિર્માણ થાય છે.
બીજા મહિનાના અંત સુધીમાં અંગો અને આંગળીઓનો વિકાસ થાય છે.
પ્રથમ ત્રિમાસિક ગાળાના અંત સુધીમાં મોટાભાગની મુખ્ય અંગ પ્રણાલીઓ રચાય છે.
$5$ મા મહિના દરમિયાન,ગર્ભ હલનચલન દર્શાવે છે અને માથા પર વાળ દેખાય છે.

(A) સાચી જોડ નીચે મુજબ છે:
$(A)$ પ્રથમ મહિનો: વિકસતા ગર્ભની પ્રથમ નિશાની સામાન્ય રીતે સ્ટેથોસ્કોપ દ્વારા હૃદયના ધબકારા સાંભળીને નોંધવામાં આવે છે. તેથી,$(A-iii)$.
$(B)$ બીજો મહિનો: ગર્ભાવસ્થાના બીજા મહિનાના અંત સુધીમાં,ગર્ભમાં ઉપાંગો અને આંગળીઓનો વિકાસ થાય છે. તેથી,$(B-iv)$.
$(C)$ પાંચમો મહિનો: ગર્ભની પ્રથમ હલનચલન અને માથા પર વાળ દેખાવાની શરૂઆત સામાન્ય રીતે પાંચમા મહિના દરમિયાન જોવા મળે છે. તેથી,$(C-ii)$.
$(D)$ છઠ્ઠો મહિનો: $24$ અઠવાડિયાના અંત સુધીમાં (બીજા ત્રિમાસિક ગાળામાં),શરીર ઝીણા વાળથી ઢંકાઈ જાય છે,પોપચાં અલગ થાય છે અને પાંપણો બને છે. તેથી,$(D-i)$.
આમ,સાચો ક્રમ $A-iii, B-iv, C-ii, D-i$ છે.