Gujarati

Discovery and Properties of anode, cathode rays neutron and Nuclear structure Questions in Gujarati

Class 11 Chemistry · Structure of Atom · Discovery and Properties of anode, cathode rays neutron and Nuclear structure

137+

Questions

Gujarati

Language

100%

With Solutions

Showing 50 of 137 questions in Gujarati

1
EasyMCQ
એક તટસ્થ પરમાણુ (પરમાણુ ક્રમાંક $Z > 1$) શેનો બનેલો છે?
A
માત્ર પ્રોટોન
B
ન્યુટ્રોન + પ્રોટોન
C
ન્યુટ્રોન + ઇલેક્ટ્રોન
D
ન્યુટ્રોન + પ્રોટોન + ઇલેક્ટ્રોન

Solution

(D) એક તટસ્થ પરમાણુ કેન્દ્રમાં પ્રોટોન અને ન્યુટ્રોન ધરાવે છે અને તેની આસપાસના વિસ્તારમાં ઇલેક્ટ્રોન હોય છે. પરમાણુ ક્રમાંક $Z > 1$ હોવાથી,પરમાણુમાં ઓછામાં ઓછો એક પ્રોટોન,એક ન્યુટ્રોન (પ્રોટિયમ સિવાય) અને એક ઇલેક્ટ્રોન હોય છે.
2
EasyMCQ
પરમાણુનું કેન્દ્ર (ન્યુક્લિયસ) શેનું બનેલું છે?
A
પ્રોટોન અને ન્યુટ્રોન
B
પ્રોટોન અને ઇલેક્ટ્રોન
C
ન્યુટ્રોન અને ઇલેક્ટ્રોન
D
પ્રોટોન,ન્યુટ્રોન અને ઇલેક્ટ્રોન

Solution

(A) પરમાણુનું કેન્દ્ર પ્રોટોન અને ન્યુટ્રોનનું બનેલું છે અને આ કણોને સામૂહિક રીતે ન્યુક્લિયોન્સ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
3
EasyMCQ
કેન્દ્ર (nucleus) નું કદ કયા ક્રમનું હોય છે?
A
$10^{-12} \ m$
B
$10^{-8} \ m$
C
$10^{-15} \ m$
D
$10^{-10} \ m$

Solution

(C) કેન્દ્રની ત્રિજ્યા આશરે $10^{-15} \ m$ (અથવા $1 \ fm$) હોય છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $(C)$ છે.
4
EasyMCQ
ન્યુટ્રોનની શોધ કોણે કરી હતી?
A
જેમ્સ ચેડવિક
B
વિલિયમ ક્રૂક્સ
C
જે. જે. થોમસન
D
રધરફોર્ડ

Solution

(A) ન્યુટ્રોનની શોધ $James \ Chadwick$ દ્વારા $1932$ માં કરવામાં આવી હતી. આ પ્રક્રિયા નીચે મુજબ છે: $_4^9Be + _2^4He \rightarrow _6^{12}C + _0^1n$.
5
EasyMCQ
નીચેનામાંથી કયા કણ માટે વિદ્યુતભાર અને દળનો ગુણોત્તર ($e/m$ ગુણોત્તર) સૌથી વધુ હોય છે?
A
પ્રોટોન
B
ઇલેક્ટ્રોન
C
ન્યુટ્રોન
D
આલ્ફા કણ

Solution

(B) વિશિષ્ટ વિદ્યુતભાર ($e/m$ ગુણોત્તર) નીચે મુજબ ગણવામાં આવે છે:
$1$. ઇલેક્ટ્રોન $(e)$ માટે: વિદ્યુતભાર = $-1$,દળ $\approx \frac{1}{1837} \ amu$. ગુણોત્તર $\approx 1837$.
$2$. પ્રોટોન $(p)$ માટે: વિદ્યુતભાર = $+1$,દળ $\approx 1 \ amu$. ગુણોત્તર = $1$.
$3$. આલ્ફા કણ $(\alpha)$ માટે: વિદ્યુતભાર = $+2$,દળ $\approx 4 \ amu$. ગુણોત્તર = $0.5$.
$4$. ન્યુટ્રોન $(n)$ માટે: વિદ્યુતભાર = $0$,દળ $\approx 1 \ amu$. ગુણોત્તર = $0$.
આ મૂલ્યોની સરખામણી કરતા,ઇલેક્ટ્રોનનો $e/m$ ગુણોત્તર સૌથી વધુ છે.
6
EasyMCQ
ન્યુટ્રોનની ઘનતા કયા ક્રમની હોય છે?
A
$10^{3} \ kg/cc$
B
$10^{6} \ kg/cc$
C
$10^{9} \ kg/cc$
D
$10^{11} \ kg/cc$

Solution

(D) ન્યુટ્રોનની ઘનતા તેના દળને તેના કદ વડે ભાગીને ગણવામાં આવે છે.
ન્યુટ્રોનનું દળ આશરે $1.67 \times 10^{-27} \ kg$ અને તેની ત્રિજ્યા આશરે $10^{-15} \ m$ છે.
ગોળાના કદના સૂત્ર $V = \frac{4}{3} \pi r^3$ નો ઉપયોગ કરતા,કદ આશરે $4.18 \times 10^{-45} \ m^3$ મળે છે.
ઘનતા $\rho = \frac{m}{V} \approx 4 \times 10^{17} \ kg/m^3$ થાય છે.
$m^3$ ને $cc$ માં ફેરવતા $(1 \ m^3 = 10^6 \ cc)$,ઘનતા $4 \times 10^{11} \ kg/cc$ થાય છે.
આમ,ઘનતાનો ક્રમ $10^{11} \ kg/cc$ છે.
7
EasyMCQ
ન્યુટ્રોનની શોધ ખૂબ મોડી થઈ કારણ કે:
A
ન્યુટ્રોન ન્યુક્લિયસમાં હાજર હોય છે
B
ન્યુટ્રોન અત્યંત અસ્થિર કણો છે
C
ન્યુટ્રોન વીજભાર રહિત હોય છે
D
ન્યુટ્રોન ગતિ કરતા નથી

Solution

(C) આનું કારણ એ છે કે વીજભાર રહિત કણો વિદ્યુત અથવા ચુંબકીય ક્ષેત્રમાં કોઈ વિચલન અનુભવતા નથી.
8
EasyMCQ
પરમાણુના કેન્દ્રમાં રહેલા મૂળભૂત કણો કયા છે?
A
આલ્ફા કણો અને ઇલેક્ટ્રોન
B
ન્યુટ્રોન અને પ્રોટોન
C
ન્યુટ્રોન અને ઇલેક્ટ્રોન
D
ઇલેક્ટ્રોન,ન્યુટ્રોન અને પ્રોટોન

Solution

(B) પરમાણુના કેન્દ્રમાં પ્રોટોન અને ન્યુટ્રોન હોય છે,જેને સામૂહિક રીતે ન્યુક્લિયોન્સ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. ઇલેક્ટ્રોન કેન્દ્રની આસપાસ વધારાના પરમાણુ વિસ્તારમાં ફરે છે. તેથી,સાચો વિકલ્પ $(B)$ છે.
9
EasyMCQ
કેથોડ કિરણો એ
A
પ્રોટોન
B
ઇલેક્ટ્રોન
C
ન્યુટ્રોન
D
$\alpha$-કણો

Solution

(B) કેથોડ કિરણો ઋણ વીજભારિત કણો (ઇલેક્ટ્રોન) ના બનેલા હોય છે જે વિદ્યુત અને ચુંબકીય બંને ક્ષેત્રો દ્વારા વિચલિત થાય છે.
10
EasyMCQ
નીચેનામાંથી સૌથી ભારે કણ કયો છે?
A
મેસોન
B
ન્યુટ્રોન
C
પ્રોટોન
D
ઇલેક્ટ્રોન

Solution

(B) $Neutron$ નું દળ આશરે $1.675 \times 10^{-27} \ kg$ છે.
$Proton$ નું દળ આશરે $1.673 \times 10^{-27} \ kg$ છે.
$Electron$ નું દળ આશરે $9.109 \times 10^{-31} \ kg$ છે.
$Mesons$ ના દળ અલગ અલગ હોય છે,પરંતુ સામાન્ય રીતે $Neutron$ ને આપેલ મૂળભૂત અણુ કણોમાં સૌથી ભારે ગણવામાં આવે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $(B)$ છે.
11
EasyMCQ
પ્રોટોનની ભેદન શક્તિ (penetration power) કેટલી હોય છે?
A
ઇલેક્ટ્રોન કરતા વધારે
B
ઇલેક્ટ્રોન કરતા ઓછી
C
ન્યુટ્રોન કરતા વધારે
D
આમાંથી કોઈ નહીં

Solution

(B) કણની ભેદન શક્તિ તેના દળના વ્યસ્ત પ્રમાણમાં હોય છે.
પ્રોટોન એ ઇલેક્ટ્રોન કરતા આશરે $1837$ ગણો ભારે હોવાથી,તેની પદાર્થને ભેદવાની ક્ષમતા ઇલેક્ટ્રોન કરતા ઘણી ઓછી હોય છે.
$\text{ભેદન શક્તિ} \propto \frac{1}{\text{દળ}}$
તેથી,પ્રોટોનની ભેદન શક્તિ ઇલેક્ટ્રોન કરતા ઓછી હોય છે.
12
EasyMCQ
પ્રાથમિક કણ (elementary particle) એટલે શું?
A
સંયોજનમાં હાજર રહેલ તત્વ
B
તત્વમાં હાજર રહેલ પરમાણુ
C
પરમાણ્વીય કણ (sub-atomic particle)
D
પરમાણુનો એક ટુકડો

Solution

(C) પ્રાથમિક કણ અથવા મૂળભૂત કણ એ એક એવો પરમાણ્વીય કણ છે જે અન્ય નાના કણોનો બનેલો નથી,એટલે કે તેની કોઈ આંતરિક રચના (substructure) હોતી નથી.
13
EasyMCQ
પ્રોટોન વિશે કયું વિધાન સાચું છે?
A
પ્રોટોન એ ડ્યુટેરિયમનું ન્યુક્લિયસ છે.
B
પ્રોટોન એ આયનીકૃત હાઇડ્રોજન અણુ છે.
C
પ્રોટોન એ આયનીકૃત હાઇડ્રોજન પરમાણુ છે.
D
પ્રોટોન એ $\alpha$-કણ છે.

Solution

(C) પ્રોટોન એ $H$-પરમાણુનું ન્યુક્લિયસ છે (જેમાંથી ઇલેક્ટ્રોન દૂર થયેલ છે). જ્યારે હાઇડ્રોજન પરમાણુ $(H)$ તેનો એક ઇલેક્ટ્રોન ગુમાવે છે,ત્યારે તે હાઇડ્રોજન આયન $(H^+)$ બનાવે છે,જે માત્ર પ્રોટોન ધરાવે છે.
14
EasyMCQ
કેથોડ કિરણો શેના બનેલા હોય છે?
A
ધન વીજભારિત કણો
B
ઋણ વીજભારિત કણો
C
તટસ્થ કણો
D
આમાંથી કોઈ નહીં

Solution

(B) કેથોડ કિરણો ઋણ વીજભારિત કણો (ઇલેક્ટ્રોન,$e^-$) ના બનેલા હોય છે.
15
EasyMCQ
એનોડ કિરણોની શોધ કોણે કરી હતી?
A
ગોલ્ડસ્ટીન
B
જે. સ્ટોની
C
રધરફોર્ડ
D
જે.જે. થોમસન

Solution

(A) એનોડ કિરણો,જેને કેનાલ કિરણો તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તેની શોધ $E. Goldstein$ દ્વારા $1886$ માં છિદ્રાળુ કેથોડ ધરાવતી ડિસ્ચાર્જ ટ્યુબનો ઉપયોગ કરીને કરવામાં આવી હતી.
16
EasyMCQ
પરમાણુની ત્રિજ્યાનો ક્રમ કેટલો હોય છે?
A
$10^{-8} \ cm$
B
$10^{-13} \ cm$
C
$10^{-15} \ cm$
D
$10^{-10} \ cm$

Solution

(A) પરમાણુની ત્રિજ્યા સામાન્ય રીતે $10^{-10} \ m$ અથવા $1 \ \mathring{A}$ ની રેન્જમાં હોય છે.
આને સેન્ટિમીટરમાં ફેરવતા,$10^{-10} \ m = 10^{-8} \ cm$ થાય છે.
તેથી,પરમાણુની ત્રિજ્યાનો ક્રમ $10^{-8} \ cm$ છે.
17
EasyMCQ
ન્યુટ્રોન ધરાવે છે:
A
ધન વીજભાર
B
ઋણ વીજભાર
C
કોઈ વીજભાર નહીં
D
બધા સાચા છે

Solution

(C) ન્યુટ્રોન એ પરમાણુના કેન્દ્રમાં જોવા મળતો અપરમાણ્વીય કણ છે. તેનું દળ પ્રોટોન કરતા થોડું વધારે હોય છે અને તે કોઈ ચોખ્ખો (net) વીજભાર ધરાવતું નથી. તેથી,ન્યુટ્રોનનો ચોખ્ખો વીજભાર $0$ છે.
18
EasyMCQ
ન્યુટ્રોન એ એક મૂળભૂત કણ છે જે ધરાવે છે:
A
$A$. $+1$ એકમનો વીજભાર અને $1$ એકમનું દળ
B
$B$. કોઈ વીજભાર નહીં અને $1$ એકમનું દળ
C
$C$. કોઈ વીજભાર નહીં અને કોઈ દળ નહીં
D
$D$. $-1$ એકમનો વીજભાર અને $1$ એકમનું દળ

Solution

(B) પ્રોટોન અને ઇલેક્ટ્રોનથી વિપરીત,જે વીજભાર ધરાવે છે,ન્યુટ્રોન પર કોઈ વીજભાર હોતો નથી અને તે વિદ્યુતની દ્રષ્ટિએ તટસ્થ છે.
ન્યુટ્રોનનું દળ આશરે $1$ એટોમિક માસ યુનિટ $(amu)$ છે,જે પ્રોટોનના દળ કરતા થોડું વધારે છે.
એક એટોમિક માસ યુનિટ આશરે $1.67 \times 10^{-27} \ kg$ જેટલું હોય છે.
19
EasyMCQ
કેથોડ કિરણો ધરાવે છે
A
માત્ર દળ
B
માત્ર વીજભાર
C
દળ કે વીજભાર નહીં
D
દળ અને વીજભાર બંને

Solution

(D) કેથોડ કિરણો દળ અને વીજભાર બંને ધરાવે છે.
કેથોડ કિરણો એ ઇલેક્ટ્રોનનો પ્રવાહ છે,જે ઋણ વીજભારિત કણો છે.
ઇલેક્ટ્રોનનું દળ $9.109 \times 10^{-31} \ kg$ અને વીજભાર $-1.602 \times 10^{-19} \ C$ હોવાથી,કેથોડ કિરણો પણ આ ગુણધર્મો ધરાવે છે.
કેથોડ કિરણો માટે $e / m$ નો ગુણોત્તર $1.758820 \times 10^{11} \ C / kg$ જેટલો અચળ છે,જે સાબિત કરે છે કે તે દળ અને વીજભાર ધરાવતા કણોના બનેલા છે.
20
EasyMCQ
પરમાણુના કેન્દ્રનું કદ શેમાં માપવામાં આવે છે?
A
amu
B
$\mathring{A}$
C
Fermi
D
cm

Solution

(C) સાચો વિકલ્પ $C$ છે. પરમાણુના કેન્દ્રનું કદ Fermi માં માપવામાં આવે છે,જ્યાં $1 \ \text{Fermi} = 10^{-15} \ \text{m}$ છે.
21
MediumMCQ
નીચેનામાંથી કઈ જોડી યોગ્ય રીતે જોડાયેલ નથી?
A
રધરફોર્ડ-$Proton$
B
જે.જે. થોમસન-$Electron$
C
જે.એચ. ચેડવિક-$Neutron$
D
બોહર-$Isotope$

Solution

(D) $Proton$ ની શોધનો શ્રેય $E. \text{ Rutherford}$ ને જાય છે.
$J.J. \text{ Thomson}$ એ $Electron$ ની શોધ કરી હતી.
$J.H. \text{ Chadwick}$ એ $Neutron$ ની શોધ કરી હતી.
$Isotopes$ ની શોધ $Frederick \text{ Soddy}$ દ્વારા કરવામાં આવી હતી,$Bohr$ દ્વારા નહીં. તેથી,$Bohr-Isotope$ ની જોડી ખોટી રીતે જોડાયેલ છે.
22
EasyMCQ
પ્રોટોનની શોધ કોણે કરી હતી?
A
ચેડવિક
B
થોમસન
C
ગોલ્ડસ્ટીન
D
બોહર

Solution

(C) પ્રોટોનની શોધ $E. Goldstein$ દ્વારા $1886$ માં ડિસ્ચાર્જ ટ્યુબમાં એનોડ કિરણો (કેનાલ કિરણો) સાથેના તેમના પ્રયોગો દ્વારા કરવામાં આવી હતી.
23
EasyMCQ
કોઈપણ કણ પર અસ્તિત્વ ધરાવતો ન્યૂનતમ વાસ્તવિક વીજભાર કેટલો હોય છે?
A
$1.6 \times 10^{-19} \ C$
B
$1.6 \times 10^{-10} \ C$
C
$4.8 \times 10^{-10} \ C$
D
$0 \ C$

Solution

(A) કોઈપણ સ્વતંત્ર કણ પર અસ્તિત્વ ધરાવતો ન્યૂનતમ વાસ્તવિક વીજભાર એ પ્રાથમિક વીજભાર છે,જે ઇલેક્ટ્રોન $(e^-)$ નો વીજભાર છે.
તેનું મૂલ્ય $1.6 \times 10^{-19} \ C$ છે.
કોઈપણ મુક્ત કણ આ મૂળભૂત વીજભારના એકમ કરતા નાનો વીજભાર ધરાવી શકતો નથી.
24
EasyMCQ
એનોડ કિરણોનો સ્વભાવ શેના પર આધાર રાખે છે?
A
ઇલેક્ટ્રોડનો સ્વભાવ
B
અવશેષ વાયુનો સ્વભાવ
C
ડિસ્ચાર્જ ટ્યુબનો સ્વભાવ
D
ઉપરોક્ત તમામ

Solution

(B) એનોડ કિરણોનો (જેને કેનાલ કિરણો પણ કહેવાય છે) સ્વભાવ ડિસ્ચાર્જ ટ્યુબમાં હાજર રહેલા અવશેષ વાયુના સ્વભાવ પર આધાર રાખે છે. કેથોડ કિરણોથી વિપરીત,જે ઇલેક્ટ્રોનથી બનેલા હોય છે અને વાયુ પર આધાર રાખતા નથી,એનોડ કિરણો વાયુના અણુઓના આયનીકરણથી બનતા ધન આયનોના બનેલા હોય છે.
25
EasyMCQ
પરમાણુમાં ઇલેક્ટ્રોનનું તેના કેન્દ્રથી સરેરાશ અંતર કયા ક્રમનું હોય છે?
A
$10^6 \ m$
B
$10^{-6} \ m$
C
$10^{-10} \ m$
D
$10^{-15} \ m$

Solution

(C) પરમાણુનું કદ આશરે $10^{-10} \ m$ (અથવા $1 \ \mathring{A}$) હોય છે.
ઇલેક્ટ્રોન પરમાણ્વીય કક્ષકમાં રહેતો હોવાથી,તેનું કેન્દ્રથી સરેરાશ અંતર પરમાણુની ત્રિજ્યાના ક્રમનું જ હોય છે,જે $10^{-10} \ m$ છે.
26
MediumMCQ
પ્રોટોન અને $\alpha$-કણના વિશિષ્ટ વીજભારનો ગુણોત્તર કેટલો છે?
A
$2:1$
B
$1:2$
C
$1:4$
D
$1:1$

Solution

(A) વિશિષ્ટ વીજભાર એટલે વીજભાર $(q)$ અને દળ $(m)$ નો ગુણોત્તર,એટલે કે $\frac{q}{m}$.
પ્રોટોન $(p)$ માટે: વીજભાર $= 1e$,દળ $= 1 \text{ amu}$. વિશિષ્ટ વીજભાર $= \frac{1e}{1} = 1e$.
$\alpha$-કણ $(\alpha)$ માટે: વીજભાર $= 2e$,દળ $= 4 \text{ amu}$. વિશિષ્ટ વીજભાર $= \frac{2e}{4} = 0.5e$.
પ્રોટોન અને $\alpha$-કણના વિશિષ્ટ વીજભારનો ગુણોત્તર $\frac{1e}{0.5e} = \frac{2}{1}$ એટલે કે $2:1$ થાય છે.
27
EasyMCQ
પ્રોટોન અને ઇલેક્ટ્રોનના દળનો ગુણોત્તર કેટલો છે?
A
અનંત
B
$1.8 \times 10^3$
C
$1.8$
D
આમાંથી કોઈ નહીં

Solution

(B) પ્રોટોનનું દળ $(m_p)$ આશરે $1.672 \times 10^{-27} \ kg$ છે.
ઇલેક્ટ્રોનનું દળ $(m_e)$ આશરે $9.109 \times 10^{-31} \ kg$ છે.
ગુણોત્તર $m_p / m_e$ ની ગણતરી નીચે મુજબ છે:
$m_p / m_e \approx (1.672 \times 10^{-27}) / (9.109 \times 10^{-31}) \approx 1836 \approx 1.8 \times 10^3$.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $(B)$ છે.
28
EasyMCQ
નીચેનામાંથી કોનું દળ ઇલેક્ટ્રોન જેટલું જ હોય છે?
A
ફોટોન
B
ન્યુટ્રોન
C
પોઝિટ્રોન
D
પ્રોટોન

Solution

(C) સાચો વિકલ્પ $(C)$ છે.
પોઝિટ્રોન $(+1e^0)$ એ ઇલેક્ટ્રોન $(-1e^0)$ નો એન્ટિપાર્ટિકલ છે.
બંને કણોનું દળ સમાન હોય છે,જે આશરે $9.109 \times 10^{-31} \ kg$ છે.
29
EasyMCQ
ઇલેક્ટ્રોનનું દળ અને પ્રોટોનનું દળનો ગુણોત્તર શું છે?
A
$1:2$
B
$1:1$
C
$1:1837$
D
$1:3$

Solution

(C) ઇલેક્ટ્રોનનું દળ પ્રોટોનના દળ કરતા આશરે $\frac{1}{1837}$ ગણું ઓછું હોય છે.
તેથી,ઇલેક્ટ્રોન અને પ્રોટોનના દળનો ગુણોત્તર $1:1837$ થશે.
30
EasyMCQ
પરમાણુનું દળ મુખ્યત્વે કોના દ્વારા બનેલું છે?
A
ન્યુટ્રોન અને ન્યુટ્રિનો
B
ન્યુટ્રોન અને ઇલેક્ટ્રોન
C
ન્યુટ્રોન અને પ્રોટોન
D
પ્રોટોન અને ઇલેક્ટ્રોન

Solution

(C) પરમાણુનું દળ મુખ્યત્વે તેના કેન્દ્ર (ન્યુક્લિયસ) માં કેન્દ્રિત હોય છે.
કેન્દ્રમાં $Neutron$ અને $Proton$ હોય છે.
ઇલેક્ટ્રોનનું દળ $Proton$ અને $Neutron$ ની સરખામણીમાં નહિવત હોય છે.
તેથી,પરમાણુનું દળ મુખ્યત્વે $Neutron$ અને $Proton$ દ્વારા બનેલું છે.
31
EasyMCQ
$^{12}C$ ના ન્યુક્લિયસમાં રહેલા ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા કેટલી છે?
A
$6$
B
$12$
C
$0$
D
$3$

Solution

(C) પરમાણુના ન્યુક્લિયસમાં માત્ર પ્રોટોન અને ન્યુટ્રોન હોય છે.
ઇલેક્ટ્રોન એ પરમાણુના કણો છે જે ન્યુક્લિયસની આસપાસ ચોક્કસ કક્ષામાં ફરે છે.
તેથી,$^{12}C$ સહિત કોઈપણ પરમાણુના ન્યુક્લિયસમાં રહેલા ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા $0$ છે.
32
EasyMCQ
નીચેનામાંથી કયા તત્વના પરમાણુમાં ન્યુટ્રોન હોતા નથી?
A
ક્લોરિન
B
ઓક્સિજન
C
આર્ગોન
D
હાઇડ્રોજન

Solution

(D) સામાન્ય હાઇડ્રોજન $(H)$ પરમાણુમાં માત્ર એક પ્રોટોન અને એક ઇલેક્ટ્રોન હોય છે. તેના ન્યુક્લિયસમાં કોઈ ન્યુટ્રોન હોતા નથી. તેથી,તે એકમાત્ર તત્વ છે જેમાં ન્યુટ્રોનનો અભાવ હોય છે.
33
EasyMCQ
રધરફોર્ડના $\alpha$-કણોના પ્રકીર્ણનના પ્રયોગે પ્રથમ વખત દર્શાવ્યું કે પરમાણુમાં શું હોય છે?
A
ઇલેક્ટ્રોન
B
પ્રોટોન
C
કેન્દ્ર (ન્યુક્લિયસ)
D
ન્યુટ્રોન

Solution

(C) રધરફોર્ડના $\alpha$-કણોના પ્રકીર્ણનના પ્રયોગે પ્રથમ વખત દર્શાવ્યું કે પરમાણુમાં કેન્દ્ર (ન્યુક્લિયસ) હોય છે.
તેમણે અવલોકન કર્યું કે ધન વીજભારિત $\alpha$-કણો પરમાણુના કેન્દ્રમાં રહેલા ધન વીજભાર દ્વારા અપાકર્ષણ પામીને વિચલિત થાય છે.
રધરફોર્ડે પરમાણુના આ ધન વીજભારિત ભાગને ન્યુક્લિયસ નામ આપ્યું.
34
EasyMCQ
રધરફોર્ડનો પ્રકીર્ણન પ્રયોગ કોના કદ સાથે સંબંધિત છે?
A
ન્યુક્લિયસ
B
પરમાણુ
C
ઇલેક્ટ્રોન
D
ન્યુટ્રોન

Solution

(A) રધરફોર્ડનો $\alpha$-કણ પ્રકીર્ણન પ્રયોગ દર્શાવે છે કે પરમાણુનો ધન વીજભાર અને મોટાભાગનું દળ એક ખૂબ જ નાના કેન્દ્રીય ભાગમાં કેન્દ્રિત હોય છે જેને ન્યુક્લિયસ કહેવામાં આવે છે.
આમ,આ પ્રયોગે ન્યુક્લિયસના અસ્તિત્વ અને તેના કદ માટે સીધો પુરાવો પૂરો પાડ્યો હતો.
35
MediumMCQ
જ્યારે બેરિલિયમ પર $\alpha$-કણોનો મારો ચલાવવામાં આવે છે,ત્યારે અત્યંત ભેદક વિકિરણો ઉત્સર્જિત થાય છે જે વિદ્યુત અથવા ચુંબકીય ક્ષેત્ર દ્વારા વિચલિત થઈ શકતા નથી. આ શું છે?
A
પ્રોટોનનો કિરણપુંજ
B
$\alpha$-કિરણો
C
ન્યુટ્રોનનો કિરણપુંજ
D
$X$-કિરણો

Solution

(C) ન્યુક્લિયર પ્રક્રિયા આ મુજબ છે: $^9_4Be + ^4_2He \rightarrow ^{12}_6C + ^1_0n$.
ન્યુટ્રોન એ વીજભાર રહિત કણ છે,તેથી તે વિદ્યુત કે ચુંબકીય ક્ષેત્ર દ્વારા વિચલિત થતા નથી.
તેમના પર કોઈ વીજભાર ન હોવાને કારણે તેઓ અત્યંત ભેદક શક્તિ ધરાવે છે.
36
MediumMCQ
પરમાણુ ન્યુક્લિયસના અસ્તિત્વ માટેના પ્રાયોગિક પુરાવા શેમાંથી મળે છે?
A
મિલિકનનો ઓઈલ ડ્રોપ પ્રયોગ
B
પરમાણુ ઉત્સર્જન સ્પેક્ટ્રોસ્કોપી
C
કેથોડ કિરણોનું ચુંબકીય વિચલન
D
પાતળી ધાતુની વરખ દ્વારા આલ્ફા કણોનું પ્રકીર્ણન

Solution

(D) પરમાણુ ન્યુક્લિયસના અસ્તિત્વ માટેના પ્રાયોગિક પુરાવા રધરફોર્ડના $\alpha$-કણ પ્રકીર્ણન પ્રયોગ દ્વારા મળ્યા હતા.
આ પ્રયોગમાં,$\alpha$-કણોના કિરણપુંજને પાતળી સોનાની વરખ પર આપાત કરવામાં આવ્યા હતા.
કેટલાક $\alpha$-કણો મોટા ખૂણે વિચલિત થયા અને કેટલાક પાછા ફર્યા તે અવલોકન પરથી એ નિષ્કર્ષ નીકળ્યો કે પરમાણુનો ધન વીજભાર અને મોટાભાગનું દળ ન્યુક્લિયસ નામના ખૂબ જ નાના કેન્દ્રીય ભાગમાં કેન્દ્રિત હોય છે.
37
EasyMCQ
કેન્દ્રની ત્રિજ્યા દળ ક્રમાંક $A$ સાથે કેવી રીતે સંબંધિત છે?
A
$R = R_0 A^{1/2}$
B
$R = R_0 A$
C
$R = R_0 A^2$
D
$R = R_0 A^{1/3}$

Solution

(D) કેન્દ્રની ત્રિજ્યા $(R)$ પ્રાયોગિક રીતે તેના દળ ક્રમાંક $(A)$ ના ઘનમૂળના પ્રમાણમાં જોવા મળે છે.
આ સંબંધ $R = R_0 A^{1/3}$ સૂત્ર દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $R_0$ એ અચળાંક છે જેનું મૂલ્ય આશરે $1.4 \times 10^{-13} \ cm$ (અથવા $1.4 \ fm$) છે.
38
EasyMCQ
રધરફોર્ડનો $\alpha$-કણ પ્રકીર્ણનનો પ્રયોગ સાબિત કરે છે કે પરમાણુમાં
A
ઇલેક્ટ્રોન
B
ન્યુટ્રોન
C
ન્યુક્લિયસ
D
ઓર્બિટલ્સ

Solution

(C) રધરફોર્ડના મતે,પરમાણુમાં એક ન્યુક્લિયસ હોય છે જે કદમાં નાનું હોય છે પરંતુ તે પરમાણુનું સમગ્ર દળ $(P + N)$ ધરાવે છે.
39
EasyMCQ
પરમાણુનો ધન વીજભાર
A
આખા પરમાણુમાં ફેલાયેલો હોય છે
B
કેન્દ્રની આસપાસ વહેંચાયેલો હોય છે
C
કેન્દ્રમાં કેન્દ્રિત હોય છે
D
આ તમામ

Solution

(C) પરમાણુનો ધન વીજભાર પ્રોટોનની હાજરીને કારણે હોય છે,જે કેન્દ્રમાં આવેલા હોય છે. તેથી,ધન વીજભાર કેન્દ્રમાં કેન્દ્રિત હોય છે.
40
MediumMCQ
$e/m$ (વીજભાર/દળ) ના મૂલ્યો માટે વધતો ક્રમ (સૌથી ઓછું પહેલા) જણાવો:
A
$e, p, n, \alpha$
B
$n, p, e, \alpha$
C
$n, p, \alpha, e$
D
$n, \alpha, p, e$

Solution

(D) $e/m$ ગુણોત્તર (વિશિષ્ટ વીજભાર) નીચે મુજબ ગણવામાં આવે છે:
$(I)$ ન્યુટ્રોન $(n)$ માટે: વીજભાર = $0$,દળ = $1$,તેથી $e/m = 0/1 = 0$.
$(II)$ $\alpha$-કણ $(\alpha)$ માટે: વીજભાર = $ 2$,દળ = $4$,તેથી $e/m = 2/4 = 0.5$.
$(III)$ પ્રોટોન $(p)$ માટે: વીજભાર = $ 1$,દળ = $1$,તેથી $e/m = 1/1 = 1$.
$(IV)$ ઇલેક્ટ્રોન $(e)$ માટે: વીજભાર = $-1$,દળ = $1/1837$,તેથી $e/m = 1/(1/1837) = 1837$.
આ મૂલ્યોની સરખામણી કરતા: $0 < 0.5 < 1 < 1837$.
તેથી,વધતો ક્રમ $n < \alpha < p < e$ છે.
41
EasyMCQ
પરમાણુના ન્યુક્લિયસની શોધ કયા પ્રયોગ દ્વારા કરવામાં આવી હતી?
A
બોહર
B
મોઝલે
C
રધરફોર્ડ
D
થોમસન

Solution

(C) પરમાણુના ન્યુક્લિયસની શોધ $Ernest \ Rutherford$ દ્વારા $1911$ માં તેમના પ્રખ્યાત $\alpha$-કણ પ્રકીર્ણન પ્રયોગ દ્વારા કરવામાં આવી હતી, જેને $Geiger-Marsden$ પ્રયોગ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે.
આ પ્રયોગમાં, સોનાના પાતળા વરખ પર $\alpha$-કણોનો મારો ચલાવવામાં આવ્યો હતો, અને અવલોકન પરથી જાણવા મળ્યું કે કેટલાક કણો મોટા ખૂણે વિચલિત થયા હતા, જેના પરથી નિષ્કર્ષ નીકળ્યો કે પરમાણુનો ધન વીજભાર અને મોટાભાગનું દળ ખૂબ જ નાના વિસ્તારમાં કેન્દ્રિત હોય છે જેને ન્યુક્લિયસ કહેવામાં આવે છે.
42
DifficultMCQ
પરમાણુના ન્યુક્લિયસને ગોળાકાર ધારી શકાય છે. $A$ દળ ક્રમાંક ધરાવતા ન્યુક્લિયસની ત્રિજ્યા $1.25 \times 10^{-13} \times A^{1/3} \ cm$ દ્વારા આપવામાં આવે છે. પરમાણુની ત્રિજ્યા $1 \ \mathring{A}$ છે. જો દળ ક્રમાંક $64$ હોય,તો ન્યુક્લિયસ દ્વારા રોકાયેલ પરમાણુના કદનો અંશ કેટલો થાય?
A
$1.0 \times 10^{-3}$
B
$5.0 \times 10^{-5}$
C
$2.5 \times 10^{-2}$
D
$1.25 \times 10^{-13}$

Solution

(D) ન્યુક્લિયસની ત્રિજ્યા $r_n = 1.25 \times 10^{-13} \times A^{1/3} \ cm$.
આપેલ $A = 64$,$r_n = 1.25 \times 10^{-13} \times (64)^{1/3} = 1.25 \times 10^{-13} \times 4 = 5 \times 10^{-13} \ cm$.
પરમાણુની ત્રિજ્યા $r_a = 1 \ \mathring{A} = 10^{-8} \ cm$.
ન્યુક્લિયસનું કદ $V_n = \frac{4}{3} \pi (r_n)^3$.
પરમાણુનું કદ $V_a = \frac{4}{3} \pi (r_a)^3$.
રોકાયેલ કદનો અંશ $= \frac{V_n}{V_a} = \frac{(r_n)^3}{(r_a)^3} = \left( \frac{5 \times 10^{-13}}{10^{-8}} \right)^3 = (5 \times 10^{-5})^3 = 125 \times 10^{-15} = 1.25 \times 10^{-13}$.
43
MediumMCQ
પોઝિટ્રોનનું વજન લગભગ કોના જેટલું હોય છે?
A
$A$. $\alpha$-કણ
B
$B$. પ્રોટોન
C
$C$. ન્યુટ્રોન
D
$D$. ઇલેક્ટ્રોન

Solution

(D) પોઝિટ્રોન એ ઇલેક્ટ્રોનનો એન્ટિપાર્ટિકલ છે. પોઝિટ્રોન અને ઇલેક્ટ્રોન બંનેનું દળ સમાન હોય છે,જે આશરે $9.11 \times 10^{-31} \ kg$ છે.
44
MediumMCQ
પોઝિટ્રોનિયમ એ કોની વચ્ચે બનતા પરમાણુ જેવા સંયોજનને આપવામાં આવેલું નામ છે?
A
$A$. એક પોઝિટ્રોન અને એક પ્રોટોન
B
$B$. એક પોઝિટ્રોન અને એક ન્યુટ્રોન
C
$C$. એક પોઝિટ્રોન અને $\alpha$-કણ
D
$D$. એક પોઝિટ્રોન અને એક ઇલેક્ટ્રોન

Solution

(D) પોઝિટ્રોનિયમ એ એક અલ્પજીવી વિશિષ્ટ પરમાણુ છે જે ઇલેક્ટ્રોન $(e^-)$ અને તેના પ્રતિકણ,પોઝિટ્રોન $(e^+)$ થી બનેલો છે,જે પરમાણુ જેવી સિસ્ટમમાં એકબીજા સાથે જોડાયેલા હોય છે.
તે હાઇડ્રોજન પરમાણુ જેવું જ છે,જેમાં પ્રોટોનને પોઝિટ્રોન દ્વારા બદલવામાં આવે છે.
45
MediumMCQ
પોઝિટ્રોન પરનો વીજભાર નીચેનામાંથી કોના વીજભાર જેટલો હોય છે?
A
પ્રોટોન
B
ઇલેક્ટ્રોન
C
$\alpha$-કણ
D
ન્યુટ્રોન

Solution

(A) પોઝિટ્રોન એ ઇલેક્ટ્રોનનો એન્ટિપાર્ટિકલ છે,જેનું દળ સમાન હોય છે પરંતુ વીજભાર ધન હોય છે.
પોઝિટ્રોનનો વીજભાર $+1.602 \times 10^{-19} \ C$ છે.
પ્રોટોનનો વીજભાર પણ $+1.602 \times 10^{-19} \ C$ છે.
તેથી,પોઝિટ્રોન પરનો વીજભાર પ્રોટોન પરના વીજભાર જેટલો હોય છે.
46
MediumMCQ
ન્યુટ્રિનો પાસે શું હોય છે?
A
વીજભાર $+1$,દળ $1$
B
વીજભાર $0$,દળ $0$
C
વીજભાર $-1$,દળ $1$
D
વીજભાર $0$,દળ $1$

Solution

(B) ન્યુટ્રિનો એ એક પ્રાથમિક કણ છે જે ફક્ત નિર્બળ સબએટોમિક બળ અને ગુરુત્વાકર્ષણ દ્વારા પ્રતિક્રિયા આપે છે.
તેનો વીજભાર $0$ છે અને તેનું દળ અત્યંત ઓછું છે,જેને ઘણા સંદર્ભોમાં $0$ ગણવામાં આવે છે,તેથી જ તેમને ઘણીવાર ઘોસ્ટ પાર્ટીકલ્સ (ભૂત કણો) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
47
MediumMCQ
ઇલેક્ટ્રોન કરતા સમાન વીજભાર અને $200$ ગણું વધારે દળ ધરાવતો કણ કયો છે?
A
પોઝિટ્રોન
B
પ્રોટોન
C
ન્યુટ્રિનો
D
મેસોન

Solution

(D) સાચો જવાબ $(D)$ છે.
મેસોન્સ (ખાસ કરીને મ્યુઓન્સ,$\mu$) ઇલેક્ટ્રોન કરતા આશરે $200-300$ ગણું દળ ધરાવે છે અને ધન $(+ve)$ અથવા ઋણ $(-ve)$ વીજભાર ધરાવે છે.
48
MediumMCQ
પોઝિટ્રોનની શોધ કોના દ્વારા કરવામાં આવી હતી?
A
પોલિંગ
B
એન્ડરસન
C
યુકાવા
D
સેગર

Solution

(B) સાચો જવાબ છે.
કાર્લ ડેવિડ એન્ડરસને $1932$ માં કોસ્મિક કિરણોનો અભ્યાસ કરતી વખતે પોઝિટ્રોનની શોધ કરી હતી.
49
MediumMCQ
નીચેનામાંથી કયો અણુ-પેટા કણ સામાન્ય પરમાણુનો મૂળભૂત ઘટક ગણાતો નથી?
A
ન્યુટ્રોન
B
પ્રોટોન
C
ઇલેક્ટ્રોન
D
પોઝિટ્રોન

Solution

(D) સામાન્ય પરમાણુ ત્રણ મૂળભૂત અણુ-પેટા કણોનો બનેલો છે: $Protons$,$Neutrons$ અને $Electrons$.
જોકે $Positron$ (ઇલેક્ટ્રોનનો પ્રતિ-કણ) અમુક પ્રકારના રેડિયોએક્ટિવ ક્ષય (જેમ કે $\beta^+$-ક્ષય) દરમિયાન ઉત્પન્ન થઈ શકે છે,પરંતુ તે સ્થિર પરમાણુનો કાયમી કે મૂળભૂત ઘટક નથી.
50
MediumMCQ
ન્યુટ્રોન શેના દ્વારા મેળવવામાં આવે છે?
A
$Ra$ પર $\beta-$ કણોનો મારો ચલાવીને
B
$Be$ પર $\alpha-$ કણોનો મારો ચલાવીને
C
યુરેનિયમનું કિરણોત્સર્ગી વિઘટન
D
આમાંથી કોઈ નહીં

Solution

(B) ન્યુટ્રોનની શોધ બેરિલિયમ પર આલ્ફા કણોના મારા દ્વારા કરવામાં આવી હતી.
ન્યુક્લિયર પ્રક્રિયા નીચે મુજબ છે:
$_4Be^9 + _2He^4 \to _6C^{12} + _0n^1$
આમ,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

Structure of Atom — Discovery and Properties of anode, cathode rays neutron and Nuclear structure · Frequently Asked Questions

1Are these Structure of Atom questions useful for JEE and NEET?

Yes. All questions in this section are mapped to JEE Main and NEET exam patterns. Previous year questions from JEE Main, NEET, GUJCET and state-level exams are included with full solutions.

2Can I switch to Hindi or Gujarati for these questions?

Yes. Use the language tabs in the hero section or the sidebar to view the same questions and solutions in English, Hindi or Gujarati.

3How do I generate a question paper from this subtopic?

Use the Vedclass Exam Paper Generator — select the chapter and subtopic, set difficulty, and generate Sets A, B, C, D automatically. First 3 chapters of every subject are free.

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D papers from this chapter in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo
For Teachers & Institutes

Generate a Structure of Atom Exam Paper in 2 Minutes

Select subtopic & difficulty — Sets A, B, C, D auto-generated with No Repeat logic.

First 3 chapters of every subject are free — no payment required.