Adaptive Radiation Questions in Gujarati

(B) અનુકૂલિત પ્રસરણ (Adaptive radiation) એ એક ઉદવિકાસીય પ્રક્રિયા છે જેમાં સજીવો પૂર્વજ જાતિમાંથી ઝડપથી વિવિધ નવા સ્વરૂપોમાં વિકસે છે,ખાસ કરીને જ્યારે પર્યાવરણમાં ફેરફાર થવાથી નવા સંસાધનો ઉપલબ્ધ થાય,નવા પડકારો ઊભા થાય અથવા નવી પર્યાવરણીય નિક (niches) ખુલે. આ ઘટના ઘણીવાર ત્યારે જોવા મળે છે જ્યારે જાતિઓ ઉદગમ સ્થાનના એક બિંદુથી નવા ભૌગોલિક વિસ્તારોમાં વસાહત સ્થાપે છે,જેમ કે ગાલાપાગોસ ટાપુઓ પર ડાર્વિનના ફિન્ચ પક્ષીઓ.

(B) કેન્દ્રાભિસારી ઉદવિકાસ ત્યારે થાય છે જ્યારે અસંબંધિત જાતિઓ સમાન પર્યાવરણ અથવા નિવસનતંત્રમાં અનુકૂલન સાધવાને કારણે સમાન લક્ષણો વિકસાવે છે.
ઓસ્ટ્રેલિયન માર્સુપિયલ્સ અને જરાયુજ સસ્તન પ્રાણીઓના સંદર્ભમાં,નીચેની જોડીઓ કેન્દ્રાભિસારી ઉદવિકાસ દર્શાવે છે:
$1$. મોલ - માર્સુપિયલ મોલ
$2$. એન્ટઈટર - નમ્બેટ
$3$. માઉસ - માર્સુપિયલ માઉસ
$4$. લીમર - સ્પોટેડ કસકસ
$5$. ફ્લાઈંગ સ્કવિરલ - ફ્લાઈંગ ફેલેન્જર
$6$. બોબકેટ - તાસ્માનિયન ટાઈગર કેટ
$7$. વરુ - તાસ્માનિયન વરુ
વિકલ્પ $B$ અસંગત છે કારણ કે સ્પોટેડ કસકસ માટે સાચો જરાયુજ પ્રતિરૂપ લીમર છે,પરંતુ આપેલી જોડી 'લીમર - નમ્બેટ' છે. નમ્બેટ એ એન્ટઈટરનો પ્રતિરૂપ હોવાથી,આ જોડી ખોટી છે.

(C) જ્યારે કોઈ અલગ ભૌગોલિક વિસ્તારમાં એક કરતાં વધુ અનુકૂલિત પ્રસરણ જોવા મળે,ત્યારે તેને કેન્દ્રાભિસારી ઉદવિકાસ (convergent evolution) કહે છે.
આ ઘટના ત્યારે જોવા મળે છે જ્યારે અલગ-અલગ પૂર્વજ વંશાવળી ધરાવતી વિવિધ જાતિઓ સમાન પર્યાવરણીય પરિસ્થિતિઓમાં ટકી રહેવા માટે સમાન લક્ષણો કે અનુકૂલનો વિકસાવે છે.
અનુકૂલિત પ્રસરણ એટલે કોઈ ચોક્કસ ભૌગોલિક વિસ્તારમાં એક બિંદુથી શરૂ કરીને અન્ય ભૌગોલિક વિસ્તારો (આવાસ) તરફ વિવિધ જાતિઓના ઉદવિકાસની પ્રક્રિયા.
જ્યારે એક જ વિસ્તારમાં બે કે તેથી વધુ અનુકૂલિત પ્રસરણ થાય છે,ત્યારે તે કેન્દ્રાભિસારી ઉદવિકાસ તરફ દોરી જાય છે કારણ કે સજીવો સમાન નિક (niche) માટે અનુકૂલિત થાય છે.

(B) આપેલી આકૃતિ ઓસ્ટ્રેલિયાના માર્સુપિયલ્સ (શિશુધાની પ્રાણીઓ) ના અનુકૂલિત પ્રસરણને દર્શાવે છે. અનુકૂલિત પ્રસરણ એ એક ઉત્ક્રાંતિની પ્રક્રિયા છે જેમાં સજીવો એક પૂર્વજ જાતિમાંથી ઝડપથી વિવિધ નવા સ્વરૂપોમાં વિકસે છે,ખાસ કરીને જ્યારે પર્યાવરણમાં ફેરફાર થવાથી નવા સંસાધનો ઉપલબ્ધ થાય,નવા પડકારો ઊભા થાય અથવા નવી પર્યાવરણીય જગ્યાઓ (niches) ખુલે. ઓસ્ટ્રેલિયામાં,માર્સુપિયલ્સ કાંગારૂ,કોઆલા,વોમ્બેટ અને તાસ્માનિયન વુલ્ફ જેવા વિવિધ સ્વરૂપોમાં વિકસ્યા છે,જે બધા એક સામાન્ય પૂર્વજ માર્સુપિયલમાંથી ઉતરી આવ્યા છે.

(D) ડાર્વિન ફિન્ચ એ અનુકૂલી પ્રસરણ (Adaptive Radiation) નું ઉત્તમ ઉદાહરણ છે. ચાર્લ્સ ડાર્વિને તેમની $HMS$ બીગલની મુસાફરી દરમિયાન આ નાના પક્ષીઓનું અવલોકન કર્યું હતું. તેમણે નોંધ્યું હતું કે આ પક્ષીઓ,જે મૂળભૂત રીતે દક્ષિણ અમેરિકાના મુખ્ય ભૂમિભાગના હતા,તેઓ ગેલાપેગોસ ટાપુઓ પર વિવિધ જાતિઓમાં વિકસિત થયા હતા. આ વિવિધતા ત્યારે સર્જાઈ જ્યારે તેઓએ અલગ-અલગ નિવસનતંત્રમાં અનુકૂલન સાધ્યું,જેમ કે ખોરાકના વિવિધ સ્ત્રોતો (બીજ,કીટકો,કેક્ટસ વગેરે),જેના પરિણામે તેમની ચાંચના આકાર અને કદમાં ફેરફાર જોવા મળ્યા.

(A) અભિસારી ઉદ્દવિકાસ ત્યારે થાય છે જ્યારે વિવિધ જાતિઓ સમાન પર્યાવરણ અથવા નિવસનતંત્રમાં અનુકૂલન સાધવા માટે સ્વતંત્ર રીતે સમાન લક્ષણો વિકસાવે છે.
આ કિસ્સામાં,માસૃપિયલ છછૂંદર (માસૃપિયલ સસ્તન) અને જરાયુજ છછૂંદર (જરાયુજ સસ્તન) બંને દૂરના સંબંધી હોવા છતાં,જમીનમાં દર બનાવીને રહેવાની જીવનશૈલી માટે સમાન શારીરિક રચનાઓ અને લક્ષણો વિકસાવે છે.
આ ઘટના,જેમાં વિવિધ વંશાવળીઓ સમાન સ્વરૂપલક્ષી લક્ષણો (phenotypes) વિકસાવે છે,તે અભિસારી ઉદ્દવિકાસનું ઉત્તમ ઉદાહરણ છે.

(D) આ આકૃતિ અનુકૂલિત પ્રસરણ (Adaptive radiation) ની વિભાવના દર્શાવે છે,જે ખાસ કરીને ગેલાપાગોસ ટાપુઓ પર જોવા મળતાં ડાર્વિનનાં ફિન્ચ પક્ષીઓનો સંદર્ભ આપે છે.
અનુકૂલિત પ્રસરણ એ એક ભૌગોલિક વિસ્તારમાં એક બિંદુથી શરૂ કરીને અન્ય ભૌગોલિક વિસ્તારો (નિવાસસ્થાનો) માં વિકસિત થતી વિવિધ જાતિઓની ઉત્ક્રાંતિની પ્રક્રિયા છે.
ડાર્વિને અવલોકન કર્યું હતું કે એક જ ટાપુ પર ફિન્ચ પક્ષીઓની ઘણી જાતો જોવા મળે છે.
તેમણે અનુમાન લગાવ્યું કે આ તમામ જાતોનો વિકાસ ટાપુ પર જ થયો છે.
મૂળ બીજ ખાતી લાક્ષણિકતાઓમાંથી,બદલાયેલી ચાંચવાળા ઘણા અન્ય સ્વરૂપો ઉદભવ્યા,જેના કારણે તેઓ કીટભક્ષી અને શાકાહારી ફિન્ચ પક્ષીઓ બની શક્યા.
આમ,આકૃતિ અનુકૂલિત પ્રસરણ,ચાંચમાં વિવિધતા દર્શાવે છે અને તે ડાર્વિનનાં ફિન્ચ પક્ષીઓનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે.
તેથી,આપેલા તમામ વિકલ્પો સાચા છે.

(C) વિકલ્પ $C$ સાચો જવાબ છે કારણ કે નમ્બેટ,સ્પોટેડ કસકસ અને ફ્લાઈંગ ફેલેન્જર એ તમામ ઓસ્ટ્રેલિયન માર્સુપિયલ્સ છે જે અનુકૂલિત પ્રસરણ દર્શાવે છે.
અનુકૂલિત પ્રસરણ એ એક ભૌગોલિક વિસ્તારમાં વિવિધ જાતિઓના ઉદવિકાસની પ્રક્રિયા છે,જે એક બિંદુથી શરૂ થઈને ભૌગોલિક રીતે અન્ય વિસ્તારો (નિવાસસ્થાનો) માં ફેલાય છે.
વિકલ્પ $A$ ખોટો છે કારણ કે લીમર,કીડીખાઉ અને વરુ એ જરાયુજ (placental) સસ્તન પ્રાણીઓ છે.
વિકલ્પ $B$ ખોટો છે કારણ કે બોબકેટ એ જરાયુજ સસ્તન પ્રાણી છે.
વિકલ્પ $D$ ખોટો છે કારણ કે મોલ અને ફ્લાઈંગ સ્કવિરલ એ જરાયુજ સસ્તન પ્રાણીઓ છે.

(A) સમજાત અંગો એટલે એવા અંગો જે સમાન પૂર્વજમાંથી ઉતરી આવ્યા હોય અને સમાન મૂળભૂત રચના ધરાવતા હોય,પરંતુ અલગ-અલગ પર્યાવરણીય દબાણને કારણે તેઓ અલગ-અલગ કાર્યો કરવા માટે વિકસિત થયા હોય.
વિધાન $I$ સાચું છે કારણ કે સમજાત અંગો રચનાત્મક સમાનતા (સામાન્ય પૂર્વજોને કારણે) દર્શાવે છે પરંતુ કાર્યાત્મક રીતે અલગ પડે છે.
વિધાન $II$ સાચું છે કારણ કે ઉત્ક્રાંતિની જે પ્રક્રિયામાં સામાન્ય પૂર્વજમાંથી ઉતરી આવેલી જાતિઓ વિવિધ પર્યાવરણમાં અનુકૂલન સાધવા માટે અલગ-અલગ સ્વરૂપોમાં વિકસે છે,તેને અનુકૂલિત પ્રસરણ કહેવામાં આવે છે. સમજાત અંગો એ અપસારી ઉત્ક્રાંતિ (divergent evolution) નું પરિણામ છે,જે અનુકૂલિત પ્રસરણ પાછળનું મુખ્ય કારણ છે.
તેથી,બંને વિધાનો સાચા છે.

(D) ડાર્વિનની ફિન્ચ પક્ષીઓ એ અનુકૂલી પ્રસરણ (adaptive radiation) નું ઉત્તમ ઉદાહરણ છે. જ્યારે ચાર્લ્સ ડાર્વિને ગાલાપાગોસ ટાપુઓની મુલાકાત લીધી,ત્યારે તેમણે વિવિધ પ્રકારના નાના કાળા પક્ષીઓ જોયા,જેમને હવે ડાર્વિનની ફિન્ચ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. તેમણે નોંધ્યું કે આ પક્ષીઓ મુખ્ય ભૂમિ પરની તેમની પૂર્વજ જાતિઓની તુલનામાં તેમના કદ,રંગ,ચાંચની રચના અને ખોરાકની આદતોમાં નોંધપાત્ર તફાવત દર્શાવે છે. આ વિવિધતાઓને કારણે તેઓ ટાપુઓ પરના વિવિધ નિવસનતંત્રમાં અનુકૂલન સાધી શક્યા,જેમ કે બીજ,જીવજંતુઓ અથવા કેક્ટસના ફળો ખાવા. તેથી,વિકલ્પ $D$ એ સાચું વિધાન છે કારણ કે તે અવલોકન કરાયેલ વિવિધ બાહ્ય સ્વરૂપના તફાવતોને આવરી લે છે.

(D) ચાર્લ્સ $Darwin$ એ ગાલાપાગોસ ટાપુઓ પર વિવિધ પ્રકારના નાના કાળા પક્ષીઓનું અવલોકન કર્યું હતું,જે હવે $Darwin's$ ફિન્ચ તરીકે ઓળખાય છે. તેમણે જોયું કે એક જ ટાપુ પર ફિન્ચની ઘણી જાતો અસ્તિત્વ ધરાવે છે. તેમણે અનુમાન લગાવ્યું કે આ તમામ જાતોનો વિકાસ ટાપુ પર જ થયો છે. મૂળ બીજ ખાતી લાક્ષણિકતાઓમાંથી,ચાંચમાં ફેરફાર સાથે અન્ય ઘણા સ્વરૂપો ઉદ્ભવ્યા,જે તેમને કીટકભક્ષી અને શાકાહારી ફિન્ચ બનવા માટે સક્ષમ બનાવે છે. કોઈ ચોક્કસ ભૌગોલિક વિસ્તારમાં એક બિંદુથી શરૂ કરીને અન્ય ભૌગોલિક વિસ્તારો (આવાસ) માં ફેલાતી વિવિધ જાતિઓના ઉત્ક્રાંતિની આ પ્રક્રિયાને અનુકૂલી પ્રસરણ (adaptive radiation) કહેવામાં આવે છે.

(A) અનુકૂલી પ્રસરણ એ એક ભૌગોલિક વિસ્તારમાં એક બિંદુથી શરૂ કરીને અન્ય ભૌગોલિક વિસ્તારો (નિવાસસ્થાનો) માં ફેલાતી વિવિધ જાતિઓના ઉત્ક્રાંતિની પ્રક્રિયા છે.
ડાર્વિનના ફિન્ચ પક્ષીઓ,ઓસ્ટ્રેલિયન માર્સુપિયલ્સ અને જરાયુજ સસ્તન પ્રાણીઓ એ અનુકૂલી પ્રસરણના ઉત્તમ ઉદાહરણો છે કારણ કે તેઓ સામાન્ય પૂર્વજમાંથી અપસારી ઉત્ક્રાંતિ (divergent evolution) દર્શાવે છે.
લાંબી ડોકવાળું જિરાફ એ અનુકૂલી પ્રસરણનું ઉદાહરણ નથી; તેની ઉત્ક્રાંતિ સામાન્ય રીતે કુદરતી પસંદગીના સિદ્ધાંત (લેમાર્કવાદ અથવા ડાર્વિનવાદ) દ્વારા સમજાવવામાં આવે છે,જે એક સામાન્ય પૂર્વજમાંથી અનેક નવી જાતિઓમાં વિભાજન થવાને બદલે એક વંશાવળીમાં ચોક્કસ લક્ષણના અનુકૂલન સાથે સંબંધિત છે.

(D) ડાર્વિનના ફિન્ચ પક્ષીઓ એ $Adaptive \text{ } radiation$ (અનુકૂલી પ્રસરણ) નું ઉત્તમ ઉદાહરણ છે।
ગેલપાગોસ ટાપુઓની તેમની મુસાફરી દરમિયાન, ચાર્લ્સ ડાર્વિને નાના પક્ષીઓની વિવિધતા જોઈ, જે હવે ડાર્વિનના ફિન્ચ તરીકે ઓળખાય છે।
તેમણે નોંધ્યું કે આ પક્ષીઓ એક જ પૂર્વજ જાતિમાંથી વિવિધ સ્વરૂપોમાં વિકસિત થયા છે, જેમના ચાંચના આકારો અલગ-અલગ છે અને તેઓ વિવિધ ખોરાકની આદતો (જેમ કે બીજ, કીટકો અથવા ફૂલોનો રસ પીવો) માટે અનુકૂલિત થયા છે।
કોઈ ચોક્કસ ભૌગોલિક વિસ્તારમાં એક બિંદુથી શરૂ કરીને અન્ય ભૌગોલિક વિસ્તારો (આવાસ) માં ફેલાતી વિવિધ જાતિઓના ઉત્ક્રાંતિની આ પ્રક્રિયાને $Adaptive \text{ } radiation$ (અનુકૂલી પ્રસરણ) કહેવામાં આવે છે।