Ozone Depletion in the Stratosphere Questions in Gujarati

(C) સૂર્યમાંથી આવતા અલ્ટ્રાવાયોલેટ $(UV)$ કિરણો વાતાવરણના ઉપરના સ્તરમાં (સ્ટ્રેટોસ્ફિયર) રહેલા આણ્વિય ઓક્સિજન $(O_2)$ પર પ્રક્રિયા કરે છે.
આ કિરણો $O_2$ ના અણુઓને મુક્ત ઓક્સિજન પરમાણુઓમાં $(O + O)$ વિભાજિત કરે છે.
ત્યારબાદ આ મુક્ત ઓક્સિજન પરમાણુઓ આણ્વિય ઓક્સિજન $(O_2)$ સાથે જોડાઈને ઓઝોન $(O_3)$ બનાવે છે,જેની પ્રક્રિયા આ મુજબ છે: $O_2 + O \rightarrow O_3$.

(B) પૃથ્વીના વાતાવરણમાં સ્ટ્રેટોસ્ફિયરમાં $O_3$ (ઓઝોન) નું સ્તર આવેલું છે.
આ સ્તર સૂર્યમાંથી આવતા હાનિકારક અલ્ટ્રાવાયોલેટ $(UV)$ કિરણોનું શોષણ કરીને રક્ષણાત્મક કવચ તરીકે કાર્ય કરે છે.
જો આ સ્તર ન હોય, તો આ કિરણો પૃથ્વીની સપાટી સુધી પહોંચે અને સજીવોને ગંભીર નુકસાન પહોંચાડે, જેમાં $DNA$ માં વિકૃતિઓ અને ત્વચાના કેન્સરનો સમાવેશ થાય છે.
તેથી, સાચો જવાબ $\text{ઓઝોન}$ છે.

(D) અલ્ટ્રાવાયોલેટ $(UV)$ વિકિરણો એ બિન-આયનીકરણ વિકિરણોનો એક પ્રકાર છે જે ત્વચાના કોષોમાં રહેલા $DNA$ ને નુકસાન પહોંચાડી શકે છે.
આ વિકિરણોના સતત સંપર્કને કારણે આનુવંશિક દ્રવ્યમાં પરિવર્તન (mutations) થાય છે,જેના પરિણામે કોષો અનિયંત્રિત રીતે વિભાજન પામે છે અને ત્વચાનું કેન્સર થાય છે.
તેથી,હાનિકારક $UV$ કિરણોના લાંબા સમય સુધી સંપર્કમાં રહેવાથી ત્વચાનું કેન્સર થવાની શક્યતા સૌથી વધુ છે.

(B) ઓઝોન સ્તરનું ક્ષય,જેને સામાન્ય રીતે 'ઓઝોન હોલ' તરીકે ઓળખવામાં આવે છે,તે મુખ્યત્વે $Antarctica$ વિસ્તારમાં જોવા મળે છે,જે $South$ $pole$ (દક્ષિણ ધ્રુવ) પર સ્થિત છે.
આ ઘટના ક્લોરોફ્લોરોકાર્બન $(CFCs)$ ના સંચય અને વિશિષ્ટ વાતાવરણીય પરિસ્થિતિઓ,જેમ કે પોલર સ્ટ્રેટોસ્ફેરિક વાદળોને કારણે થાય છે,જે ઓઝોન અણુઓનો નાશ કરતી રાસાયણિક પ્રતિક્રિયાઓને વેગ આપે છે.

(A) $1992$ માં રિયો ડી જાનેરો,બ્રાઝિલમાં યોજાયેલ 'પૃથ્વી સંમેલન' (Earth Summit) નો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય વૈશ્વિક પર્યાવરણ સંરક્ષણ હતો. આ સંમેલનનું એક મહત્વનું પરિણામ એ હતું કે વર્ષ $2000$ ના અંત સુધીમાં ક્લોરોફ્લોરોકાર્બન $(CFCs)$ નો ઉપયોગ બંધ કરવાનો આંતરરાષ્ટ્રીય કરાર કરવામાં આવ્યો હતો. $CFCs$ એ ઓઝોન સ્તરને નુકસાન પહોંચાડતા શક્તિશાળી પદાર્થો છે,જે સ્ટ્રેટોસ્ફિયરમાં ઓઝોન સ્તરના ઘટાડા માટે જવાબદાર છે.

(C) સૂર્યપ્રકાશમાંથી આવતા અલ્ટ્રાવાયોલેટ $(UV)$ કિરણો સ્ટ્રેટોસ્ફિયરમાં ઓઝોન $(O_3)$ ના નિર્માણમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.
જ્યારે ઉચ્ચ ઉર્જા ધરાવતા $UV$ કિરણો ઓક્સિજનના અણુઓ $(O_2)$ સાથે અથડાય છે,ત્યારે તે તેમને બે અલગ ઓક્સિજન પરમાણુઓમાં $(O + O)$ વિભાજિત કરે છે.
ત્યારબાદ આ અત્યંત સક્રિય ઓક્સિજન પરમાણુઓ અન્ય ઓક્સિજન અણુઓ $(O_2)$ સાથે જોડાઈને ઓઝોન $(O_3)$ ના અણુઓ બનાવે છે $(O + O_2 \rightarrow O_3)$.
આ પ્રક્રિયા ઓઝોન સ્તર બનાવવા માટે આવશ્યક છે,જે પૃથ્વીને હાનિકારક $UV$ કિરણોથી બચાવે છે.

(C) 'ઓઝોન હોલ' શબ્દનો અર્થ વાતાવરણમાં કોઈ વાસ્તવિક ભૌતિક કાણું નથી.
તેના બદલે,તે સ્ટ્રેટોસ્ફિયરમાં ઓઝોન $(O_3)$ ના સ્તરમાં નોંધપાત્ર ઘટાડો અથવા પાતળા થવાની પ્રક્રિયાને સૂચવે છે,ખાસ કરીને એન્ટાર્કટિક પ્રદેશ ઉપર.
આ ઘટાડો મુખ્યત્વે ક્લોરોફ્લોરોકાર્બન $(CFCs)$ અને અન્ય ઓઝોન-ક્ષયકારી પદાર્થોના ઉત્સર્જનને કારણે થાય છે.

(B) પૃથ્વીના વાતાવરણના સ્ટ્રેટોસ્ફિયર (સમતાપ આવરણ) સ્તરમાં ઓઝોન $(O_3)$ વાયુનું પડ આવેલું છે. આ ઓઝોન સ્તર સૂર્યમાંથી આવતા ઉચ્ચ ઉર્જા ધરાવતા અલ્ટ્રાવાયોલેટ $(UV)$ વિકિરણોનું શોષણ કરીને એક સુરક્ષા કવચ તરીકે કાર્ય કરે છે. તે આશરે $99\%$ જેટલા હાનિકારક કિરણોને પૃથ્વીની સપાટી સુધી પહોંચતા અટકાવે છે. આમ,તે જીવાવરણને $UV$ વિકિરણોની નુકસાનકારક અસરોથી બચાવે છે.

(C) વાતાવરણમાં ઓઝોનનું પ્રમાણ ડોબ્સન યુનિટ $(DU)$ માં માપવામાં આવે છે.
એક ડોબ્સન યુનિટ એટલે પ્રમાણિત તાપમાન અને દબાણ $(STP)$ પર $0.01 \ mm$ જાડાઈ ધરાવતો ઓઝોનનો સ્તર.
સાંદ્રતાની દ્રષ્ટિએ,સ્ટ્રેટોસ્ફિયરમાં ઓઝોનનું પ્રમાણ આશરે $10 \ ppm$ (પાર્ટ્સ પર મિલિયન) હોય છે,જે અન્ય વાતાવરણીય સ્તરોની તુલનામાં મહત્તમ સાંદ્રતા ગણાય છે.

(D) ક્લોરોફ્લોરોકાર્બન (CFCs),જે સામાન્ય રીતે ફ્રીઓન તરીકે ઓળખાય છે,તે સ્થિર સંયોજનો છે જે સ્ટ્રેટોસ્ફિયર (સમતાપાવરણ) સુધી પહોંચે છે. અલ્ટ્રાવાયોલેટ કિરણોત્સર્ગની હાજરીમાં,તેઓ ક્લોરિન અણુઓ મુક્ત કરે છે,જે ઓઝોન $(O_3)$ અણુઓનો ઉત્પ્રેરક તરીકે નાશ કરે છે,જેના પરિણામે ઓઝોન સ્તરનું ક્ષય થાય છે. તેવી જ રીતે,નાઈટ્રોજન ડાયોક્સાઈડ $(NO_2)$ પણ સ્ટ્રેટોસ્ફિયરમાં જટિલ રાસાયણિક પ્રતિક્રિયાઓ દ્વારા ઓઝોન સ્તરના ક્ષયમાં ફાળો આપે છે.

(C) સાચો જવાબ $(C)$ છે.
ક્લોરોફ્લોરોકાર્બન $(CFCs)$ એ સ્થિર, બિન-ઝેરી અને બિન-જ્વલનશીલ રસાયણો છે જેનો ઉપયોગ રેફ્રિજરેટર્સ, એર કંડિશનર્સ અને એરોસોલ સ્પ્રેમાં વ્યાપકપણે થતો હતો.
જ્યારે $CFCs$ સ્ટ્રેટોસ્ફિયર સુધી પહોંચે છે, ત્યારે તેઓ અલ્ટ્રાવાયોલેટ $(UV)$ કિરણોત્સર્ગ દ્વારા તૂટી જાય છે અને ક્લોરિન પરમાણુઓ મુક્ત કરે છે.
આ ક્લોરિન પરમાણુઓ ઓઝોન $(O_3)$ અણુઓને ઓક્સિજન $(O_2)$ માં તોડવા માટે ઉદ્દીપક તરીકે કામ કરે છે, જેના પરિણામે ઓઝોન સ્તરનું ક્ષય થાય છે.

(B) સ્ટ્રેટોસ્ફિયરમાં ઓઝોન સ્તરનું મુખ્યત્વે એવા રસાયણો દ્વારા ઘટાડો થાય છે જે અલ્ટ્રાવાયોલેટ કિરણોત્સર્ગના સંપર્કમાં આવતા ક્લોરિન અથવા બ્રોમિન અણુઓ મુક્ત કરે છે.
ક્લોરોફ્લોરોકાર્બન $(CFCs)$ ઓઝોન ક્ષયમાં સૌથી મહત્વપૂર્ણ ફાળો આપે છે.
નાઇટ્રોજન ઓક્સાઇડ $(NO_x)$ પણ ઓઝોનના ઉત્પ્રેરક વિનાશમાં ભૂમિકા ભજવે છે.
તેથી,નાઇટ્રોજન ઓક્સાઇડ અને ફ્લોરોકાર્બન (ખાસ કરીને $CFCs$) આ ઘટના માટે જવાબદાર મુખ્ય પ્રદૂષકો છે.

(B) ઓઝોન સ્તરનું ક્ષય,જેને સામાન્ય રીતે ઓઝોન છિદ્ર તરીકે ઓળખવામાં આવે છે,તે $Antarctica$ ખંડ પર સૌથી વધુ જોવા મળે છે.
આ ઘટના મુખ્યત્વે ધ્રુવીય પ્રદેશની વિશિષ્ટ વાતાવરણીય પરિસ્થિતિઓને કારણે થાય છે,ખાસ કરીને અત્યંત ઠંડા શિયાળાના મહિનાઓ દરમિયાન ધ્રુવીય સ્ટ્રેટોસ્ફેરિક વાદળોનું નિર્માણ.
આ વાદળો રાસાયણિક પ્રતિક્રિયાઓ માટે સપાટી પૂરી પાડે છે જે ક્લોરોફ્લોરોકાર્બન $(CFCs)$ માંથી સક્રિય ક્લોરિન મુક્ત કરે છે,જે પછી ઓઝોન અણુઓ $(O_3)$ ના વિનાશને વેગ આપે છે.

(B) સ્ટ્રેટોસ્ફેરિક ઓઝોન સ્તર એક કવચ તરીકે કાર્ય કરે છે જે સૂર્યમાંથી આવતા હાનિકારક અલ્ટ્રાવાયોલેટ $(UV)$ કિરણોત્સર્ગને શોષી લે છે.
આ સ્તરના ક્ષયને કારણે પૃથ્વીની સપાટી પર વધુ $UV-B$ કિરણોત્સર્ગ પહોંચે છે.
$UV-B$ કિરણોત્સર્ગ $DNA$ ને નુકસાન પહોંચાડે છે અને વિકૃતિઓ (mutations) પ્રેરે છે,જે મનુષ્યોમાં ત્વચાના કેન્સર અને મોતિયાના કિસ્સાઓમાં નોંધપાત્ર વધારો કરે છે.
જોકે ગ્લોબલ વોર્મિંગ મુખ્યત્વે ગ્રીનહાઉસ વાયુઓને કારણે થાય છે અને જંગલની આગ ઘણીવાર આબોહવા પરિવર્તન અથવા માનવીય પ્રવૃત્તિઓ સાથે સંબંધિત છે,ઓઝોન ક્ષયનું સીધું અને સૌથી વધુ વૈજ્ઞાનિક રીતે સ્થાપિત પરિણામ હાનિકારક $UV$ કિરણોત્સર્ગના સંપર્કમાં વધારો છે,જે ત્વચાના કેન્સર તરફ દોરી જાય છે.

(D) સાચો જવાબ $D$ છે.
જેમ જેમ સ્ટ્રેટોસ્ફિયરમાં ઓઝોનનું સ્તર પાતળું થાય છે અથવા તેમાં ગાબડાં પડે છે,તેમ તે હાનિકારક અલ્ટ્રાવાયોલેટ $(UV)$ કિરણોને પૃથ્વીની સપાટી સુધી પહોંચવા દે છે.
આ $UV$ કિરણો,ખાસ કરીને $UV-B$,ત્વચાના કોષોમાં $DNA$ ને નુકસાન પહોંચાડે છે,જે ત્વચાના કેન્સર (જેમ કે મેલાનોમા) અને ત્વચાની અકાળે વૃદ્ધત્વ જેવી ત્વચા સંબંધિત વિકૃતિઓનું કારણ બને છે.

(B) ઓઝોન સ્તર વાતાવરણના સ્ટ્રેટોસ્ફિયર (સમતાપ આવરણ) વિસ્તારમાં આવેલું છે.
આ સ્તર સૂર્યમાંથી આવતા હાનિકારક અલ્ટ્રાવાયોલેટ $(UV)$ વિકિરણોને શોષીને એક સુરક્ષા કવચ તરીકે કાર્ય કરે છે.
'ઓઝોન હોલ' એટલે આ રક્ષણાત્મક સ્તરનું પાતળું થવું અથવા તેમાં ગાબડું પડવું,જેના કારણે હાનિકારક $UV$ વિકિરણો વધુ પ્રમાણમાં પૃથ્વીની સપાટી પર પહોંચે છે.
તેથી,ઓઝોન હોલનું સીધું પરિણામ $UV$ વિકિરણોમાં વધારો છે.

(B) $CFCs$ (ક્લોરોફ્લોરોકાર્બન) એવા રાસાયણિક સંયોજનો છે જે વાતાવરણમાં મુક્ત થયા પછી સ્ટ્રેટોસ્ફિયર (સમતાપાવરણ) સુધી પહોંચે છે.
સ્ટ્રેટોસ્ફિયરમાં,અલ્ટ્રાવાયોલેટ કિરણોત્સર્ગ દ્વારા તેનું વિઘટન થાય છે,જેનાથી ક્લોરિનના અણુઓ મુક્ત થાય છે.
આ ક્લોરિનના અણુઓ ઓઝોન $(O_3)$ ના અણુઓ સાથે પ્રતિક્રિયા આપે છે,જેના પરિણામે ઓઝોન સ્તરનો નાશ થાય છે.
આ ઘટાડાને કારણે હાનિકારક અલ્ટ્રાવાયોલેટ કિરણો પૃથ્વીની સપાટી સુધી પહોંચે છે,તેથી રેફ્રિજરેટર અને એર કંડિશનરમાં $CFCs$ નો ઉપયોગ કરવાની ભલામણ કરવામાં આવતી નથી.

(B) ક્લોરોફ્લોરોકાર્બન (CFCs) એ ઓઝોન સ્તરના ક્ષય માટે મુખ્યત્વે જવાબદાર પદાર્થો છે.
આ સંયોજનોનો ઉપયોગ એર કંડિશનર અને રેફ્રિજરેટરમાં રેફ્રિજન્ટ તરીકે થાય છે.
જ્યારે CFCs સ્ટ્રેટોસ્ફિયરમાં પહોંચે છે,ત્યારે તેઓ અલ્ટ્રાવાયોલેટ $(UV)$ કિરણોત્સર્ગ દ્વારા વિઘટિત થાય છે,જેનાથી ક્લોરિન પરમાણુઓ મુક્ત થાય છે.
આ ક્લોરિન પરમાણુઓ ઓઝોન $(O_3)$ અણુઓના ઓક્સિજન $(O_2)$ માં વિઘટન માટે ઉદ્દીપક તરીકે કાર્ય કરે છે,જેનાથી ઓઝોન સ્તર પાતળું થાય છે.

(A) સ્ટ્રેટોસ્ફિયરમાં $O_3$ (ઓઝોન) વાયુનું સ્તર આવેલું હોય છે.
આ ઓઝોન સ્તર સૂર્યમાંથી આવતા હાનિકારક અલ્ટ્રાવાયોલેટ $(UV)$ કિરણોનું શોષણ કરીને એક કવચ તરીકે કાર્ય કરે છે.
આ $UV$ કિરણો ત્વચાનું કેન્સર,મોતિયો અને સજીવોમાં $DNA$ ને નુકસાન પહોંચાડી શકે છે.
તેથી,સાચો જવાબ ઓઝોન છે.

(B) ઓઝોન સ્તર પૃથ્વીના વાતાવરણના સ્ટ્રેટોસ્ફિયર (સમતાપાવરણ) માં આવેલું છે.
તે સૂર્યમાંથી આવતા હાનિકારક અલ્ટ્રાવાયોલેટ $(UV)$ કિરણોને શોષીને એક કવચ તરીકે કાર્ય કરે છે.
આ ઉચ્ચ-ઊર્જા ધરાવતા $UV$ કિરણોને પૃથ્વીની સપાટી સુધી પહોંચતા અટકાવીને,તે સજીવોને ત્વચાનું કેન્સર,મોતિયો અને $DNA$ ને નુકસાન જેવી હાનિકારક અસરોથી બચાવે છે.
તેથી,પૃથ્વી પર જીવન માટે ઓઝોનની હાજરી ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે કારણ કે તે અલ્ટ્રાવાયોલેટ કિરણોના પ્રવેશને નિયંત્રિત કરે છે.

(C) મોન્ટ્રીયલ પ્રોટોકોલ પર $1987$ માં કેનેડાના મોન્ટ્રીયલ શહેરમાં હસ્તાક્ષર કરવામાં આવ્યા હતા,જેનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય ક્લોરોફ્લોરોકાર્બન $(CFCs)$ જેવા ઓઝોનનું વિઘટન કરતા પદાર્થો $(ODS)$ ના ઉત્સર્જનને નિયંત્રિત કરવાનો હતો.
આ આંતરરાષ્ટ્રીય સંધિ ઓઝોન સ્તરના રક્ષણ માટે બનાવવામાં આવી હતી,જેથી ઓઝોન સ્તરના ઘટાડા માટે જવાબદાર અનેક પદાર્થોના ઉત્પાદન અને વપરાશને તબક્કાવાર બંધ કરી શકાય.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(D) વાતાવરણને તાપમાન અને ઊંચાઈના આધારે વિવિધ સ્તરોમાં વિભાજિત કરવામાં આવ્યું છે.
ઓઝોન $(O_3)$ વાતાવરણના વિવિધ સ્તરોમાં હાજર હોય છે.
સ્ટ્રેટોસ્ફિયર (ટ્રોપોસ્ફિયરની ઉપરનું સ્તર) માં, આણ્વિક ઓક્સિજન પર $UV$ કિરણોની અસર દ્વારા ઓઝોન બને છે. આને "સારું ઓઝોન" કહેવામાં આવે છે કારણ કે તે સૂર્યમાંથી આવતા હાનિકારક $UV$ વિકિરણોને શોષી લે છે અને પૃથ્વી પરના જીવનનું રક્ષણ કરે છે.
તેનાથી વિપરીત, ટ્રોપોસ્ફિયરમાં જોવા મળતા ઓઝોનને "ખરાબ ઓઝોન" માનવામાં આવે છે કારણ કે તે એક પ્રદૂષક છે જે છોડ અને પ્રાણીઓ માટે હાનિકારક હોઈ શકે છે.
તેથી, સાચો જવાબ સ્ટ્રેટોસ્ફિયર છે.

(B) મોન્ટ્રીયલ પ્રોટોકલ એ ઓઝોન સ્તરના રક્ષણ માટે બનાવવામાં આવેલી એક આંતરરાષ્ટ્રીય સંધિ છે,જેનો મુખ્ય હેતુ ઓઝોનનું સ્તર ઘટાડવા માટે જવાબદાર અનેક પદાર્થોના ઉત્પાદન અને વપરાશને તબક્કાવાર બંધ કરવાનો છે.
આ સંધિ પર $1987$ માં હસ્તાક્ષર કરવામાં આવ્યા હતા અને તે $1989$ માં અમલમાં આવી હતી.
આ પ્રોટોકલ દ્વારા મુખ્યત્વે ક્લોરોફ્લોરોકાર્બન $(CFCs)$ અને અન્ય ઓઝોન-ક્ષયકારી રસાયણોને લક્ષ્ય બનાવવામાં આવ્યા છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(D) મોન્ટ્રીઅલ પ્રોટોકોલ એ એક આંતરરાષ્ટ્રીય સંધિ છે જે ઓઝોન સ્તરને નુકસાન પહોંચાડતા પદાર્થોના ઉત્પાદનને તબક્કાવાર ઘટાડીને ઓઝોન સ્તરનું રક્ષણ કરવા માટે બનાવવામાં આવી છે.
તે મૂળભૂત રીતે $16$ સપ્ટેમ્બર,$1987$ ના રોજ હસ્તાક્ષર કરવામાં આવી હતી અને $1$ જાન્યુઆરી,$1989$ થી અમલમાં આવી હતી.
તેથી,તે પસાર કરવામાં આવ્યું તે સાચું વર્ષ $1987$ છે.

(B) જેટ પ્લેન સ્ટ્રેટોસ્ફિયર (સમતાપાવરણ) માં ઉડે છે,જ્યાં તેઓ વિવિધ વાયુઓ મુક્ત કરે છે.
જેટ એન્જિન દ્વારા ઉત્સર્જિત પ્રદૂષકોમાં,$CFC$ (ક્લોરોફ્લોરોકાર્બન) મહત્વપૂર્ણ છે કારણ કે તે ઓઝોન સ્તરના ઘટાડામાં ફાળો આપે છે.
જોકે $SO_2$,$CO$ અને $NO_x$ જેવા અન્ય વાયુઓ પણ ઉત્સર્જિત થાય છે,પરંતુ ઉચ્ચ-ઊંચાઈવાળા વિમાનો દ્વારા થતા સ્ટ્રેટોસ્ફિયરિક પ્રદૂષણના સંદર્ભમાં પર્યાવરણીય અભ્યાસોમાં $CFC$ નો ખાસ ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે.

(B) સ્ટ્રેટોસ્ફિયર (સમતાપાવરણ) માં ઓઝોન $(O_3)$ વાયુનું સ્તર આવેલું હોય છે. આ ઓઝોન સ્તર સૂર્યમાંથી આવતા હાનિકારક અલ્ટ્રાવાયોલેટ $(UV)$ વિકિરણોનું શોષણ કરીને એક કવચ તરીકે કાર્ય કરે છે. આ પ્રક્રિયા $UV$ કિરણોને પૃથ્વીની સપાટી સુધી પહોંચતા અટકાવે છે,જેનાથી સજીવોને ત્વચાનું કેન્સર અને મોતિયા જેવી સંભવિત નુકસાનકારક અસરોથી બચાવી શકાય છે.

(C) સ્ટ્રેટોસ્ફિયર (સમતાપાવરણ) માં રહેલું ઓઝોન સ્તર મુખ્યત્વે ક્લોરોફ્લોરો કાર્બન $(CFCs)$ દ્વારા નાશ પામે છે.
$CFCs$ રેફ્રિજરેટર,એર કંડિશનર અને એરોસોલ સ્પ્રેમાંથી વાતાવરણમાં મુક્ત થાય છે.
સ્ટ્રેટોસ્ફિયરમાં,આ સંયોજનો અલ્ટ્રાવાયોલેટ $(UV)$ કિરણોત્સર્ગ દ્વારા વિઘટિત થાય છે,જે ક્લોરિન પરમાણુઓને મુક્ત કરે છે.
આ ક્લોરિન પરમાણુઓ ઉદ્દીપક તરીકે કાર્ય કરીને ઓઝોન $(O_3)$ ના અણુઓને ઓક્સિજન $(O_2)$ માં તોડી નાખે છે,જેના પરિણામે ઓઝોન સ્તર પાતળું થાય છે.

(D) સાચો જવાબ $D$ છે.
ઓઝોન $(O_3)$ સ્તર સ્ટ્રેટોસ્ફિયરમાં આવેલું છે અને તે સૂર્યમાંથી આવતા હાનિકારક $UV$ વિકિરણો સામે રક્ષણાત્મક કવચ તરીકે કાર્ય કરે છે.
$UV$ વિકિરણો ખૂબ જ ઊર્જાસભર હોય છે અને તે સજીવોના $DNA$ માં વિકૃતિ (mutations) પેદા કરી શકે છે.
ઓઝોન સ્તરનું પાતળું થવું અથવા તેમાં ઘટાડો થવાથી $UV$ વિકિરણોની વધુ તીવ્રતા પૃથ્વીની સપાટી સુધી પહોંચે છે.
આ વિકિરણોના વધતા સંપર્કને કારણે ત્વચાનું કેન્સર,મોતિયો,દ્રષ્ટિની ખામી,સનબર્ન અને રોગપ્રતિકારક શક્તિમાં ઘટાડો જેવી વિવિધ સ્વાસ્થ્ય સમસ્યાઓ સર્જાય છે.

(B) $UV$ વિકિરણો ત્રણ પ્રકારના હોય છે: $UV-C$ $(100-280 \ nm)$,$UV-B$ $(280-320 \ nm)$,અને $UV-A$ $(320-390 \ nm)$.
ટૂંકા $UV$ વિકિરણો $(UV-C)$ વાતાવરણ દ્વારા શોષાય છે.
લાંબા વિકિરણો $(UV-A)$ વધુ નુકસાનકારક નથી.
મધ્યવર્તી $UV-B$ વિકિરણો હાનિકારક છે અને ઊંડે સુધી પ્રવેશવાની ક્ષમતા ધરાવે છે.
ઓઝોન સ્તર પાતળું થવાથી પૃથ્વી પર પહોંચતા $UV-B$ વિકિરણોનું પ્રમાણ વધે છે.
$UV-B$ વિકિરણો ત્વચાના કોષોને નુકસાન પહોંચાડે છે,ત્વચાનું વૃદ્ધત્વ,ત્વચાનું કેન્સર અને આંખને નુકસાન (જેમ કે સ્નો બ્લાઇન્ડનેસ અથવા મોતિયો) પ્રેરે છે,અને તે રોગપ્રતિકારક શક્તિને પણ દબાવી શકે છે.
લિવર કેન્સર સીધી રીતે $UV$ વિકિરણોના સંપર્ક સાથે સંકળાયેલ નથી.

(C) સાચો જવાબ $C$ છે. ઓઝોન સ્તર અથવા ઓઝોન કવચ સ્ટ્રેટોસ્ફિયર (સમતાપાવરણ) માં હાજર હોય છે.
તે સૂર્યમાંથી આવતા શક્તિશાળી $UV$ કિરણોત્સર્ગ સામે રક્ષણાત્મક કવચ તરીકે કાર્ય કરે છે.
$UV$ કિરણો ખૂબ જ હાનિકારક છે અને સજીવોમાં વિકૃતિઓ (mutations) પેદા કરી શકે છે.
ઓઝોન સ્તરનું પાતળું થવું એ પૃથ્વી પર પહોંચતા $UV$ કિરણોત્સર્ગના પ્રમાણમાં વધારો કરે છે.
આનાથી મોતિયા,ત્વચાના કેન્સર,દ્રષ્ટિની ખામી,ફોટોબર્નિંગ અને રોગપ્રતિકારક શક્તિમાં ઘટાડો જેવી સમસ્યાઓ વધે છે.

(C) : "ખરાબ ઓઝોન" વાતાવરણના નીચેના સ્તરમાં (ક્ષોભાવરણ - $troposphere$) બને છે જે વનસ્પતિઓ અને પ્રાણીઓને નુકસાન પહોંચાડે છે.
"સારું ઓઝોન" વાતાવરણના ઉપરના ભાગમાં જોવા મળે છે જેને સમતાપાવરણ $(stratosphere)$ કહેવામાં આવે છે અને તે સૂર્યમાંથી આવતા અલ્ટ્રાવાયોલેટ $(UV)$ કિરણોને શોષીને એક કવચ તરીકે કાર્ય કરે છે.
$UV$ કિરણો સજીવો માટે અત્યંત હાનિકારક છે કારણ કે સજીવોના $DNA$ અને પ્રોટીન $UV$ કિરણોને પ્રાથમિકતાથી શોષે છે, અને તેની ઉચ્ચ ઉર્જા આ અણુઓની અંદરના રાસાયણિક બંધોને તોડી નાખે છે.

(A) સાચો જવાબ $A$ છે. મોન્ટ્રીયલ પ્રોટોકોલ પર $1987$ માં એક સંમેલનમાં $150$ થી વધુ દેશો દ્વારા $CFCs$ (ક્લોરોફ્લોરોકાર્બન) ના ઉપયોગને ઘટાડવા માટે કેનેડાના મોન્ટ્રીયલ ખાતે હસ્તાક્ષર કરવામાં આવ્યા હતા.
આ પ્રોટોકોલનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય $CFCs$ જેવા ઓઝોન ક્ષયકારી પદાર્થોના ઉપયોગને ઘટાડીને અને અંતે નાબૂદ કરીને સ્ટ્રેટોસ્ફિયરમાં રહેલા ઓઝોન સ્તરનું રક્ષણ કરવાનો હતો.
તેને આધુનિક ઇતિહાસની સૌથી સફળ આંતરરાષ્ટ્રીય પર્યાવરણીય સંધિઓમાંની એક માનવામાં આવે છે.

(D) સાચો જવાબ $D$ છે. મોન્ટ્રીયલ પ્રોટોકોલ પર $1987$ માં કેનેડાના મોન્ટ્રીયલ ખાતે એક સંમેલનમાં $150$ થી વધુ દેશો દ્વારા હસ્તાક્ષર કરવામાં આવ્યા હતા,જેનો મુખ્ય હેતુ $CFCs$ (ક્લોરોફ્લોરોકાર્બન) ના ઉપયોગને નિયંત્રિત કરવાનો હતો.
આ પ્રોટોકોલનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય $CFCs$ જેવા ઓઝોન ક્ષયકારી પદાર્થોના ઉપયોગમાં ઘટાડો કરીને અને અંતે તેને સંપૂર્ણપણે નાબૂદ કરીને સ્ટ્રેટોસ્ફિયરમાં રહેલા ઓઝોન સ્તરનું રક્ષણ કરવાનો હતો.
તેને આધુનિક ઇતિહાસની સૌથી સફળ આંતરરાષ્ટ્રીય પર્યાવરણીય સંધિઓમાંની એક માનવામાં આવે છે.

(C) સાચો જવાબ $C$ છે.
મોન્ટ્રીયલ પ્રોટોકોલ પર $1987$ માં કેનેડાના મોન્ટ્રીયલ ખાતે એક સંમેલનમાં $150$ થી વધુ દેશો દ્વારા $CFCs$ (ક્લોરોફ્લોરોકાર્બન) નો ઉપયોગ ઘટાડવા માટે હસ્તાક્ષર કરવામાં આવ્યા હતા.
આ પ્રોટોકોલનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય $CFCs$ જેવા ઓઝોન ક્ષયકારી પદાર્થોના ઉપયોગને ઘટાડીને અને અંતે નાબૂદ કરીને સ્ટ્રેટોસ્ફિયરમાં ઓઝોન સ્તરનું રક્ષણ કરવાનો હતો.
તેને આધુનિક ઇતિહાસની સૌથી સફળ આંતરરાષ્ટ્રીય પર્યાવરણીય સંધિઓમાંની એક માનવામાં આવે છે.

(B) $Montreal$ પ્રોટોકોલ એ એક આંતરરાષ્ટ્રીય સંધિ છે જે ઓઝોન સ્તરના ક્ષયન માટે જવાબદાર પદાર્થોના ઉત્પાદન અને વપરાશને તબક્કાવાર ઘટાડીને ઓઝોન સ્તરનું રક્ષણ કરવા માટે બનાવવામાં આવી છે.
તે $1987$ માં હસ્તાક્ષર કરવામાં આવી હતી અને $1989$ માં અમલમાં આવી હતી.
તેનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય ક્લોરોફ્લોરોકાર્બન $(CFCs)$ જેવા ઓઝોન-ક્ષયન કરતા પદાર્થોના ઉત્સર્જનને ઘટાડવાનો છે.

(D) $UV-B$ વિકિરણ ખૂબ જ ઊર્જાસભર હોય છે અને તે નોંધપાત્ર જૈવિક નુકસાન પહોંચાડી શકે છે.
$1$. તે $DNA$ અને પ્રોટીન દ્વારા શોષાય છે,જે વિકૃતિઓ (mutations) પ્રેરે છે અને વિવિધ પ્રકારના ત્વચાના કેન્સરનું કારણ બને છે.
$2$. તે માનવ આંખના કોર્નિયા દ્વારા શોષાય છે,જેનાથી કોર્નિયામાં સોજો આવે છે,આ સ્થિતિને સ્નો-બ્લાઇન્ડનેસ કહેવામાં આવે છે.
$3$. તે કોર્નિયાને કાયમી નુકસાન પણ પહોંચાડે છે.
$4$. રુધિર પરિવહનમાં અવરોધ એ $UV-B$ વિકિરણના સંપર્કની જાણીતી અસર નથી.

(A) સ્ટ્રેટોસ્ફિયરમાં,ક્લોરોફ્લોરોકાર્બન ($CFC$s) અલ્ટ્રાવાયોલેટ $(UV)$ કિરણોત્સર્ગ દ્વારા વિઘટિત થાય છે.
આ પ્રક્રિયા વાતાવરણમાં ક્લોરિન $(Cl)$ પરમાણુઓને મુક્ત કરે છે.
આ ક્લોરિન પરમાણુઓ ઓઝોન $(O_3)$ ના ઓક્સિજન $(O_2)$ માં વિઘટન માટે ઉદ્દીપક તરીકે કાર્ય કરે છે,જે ઓઝોન સ્તરના ઘટાડા તરફ દોરી જાય છે.

(C) ઓઝોન સ્તરનું ઘટાડો મુખ્યત્વે ક્લોરોફ્લોરોકાર્બન $(CFCs)$ ને કારણે થાય છે.
$CFCs$ રેફ્રિજરેટર,એર કંડિશનર અને એરોસોલ સ્પ્રેમાંથી વાતાવરણમાં મુક્ત થાય છે.
એકવાર તેઓ સ્ટ્રેટોસ્ફિયરમાં પહોંચે છે,ત્યારે તેઓ અલ્ટ્રાવાયોલેટ $(UV)$ કિરણોત્સર્ગ દ્વારા વિઘટિત થાય છે,જેનાથી ક્લોરિન પરમાણુઓ મુક્ત થાય છે.
આ ક્લોરિન પરમાણુઓ ઓઝોન $(O_3)$ અણુઓના વિનાશમાં ઉત્પ્રેરક તરીકે કામ કરે છે અને તેમને ઓક્સિજન $(O_2)$ માં રૂપાંતરિત કરે છે.

(B) ઓઝોન સ્તરનો ક્ષય મુખ્યત્વે ક્લોરોફ્લોરોકાર્બન $(CFCs)$ ને કારણે થાય છે.
જ્યારે $CFCs$ સ્ટ્રેટોસ્ફિયરમાં પહોંચે છે,ત્યારે તેઓ અલ્ટ્રાવાયોલેટ $(UV)$ કિરણોત્સર્ગ દ્વારા તૂટી જાય છે,જેનાથી ક્લોરિન $(Cl)$ પરમાણુઓ મુક્ત થાય છે.
આ ક્લોરિન પરમાણુઓ રાસાયણિક પ્રતિક્રિયામાં ઉદ્દીપક તરીકે કાર્ય કરે છે જે ઓઝોન $(O_3)$ ને ઓક્સિજન $(O_2)$ માં રૂપાંતરિત કરે છે.
એક ક્લોરિન પરમાણુ હજારો ઓઝોન અણુઓનો નાશ કરી શકે છે કારણ કે તે પ્રતિક્રિયામાં વપરાતો નથી,આમ તે ઉદ્દીપક તરીકે કાર્ય કરે છે.

(B) $1$. $CFCs$ (ક્લોરોફ્લોરોકાર્બન) સ્ટ્રેટોસ્ફિયરમાં ઓઝોન સાથે પ્રતિક્રિયા આપે છે,જેનાથી ઓઝોન સ્તરનું ક્ષય (પાતળું) થાય છે,જાડું થતું નથી. તેથી,વિકલ્પ $A$ ખોટો છે.
$2$. $UV-B$ કિરણોત્સર્ગ સજીવો માટે અત્યંત નુકસાનકારક છે. $UV-B$ ના લાંબા સમય સુધી સંપર્કને કારણે કોર્નિયામાં સોજો આવે છે,જેને સ્નો બ્લાઈન્ડનેસ કહેવાય છે,અને તેનાથી મોતિયો પણ થઈ શકે છે. તેથી,વિકલ્પ $B$ સાચો છે.
$3$. 'સારું' ઓઝોન સ્ટ્રેટોસ્ફિયરમાં જોવા મળે છે,જે આપણને હાનિકારક $UV$ કિરણોત્સર્ગથી બચાવે છે. ટ્રોપોસ્ફિયરમાં રહેલા ઓઝોનને પ્રદૂષક ('ખરાબ' ઓઝોન) માનવામાં આવે છે. તેથી,વિકલ્પ $C$ ખોટો છે.
$4$. મોન્ટ્રીયલ પ્રોટોકોલ $1987$ માં ઓઝોન સ્તરને બચાવવા માટે ઓઝોન ક્ષય કરતા પદાર્થો,ખાસ કરીને $CFCs$ ના ઉત્સર્જનને નિયંત્રિત કરવા માટે કરવામાં આવ્યો હતો. તે મુખ્યત્વે ગ્રીનહાઉસ અસર સાથે સંબંધિત નથી (જે ક્યોટો પ્રોટોકોલ દ્વારા સંબોધવામાં આવે છે). તેથી,વિકલ્પ $D$ ખોટો છે.

(B) ઓઝોન સ્તર પૃથ્વીના વાતાવરણના સ્ટ્રેટોસ્ફિયર (સમતાપાવરણ) માં આવેલું છે.
તે સૂર્યમાંથી આવતા હાનિકારક અલ્ટ્રાવાયોલેટ $(UV)$ વિકિરણોનું શોષણ કરીને એક કવચ તરીકે કાર્ય કરે છે.
આ $UV$ કિરણોને પૃથ્વીની સપાટી સુધી પહોંચતા અટકાવે છે,જેનાથી સજીવોને ત્વચાનું કેન્સર,મોતિયો અને $DNA$ ને થતા નુકસાન જેવી હાનિકારક અસરોથી બચાવે છે.

(D) ખોટું વાક્ય $D$ છે. માનવ આંખમાં,$UV-B$ કિરણોત્સર્ગનું શોષણ કોરોઇડ નહીં પરંતુ કોર્નિયા દ્વારા થાય છે. $UV-B$ નો ઉચ્ચ ડોઝ કોર્નિયામાં સોજો લાવે છે,જેને સ્નો-બ્લાઇન્ડનેસ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. અન્ય વિધાનો સાચા છે: $UV$ કિરણો હાનિકારક છે કારણ કે તે $DNA$ અને પ્રોટીન દ્વારા શોષાય છે,જે રાસાયણિક બંધો તોડે છે. સ્ટ્રેટોસ્ફિયરમાં,$UV$ કિરણો $CFCs$ ને તોડીને $Cl$ પરમાણુઓ મુક્ત કરે છે,જે ઓઝોન સ્તરને ઘટાડે છે. $UV-B$ એ $DNA$ ને નુકસાન અને વિકૃતિઓ માટે જવાબદાર છે.

(D) જેટ પ્લેન ઊંચાઈ પર વાયુરૂપ ઉત્સર્જન મુક્ત કરે છે. જેટ પ્લેન દ્વારા મુક્ત થતું મુખ્ય એરોસોલ પ્રદૂષક $CFCs$ (ક્લોરોફલુરોકાર્બન) છે. આ $CFCs$ સ્ટ્રેટોસ્ફિયર (સમતાપ આવરણ) માં મુક્ત થાય છે,જ્યાં તેઓ વિઘટિત થઈને ક્લોરિન પરમાણુઓ મુક્ત કરે છે,જે ત્યારબાદ ઓઝોન સ્તરનું ક્ષયન કરે છે.

(A) વાતાવરણના સ્ટ્રેટોસ્ફિયર (સમતાપાવરણ) સ્તરમાં, સૂર્યપ્રકાશમાંથી આવતા અલ્ટ્રાવાયોલેટ $(UV)$ વિકિરણો આણ્વીય ઓક્સિજન $(O_2)$ પર પ્રક્રિયા કરે છે અને તેને મુક્ત ઓક્સિજન પરમાણુઓ $(O)$ માં વિભાજિત કરે છે.
ત્યારબાદ આ મુક્ત ઓક્સિજન પરમાણુઓ આણ્વીય ઓક્સિજન $(O_2)$ સાથે જોડાઈને ઓઝોન $(O_3)$ બનાવે છે.
આ રાસાયણિક પ્રક્રિયા નીચે મુજબ છે:
$O_2 + \text{UV} \rightarrow O + O$
$O + O_2 \rightarrow O_3$
તેથી, સાચો જવાબ ઓઝોન $(O_3)$ છે.

(B) ઓઝોન ગાબડું એ ઍન્ટાર્કટિકા ઉપરના સ્ટ્રેટોસ્ફિયર (સમતાપાવરણ) માં ઓઝોનનું અત્યંત ઘટાડો થયેલું ક્ષેત્ર છે.
તે ઍન્ટાર્કટિકા પર સૌથી વધુ સ્પષ્ટ છે કારણ કે ધ્રુવીય શિયાળા દરમિયાન અત્યંત ઠંડા તાપમાનને કારણે ધ્રુવીય સ્ટ્રેટોસ્ફેરિક વાદળોનું નિર્માણ થાય છે.
આ વાદળો રાસાયણિક પ્રતિક્રિયાઓ માટે સપાટી પૂરી પાડે છે જે નિષ્ક્રિય ક્લોરિનને સક્રિય સ્વરૂપોમાં રૂપાંતરિત કરે છે,જે વસંતઋતુમાં સૂર્યપ્રકાશ પાછો આવતા ઓઝોન અણુઓનો નાશ કરે છે.

(D) ઓઝોન સ્તરમાં ઘટાડો થવાને કારણે વધુ પ્રમાણમાં અલ્ટ્રાવાયોલેટ $(UV)$ કિરણો,ખાસ કરીને $UV-B$,પૃથ્વીની સપાટી સુધી પહોંચે છે.
$UV-B$ કિરણોના વધતા સંપર્કને કારણે ચામડીને લગતી વિવિધ સમસ્યાઓ થાય છે,જેમાં ચામડીનું અકાળે વૃદ્ધત્વ,ચામડીનું કેન્સર અને ચામડીના કોષોમાં રહેલા $DNA$ ને નુકસાન થવાનો સમાવેશ થાય છે.
તેથી,જેમ જેમ ઓઝોન સ્તર ઘટતું જશે,તેમ ચામડીને લગતા રોગોનું પ્રમાણ વધવાની શક્યતા છે.

(D) સુપરસોનિક જેટ વિમાનો સ્ટ્રેટોસ્ફિયર (સમતાપાવરણ) માં નાઈટ્રોજનના ઓક્સાઈડ્સ $(NO_x)$ મુક્ત કરે છે.
આ નાઈટ્રોજનના ઓક્સાઈડ્સ ઓઝોન $(O_3)$ સાથે પ્રતિક્રિયા આપે છે અને તેના ઘટાડા અથવા પાતળા થવાનું કારણ બને છે.
તેથી,સુપરસોનિક જેટ વિમાનો ઓઝોન $(O_3)$ ના સ્તરને પાતળું કરવામાં ફાળો આપે છે.

(A) મોન્ટ્રલ પ્રોટોકોલ એ ઓઝોન સ્તરના રક્ષણ માટે બનાવવામાં આવેલી એક આંતરરાષ્ટ્રીય સંધિ છે,જેનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય ઓઝોન સ્તરના ક્ષય માટે જવાબદાર પદાર્થોના ઉત્પાદનને તબક્કાવાર ઘટાડવાનો છે.
આ સંધિ પર $16$ સપ્ટેમ્બર $1987$ ના રોજ મોન્ટ્રલ,કેનેડા ખાતે હસ્તાક્ષર કરવામાં આવ્યા હતા અને તે $1$ જાન્યુઆરી $1989$ થી અમલમાં આવી હતી.
તેથી,સાચો જવાબ $1987$ છે.

(A) $Montreal$ $Protocol$ (મોન્ટ્રીયલ પ્રોટોકોલ) એ એક આંતરરાષ્ટ્રીય સંધિ છે જે ઓઝોન સ્તરના વિઘટન માટે જવાબદાર પદાર્થોના ઉત્પાદનને તબક્કાવાર બંધ કરીને ઓઝોન સ્તરનું રક્ષણ કરવા માટે બનાવવામાં આવી છે. તે $1987$ માં હસ્તાક્ષર કરવામાં આવી હતી અને $1989$ માં અમલમાં આવી હતી.
$Kyoto$ $Protocol$ (ક્યોટો પ્રોટોકોલ) એ ગ્લોબલ વોર્મિંગ સામે લડવા માટે ગ્રીનહાઉસ વાયુઓના ઘટાડા સાથે સંબંધિત છે.
$Vienna$ $Convention$ (વીએના કન્વેન્શન) એ ઓઝોન સંરક્ષણ પર આંતરરાષ્ટ્રીય સહકાર માટેનું માળખું પૂરું પાડ્યું હતું,પરંતુ ઘટાડા માટેના ચોક્કસ પગલાં $Montreal$ $Protocol$ માં વિગતવાર આપવામાં આવ્યા છે.

(D) મોન્ટ્રીઅલ પ્રોટોકોલ એ એક આંતરરાષ્ટ્રીય સંધિ છે જે ઓઝોન સ્તરના રક્ષણ માટે બનાવવામાં આવી છે,જે ઓઝોનનું વિઘટન કરતા અનેક પદાર્થોના ઉત્પાદન અને વપરાશને તબક્કાવાર ઘટાડવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે.
આ સંધિ પર $1987$ માં હસ્તાક્ષર કરવામાં આવ્યા હતા અને તે $1989$ માં અમલમાં આવી હતી.
તેનો પ્રાથમિક ઉદ્દેશ્ય ક્લોરોફ્લોરોકાર્બન $(CFCs)$ જેવા ઓઝોનનું વિઘટન કરતા પદાર્થોના ઉત્સર્જનને ઘટાડવાનો છે.