Alkaline earth metals Questions in Gujarati

(A) 'બ્લેન્ક ફિક્સ' (blanc fixe) તરીકે ઓળખાતો પદાર્થ રાસાયણિક રીતે શુદ્ધ બેરિયમ સલ્ફેટ $(BaSO_4)$ છે.
તે બેરિયમ ક્લોરાઇડની સોડિયમ સલ્ફેટ સાથેની પ્રક્રિયા દ્વારા બનાવવામાં આવે છે.
તેનો ઉપયોગ પેઇન્ટમાં સફેદ રંજકદ્રવ્ય તરીકે અને કાગળ તથા રબર ઉદ્યોગોમાં ફિલર તરીકે વ્યાપકપણે થાય છે.

(D) આલ્કલાઇન અર્થ ધાતુઓમાં,સમૂહમાં નીચે તરફ જતાં પેરોકસાઇડ બનાવવાની વૃત્તિ વધે છે કારણ કે ધાતુના કેટાયનનું કદ વધે છે અને લેટીસ ઊર્જા મોટા પેરોકસાઇડ આયન $(O_2^{2-})$ માટે વધુ અનુકૂળ બને છે.
$Be$ અને $Mg$ માત્ર ઓક્સાઇડ $(MO)$ બનાવે છે.
$Ca$ અને $Sr$ મર્યાદિત પ્રમાણમાં પેરોકસાઇડ $(MO_2)$ બનાવે છે.
આપેલા વિકલ્પોમાં $Ba$ નું કદ સૌથી મોટું છે અને તે સૌથી સરળતાથી $BaO_2$ (બેરિયમ પેરોકસાઇડ) બનાવે છે.

(C) મોર્ટાર એ પથ્થરો,ઈંટો અને કોંક્રિટ જેવા બાંધકામના બ્લોક્સને જોડવા માટે વપરાતી પેસ્ટ છે.
તે ફોડેલા ચૂના $(Ca(OH)_2)$,રેતી અને પાણીને મિશ્ર કરીને તૈયાર કરવામાં આવે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(C) સેલેસાઇટ એ સ્ટ્રોન્શિયમ સલ્ફેટનું બનેલું ખનિજ છે,જેનું રાસાયણિક સૂત્ર $SrSO_4$ છે.
તેથી,તે $Sr$ (સ્ટ્રોન્શિયમ) નું ખનિજ છે.

(B) હાઇડ્રોક્સાઇડની બેઝિક પ્રબળતા તે જલીય દ્રાવણમાં કેટલી સરળતાથી $OH^-$ આયનો મુક્ત કરે છે તેના પર આધાર રાખે છે.
$NaOH$ અને $KOH$ પ્રબળ બેઇઝ છે કારણ કે તે આલ્કલી ધાતુના હાઇડ્રોક્સાઇડ છે.
$Ca(OH)_2$ અને $Ba(OH)_2$ એ આલ્કલાઇન અર્થ ધાતુના હાઇડ્રોક્સાઇડ છે.
આપેલા વિકલ્પોમાં,$Ba(OH)_2$ એ $Ca(OH)_2$ કરતા વધુ બેઝિક છે કારણ કે આલ્કલાઇન અર્થ ધાતુના હાઇડ્રોક્સાઇડની બેઝિક પ્રબળતા સમૂહમાં નીચે તરફ જતાં વધે છે,જે આયનીય લાક્ષણિકતા અને દ્રાવ્યતામાં વધારાને કારણે છે.
તેથી,આપેલા વિકલ્પોમાં $Ca(OH)_2$ સૌથી નિર્બળ બેઇઝ છે.

(A) સિમેન્ટના ઉત્પાદન દરમિયાન,કલીંકરમાં થોડા પ્રમાણમાં (આશરે $2-3 \%$) જિપ્સમ $(CaSO_4 \cdot 2H_2O)$ ઉમેરવામાં આવે છે.
આ પ્રક્રિયા સિમેન્ટના સેટિંગના દરને ધીમો કરવા માટે કરવામાં આવે છે,જેથી કોંક્રિટને મિશ્રણ કરવા અને પાથરવા માટે પૂરતો સમય મળી રહે.

(C) બેરિલિયમ $(Be)$ અને એલ્યુમિનિયમ $(Al)$ સમાન ચાર્જ-ટુ-સાઇઝ રેશિયોને કારણે વિકર્ણ સંબંધ દર્શાવે છે.
$1$. $Be_2C$ અને $Al_4C_3$ બંને જળવિભાજન પર મિથેન $(CH_4)$ ઉત્પન્ન કરે છે.
$2$. બંને ધાતુઓ નિષ્ક્રિય ઓક્સાઇડ સ્તરના નિર્માણને કારણે સાંદ્ર $HNO_3$ પ્રત્યે નિષ્ક્રિય બને છે.
$3$. $Be(OH)_2$ અને $Al(OH)_3$ બંને સ્વભાવે ઉભયગુણી (amphoteric) છે,બેઝિક નથી. તેથી,$Be(OH)_2$ એ $Al(OH)_3$ ની જેમ બેઝિક છે તે વિધાન ખોટું છે.
$4$. બંને જટિલ આયનો બનાવે છે: $Be$ બેરિલેટ્સ $([Be(OH)_4]^{2-})$ બનાવે છે અને $Al$ એલ્યુમિનેટ્સ $([Al(OH)_4]^-)$ બનાવે છે.

(A) આલ્કલાઇન અર્થધાતુઓમાં,$Be$ (બેરિલિયમ) નું પરમાણ્વીય કદ ખૂબ નાનું અને આયનીકરણ એન્થાલ્પી ઊંચી હોય છે. તેની ઊંચી વીજભાર ઘનતા અને ખાલી $2p$ કક્ષકોની ઉપલબ્ધતાને કારણે,તે સહસંયોજક બંધ અને સંકીર્ણ સંયોજનો (જેમ કે $[Be(H_2O)_4]^{2+}$,$[BeF_4]^{2-}$) બનાવવાની પ્રબળ વૃત્તિ ધરાવે છે. અન્ય આલ્કલાઇન અર્થધાતુઓ કદમાં મોટી હોય છે અને આયનીય સંયોજનો બનાવવાનું વલણ ધરાવે છે.

(D) સમૂહમાં ઉપરથી નીચે તરફ જતાં પરમાણુ કદમાં વધારો અને આયનીકરણ ઉર્જામાં ઘટાડો થવાને કારણે આયનિક બંધ બનાવવાની વૃત્તિ વધે છે.
$Be^{2+}$ આયનનું કદ નાનું અને ધ્રુવીભવન શક્તિ વધુ હોવાથી $BeCl_2$ સહસંયોજક છે.
$MgCl_2$ મુખ્યત્વે સહસંયોજક છે.
$CaCl_2$ અને $SrCl_2$ આયનિક સ્વભાવ ધરાવે છે.
આપેલા વિકલ્પોમાંથી $Sr$ સૌથી વધુ વિદ્યુતધન છે અને તે શુદ્ધ આયનિક ક્લોરાઇડ બનાવે છે.

(A) આલ્કલાઇન અર્થધાતુઓ આવર્ત કોષ્ટકના સમૂહ $2$ માં આવેલી છે.
તેમની બાહ્યતમ કક્ષામાં $2$ સંયોજકતા ઇલેક્ટ્રોન હોય છે.
સ્થાયી નિષ્ક્રિય વાયુ જેવી રચના પ્રાપ્ત કરવા માટે,તેઓ આ $2$ ઇલેક્ટ્રોન ગુમાવે છે અને $+2$ વીજભાર ધરાવતા આયનો બનાવે છે.
તેથી,આ આયનોનું સામાન્ય સૂત્ર $M^{2+}$ છે.

(A) જ્યોત કસોટીનો ઉપયોગ ધાતુના આયનોને ઓળખવા માટે થાય છે જે જ્યોતને વિશિષ્ટ રંગ આપે છે.
આલ્કલાઇન અર્થ ધાતુઓ પૈકી,$Be^{2+}$ અને $Mg^{2+}$ બન્સન જ્યોતને કોઈ વિશિષ્ટ રંગ આપતા નથી કારણ કે જ્યોતની ઉર્જા તેમના ઇલેક્ટ્રોનને ઉચ્ચ ઉર્જા સ્તરોમાં ઉત્તેજિત કરવા માટે પૂરતી નથી.
$BeCl_2$ પાણીમાં દ્રાવ્ય છે.
તેથી,હાજર રહેલો ધનાયન $Be^{2+}$ છે.

(C) જ્યારે મેગ્નેશિયમ $(Mg)$ ને હવામાં સળગાવવામાં આવે છે,ત્યારે તે મેગ્નેશિયમ ઓક્સાઈડ $(MgO)$ અને મેગ્નેશિયમ નાઈટ્રાઈડ $(Mg_3N_2)$ બનાવે છે.
$2Mg + O_2 \rightarrow 2MgO$
$3Mg + N_2 \rightarrow Mg_3N_2$
જ્યારે મળતી રાખ (જેમાં $Mg_3N_2$ હોય છે) ને ભીંજવવામાં આવે છે,ત્યારે તેનું જળવિભાજન થઈને એમોનિયા $(NH_3)$ વાયુ ઉત્પન્ન થાય છે,જે લાક્ષણિક તીવ્ર વાસ ધરાવે છે.
$Mg_3N_2 + 6H_2O \rightarrow 3Mg(OH)_2 + 2NH_3 \uparrow$

(C) વિધાન '$Mg$ સંકીર્ણ ક્ષાર બનાવી શકતો નથી' તે ખોટું છે. $Mg^{2+}$ આયનો,તેમના નાના કદ અને ઉચ્ચ વીજભાર ઘનતાને કારણે,વિવિધ સંકીર્ણ સંયોજનો બનાવવાની ક્ષમતા ધરાવે છે,જેમ કે ક્લોરોફિલ (એક મેગ્નેશિયમ સંકીર્ણ) અને $EDTA$ અથવા $NH_3$ જેવા લિગાન્ડ્સ સાથેના વિવિધ સંકલન સંયોજનો.

(B) આલ્કલાઇન અર્થ ધાતુઓમાં સમૂહમાં નીચે તરફ જતાં ($Be$ થી $Ba$),પરમાણુ કદ વધે છે.
$1$. પરમાણુ કદ વધવાને કારણે આયનીકરણ એન્થાલ્પી ઘટે છે.
$2$. પરમાણુ કદ વધવાને કારણે વિદ્યુતઋણતા ઘટે છે.
$3$. આલ્કલાઇન અર્થ ધાતુઓના હાઇડ્રોક્સાઇડની દ્રાવ્યતા સમૂહમાં નીચે તરફ જતાં વધે છે કારણ કે લેટીસ ઉર્જા હાઇડ્રેશન ઉર્જા કરતા વધુ ઝડપથી ઘટે છે.
$4$. આલ્કલાઇન અર્થ ધાતુઓના સલ્ફેટની દ્રાવ્યતા સમૂહમાં નીચે તરફ જતાં ઘટે છે.
તેથી,પરમાણુ ક્રમાંકના વધારા સાથે તેમના હાઇડ્રોક્સાઇડની દ્રાવ્યતામાં વધારો થાય છે.

(B) પ્રક્રિયાઓ નીચે મુજબ છે:
$1$. $X$ $(CaCO_3)$ ને ગરમ કરતા: $CaCO_3 \xrightarrow{\Delta} CaO + CO_2 \uparrow$
$2$. અવક્ષેપ $(CaO)$ + પાણી $(H_2O)$: $CaO + H_2O \rightarrow Ca(OH)_2$ $(Y)$
$3$. $Y$ $(Ca(OH)_2)$ માંથી વધુ પ્રમાણમાં $CO_2$ પસાર કરતા: $Ca(OH)_2 + 2CO_2 \rightarrow Ca(HCO_3)_2$ $(Z)$
$4$. $Z$ $(Ca(HCO_3)_2)$ ને ઉકાળતા: $Ca(HCO_3)_2 \xrightarrow{\Delta} CaCO_3 + H_2O + CO_2 \uparrow$ ($X$ ફરીથી બને છે)
તેથી,$X$ એ $CaCO_3$ છે.

(A) કોઈપણ સંયોજન પાણીમાં વધુ દ્રાવ્ય હોય તે માટે તેની જલીયકરણ ઉર્જા તેની લેટીસ ઉર્જા કરતા વધારે હોવી જોઈએ. \\ આલ્કલાઇન અર્થ મેટલ સલ્ફેટની દ્રાવ્યતા સમૂહમાં ઉપરથી નીચે તરફ જતાં $BeSO_4$ થી $BaSO_4$ સુધી ઘટે છે. \\ $BeSO_4$ અને $MgSO_4$ પાણીમાં ખૂબ જ દ્રાવ્ય છે કારણ કે તેમની જલીયકરણ ઉર્જા તેમની લેટીસ ઉર્જા કરતા ઘણી વધારે છે. \\ જેમ સમૂહમાં નીચે જઈએ તેમ કેટાયનનું કદ વધે છે,લેટીસ ઉર્જા ઘટે છે,પરંતુ જલીયકરણ ઉર્જા તેના કરતા વધુ ઝડપથી ઘટે છે. \\ તેથી,આપેલા વિકલ્પોમાંથી $MgSO_4$ એકમાત્ર એવું સંયોજન છે જેમાં જલીયકરણ ઉર્જા લેટીસ ઉર્જા કરતા વધારે છે,જે તેને વધુ દ્રાવ્ય બનાવે છે.

(A) વિધાન સાચું છે કારણ કે $Be$ તેની સંયોજકતા કક્ષામાં $(n=2)$ માત્ર $s$ અને $p$ કક્ષકોની હાજરીને કારણે તેનો સવર્ગ આંક $4$ સુધી વધારી શકે છે.
$Al$ તેનો સવર્ગ આંક $6$ સુધી વધારી શકે છે કારણ કે તેની સંયોજકતા કક્ષામાં $(n=3)$ ખાલી $3d$ કક્ષકો હોય છે.
$Be$ માં ખાલી $d-$ કક્ષકોનો અભાવ હોવાથી,તે $BeF_6^{3-}$ બનાવી શકતું નથી,જેના માટે $6$ ના સવર્ગ આંકની જરૂર પડે છે.
આમ,કારણ એ વિધાનની સાચી સમજૂતી આપે છે.

(B) આલ્કલાઇન અર્થ ધાતુના ક્લોરાઇડ્સનું ગલનબિંદુ તેમના આયનીય સ્વભાવ પર આધાર રાખે છે.
જેમ જેમ ધનઆયનનું કદ $Be^{2+}$ થી $Ba^{2+}$ તરફ વધે છે,તેમ ધનઆયનની ધ્રુવીભવન શક્તિ ઘટે છે,જેનાથી $M-Cl$ બંધમાં આયનીય સ્વભાવ વધે છે.
વધારે આયનીય સ્વભાવને કારણે આકર્ષણ બળ મજબૂત બને છે,જે ગલનબિંદુમાં વધારો કરે છે.
તેથી,વધતા ગલનબિંદુનો સાચો ક્રમ $BeCl_2 < MgCl_2 < CaCl_2 < SrCl_2 < BaCl_2$ છે.

(D) $Be$ (બેરિલિયમ) એ આલ્કલાઇન અર્થ ધાતુઓનો પ્રથમ સભ્ય છે અને સમૂહના અન્ય તત્વોની તુલનામાં અસામાન્ય ગુણધર્મો દર્શાવે છે. તેના નાના કદ અને ઉચ્ચ વીજભાર ઘનતાને કારણે,તે $Al$ (એલ્યુમિનિયમ) સાથે વિકર્ણી સંબંધ દર્શાવે છે. $Be$ અને $Al$ બંનેની પૌલિંગ સ્કેલ પર વિદ્યુતઋણતાનું મૂલ્ય આશરે $1.5$ છે.

(B) આલ્કલાઇન અર્થ ધાતુના કાર્બોનેટની ઉષ્મીય સ્થિરતા સમૂહમાં નીચે તરફ જતાં વધે છે કારણ કે ધાતુના કેટાયનનું કદ વધે છે,જે કેટાયનની ધ્રુવીભવન શક્તિ ઘટાડે છે.
આલ્કલાઇન અર્થ ધાતુના કાર્બોનેટ માટે ઉષ્મીય સ્થિરતાનો ક્રમ: $BeCO_3 < MgCO_3 < CaCO_3$ છે.
$K_2CO_3$ એ આલ્કલી ધાતુ (સમૂહ $1$) નો કાર્બોનેટ છે. આલ્કલી ધાતુના કાર્બોનેટ સામાન્ય રીતે આલ્કલાઇન અર્થ ધાતુના કાર્બોનેટ (સમૂહ $2$) કરતા વધુ ઉષ્મીય રીતે સ્થિર હોય છે.
તેથી,વધતી જતી ઉષ્મીય સ્થિરતાનો સાચો ક્રમ: $BeCO_3 (IV) < MgCO_3 (II) < CaCO_3 (III) < K_2CO_3 (I)$ છે.

(C) રાસાયણિક $A$ એ કેલ્શિયમ હાઇડ્રોક્સાઇડ,$Ca(OH)_2$ છે,જેને સ્લેક્ડ લાઈમ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે.
$1$. તેનો ઉપયોગ પાણીની અસ્થાયી કઠિનતા દૂર કરવા માટે થાય છે: $Ca(HCO_3)_2 + Ca(OH)_2 \to 2CaCO_3 \downarrow + 2H_2O$.
$2$. તે સોડિયમ કાર્બોનેટ $(Na_2CO_3)$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને કોસ્ટિક સોડા $(NaOH)$ બનાવે છે: $Ca(OH)_2 + Na_2CO_3 \to 2NaOH + CaCO_3$.
$3$. જ્યારે $CO_2$ ને ચૂનાના પાણી $(Ca(OH)_2)$ માંથી પસાર કરવામાં આવે છે,ત્યારે તે અદ્રાવ્ય કેલ્શિયમ કાર્બોનેટના નિર્માણને કારણે દૂધિયું બને છે: $Ca(OH)_2 + CO_2 \to CaCO_3 \downarrow + H_2O$.

(B) વિધાન સાચું છે કારણ કે $Ba^{2+}$ આયનો ઝેરી હોય છે અને મનુષ્યોમાં તેમની કોઈ જાણીતી જૈવિક ભૂમિકા નથી.
કારણ પણ સાચું છે કારણ કે $Ba$ એ આલ્કલાઇન અર્થ મેટલ છે અને તે $+2$ ની નિશ્ચિત ઓક્સિડેશન અવસ્થા દર્શાવે છે,પરિવર્તનશીલ ઓક્સિડેશન અવસ્થા નહીં.
જોકે,કારણ એ સમજાવતું નથી કે $Ba$ જૈવિક કાર્યો માટે કેમ જરૂરી નથી.
તેથી,બંને સાચા છે પરંતુ કારણ એ વિધાનની સાચી સમજૂતી નથી.

(B) વિધાન સાચું છે કારણ કે $Be^{2+}$ આયનનું કદ નાનું હોવાથી અને તેની ઉચ્ચ ધ્રુવીભવન શક્તિને કારણે (ફાજન્સનો નિયમ) $BeCl_2$ સહસંયોજક છે,જ્યારે $MgCl_2$ અને $CaCl_2$ આયનીય છે.
કારણ પણ સાચું છે કારણ કે $Be$ એ ખરેખર સમૂહ $2$ નું પ્રથમ તત્વ છે.
જોકે,કારણ એ વિધાનની સાચી સમજૂતી નથી. $BeCl_2$ નો સહસંયોજક સ્વભાવ તેના નાના કદ અને ઉચ્ચ વીજભાર ઘનતાને કારણે છે,માત્ર તે સમૂહનું પ્રથમ તત્વ છે તે માટે નહીં.

(B) . પ્લાસ્ટર ઓફ પેરિસ $= CaSO_4.\frac{1}{2}H_2O$
$B$. એપ્સોમાઈટ $= MgSO_4.7H_2O$
$C$. કીઝરાઈટ $= MgSO_4.H_2O$
$D$. જીપ્સમ $= CaSO_4.2H_2O$
તેથી,સાચી જોડ $A-ii, B-iii, C-iv, D-i$ છે.

(B) ફોસ્ફેટ ટ્રાન્સફરમાં $ATP$ નો ઉપયોગ કરતા તમામ ઉત્સેચકોને કોફેક્ટર તરીકે મેગ્નેશિયમની જરૂર હોય છે.
મેગ્નેશિયમ આયનો $ATP$ ના ફોસ્ફેટ જૂથો પરના ઋણ વીજભારને સ્થિર કરવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે,જે ફોસ્ફેટ જૂથના સ્થાનાંતરણને સરળ બનાવે છે.

(B) આલ્કલાઇન અર્થ ધાતુઓના સમૂહમાં,જેમ આપણે સમૂહમાં નીચે જઈએ છીએ,તેમ ધાત્વીય ગુણધર્મ વધે છે,જેનાથી ઓક્સાઈડનો બેઝિક સ્વભાવ વધે છે. $BeO$ એ ઉભયગુણી (amphoteric) સ્વભાવ ધરાવે છે,જ્યારે $MgO$,$CaO$ અને $BaO$ બેઝિક છે. આપેલા વિકલ્પોમાંથી,$BeO$ સૌથી વધુ એસિડિક (અથવા સૌથી ઓછો બેઝિક) છે કારણ કે તેનું કદ સૌથી નાનું છે અને તેની પોલરાઈઝિંગ શક્તિ સૌથી વધુ છે.

(A) ધાતુના હાઇડ્રાઇડ્સની આયનીય લાક્ષણિકતા ધાતુ અને હાઇડ્રોજન વચ્ચેની વિદ્યુતઋણતાના તફાવત પર અથવા કેટાયનની ધ્રુવીભવન શક્તિ (polarizing power) પર આધાર રાખે છે.
ફાજન્સના નિયમ મુજબ,નાના કેટાયનોમાં વધુ ધ્રુવીભવન શક્તિ હોય છે,જે બંધની સહસંયોજક લાક્ષણિકતા વધારે છે.
જેમ આપણે સમૂહ $2$ માં ઉપરથી નીચે જઈએ છીએ ($Be$ થી $Ba$),તેમ કેટાયનનું કદ વધે છે અને તેની ધ્રુવીભવન શક્તિ ઘટે છે.
તેથી,સહસંયોજક લાક્ષણિકતા ઘટે છે અને આયનીય લાક્ષણિકતા વધે છે.
આમ,આયનીય લાક્ષણિકતાનો સાચો ક્રમ $BeH_2 < CaH_2 < BaH_2$ છે.

(D) જીપ્સમ એ $CaSO_4 \cdot 2 H_2 O$ છે.
જ્યારે તેને $393 \; K$ તાપમાને ગરમ કરવામાં આવે છે,ત્યારે તે તેના સ્ફટિકીકરણના પાણીનો ત્રણ-ચતુર્થાંશ ભાગ ગુમાવે છે અને પ્લાસ્ટર ઓફ પેરિસ બનાવે છે.
પ્રક્રિયા આ મુજબ છે: $CaSO_4 \cdot 2 H_2 O \xrightarrow{393 \; K} CaSO_4 \cdot 0.5 H_2 O + 1.5 H_2 O$.
આમ,બનતી નીપજ $CaSO_4 \cdot 0.5 H_2 O$ છે.

(N/A) આલ્કલાઇન અર્થ મેટલ હાઇડ્રોક્સાઇડમાં,એનાયન $(OH^-)$ સામાન્ય છે,તેથી કેટાયનિક ત્રિજ્યા લેટીસ એન્થાલ્પીને અસર કરે છે. જેમ આપણે સમૂહમાં નીચે જઈએ છીએ,તેમ કેટાયનિક કદ વધે છે. આયનીય કદમાં વધારા સાથે લેટીસ એન્થાલ્પી હાઇડ્રેશન એન્થાલ્પી કરતા વધુ નોંધપાત્ર રીતે ઘટે છે. પરિણામે,આ હાઇડ્રોક્સાઇડની દ્રાવ્યતા સમૂહમાં નીચે તરફ જતાં વધે છે.

(N/A) એનાયન્સનું કદ (જેમ કે $CO_3^{2-}$ અને $SO_4^{2-}$) કેટાયન્સની તુલનામાં ઘણું મોટું હોય છે. પરિણામે,સમૂહમાં નીચે તરફ જતાં લેટીસ એન્થાલ્પી લગભગ અચળ રહે છે. જોકે,કેટાયન્સની જલીયકરણ એન્થાલ્પી (hydration enthalpy) સમૂહમાં નીચે તરફ જતાં નોંધપાત્ર રીતે ઘટે છે. દ્રાવ્યતા એ લેટીસ એન્થાલ્પી અને જલીયકરણ એન્થાલ્પી વચ્ચેના સંતુલન પર આધારિત હોવાથી,જલીયકરણ એન્થાલ્પીમાં ઘટાડો થવાને કારણે સમૂહમાં નીચે તરફ જતાં દ્રાવ્યતા ઘટે છે.

(N/A) આલ્કલાઇન અર્થ ધાતુઓના સામાન્ય ગુણધર્મો નીચે મુજબ છે:
$(i)$ આલ્કલાઇન અર્થ ધાતુઓની સામાન્ય ઇલેક્ટ્રોનીય રચના $[\text{noble gas}] ns^{2}$ છે.
$(ii)$ આ ધાતુઓ નજીકની નિષ્ક્રિય વાયુ જેવી રચના પ્રાપ્ત કરવા માટે બે ઇલેક્ટ્રોન ગુમાવે છે. તેથી,તેમનો ઓક્સિડેશન આંક $+2$ છે.
$(iii)$ આ ધાતુઓની પરમાણ્વીય અને આયનીય ત્રિજ્યા આલ્કલી ધાતુઓ કરતા નાની હોય છે. ઉપરાંત,સમૂહમાં નીચે તરફ જતાં,અસરકારક કેન્દ્રીય વીજભાર ઘટે છે,જેના કારણે તેમની પરમાણ્વીય અને આયનીય ત્રિજ્યામાં વધારો થાય છે.
$(iv)$ આલ્કલાઇન અર્થ ધાતુઓનું કદ મોટું હોવાથી,તેમની આયનીકરણ એન્થાલ્પી ઘણી ઓછી હોય છે. જોકે,તેમની પ્રથમ આયનીકરણ એન્થાલ્પી અનુરૂપ સમૂહ $1$ ની ધાતુઓ કરતા વધારે હોય છે.
$(v)$ આ ધાતુઓ દેખાવમાં ચમકદાર અને રૂપેરી સફેદ હોય છે. આલ્કલી ધાતુઓની સરખામણીમાં તે પ્રમાણમાં ઓછી નરમ હોય છે.
$(vi)$ આલ્કલાઇન અર્થ ધાતુઓના પરમાણુઓ આલ્કલી ધાતુઓ કરતા નાના હોય છે. ઉપરાંત,તેમની પાસે બે સંયોજકતા ઇલેક્ટ્રોન હોય છે જે મજબૂત ધાત્વીય બંધ બનાવે છે. આ બે પરિબળોને લીધે આલ્કલાઇન અર્થ ધાતુઓના ગલનબિંદુ અને ઉત્કલનબિંદુ આલ્કલી ધાતુઓ કરતા ઊંચા હોય છે.
$(vii)$ તેઓ સ્વભાવે અત્યંત વિદ્યુતધન છે. આ તેમની ઓછી આયનીકરણ એન્થાલ્પીને કારણે છે. ઉપરાંત,$Be$ થી $Ba$ તરફ સમૂહમાં નીચે જતાં વિદ્યુતધન ગુણધર્મ વધે છે.
$(viii)$ $Ca, Sr,$ અને $Ba$ જ્યોતને લાક્ષણિક રંગ આપે છે.
$Ca -$ ઈંટ જેવો લાલ
$Sr -$ ઘેરો લાલ
$Ba -$ સફરજન જેવો લીલો
$Be$ અને $Mg$ માં,ઇલેક્ટ્રોન ખૂબ જ મજબૂત રીતે બંધાયેલા હોવાથી ઉત્તેજિત થઈ શકતા નથી.
તેથી,તેઓ જ્યોતને કોઈ રંગ આપતા નથી.
આલ્કલાઇન અર્થ ધાતુઓ આલ્કલી ધાતુઓ કરતા ઓછી સક્રિય હોય છે અને સમૂહમાં નીચે તરફ જતાં તેમની સક્રિયતા વધે છે.
આલ્કલાઇન અર્થ ધાતુઓના રાસાયણિક ગુણધર્મો નીચે મુજબ છે:
$(i)$ હવા અને પાણી સાથે પ્રતિક્રિયા: $Be$ અને $Mg$ હવા અને પાણી સાથે લગભગ નિષ્ક્રિય છે કારણ કે તેમની સપાટી પર ઓક્સાઇડનું પડ બને છે.
$(a)$ પાવડર સ્વરૂપનું $Be$ હવામાં સળગીને $BeO$ અને $Be_{3}N_{2}$ બનાવે છે.
$(b)$ $Mg$,વધુ વિદ્યુતધન હોવાથી,હવામાં ઝળહળતી જ્યોત સાથે સળગીને $MgO$ અને $Mg_{3}N_{2}$ બનાવે છે.
$(c)$ $Ca, Sr,$ અને $Ba$ હવા સાથે સરળતાથી પ્રતિક્રિયા આપીને સંબંધિત ઓક્સાઇડ અને નાઇટ્રાઇડ બનાવે છે.
$(d)$ $Ca, Ba,$ અને $Sr$ ઠંડા પાણી સાથે પણ જોરશોરથી પ્રતિક્રિયા આપે છે.
$(ii)$ આલ્કલાઇન અર્થ ધાતુઓ ઊંચા તાપમાને હેલોજન સાથે પ્રતિક્રિયા આપીને હેલાઇડ બનાવે છે.
$M + X_{2} \longrightarrow MX_{2} (X = F, Cl, Br, I)$
$(iii)$ $Be$ સિવાયની તમામ આલ્કલાઇન અર્થ ધાતુઓ હાઇડ્રોજન સાથે પ્રતિક્રિયા આપીને હાઇડ્રાઇડ બનાવે છે.
$(iv)$ તેઓ એસિડ સાથે સરળતાથી પ્રતિક્રિયા આપીને ક્ષાર બનાવે છે અને હાઇડ્રોજન વાયુ મુક્ત કરે છે.
$M + 2HCl \longrightarrow MCl_{2} + H_{2(g)} \uparrow$
$(v)$ તેઓ પ્રબળ રિડક્શનકર્તા છે. જોકે,તેમની રિડક્શન ક્ષમતા આલ્કલી ધાતુઓ કરતા ઓછી છે. જેમ આપણે સમૂહમાં નીચે જઈએ છીએ,તેમ રિડક્શન ક્ષમતા વધે છે.
$(vi)$ આલ્કલી ધાતુઓની જેમ,આલ્કલાઇન અર્થ ધાતુઓ પણ પ્રવાહી એમોનિયામાં ઓગળીને ઘેરા વાદળી રંગના દ્રાવણ આપે છે.
$M + (x + y)NH_{3} \longrightarrow [M(NH_{3})_{x}]^{2+} + 2[e(NH_{3})_{y}]^{-}$

(N/A) જ્યારે આલ્કલાઇન અર્થ ધાતુને ગરમ કરવામાં આવે છે,ત્યારે સંયોજકતા ઇલેક્ટ્રોન ઉચ્ચ ઉર્જા સ્તરે ઉત્તેજિત થાય છે.
જ્યારે આ ઉત્તેજિત ઇલેક્ટ્રોન તેના મૂળ સ્તરે પાછા ફરે છે,ત્યારે તે પ્રકાશના સ્વરૂપમાં ઉર્જા મુક્ત કરે છે.
જો આ ઉર્જા દ્રશ્યમાન વર્ણપટના વિસ્તારમાં હોય,તો લાક્ષણિક રંગ જોવા મળે છે.
$Be$ અને $Mg$ માં,તેમના નાના કદ અને ઉચ્ચ આયનીકરણ એન્થાલ્પીને કારણે સંયોજકતા ઇલેક્ટ્રોન ન્યુક્લિયસ સાથે ખૂબ જ મજબૂતીથી જોડાયેલા હોય છે.
આ ઇલેક્ટ્રોનને ઉત્તેજિત કરવા માટે જરૂરી ઉર્જા ખૂબ વધારે હોય છે,અને જ્યારે તેઓ પાછા ફરે ત્યારે મુક્ત થતી ઉર્જા દ્રશ્યમાન વર્ણપટમાં આવતી નથી.
તેથી,$Be$ અને $Mg$ જ્યોતને કોઈ લાક્ષણિક રંગ આપતા નથી.

(N/A) $(i)$ મેગ્નેશિયમ હવામાં તેજસ્વી પ્રકાશ સાથે સળગીને $MgO$ અને $Mg_3N_2$ બનાવે છે.
$2Mg + O_2 \xrightarrow{\Delta} 2MgO$
$3Mg + N_2 \xrightarrow{\Delta} Mg_3N_2$
$(ii)$ ક્વિક લાઈમ $(CaO)$ સિલિકા $(SiO_2)$ સાથે જોડાઈને કેલ્શિયમ સિલિકેટ (સ્લેગ) બનાવે છે.
$CaO + SiO_2 \xrightarrow{\Delta} CaSiO_3$
$(iii)$ જ્યારે ક્લોરિન ફોડેલા ચૂના સાથે પ્રક્રિયા કરે છે,ત્યારે તે બ્લીચિંગ પાવડર બનાવે છે.
$Ca(OH)_2 + Cl_2 \xrightarrow{\Delta} CaOCl_2 + H_2O$
$(iv)$ કેલ્શિયમ નાઈટ્રેટને ગરમ કરતા તેનું વિઘટન થઈને કેલ્શિયમ ઓક્સાઈડ,નાઈટ્રોજન ડાયોક્સાઈડ અને ઓક્સિજન મળે છે.
$2Ca(NO_3)_2(s) \xrightarrow{\Delta} 2CaO(s) + 4NO_2(g) + O_2(g)$

(N/A) $(i)$ રાસાયણિક રીતે,ચૂનાનો પથ્થર $CaCO_{3}$ છે.
ચૂનાના પથ્થરનું મહત્વ:
$(a)$ તેનો ઉપયોગ ચૂનો અને સિમેન્ટ બનાવવામાં થાય છે.
$(b)$ તેનો ઉપયોગ લોખંડના અયસ્કના ગલન (smelting) દરમિયાન ફ્લક્સ તરીકે થાય છે.
$(ii)$ રાસાયણિક રીતે,સિમેન્ટ એ કેલ્શિયમ સિલિકેટ અને કેલ્શિયમ એલ્યુમિનેટનું મિશ્રણ છે.
સિમેન્ટનું મહત્વ:
$(a)$ તેનો ઉપયોગ પ્લાસ્ટરિંગ અને પુલના બાંધકામમાં થાય છે.
$(b)$ તેનો ઉપયોગ કોંક્રિટમાં થાય છે.
$(iii)$ રાસાયણિક રીતે,પ્લાસ્ટર ઓફ પેરિસ $CaSO_{4} \cdot \frac{1}{2}H_{2}O$ છે.
પ્લાસ્ટર ઓફ પેરિસનું મહત્વ:
$(a)$ તેનો ઉપયોગ સર્જિકલ પાટામાં થાય છે.
$(b)$ તેનો ઉપયોગ કાસ્ટ અને મોલ્ડ બનાવવા માટે પણ થાય છે.

(A) $(i)$ $BeO$ પાણીમાં લગભગ અદ્રાવ્ય છે કારણ કે $Be^{2+}$ અને $O^{2-}$ બંને નાના આયનો છે,જે ઉચ્ચ લેટીસ ઉર્જા તરફ દોરી જાય છે જેને જલીયકરણ ઉર્જા દૂર કરી શકતી નથી. $BeSO_4$ દ્રાવ્ય છે કારણ કે મોટો $SO_4^{2-}$ આયન લેટીસ ઉર્જા ઘટાડે છે.
$(ii)$ $BaO$ દ્રાવ્ય છે કારણ કે $Ba^{2+}$ અને $O^{2-}$ ના કદમાં અસમાનતા છે,જેના પરિણામે લેટીસ ઉર્જા ઓછી હોય છે. $BaSO_4$ અદ્રાવ્ય છે કારણ કે $Ba^{2+}$ અને $SO_4^{2-}$ બંને મોટા છે,જે અનુકૂળ પેકિંગને કારણે ઉચ્ચ લેટીસ ઉર્જા તરફ દોરી જાય છે.
$(iii)$ ઇથેનોલમાં $KI$ કરતા $LiI$ વધુ દ્રાવ્ય છે કારણ કે નાના $Li^+$ આયનની ઉચ્ચ ધ્રુવીભવન શક્તિને લીધે $LiI$ માં સહસંયોજક લાક્ષણિકતા વધુ હોય છે,જે તેને કાર્બનિક દ્રાવક ઇથેનોલ સાથે વધુ સુસંગત બનાવે છે.

(D) આલ્કલાઇન અર્થ મેટલ કાર્બોનેટ્સની ઉષ્મીય સ્થિરતા સમૂહમાં નીચે તરફ જતાં કેશનનું કદ વધવાની સાથે વધે છે.
આનું કારણ એ છે કે મોટું કેશન મોટા કાર્બોનેટ એનાયનને વધુ અસરકારક રીતે સ્થિર કરે છે.
આપેલ આલ્કલાઇન અર્થ ધાતુઓ માટે કેશનના કદનો ક્રમ $Mg^{2+} < Ca^{2+} < Sr^{2+} < Ba^{2+}$ છે.
તેથી,ઉષ્મીય સ્થિરતાનો ક્રમ $MgCO_3 < CaCO_3 < SrCO_3 < BaCO_3$ છે.
આમ,$BaCO_3$ સૌથી વધુ ઉષ્મીય રીતે સ્થિર કાર્બોનેટ છે.

(N/A) સમૂહ-$2$ ના તત્વોમાં બેરિલિયમ $(Be)$, મેગ્નેશિયમ $(Mg)$, કેલ્શિયમ $(Ca)$, સ્ટ્રોન્શિયમ $(Sr)$, બેરિયમ $(Ba)$ અને રેડિયમ $(Ra)$ નો સમાવેશ થાય છે। તેઓ આવર્ત કોષ્ટકમાં આલ્કલી ધાતુઓ પછી આવે છે।
આ તત્વો (બેરિલિયમ સિવાય) આલ્કલાઇન અર્થ ધાતુઓ તરીકે ઓળખાય છે। પ્રથમ તત્વ, બેરિલિયમ, બાકીના સભ્યો કરતા અલગ પડે છે અને એલ્યુમિનિયમ સાથે $\text{વિકર્ણી સંબંધ}$ દર્શાવે છે।
આલ્કલાઇન અર્થ ધાતુઓના પરમાણ્વીય અને ભૌતિક ગુણધર્મો ઉપરના કોષ્ટકમાં દર્શાવેલ છે।

આલ્કલાઇન અર્થ ધાતુઓની સંયોજકતા કક્ષાની $s$-કક્ષકમાં બે ઇલેક્ટ્રોન હોય છે. તેમની સામાન્ય ઇલેક્ટ્રોનિક રચના $[Noble \ gas] ns^{2}$ તરીકે દર્શાવવામાં આવે છે.

તત્વ	ઇલેક્ટ્રોનિક રચના
બેરિલિયમ $(Be)$	$1s^{2} 2s^{2}$
મેગ્નેશિયમ $(Mg)$	$[Ne] 3s^{2}$
કેલ્શિયમ $(Ca)$	$[Ar] 4s^{2}$
સ્ટ્રોન્શિયમ $(Sr)$	$[Kr] 5s^{2}$
બેરિયમ $(Ba)$	$[Xe] 6s^{2}$
રેડિયમ $(Ra)$	$[Rn] 7s^{2}$

(N/A) આલ્કલાઇન અર્થ ધાતુઓના પરમાણુઓનું કદ પ્રમાણમાં મોટું હોવાથી તેમની આયનીકરણ એન્થાલ્પી ઓછી હોય છે.
સમૂહમાં ઉપરથી નીચે તરફ જતાં પરમાણુનું કદ વધે છે,તેથી આયનીકરણ એન્થાલ્પી ઘટે છે.
આલ્કલાઇન અર્થ ધાતુઓની પ્રથમ આયનીકરણ એન્થાલ્પી તેમના અનુરૂપ સમૂહ-$1$ ની ધાતુઓ કરતા વધારે હોય છે,કારણ કે આલ્કલી ધાતુઓની તુલનામાં તેમનું કદ નાનું હોય છે.
એ નોંધવું રસપ્રદ છે કે આલ્કલાઇન અર્થ ધાતુઓની દ્વિતીય આયનીકરણ એન્થાલ્પી તેમના અનુરૂપ આલ્કલી ધાતુઓ કરતા ઓછી હોય છે.

(N/A) આલ્કલાઇન અર્થ ધાતુ આયનોની જલીયકરણ એન્થાલ્પી સમૂહમાં નીચે તરફ જતાં આયનીય કદમાં વધારા સાથે ઘટે છે. તેનો ક્રમ $Be^{2+} > Mg^{2+} > Ca^{2+} > Sr^{2+} > Ba^{2+}$ છે.
આલ્કલાઇન અર્થ ધાતુ આયનોની જલીયકરણ એન્થાલ્પી તેમના નાના કદ અને ઉચ્ચ વીજભારને કારણે આલ્કલી ધાતુ આયનો કરતા વધારે હોય છે.
પરિણામે,આલ્કલાઇન અર્થ ધાતુઓના સંયોજનો આલ્કલી ધાતુઓના સંયોજનો કરતા વધુ પ્રમાણમાં જલીયકૃત હોય છે.
ઉદાહરણ તરીકે,$MgCl_{2}$ અને $CaCl_{2}$ એ $MgCl_{2} \cdot 6H_{2}O$ અને $CaCl_{2} \cdot 6H_{2}O$ તરીકે અસ્તિત્વ ધરાવે છે,જ્યારે $NaCl$ અને $KCl$ આવા હાઇડ્રેટ્સ બનાવતા નથી.

(N/A) આલ્કલાઇન અર્થ ધાતુઓમાં $Be, Mg, Ca, Sr, Ba,$ અને $Ra$ નો સમાવેશ થાય છે. તેમના સામાન્ય ગુણધર્મો અને વલણો નીચે મુજબ છે:
$1$. ઇલેક્ટ્રોનિક રચના: તેમની સામાન્ય સંયોજકતા કોષની ઇલેક્ટ્રોનિક રચના $ns^2$ છે.
$2$. પરમાણ્વીય અને આયનીય ત્રિજ્યા: સમૂહમાં નીચે તરફ જતાં નવી કક્ષાઓ ઉમેરાવાને કારણે પરમાણ્વીય અને આયનીય ત્રિજ્યા વધે છે.
$3$. આયનીકરણ એન્થાલ્પી: તેમની આયનીકરણ એન્થાલ્પી ઓછી હોય છે,જે પરમાણુ કદ વધવાને કારણે સમૂહમાં નીચે તરફ જતાં ઘટે છે.
$4$. જલીયકરણ એન્થાલ્પી: આયનીય કદ વધવાને કારણે જલીયકરણ એન્થાલ્પી સમૂહમાં નીચે તરફ જતાં ઘટે છે. $Be^{2+}$ ની જલીયકરણ એન્થાલ્પી સૌથી વધુ હોય છે.
$5$. ભૌતિક ગુણધર્મો: તેઓ રૂપેરી સફેદ,ચમકદાર અને પ્રમાણમાં નરમ હોય છે,જોકે આલ્કલી ધાતુઓ કરતા સખત હોય છે. તેઓ જ્યોતને લાક્ષણિક રંગ આપે છે ($Be$ અને $Mg$ સિવાય).
$6$. રાસાયણિક સક્રિયતા: તેઓ ખૂબ જ સક્રિય હોય છે,જોકે આલ્કલી ધાતુઓ કરતા ઓછી. સક્રિયતા સમૂહમાં નીચે તરફ જતાં વધે છે.
$7$. રિડક્શનકર્તા સ્વભાવ: તેઓ પ્રબળ રિડક્શનકર્તા છે,જેમાં $E^{\circ}$ મૂલ્યો સમૂહમાં નીચે તરફ જતાં વધુ ઋણ બને છે.

(N/A) આલ્કલાઇન અર્થ ધાતુઓ સામાન્ય રીતે રૂપેરી સફેદ,ચમકદાર અને પ્રમાણમાં નરમ હોય છે,જોકે તે આલ્કલી ધાતુઓ કરતા સખત હોય છે.
$Be$ અને $Mg$ થોડા રાખોડી રંગના દેખાય છે. તેમના નાના કદને કારણે આ ધાતુઓના ગલનબિંદુ અને ઉત્કલનબિંદુ સંબંધિત આલ્કલી ધાતુઓ કરતા વધારે હોય છે.
જોકે,આ વલણ સંપૂર્ણપણે વ્યવસ્થિત નથી. તેમની ઓછી આયનીકરણ એન્થાલ્પીને કારણે,તેઓ પ્રકૃતિમાં મજબૂત રીતે વિદ્યુતધન (electropositive) હોય છે.
વિદ્યુતધન લાક્ષણિકતા સમૂહમાં $Be$ થી $Ba$ તરફ નીચે જતાં વધે છે. $Ca$,$Sr$ અને $Ba$ અનુક્રમે જ્યોતને ઈંટ જેવો લાલ,ઘેરો લાલ (crimson) અને સફરજન જેવો લીલો રંગ આપે છે.
જ્યોતમાં,ઇલેક્ટ્રોન ઉચ્ચ ઉર્જા સ્તરોમાં ઉત્તેજિત થાય છે અને જ્યારે તેઓ પાછા મૂળ સ્થિતિમાં આવે છે,ત્યારે ઉર્જા દ્રશ્યમાન પ્રકાશના સ્વરૂપમાં ઉત્સર્જિત થાય છે.
$Be$ અને $Mg$ માં ઇલેક્ટ્રોન ખૂબ જ મજબૂત રીતે બંધાયેલા હોવાથી જ્યોત દ્વારા ઉત્તેજિત થઈ શકતા નથી,તેથી તેઓ કોઈ રંગ આપતા નથી.
$Ca$,$Sr$ અને $Ba$ માટેની જ્યોત કસોટી ગુણાત્મક વિશ્લેષણમાં તેમની ઓળખ અને ફ્લેમ ફોટોમેટ્રી દ્વારા અંદાજ માટે ઉપયોગી છે.
આલ્કલી ધાતુઓની જેમ,આલ્કલાઇન અર્થ ધાતુઓ ઉચ્ચ વિદ્યુત અને ઉષ્મીય વાહકતા દર્શાવે છે,જે ધાતુઓના લાક્ષણિક ગુણધર્મો છે.

(N/A) $(i)$ હવા અને પાણી પ્રત્યે પ્રતિક્રિયાત્મકતા: બેરિલિયમ અને મેગ્નેશિયમ તેમની સપાટી પર ઓક્સાઇડનું પડ બનવાને કારણે ઓક્સિજન અને પાણી પ્રત્યે ગતિશીલ રીતે નિષ્ક્રિય છે.
જોકે,પાવડર સ્વરૂપનું બેરિલિયમ હવામાં સળગાવતા $BeO$ અને $Be_{3}N_{2}$ આપે છે.
મેગ્નેશિયમ વધુ ઇલેક્ટ્રોપોઝિટિવ છે અને હવામાં તેજસ્વી પ્રકાશ સાથે સળગીને $MgO$ અને $Mg_{3}N_{2}$ આપે છે.
કેલ્શિયમ,સ્ટ્રોન્શિયમ અને બેરિયમ હવા સાથે સરળતાથી પ્રક્રિયા કરીને ઓક્સાઇડ અને નાઇટ્રાઇડ બનાવે છે. તેઓ ઠંડા પાણી સાથે પણ વધુ જોરથી પ્રક્રિયા કરીને હાઇડ્રોક્સાઇડ બનાવે છે.
$(ii)$ હેલોજન પ્રત્યે પ્રતિક્રિયાત્મકતા: તમામ આલ્કલાઇન અર્થ ધાતુઓ ઊંચા તાપમાને હેલોજન સાથે સંયોજાઈને તેમના હેલાઇડ્સ $(MX_{2})$ બનાવે છે.
$(iii)$ હાઇડ્રોજન પ્રત્યે પ્રતિક્રિયાત્મકતા: બેરિલિયમ સિવાયના તમામ તત્વો ગરમ કરવા પર હાઇડ્રોજન સાથે સંયોજાઈને તેમના હાઇડ્રાઇડ્સ $(MH_{2})$ બનાવે છે.
$(iv)$ એસિડ પ્રત્યે પ્રતિક્રિયાત્મકતા: આલ્કલાઇન અર્થ ધાતુઓ એસિડ સાથે સરળતાથી પ્રક્રિયા કરીને ડાયહાઇડ્રોજન વાયુ મુક્ત કરે છે.
$(v)$ રિડક્શનકર્તા સ્વભાવ: આલ્કલી ધાતુઓની જેમ,આલ્કલાઇન અર્થ ધાતુઓ પ્રબળ રિડક્શનકર્તા છે.
$(vi)$ પ્રવાહી એમોનિયામાં દ્રાવણ: આલ્કલી ધાતુઓની જેમ,આલ્કલાઇન અર્થ ધાતુઓ પ્રવાહી એમોનિયામાં ઓગળીને ઘેરા વાદળી-કાળા રંગના દ્રાવણ બનાવે છે.

(N/A) $(i)$ હવા અને પાણી પ્રત્યે પ્રતિક્રિયાત્મકતા: $Be$ અને $Mg$ તેમની સપાટી પર ઓક્સાઇડના પડને કારણે ઓક્સિજન અને પાણી પ્રત્યે નિષ્ક્રિય છે. પાવડર સ્વરૂપનું $Be$ હવામાં સળગીને $BeO$ અને $Be_{3}N_{2}$ આપે છે. $Mg$ તેજસ્વી પ્રકાશ સાથે સળગીને $MgO$ અને $Mg_{3}N_{2}$ આપે છે. $Ca$,$Sr$,અને $Ba$ હવા સાથે પ્રક્રિયા કરીને ઓક્સાઇડ અને નાઇટ્રાઇડ બનાવે છે અને પાણી સાથે પ્રક્રિયા કરીને હાઇડ્રોક્સાઇડ બનાવે છે.
$(ii)$ ડાયહાઇડ્રોજન પ્રત્યે પ્રતિક્રિયાત્મકતા: $Be$ સિવાયના તમામ તત્વો ગરમ કરવા પર $H_{2}$ સાથે જોડાઈને હાઇડ્રાઇડ $(MH_{2})$ બનાવે છે. $BeH_{2}$ આ પ્રક્રિયા દ્વારા તૈયાર થાય છે: $2BeCl_{2} + LiAlH_{4} \rightarrow 2BeH_{2} + LiCl + AlCl_{3}$.
$(iii)$ એસિડ પ્રત્યે પ્રતિક્રિયાત્મકતા: આલ્કલાઇન અર્થ ધાતુઓ એસિડ સાથે પ્રક્રિયા કરીને $H_{2}$ વાયુ મુક્ત કરે છે: $M + 2HCl \rightarrow MCl_{2} + H_{2}$.
$(iv)$ રિડક્શનકર્તા સ્વભાવ: આલ્કલાઇન અર્થ ધાતુઓ પ્રબળ રિડક્શનકર્તા છે,જોકે આલ્કલી ધાતુઓ કરતા ઓછી. $Be$ નો રિડક્શન પોટેન્શિયલ ઓછો ઋણ છે,પરંતુ તેનો રિડક્શનકર્તા સ્વભાવ $Be^{2+}$ ની ઉચ્ચ જલીયકરણ ઉર્જા અને ઉચ્ચ પરમાણ્વીકરણ એન્થાલ્પીને કારણે છે.
$(v)$ પ્રવાહી એમોનિયા: તેઓ પ્રવાહી એમોનિયામાં ઓગળીને ઘેરા વાદળી-કાળા દ્રાવણ બનાવે છે: $M + (x+y)NH_{3} \rightarrow [M(NH_{3})_{x}]^{2+} + 2[e(NH_{3})_{y}]^{-}$.

(N/A) $Beryllium$ નો ઉપયોગ મિશ્રધાતુઓના ઉત્પાદનમાં થાય છે. $Copper-beryllium$ મિશ્રધાતુઓનો ઉપયોગ ઉચ્ચ શક્તિ ધરાવતી સ્પ્રિંગ્સ બનાવવામાં થાય છે.
ધાત્વિક $beryllium$ નો ઉપયોગ $X$-ray ટ્યુબની બારીઓ બનાવવા માટે થાય છે. $Magnesium$ એ $aluminium$,$zinc$,$manganese$ અને $tin$ સાથે મિશ્રધાતુઓ બનાવે છે.
$Magnesium-aluminium$ મિશ્રધાતુઓ વજનમાં હલકી હોવાથી વિમાનના બાંધકામમાં વપરાય છે. $Magnesium$ (પાવડર અને રિબન) નો ઉપયોગ ફ્લેશ પાવડર અને બલ્બ,ઇન્સેન્ડિયરી બોમ્બ અને સિગ્નલોમાં થાય છે.
પાણીમાં $magnesium$ $hydroxide$ નું નિલંબન ($milk$ $of$ $magnesia$ તરીકે ઓળખાય છે) દવામાં એન્ટાસિડ તરીકે વપરાય છે. $Magnesium$ $carbonate$ એ ટૂથપેસ્ટનો એક ઘટક છે.
$Calcium$ નો ઉપયોગ એવા ઓક્સાઇડમાંથી ધાતુઓના નિષ્કર્ષણમાં થાય છે જેનું કાર્બન દ્વારા રિડક્શન કરવું મુશ્કેલ છે. $Calcium$ અને $barium$ ધાતુઓ,ઊંચા તાપમાને ઓક્સિજન અને નાઇટ્રોજન સાથેની તેમની પ્રતિક્રિયાશીલતાને કારણે,વેક્યુમ ટ્યુબમાંથી હવા દૂર કરવા માટે ઘણીવાર વપરાય છે.
$Radium$ ક્ષારોનો ઉપયોગ રેડિયોથેરાપીમાં થાય છે,ઉદાહરણ તરીકે,કેન્સરની સારવારમાં.