Greenhouse Effect and Global Warming Questions in Gujarati

(D) કાર્બન ડાયોક્સાઇડ $(CO_2)$ એ મુખ્ય ગ્રીનહાઉસ વાયુ છે જે પૃથ્વીના વાતાવરણમાં ગરમીને જકડી રાખે છે.
$CO_2$ ની સાંદ્રતામાં વધારો થવાથી ગ્રીનહાઉસ અસરમાં વધારો થાય છે,જે ગ્લોબલ વોર્મિંગ તરફ દોરી જાય છે.
તેથી,$CO_2$ ના સ્તરમાં $25\%$ નો વધારો ગ્રીનહાઉસ અસર અને ત્યારબાદ થતા આબોહવા પરિવર્તનમાં નોંધપાત્ર ફાળો આપશે.

(D) ગ્રીનહાઉસ અસર વાતાવરણમાં ગ્રીનહાઉસ વાયુઓના જમા થવાને કારણે થાય છે, જે પૃથ્વીની સપાટી પરથી આવતી ગરમીને પકડી રાખે છે。
આપેલા વિકલ્પોમાંથી, $\text{મિથેન}$ $(CH_4)$ એક શક્તિશાળી ગ્રીનહાઉસ વાયુ છે。
અન્ય મુખ્ય ગ્રીનહાઉસ વાયુઓમાં કાર્બન ડાયોક્સાઇડ $(CO_2)$, નાઈટ્રસ ઓક્સાઇડ $(N_2O)$ અને ક્લોરોફ્લોરોકાર્બન $(CFCs)$ નો સમાવેશ થાય છે。
તેથી, સાચો વિકલ્પ $(d)$ છે。

(B) $CO_2$ પૃથ્વીના વાતાવરણમાં ગ્રીનહાઉસ વાયુ તરીકે કાર્ય કરે છે.
તે પૃથ્વીની સપાટી દ્વારા ઉત્સર્જિત ઇન્ફ્રારેડ કિરણોત્સર્ગને શોષી લે છે,જેને ગ્રીનહાઉસ અસર કહેવામાં આવે છે.
આ પ્રક્રિયા એક ઇન્સ્યુલેટર તરીકે કાર્ય કરે છે,જે ગરમીને અવકાશમાં જતી અટકાવે છે અને પૃથ્વીની સપાટીને ગરમ રાખે છે.
જો $CO_2$ ન હોત,તો ગરમી અવકાશમાં જતી રહેત,જેના પરિણામે પૃથ્વીની સપાટીનું તાપમાન વર્તમાન કરતા નોંધપાત્ર રીતે ઘટી જાત.

(B) $CO_2$ પૃથ્વીના વાતાવરણમાં ગ્રીનહાઉસ વાયુ તરીકે કાર્ય કરે છે. તે પૃથ્વીની સપાટી પરથી પરાવર્તિત થતા ઇન્ફ્રારેડ કિરણોત્સર્ગને પકડી રાખે છે,જે એક ઇન્સ્યુલેટર તરીકે કામ કરે છે અને ગરમીને અવકાશમાં બહાર નીકળતી અટકાવે છે. તેથી,$CO_2$ ની ગેરહાજરીમાં,ગ્રીનહાઉસ અસર નોંધપાત્ર રીતે ઘટી જશે,જેના કારણે પૃથ્વીની સપાટીનું તાપમાન વર્તમાન સ્તર કરતા ઓછું થઈ જશે.

(D) સાચો જવાબ $D$ છે. ગ્રીનહાઉસ વાયુઓ (જેમ કે $CO_2$,$CH_4$,$CFCs$,અને $N_2O$) ની સાંદ્રતામાં વધારો વાતાવરણમાં ગરમીને રોકીને ગ્લોબલ વોર્મિંગ તરફ દોરી જાય છે. તાપમાનમાં આ વધારો ધ્રુવીય બરફની ટોપીઓ અને ગ્લેશિયર્સના પીગળવાનું કારણ બને છે,જેના પરિણામે સમુદ્રની સપાટીમાં નોંધપાત્ર વધારો થાય છે. પરિણામે,સમગ્ર વિશ્વના દરિયાકાંઠાના વિસ્તારો અને નીચાણવાળા વિસ્તારો પાણીમાં ડૂબી જવાનું જોખમ રહેલું છે.

(D) ગ્રીનહાઉસ અસર એ એક કુદરતી ઘટના છે જે પૃથ્વીની સપાટીને ગરમ રાખે છે.
તે મુખ્યત્વે ગ્રીનહાઉસ વાયુઓને કારણે થાય છે જે વાતાવરણમાં ગરમીને પકડી રાખે છે.
આમાં,$CO_2$ (કાર્બન ડાયોક્સાઇડ) સૌથી મહત્વપૂર્ણ ફાળો આપનાર વાયુ છે,જે વૈશ્વિક તાપમાનમાં થતા વધારામાં આશરે $50\%$ જેટલો ફાળો આપે છે.
ક્લોરોફ્લોરોકાર્બન (CFCs) જેવા અન્ય વાયુઓ લગભગ $20\%$ ફાળો આપે છે,જ્યારે મિથેન અને નાઈટ્રસ ઓક્સાઈડ પણ તેમાં ભૂમિકા ભજવે છે.
તેથી,વાતાવરણમાં $CO_2$ ના સ્તરની હાજરી એ ગ્રીનહાઉસ અસરનું મુખ્ય કારણ છે.

(A) વાતાવરણીય વાયુઓ જેવા કે $CO_2$,પાણીની વરાળ અને અન્ય ગ્રીનહાઉસ વાયુઓ દ્વારા પૃથ્વીની સપાટી પરથી પરાવર્તિત થતી ઇન્ફ્રારેડ કિરણોત્સર્ગ (ગરમી) ને રોકવાની ઘટનાને ગ્રીનહાઉસ અસર કહેવામાં આવે છે.
આ પ્રક્રિયા ગરમીને અવકાશમાં જતી અટકાવે છે,જેનાથી પૃથ્વીનું વાતાવરણ ગરમ રહે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(D) સાચો જવાબ $(d)$ છે. $USA$ તેની ઉચ્ચ ઔદ્યોગિક પ્રવૃત્તિ,વ્યાપક પરિવહન નેટવર્ક અને અશ્મિભૂત ઇંધણ ઉર્જાના મોટા વપરાશને કારણે ગ્રીનહાઉસ વાયુઓના સૌથી મોટા ઉત્સર્જકોમાંનો એક છે.

(D) ગ્રીનહાઉસ અસર એ એક કુદરતી પ્રક્રિયા છે જે પૃથ્વીની સપાટીને ગરમ રાખે છે.
જ્યારે સૂર્યની ઉર્જા પૃથ્વીના વાતાવરણમાં પહોંચે છે,ત્યારે તેનો કેટલોક ભાગ અવકાશમાં પાછો પરાવર્તિત થાય છે અને બાકીનો ભાગ ગ્રીનહાઉસ વાયુઓ દ્વારા શોષાય છે અને ફરીથી ઉત્સર્જિત થાય છે.
માનવીય પ્રવૃત્તિઓને કારણે $CO_2$,$CH_4$,$CFCs$ અને $N_2O$ જેવા ગ્રીનહાઉસ વાયુઓની સાંદ્રતામાં વધારો થવાથી ગ્રીનહાઉસ અસર તીવ્ર બની છે,જેના પરિણામે ગ્લોબલ વોર્મિંગ અથવા પૃથ્વીનું તાપમાન વધે છે.

(D) સાચો જવાબ $D$ છે. વાતાવરણમાં રહેલા વાયુઓ જેવા કે $CO_2$,ઓઝોન અને પાણીની વરાળ પૃથ્વીની સપાટી પરથી પરાવર્તિત થતા ઇન્ફ્રારેડ કિરણોત્સર્ગ (ગરમી) ને પકડી રાખે છે અને તેને અવકાશમાં જતા અટકાવે છે,જેનાથી વાતાવરણ ગરમ થાય છે. આ ઘટનાને ગ્રીનહાઉસ અસર તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

(B) ગ્રીનહાઉસ વાયુઓ એ વાતાવરણમાં રહેલા વાયુઓ છે જે ગરમીને જકડી રાખે છે.
$CO_2$ (કાર્બન ડાયોક્સાઇડ) એ માનવીય પ્રવૃત્તિઓ જેવી કે જંગલોનો નાશ અને અશ્મિભૂત ઇંધણના દહન દ્વારા ઉત્સર્જિત થતો મુખ્ય ગ્રીનહાઉસ વાયુ છે.
$CO$,$H_2$,અને $N_2$ વૈશ્વિક તાપમાનમાં વધારાના સંદર્ભમાં નોંધપાત્ર ગ્રીનહાઉસ વાયુઓ તરીકે કાર્ય કરતા નથી.

(D) જે વાયુઓ ગરમીને પકડી રાખીને પૃથ્વીના વાતાવરણને ગરમ કરવામાં ફાળો આપે છે,તેમને ગ્રીનહાઉસ વાયુઓ કહેવામાં આવે છે.
આ વાયુઓમાં કાર્બન ડાયોક્સાઇડ $(CO_2)$,મિથેન $(CH_4)$,ક્લોરોફ્લોરોકાર્બન $(CFCs)$ અને નાઈટ્રસ ઓક્સાઇડનો સમાવેશ થાય છે.
આ ઘટનાને 'ગ્રીનહાઉસ અસર' તરીકે ઓળખવામાં આવે છે,જે ગ્લોબલ વોર્મિંગ તરફ દોરી જાય છે.
તેથી,વિકલ્પ $D$ સાચો જવાબ છે.

(C) વાતાવરણમાં $CO_2$ નું પ્રમાણ દિવસેને દિવસે વધી રહ્યું છે.
$CO_2$ માં ગરમીના વિકિરણોને શોષવાની ક્ષમતા હોય છે,જેના કારણે પૃથ્વીનું તાપમાન વધે છે,જેને ગ્લોબલ વોર્મિંગ કહેવામાં આવે છે.

(C) $NCERT$ પાઠ્યપુસ્તક મુજબ,કુલ ગ્લોબલ વોર્મિંગમાં વિવિધ ગ્રીનહાઉસ વાયુઓનો સાપેક્ષ ફાળો નીચે મુજબ છે:
$1$. $CO_2$: $60\%$
$2$. મિથેન $(CH_4)$: $20\%$
$3$. $CFCs$: $14\%$
$4$. $N_2O$: $6\%$
આ મૂલ્યોને આપેલા વિકલ્પો સાથે સરખાવતા,વિકલ્પ $C$ એ $CFCs$ $(14\%)$ અને મિથેન $(20\%)$ નો ફાળો સાચી રીતે દર્શાવે છે.

(B) ગ્રીન હાઉસ અસર વાતાવરણમાં ગરમીને પકડી રાખતા વાયુઓને કારણે થાય છે.
$NCERT$ પાઠ્યપુસ્તક મુજબ,કાર્બન ડાયોક્સાઇડ $(CO_2)$ અને મિથેન $(CH_4)$ ગ્રીન હાઉસ અસર માટે મુખ્ય જવાબદાર વાયુઓ છે.
કુલ ગ્લોબલ વોર્મિંગમાં $CO_2$ નો ફાળો આશરે $60\%$ છે,જ્યારે $CH_4$ નો ફાળો આશરે $20\%$ છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(C) ગ્રીન હાઉસ અસર એ એક કુદરતી પ્રક્રિયા છે જે પૃથ્વીની સપાટીને ગરમ રાખે છે. જ્યારે સૂર્યની ઉર્જા પૃથ્વીના વાતાવરણમાં પહોંચે છે,ત્યારે તેનો કેટલોક ભાગ અવકાશમાં પાછો પરાવર્તિત થાય છે અને બાકીનો ભાગ ગ્રીન હાઉસ વાયુઓ દ્વારા શોષાય છે અને ફરીથી ઉત્સર્જિત થાય છે. આ પ્રક્રિયા પૃથ્વીના તાપમાનને જીવન માટે અનુકૂળ સ્તરે જાળવી રાખે છે. જો કે,માનવીય પ્રવૃત્તિઓને કારણે ગ્રીન હાઉસ વાયુઓના પ્રમાણમાં વધારો થવાથી ગ્રીન હાઉસ અસર વધુ તીવ્ર બને છે,જેના પરિણામે પૃથ્વીના સરેરાશ તાપમાનમાં વધારો થાય છે,જેને $Global \ warming$ (ગ્લોબલ વોર્મિંગ) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

(D) "ગ્રીન હાઉસ અસર" મુખ્યત્વે વાતાવરણમાં ગરમીને રોકી રાખતા વાયુઓને કારણે થાય છે।
$NCERT$ પાઠ્યપુસ્તક મુજબ, ગ્લોબલ વોર્મિંગમાં વિવિધ ગ્રીન હાઉસ વાયુઓનો સાપેક્ષ ફાળો નીચે મુજબ છે:
$1$. કાર્બન ડાયોક્સાઇડ $(CO_2)$: $60\%$
$2$. મિથેન $(CH_4)$: $20\%$
$3$. ક્લોરોફ્લોરોકાર્બન $(CFCs)$: $14\%$
$4$. નાઈટ્રસ ઓક્સાઈડ $(N_2O)$: $6\%$
જોકે $CO_2$ અને $CH_4$ સૌથી મહત્વના વાયુઓ છે, આપેલા વિકલ્પોમાં $CO_2$ અને $N_2O$ બંને નોંધપાત્ર ગ્રીન હાઉસ વાયુઓ છે જે $NCERT$ ડેટામાં સૂચિબદ્ધ છે। તેથી, આપેલા વિકલ્પોમાંથી વિકલ્પ $D$ સૌથી સચોટ જવાબ છે।

(A) $CO_2$ એ ગ્રીનહાઉસ વાયુ છે જે પૃથ્વીના વાતાવરણમાં ગરમીને જકડી રાખે છે,જેનાથી સજીવો માટે અનુકૂળ તાપમાન જળવાઈ રહે છે.
જો $CO_2$ ગેરહાજર હોય,તો ગ્રીનહાઉસ અસર નોંધપાત્ર રીતે ઘટી જશે,જેના પરિણામે અવકાશમાં ગરમીનો મોટો વ્યય થશે.
પરિણામે,પૃથ્વીનું સરેરાશ સપાટીનું તાપમાન ખૂબ જ ઘટી જશે,જેનાથી પૃથ્વી અત્યંત ઠંડી અને રહેવા માટે અયોગ્ય બની જશે.

(C) $USA$ (યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ ઓફ અમેરિકા) ઐતિહાસિક રીતે અને વર્તમાન સમયમાં પણ વૈશ્વિક સ્તરે ગ્રીનહાઉસ વાયુઓનું સૌથી મોટું ઉત્સર્જન કરનાર દેશોમાંનો એક છે. આનું મુખ્ય કારણ તેમનું ઉચ્ચ સ્તરનું ઔદ્યોગિકીકરણ,ઊર્જાનો વપરાશ અને પરિવહન ક્ષેત્ર છે. જોકે તાજેતરમાં ચીન વાર્ષિક ઉત્સર્જનમાં $USA$ થી આગળ નીકળી ગયું છે,પરંતુ પાઠ્યપુસ્તકના સંદર્ભમાં ઐતિહાસિક અને સંચિત પ્રભાવને ધ્યાનમાં લેતા,$USA$ ને મુખ્ય ઉત્સર્જક તરીકે ગણવામાં આવે છે.

(C) બરફના છત્ર પીગળવાનું મુખ્ય કારણ ગ્લોબલ વોર્મિંગ છે,જે પૃથ્વીના સરેરાશ તાપમાનમાં થતો ક્રમિક વધારો છે.
ગ્લોબલ વોર્મિંગ મુખ્યત્વે ગ્રીનહાઉસ અસરને કારણે થાય છે,જેમાં ગ્રીનહાઉસ વાયુઓ વાતાવરણમાં ગરમીને જકડી રાખે છે.
$CO_2$ (કાર્બન ડાયોક્સાઇડ) આ ઘટનામાં ફાળો આપતો સૌથી મહત્વપૂર્ણ ગ્રીનહાઉસ વાયુ છે.
જેમ જેમ અશ્મિભૂત ઇંધણના દહન અને જંગલોના વિનાશ જેવી માનવીય પ્રવૃત્તિઓને કારણે $CO_2$ નું પ્રમાણ વધે છે,તેમ પૃથ્વીનું તાપમાન વધે છે,જેના પરિણામે ધ્રુવીય બરફના છત્ર પીગળે છે.

(D) ગ્રીનહાઉસ વાયુઓ એવા વાયુઓ છે જે વાતાવરણમાં ગરમીને જકડી રાખે છે,જે ગ્રીનહાઉસ અસર અને ગ્લોબલ વોર્મિંગમાં ફાળો આપે છે.
મુખ્ય ગ્રીનહાઉસ વાયુઓમાં નીચેનાનો સમાવેશ થાય છે:
$1$. કાર્બન ડાયોક્સાઇડ $(CO_2)$: મુખ્યત્વે અશ્મિભૂત ઇંધણના દહન અને જંગલોના વિનાશ દ્વારા મુક્ત થાય છે.
$2$. મિથેન $(CH_4)$: ખેતીની પદ્ધતિઓ,લેન્ડફિલ્સ અને પશુપાલનમાંથી મુક્ત થાય છે.
$3$. નાઈટ્રસ ઓક્સાઈડ $(N_2O)$: ખાતરો અને ઔદ્યોગિક પ્રક્રિયાઓમાંથી મુક્ત થાય છે.
$4$. ક્લોરોફ્લોરોકાર્બન $(CFCs)$: રેફ્રિજરેશન અને એરોસોલ્સમાં વપરાતા કૃત્રિમ સંયોજનો.
આપેલા તમામ વિકલ્પોમાં ગ્રીનહાઉસ વાયુઓનો સમાવેશ થતો હોવાથી,સૌથી સચોટ જવાબ $D$ છે.

(B) ગ્રીન હાઉસ અસર એ એક કુદરતી પ્રક્રિયા છે જે પૃથ્વીની સપાટીને ગરમ રાખે છે.
જ્યારે સૂર્યની ઉર્જા પૃથ્વીના વાતાવરણમાં પહોંચે છે,ત્યારે તેનો કેટલોક ભાગ અવકાશમાં પાછો પરાવર્તિત થાય છે અને બાકીનો ભાગ ગ્રીન હાઉસ વાયુઓ દ્વારા શોષાય છે અને ફરીથી ઉત્સર્જિત થાય છે.
$CO_2$ (કાર્બન ડાયોક્સાઇડ) એ માનવીય પ્રવૃત્તિઓ જેવી કે અશ્મિભૂત ઇંધણનું દહન અને જંગલોના વિનાશને કારણે વધેલી ગ્રીન હાઉસ અસર માટે જવાબદાર મુખ્ય ગ્રીન હાઉસ વાયુ છે.
અન્ય ગ્રીન હાઉસ વાયુઓમાં મિથેન $(CH_4)$,ક્લોરોફ્લોરોકાર્બન $(CFCs)$ અને નાઈટ્રસ ઓક્સાઇડ $(N_2O)$ નો સમાવેશ થાય છે.

(C) ગ્લોબલ વોર્મિંગ મુખ્યત્વે વાતાવરણમાં $CO_2$ જેવા ગ્રીનહાઉસ વાયુઓના વધારાને કારણે થાય છે.
$1$. વૃક્ષછેદન (deforestation) ઘટાડવાથી જંગલોનું પ્રમાણ જળવાઈ રહે છે,જે પ્રકાશસંશ્લેષણ દ્વારા $CO_2$ શોષીને કાર્બન સિંક તરીકે કાર્ય કરે છે.
$2$. અશ્મિભૂત ઇંધણ (જેમ કે કોલસો,તેલ અને કુદરતી ગેસ) નો ઉપયોગ ઘટાડવાથી $CO_2$ અને અન્ય ગ્રીનહાઉસ વાયુઓનું ઉત્સર્જન ઘટે છે,જેનાથી ગ્રીનહાઉસ અસર ઓછી થાય છે.
તેથી,વિકલ્પ $C$ એ ગ્લોબલ વોર્મિંગને નિયંત્રિત કરવાની સાચી પદ્ધતિ છે.

(B) : કાર્બન ડાયોક્સાઇડ એ $60\%$ ગ્રીનહાઉસ અસર ધરાવતો ગ્રીનહાઉસ વાયુ છે. પૃથ્વીને ગરમ અને રહેવા યોગ્ય રાખવા માટે ગ્રીનહાઉસ વાયુઓ આવશ્યક છે. તેઓ પૃથ્વી દ્વારા ઉત્સર્જિત લાંબા તરંગોના વિકિરણોને અવકાશમાં જતા અટકાવે છે અને આ ઉર્જાનો કેટલોક ભાગ પાછો પૃથ્વી પર ફેંકે છે. આ ઘટનાને ગ્રીનહાઉસ અસર કહેવામાં આવે છે. ગ્રીનહાઉસ અસરને કારણે,પૃથ્વીનું સરેરાશ વાર્ષિક તાપમાન $15^{\circ}C$ છે. તાજેતરમાં,ગ્રીનહાઉસ વાયુઓની સાંદ્રતા વધવા લાગી છે,જેના પરિણામે વૈશ્વિક સરેરાશ તાપમાનમાં વધારો થઈ રહ્યો છે. આને ગ્લોબલ વોર્મિંગ કહેવામાં આવે છે. જંગલોના વિનાશને કારણે કાર્બન ડાયોક્સાઇડનું શોષણ ઘટ્યું છે,જેનાથી વધારાનો $CO_2$ હવામાં રહે છે. અશ્મિભૂત ઇંધણનો વધુ પડતો ઉપયોગ વાતાવરણમાં વધુ $CO_2$ ઉમેરી રહ્યો છે,જે ગ્રીનહાઉસ અસરને વધારે છે.

(D) સાચો જવાબ $D$ છે.
ગ્રીનહાઉસ વાયુઓ એવા વાયુઓ છે જે વાતાવરણમાં ગરમીને જકડી રાખે છે, જે ગ્રીનહાઉસ અસર અને ગ્લોબલ વોર્મિંગમાં ફાળો આપે છે.
$CO_2$ (કાર્બન ડાયોક્સાઇડ) એ પ્રાથમિક ગ્રીનહાઉસ વાયુ છે, જે મુખ્યત્વે પાવર પ્લાન્ટ્સ અને વાહનોમાં અશ્મિભૂત ઇંધણના દહનથી મુક્ત થાય છે.
$N_2O$ (નાઈટ્રસ ઓક્સાઇડ) એ અન્ય એક મહત્વપૂર્ણ ગ્રીનહાઉસ વાયુ છે, જેની ગ્લોબલ વોર્મિંગ ક્ષમતા $100$ વર્ષના સમયગાળામાં $CO_2$ કરતા આશરે $310$ ગણી વધારે છે.
$N_2O$ કુદરતી રીતે જમીનમાં નાઈટ્રીફિકેશન અને ડીનાઈટ્રીફિકેશન જેવી સૂક્ષ્મજીવી પ્રક્રિયાઓ દ્વારા ઉત્પન્ન થાય છે, અને ખેતીવાડીની પ્રવૃત્તિઓને કારણે તેનું પ્રમાણ વધી રહ્યું છે.
તેથી, $CO_2$ અને $N_2O$ ની જોડી ગ્રીનહાઉસ અસર માટેના મુખ્ય જવાબદાર વાયુઓ છે.

(A) ગ્લોબલ વોર્મિંગમાં વિવિધ ગ્રીનહાઉસ વાયુઓનો સાપેક્ષ ફાળો નીચે મુજબ છે: $CO_2$ $(50\%)$,$CFCs$ $(20\%)$,$CH_4$ $(16\%)$,$O_3$ $(8\%)$,અને નાઈટ્રસ ઓક્સાઈડ ($N_2O$,$6\%$).
આ મૂલ્યોના આધારે,$CO_2$ $(50\%)$ અને $CFCs$ $(20\%)$ સૌથી વધુ ફાળો આપતા બે વાયુઓ છે. જોકે,ઘણા પ્રમાણભૂત સંદર્ભોમાં,$CO_2$ અને $CH_4$ ને તેમની વ્યાપક હાજરી અને અસરને કારણે મુખ્ય ફાળો આપનાર તરીકે ગણવામાં આવે છે. આપેલા વિકલ્પોને જોતા,$CO_2$ અને $CH_4$ એ સૌથી નોંધપાત્ર ફાળો આપનાર વાયુઓ છે.

(C) ગ્રીનહાઉસ અસર એ એક કુદરતી પ્રક્રિયા છે જે પૃથ્વીની સપાટીને ગરમ રાખે છે.
જો ગ્રીનહાઉસ અસર ન હોત, તો પૃથ્વીનું વાતાવરણ ગરમીને જાળવી શકત નહીં, જેના પરિણામે વાતાવરણ ખૂબ જ ઠંડું હોત.
ગ્રીનહાઉસ અસરની ગેરહાજરીમાં પૃથ્વીની સપાટીનું સરેરાશ તાપમાન $ -18 \, ^\circ C $ હોવાનું અનુમાન છે.
તેની સરખામણીમાં, ગ્રીનહાઉસ અસરને કારણે જળવાઈ રહેલું પૃથ્વીની સપાટીનું વર્તમાન સરેરાશ તાપમાન આશરે $ 15 \, ^\circ C $ છે.
તેથી, સાચા મૂલ્યો $ -18 \, ^\circ C $ અને $ 15 \, ^\circ C $ છે.

(A) ગ્લોબલ વોર્મિંગમાં વિવિધ ગ્રીનહાઉસ વાયુઓનો સાપેક્ષ ફાળો નીચે મુજબ છે:
$1$. કાર્બન ડાયોક્સાઇડ $(CO_2)$: $60\%$
$2$. મિથેન $(CH_4)$: $20\%$
$3$. ક્લોરોફ્લોરોકાર્બન $(CFCs)$: $14\%$
$4$. નાઈટ્રસ ઓક્સાઈડ $(N_2O)$: $6\%$
આમ, સાચું પ્રમાણ $60\%\ CO_2, 20\%\ \text{Methane}, 14\%\ CFCs, 6\%\ N_2O$ છે.

(B) ગ્લોબલ વોર્મિંગમાં વિવિધ ગ્રીનહાઉસ વાયુઓનો સાપેક્ષ ફાળો નીચે મુજબ છે:
$1$. કાર્બન ડાયોક્સાઇડ $(CO_2)$: $60\%$
$2$. મિથેન $(CH_4)$: $20\%$
$3$. ક્લોરોફ્લોરોકાર્બન $(CFCs)$: $14\%$
$4$. નાઈટ્રસ ઓક્સાઈડ $(N_2O)$: $6\%$
આ મૂલ્યોને આપેલા વિકલ્પો સાથે સરખાવતા,સાચી જોડી $CFC - 14\%$ છે.

(A) ગ્રીનહાઉસ અસર વાતાવરણમાં રહેલા વિવિધ વાયુઓ દ્વારા થાય છે જે ગરમીને પકડી રાખે છે. $NCERT$ પાઠ્યપુસ્તકમાં 'પર્યાવરણીય સમસ્યાઓ' પ્રકરણમાં આપેલા પ્રમાણિત ડેટા મુજબ,ગ્લોબલ વોર્મિંગમાં વિવિધ ગ્રીનહાઉસ વાયુઓનો સાપેક્ષ ફાળો નીચે મુજબ છે:
$1$. કાર્બન ડાયોક્સાઇડ $(CO_2)$: $60\%$
$2$. મિથેન $(CH_4)$: $20\%$
$3$. ક્લોરોફ્લોરોકાર્બન $(CFCs)$: $14\%$
$4$. નાઈટ્રસ ઓક્સાઇડ $(N_2O)$: $6\%$
તેથી,$CFCs$ ગ્રીનહાઉસ અસરમાં $14\%$ ફાળો આપે છે.

(C) $CO_2$ જેવા ગ્રીનહાઉસ વાયુઓ ગ્રીનહાઉસ અસર માટે જવાબદાર છે.
આ વાયુઓ ટૂંકી તરંગલંબાઇ ધરાવતા સૂર્યના વિકિરણોને વાતાવરણમાંથી પસાર થઈને પૃથ્વીની સપાટી સુધી પહોંચવા દે છે.
જો કે,તેઓ પૃથ્વીની સપાટી દ્વારા ઉત્સર્જિત લાંબી તરંગલંબાઇ ધરાવતા ઇન્ફ્રારેડ $(IR)$ વિકિરણોનું શોષણ કરે છે.
આ ગરમીને પકડી રાખીને અને તેને પાછી પૃથ્વી તરફ પરાવર્તિત કરીને,તેઓ તેને અવકાશમાં જતા અટકાવે છે,જેનાથી પૃથ્વીનું તાપમાન વધે છે.

(C) ગ્રીનહાઉસ અસર એ એક કુદરતી ઘટના છે જે પૃથ્વીની સપાટીને ગરમ રાખે છે. જ્યારે સૂર્યની ઉર્જા પૃથ્વીના વાતાવરણમાં પહોંચે છે,ત્યારે તેનો કેટલોક ભાગ અવકાશમાં પાછો પરાવર્તિત થાય છે અને બાકીનો ભાગ ગ્રીનહાઉસ વાયુઓ દ્વારા શોષાય છે અને ફરીથી ઉત્સર્જિત થાય છે. મુખ્ય ગ્રીનહાઉસ વાયુઓમાં $CO_2$,મિથેન અને પાણીની વરાળનો સમાવેશ થાય છે. વાતાવરણમાં $CO_2$ ના પ્રમાણમાં વધારો થવાથી વધુ ગરમી જળવાઈ રહે છે,જે ગ્લોબલ વોર્મિંગ તરફ દોરી જાય છે. તેથી,આ વાયુઓના સંચયને કારણે પૃથ્વીના તાપમાનમાં થતા વધારાને લીધે ગ્રીનહાઉસ અસરને એક ચેતવણી માનવામાં આવે છે.

(B) $USA$ (યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ ઓફ અમેરિકા) ઐતિહાસિક રીતે અને વર્તમાન સમયમાં પણ ગ્રીનહાઉસ ગેસના વૈશ્વિક ઉત્સર્જનમાં સૌથી મોટો ફાળો આપનાર દેશોમાંનો એક છે. આનું મુખ્ય કારણ તેમનું ઉચ્ચ સ્તરનું ઔદ્યોગિકીકરણ,ઊર્જાનો વપરાશ અને પરિવહન માળખું છે. જોકે તાજેતરના વર્ષોમાં ચીન જેવા દેશો વાર્ષિક ઉત્સર્જનમાં $USA$ થી આગળ નીકળી ગયા છે,પરંતુ જીવવિજ્ઞાન અને પર્યાવરણીય વિજ્ઞાનના પાઠ્યપુસ્તકોના સંદર્ભમાં,$USA$ ને ગ્રીનહાઉસ ગેસના મુખ્ય ઉત્સર્જક તરીકે દર્શાવવામાં આવે છે.

(B) $CO_2$ એ મુખ્ય ગ્રીનહાઉસ વાયુ છે જે પૃથ્વીના વાતાવરણમાં ગરમીને જકડી રાખે છે,જેને ગ્રીનહાઉસ અસર તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
આ અસર પૃથ્વીની સપાટીના તાપમાનને સજીવો માટે અનુકૂળ મર્યાદામાં જાળવી રાખવા માટે અત્યંત આવશ્યક છે.
જો $CO_2$ ન હોત,તો ગ્રીનહાઉસ અસર નોંધપાત્ર રીતે ઘટી જાત,જેના કારણે ગરમી અવકાશમાં મુક્ત થઈ જાત.
પરિણામે,પૃથ્વીની સપાટીનું તાપમાન હાલમાં છે તેના કરતાં ઘણું ઓછું હોત.

(D) ગ્રીનહાઉસ અસર એ એક કુદરતી પ્રક્રિયા છે જે પૃથ્વીની સપાટીને ગરમ રાખે છે.
જ્યારે સૂર્યની ઉર્જા પૃથ્વીના વાતાવરણમાં પહોંચે છે,ત્યારે તેનો કેટલોક ભાગ અવકાશમાં પાછો પરાવર્તિત થાય છે અને બાકીનો ભાગ ગ્રીનહાઉસ વાયુઓ દ્વારા શોષાય છે અને ફરીથી ઉત્સર્જિત થાય છે.
આ વાયુઓ,જેમ કે $CO_2$,$CH_4$ અને પાણીની વરાળ,વાતાવરણમાં ગરમીને જકડી રાખે છે,જેનાથી પૃથ્વીનું તાપમાન સજીવો માટે યોગ્ય રહે છે.
જો આ અસર ન હોત,તો પૃથ્વી એટલી ઠંડી હોત કે જીવન શક્ય ન બનત.

(A) ગ્રીનહાઉસ અસર મુખ્યત્વે વાતાવરણમાં રહેલા વિવિધ વાયુઓને કારણે થાય છે। $NCERT$ પાઠ્યપુસ્તક મુજબ, ગ્લોબલ વોર્મિંગમાં આ ગ્રીનહાઉસ વાયુઓનો સાપેક્ષ ફાળો નીચે મુજબ છે:
$1$. કાર્બન ડાયોક્સાઇડ $(CO_2)$: $60\%$
$2$. મિથેન $(CH_4)$: $20\%$
$3$. ક્લોરોફ્લોરોકાર્બન $(CFCs)$: $14\%$
$4$. નાઈટ્રસ ઓક્સાઇડ $(N_2O)$: $6\%$
આ મૂલ્યોને આપેલા વિકલ્પો સાથે સરખાવતા, વિકલ્પ $A$ $(CFC - 14\%, \text{મિથેન} - 20\%)$ આ બે વાયુઓ માટેનું સાચું પ્રમાણ દર્શાવે છે।

(A) ગ્રીનહાઉસ અસર પૃથ્વીના વાતાવરણમાં ગરમીને રોકી રાખતા વાયુઓ દ્વારા થાય છે.
$NCERT$ પાઠ્યપુસ્તકમાં આપેલા ડેટા મુજબ,ગ્લોબલ વોર્મિંગમાં વિવિધ ગ્રીનહાઉસ વાયુઓનો સાપેક્ષ ફાળો નીચે મુજબ છે:
$1$. કાર્બન ડાયોક્સાઇડ $(CO_2)$: $60\%$
$2$. મિથેન $(CH_4)$: $20\%$
$3$. ક્લોરોફ્લોરોકાર્બન $(CFCs)$: $14\%$
$4$. નાઈટ્રસ ઓક્સાઈડ $(N_2O)$: $6\%$
તેથી,$CO_2$ અને $CH_4$ એ બે વાયુઓ છે જે ગ્રીનહાઉસ અસરમાં સૌથી વધુ ફાળો આપે છે.

(D) 'ગ્રીન હાઉસ અસર' એ એક કુદરતી ઘટના છે જે પૃથ્વીની સપાટીને ગરમ રાખે છે.
જ્યારે સૂર્યની ઉર્જા પૃથ્વીના વાતાવરણમાં પહોંચે છે,ત્યારે તેનો કેટલોક ભાગ અવકાશમાં પાછો પરાવર્તિત થાય છે અને બાકીનો ભાગ ગ્રીન હાઉસ વાયુઓ દ્વારા શોષાય છે અને ફરીથી ઉત્સર્જિત થાય છે.
આ અસર માટે જવાબદાર મુખ્ય ગ્રીન હાઉસ વાયુઓમાં કાર્બન ડાયોક્સાઇડ $(CO_2)$,મિથેન $(CH_4)$,ક્લોરોફ્લોરોકાર્બન $(CFCs)$ અને નાઈટ્રસ ઓક્સાઈડ $(N_2O)$ નો સમાવેશ થાય છે.
આપેલા વિકલ્પોમાંથી,$CO_2$ અને $N_2O$ ગ્રીન હાઉસ અસર માટે મુખ્ય જવાબદાર વાયુઓ છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $CO_2$ અને $N_2O$ છે.

(D) ગ્રીનહાઉસ અસર એ એક કુદરતી પ્રક્રિયા છે જે પૃથ્વીની સપાટીને ગરમ રાખે છે.
જ્યારે સૂર્યની ઉર્જા પૃથ્વીના વાતાવરણમાં પહોંચે છે,ત્યારે તેનો કેટલોક ભાગ અવકાશમાં પાછો પરાવર્તિત થાય છે અને બાકીનો ભાગ ગ્રીનહાઉસ વાયુઓ દ્વારા શોષાય છે અને ફરીથી ઉત્સર્જિત થાય છે.
$CO_2$ (કાર્બન ડાયોક્સાઈડ) અને $CH_4$ (મિથેન) એ ગ્લોબલ વોર્મિંગમાં ફાળો આપતા મુખ્ય ગ્રીનહાઉસ વાયુઓ છે.
કુલ ગ્રીનહાઉસ અસરમાં $CO_2$ નો ફાળો આશરે $60\%$ છે,જ્યારે $CH_4$ નો ફાળો આશરે $20\%$ છે.
તેથી,સાચી જોડી કાર્બન ડાયોક્સાઈડ અને મિથેન છે.

(A) ગ્રીનહાઉસ વાયુઓ વાતાવરણમાં ગરમીને પકડી રાખીને ગ્લોબલ વોર્મિંગમાં ફાળો આપે છે.
ગ્રીનહાઉસ અસર માટેના સાપેક્ષ ફાળા મુજબ,કાર્બન ડાયોક્સાઇડ $(CO_2)$ કુલ ગ્રીનહાઉસ અસરના આશરે $60\%$ માટે જવાબદાર છે,જ્યારે મિથેન $(CH_4)$ આશરે $20\%$ માટે જવાબદાર છે.
તેથી,આ બે વાયુઓ ગ્રીનહાઉસ અસરમાં સૌથી વધુ ફાળો આપતા મુખ્ય વાયુઓ છે.

(N/A) ગ્લોબલ વોર્મિંગ એટલે પૃથ્વીની સપાટીના સરેરાશ તાપમાનમાં થતો વધારો.
ગ્લોબલ વોર્મિંગના કારણો:
ગ્લોબલ વોર્મિંગ વાતાવરણમાં ગ્રીનહાઉસ વાયુઓ જેવા કે $CO_2$,$CH_4$ અને પાણીની વરાળના વધતા પ્રમાણને કારણે થાય છે. આ વાયુઓ પૃથ્વી દ્વારા પરાવર્તિત થતા સૌર વિકિરણોને શોષી લે છે. જોકે આ કુદરતી ગ્રીનહાઉસ અસર અસ્તિત્વ માટે જરૂરી છે,પરંતુ ઔદ્યોગિકીકરણ,અશ્મિભૂત ઇંધણનું દહન અને વનનાબૂદીને કારણે આ વાયુઓમાં થતો અતિશય વધારો ગ્લોબલ વોર્મિંગ તરફ દોરી જાય છે.
ગ્લોબલ વોર્મિંગની અસરો:
છેલ્લા ત્રણ દાયકાઓમાં પૃથ્વીનું સરેરાશ તાપમાન $0.6\,^{\circ}C$ જેટલું વધ્યું છે. આ વધારો કુદરતી જળચક્રને ખોરવે છે,વરસાદની પેટર્ન બદલે છે અને વરસાદના પ્રમાણમાં ફેરફાર કરે છે. વધુમાં,તે ધ્રુવીય બરફ અને પર્વતીય ગ્લેશિયર્સને ઓગાળે છે,જેનાથી દરિયાઈ સપાટી ઊંચી આવે છે અને દરિયાકાંઠાના વિસ્તારોમાં પૂરની સ્થિતિ સર્જાય છે.
નિયંત્રણના પગલાં:
$1$. અશ્મિભૂત ઇંધણનો ઉપયોગ ઘટાડવો.
$2$. બાયો-ફ્યુઅલના ઉપયોગને પ્રોત્સાહન આપવું.
$3$. ઉર્જા કાર્યક્ષમતામાં સુધારો કરવો.
$4$. $CNG$ જેવા પુનઃપ્રાપ્ય ઉર્જા સ્ત્રોતોનો ઉપયોગ કરવો.
$5$. વનીકરણ (વધુ વૃક્ષો વાવવા).
$6$. કચરો ઘટાડવા અને ઉર્જા બચાવવા માટે સામગ્રીનું રિસાયકલિંગ કરવું.

(B) "ગ્રીનહાઉસ" શબ્દ મૂળભૂત રીતે નાના કાચના ઘર માટે વપરાતો હતો。
આ રચનાનો ઉપયોગ ઠંડી ઋતુમાં વનસ્પતિના છોડના રોપાઓને ઉગાડવા માટે કરવામાં આવે છે。
કાચની પેનલ પ્રકાશને અંદર આવવા દે છે પરંતુ ઉષ્માને બહાર નીકળતી અટકાવે છે, જેનાથી ગ્રીનહાઉસની અંદરનો ભાગ ગરમ રહે છે。
આ પ્રક્રિયા વનસ્પતિના વિકાસ માટે યોગ્ય તાપમાન જાળવી રાખે છે。

(B) ગ્રીનહાઉસ વાયુઓને કારણે પૃથ્વીનું તાપમાન નોંધપાત્ર રીતે વધ્યું છે,જે ગ્લોબલ વોર્મિંગ તરફ દોરી જાય છે.
$\Rightarrow$ છેલ્લા એક સૈકામાં,પૃથ્વીના તાપમાનમાં $0.6^{\circ}C$ નો વધારો થયો છે,જેમાંથી મોટાભાગનો વધારો છેલ્લા $3$ દાયકામાં થયો છે.
તાપમાનમાં આ વધારો પર્યાવરણમાં હાનિકારક ફેરફારો લાવે છે અને વિચિત્ર આબોહવાકીય ફેરફારો (દા.ત.,$El$ $Nino$ અસર) પરિણમે છે.
આના કારણે હિમશિખરો તેમજ હિમાલયના બરફના શિખરો જેવી અન્ય જગ્યાઓનો બરફ પીગળે છે.

(N/A) ગ્લોબલ વોર્મિંગ એટલે ગ્રીનહાઉસ અસરને કારણે પૃથ્વીના વાતાવરણના સરેરાશ તાપમાનમાં થતો ક્રમિક વધારો.
$1$. કારણો: તેનું મુખ્ય કારણ વાતાવરણમાં $CO_2$,$CH_4$,$CFCs$ અને $N_2O$ જેવા ગ્રીનહાઉસ વાયુઓનું વધતું પ્રમાણ છે. આ વાયુઓ પૃથ્વીની સપાટી પરથી પરાવર્તિત થતા સૂર્યના કિરણો (ઇન્ફ્રારેડ કિરણો) ને શોષી લે છે. જંગલોનો નાશ,અશ્મિભૂત બળતણનો ઉપયોગ અને ઔદ્યોગિક પ્રવૃત્તિઓ આ વધારામાં મોટો ફાળો આપે છે.
$2$. અસરો: વૈશ્વિક તાપમાનમાં વધારો પર્યાવરણમાં હાનિકારક ફેરફારો લાવે છે,જેમ કે ધ્રુવીય બરફ અને ગ્લેશિયર્સનું પીગળવું,જેનાથી દરિયાની સપાટી ઊંચી આવે છે. આનાથી દરિયાકાંઠાના વિસ્તારોમાં પૂરનું જોખમ વધે છે. તે દુષ્કાળ,પૂર અને વાવાઝોડા જેવી અણધારી હવામાનની સ્થિતિ સર્જે છે અને જૈવવિવિધતા તથા કૃષિ ઉત્પાદકતા પર નકારાત્મક અસર કરે છે.
$3$. નિયંત્રણ: ગ્લોબલ વોર્મિંગને નીચે મુજબ નિયંત્રિત કરી શકાય છે:
$(a)$ અશ્મિભૂત બળતણનો ઉપયોગ ઘટાડવો અને સૌર તથા પવન ઉર્જા જેવા પુનઃપ્રાપ્ય ઉર્જા સ્ત્રોતો તરફ વળવું.
$(b)$ ઉદ્યોગો અને પરિવહનમાં ઉર્જા કાર્યક્ષમતામાં સુધારો કરવો.
$(c)$ કાર્બન સિકવેસ્ટ્રેશન વધારવા માટે વનીકરણ અને વૃક્ષારોપણ કરવું.
$(d)$ આંતરરાષ્ટ્રીય કરારો અને નીતિઓ દ્વારા જંગલોનો નાશ અટકાવવો અને ગ્રીનહાઉસ વાયુઓના ઉત્સર્જનને મર્યાદિત કરવું.

(N/A) જેમ જેમ ગ્રીનહાઉસ વાયુઓનું પ્રમાણ વધતું જાય છે,તેમ પૃથ્વીનું તાપમાન વધે છે,જે વૈશ્વિક તાપમાન વૃદ્ધિ (Global Warming) માં પરિણમે છે.
તાપમાનમાં વધારો થવાથી વાતાવરણમાં હાનિકારક ફેરફારો થાય છે.
ધ્રુવીય પ્રદેશો અને હિમાલયના વિસ્તારોમાં બરફ ઓગળવા લાગે છે.
જો આ પ્રક્રિયા લાંબા સમય સુધી ચાલુ રહે,તો દરિયાની સપાટી ઊંચી આવે છે,જેના કારણે દરિયાકાંઠાના વિસ્તારો પાણીમાં ડૂબી જાય છે.

(N/A) પૃથ્વીના વાતાવરણમાં ગ્રીનહાઉસ વાયુઓ જેવા કે $CO_2, CH_4$ અને $CFCs$ ની સાંદ્રતામાં વધારો થવાને કારણે પૃથ્વીના તાપમાનમાં થતા વધારાને વૈશ્વિક ઉષ્ણતામાન (Global Warming) કહે છે.
અસરો: $(i)$ તાપમાનમાં વધારાને કારણે ધ્રુવીય બરફાચ્છાદિત શિખરો પીગળે છે,જેના પરિણામે દરિયાઈ સપાટીમાં વધારો થાય છે.
$(ii)$ વૈશ્વિક ઉષ્ણતામાનને કારણે નીંદણની વૃદ્ધિ ઝડપી બને છે,વનસ્પતિના રોગો અને જીવાતોનું પ્રમાણ વધે છે. આ પરિબળોને લીધે ઉષ્ણકટિબંધીય અને ઉપ-ઉષ્ણકટિબંધીય પ્રદેશોમાં પાકનું ઉત્પાદન ઘટે છે.
નિયંત્રણના ઉપાયો: $(i)$ જંગલોનો નાશ (Deforestation) ઘટાડવો અને પુનઃવનીકરણને પ્રોત્સાહન આપવું.
$(ii)$ વધુ વૃક્ષો વાવવા.
$(iii)$ ઉર્જાના વૈકલ્પિક સ્ત્રોતોનો ઉપયોગ કરીને અશ્મિભૂત બળતણનો વપરાશ મર્યાદિત કરવો.
$(iv)$ માનવ વસ્તી વૃદ્ધિ પર નિયંત્રણ લાવવું.

(N/A) એક મુખ્ય ગ્રીનહાઉસ વાયુ $Carbon \ dioxide \ (CO_2)$ છે.
મોટા પાયે તેના ઉત્પાદનનો મુખ્ય સ્ત્રોત ઉદ્યોગો,પાવર પ્લાન્ટ્સ અને વાહનોમાં અશ્મિભૂત ઇંધણ (કોલસો,તેલ અને કુદરતી ગેસ) નું દહન છે,તેમજ મોટા પાયે થતું જંગલોનું નિકંદન (deforestation) છે.
$CO_2$ ની હાનિકારક અસરો નીચે મુજબ છે:
$1$. ગ્લોબલ વોર્મિંગ: તે વાતાવરણમાં ગરમીને જકડી રાખે છે,જેનાથી પૃથ્વીના સરેરાશ તાપમાનમાં વધારો થાય છે.
$2$. આબોહવા પરિવર્તન: તે ધ્રુવીય બરફના ગ્લેશિયર્સનું પીગળવું,સમુદ્રની સપાટીમાં વધારો અને અનિશ્ચિત હવામાનની પેટર્નનું કારણ બને છે.
$3$. પારિસ્થિતિક અસંતુલન: તે નિવસનતંત્રને ખોરવે છે,જેનાથી જૈવવિવિધતાનો નાશ થાય છે અને રહેઠાણોનો વિનાશ થાય છે.