Alkali metals Questions in Gujarati

(B) $Li, Na$ અને $K$ એ સમૂહ $1$ ની આલ્કલી ધાતુઓ છે.
તેમની આયનીકરણ ઉર્જા ઓછી હોય છે અને તેમની બાહ્યતમ કક્ષામાં એક ઇલેક્ટ્રોન હોય છે.
આથી,તેઓ સરળતાથી ઇલેક્ટ્રોન ગુમાવીને ધનઆયન $(M^+)$ બનાવે છે.

(B) આપેલ ઇલેક્ટ્રોનિક રચના $1s^2, 2s^2 2p^6, 3s^1$ એ $Sodium$ ($Na$,$Z = 11$) તત્વની છે.
સંયોજકતા કક્ષામાં $1$ ઇલેક્ટ્રોન $(3s^1)$ હોવાથી,ધાતુ $M$ ની સંયોજકતા $+1$ છે.
ઓક્સિજન $(O)$ સામાન્ય રીતે $-2$ સંયોજકતા ધરાવે છે.
તટસ્થ ઓક્સાઇડ બનાવવા માટે,$M$ ના બે પરમાણુઓ ($+1$ વીજભાર) $O$ ના એક પરમાણુ ($-2$ વીજભાર) સાથે જોડાય છે.
તેથી,ઓક્સાઇડનું સૂત્ર $M_2O$ થશે.

(C) અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોનની હાજરી નક્કી કરવા માટે,આપણે દરેક સ્પીસીઝની ઇલેક્ટ્રોન સંખ્યા તપાસીએ:
$1$. $NO_2^+$: કુલ ઇલેક્ટ્રોન = $7 + (2 \times 8) - 1 = 22$ (બેકી સંખ્યા,બધા યુગ્મિત).
$2$. $BaO_2$: તેમાં પેરોક્સાઇડ આયન $O_2^{2-}$ હોય છે. $O_2^{2-}$ માં કુલ ઇલેક્ટ્રોન = $16 + 2 = 18$ (બેકી સંખ્યા,બધા યુગ્મિત).
$3$. $AlO_2^-$: કુલ ઇલેક્ટ્રોન = $13 + (2 \times 8) + 1 = 30$ (બેકી સંખ્યા,બધા યુગ્મિત).
$4$. $KO_2$: તેમાં સુપરઓક્સાઇડ આયન $O_2^-$ હોય છે. $O_2^-$ માં કુલ ઇલેક્ટ્રોન = $16 + 1 = 17$ (એકી સંખ્યા). એકી સંખ્યામાં ઇલેક્ટ્રોન હોવાનો અર્થ એ છે કે તેમાં ઓછામાં ઓછો એક અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન છે.
તેથી,માત્ર $KO_2$ માં અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન હાજર છે.

(D) $Mercury$ $(Hg)$ માં અન્ય સંક્રાંતિ ધાતુઓની તુલનામાં ખૂબ જ નબળા આંતર-પરમાણ્વીય બળો હોય છે,તેથી તે ઓરડાના તાપમાને પ્રવાહી અવસ્થામાં રહે છે.

(A) લેટીસ ઉર્જા $(U)$ એ આંતર-આયનીય અંતર $(r^{+} + r^{-})$ ના વ્યસ્ત પ્રમાણમાં હોય છે,જ્યાં $r^{+}$ અને $r^{-}$ અનુક્રમે કેટાયન અને એનાયનની ત્રિજ્યા છે.
$U \propto \frac{1}{r^{+} + r^{-}}$
જેમ આલ્કલી ધાતુના કેટાયનનું કદ $Li^{+}$ થી $Cs^{+}$ તરફ વધે છે,તેમ આંતર-આયનીય અંતર વધે છે.
તેથી,કેટાયનનું કદ વધતા લેટીસ ઉર્જા ઘટે છે.
સાચો ક્રમ $LiCl > NaCl > KCl > RbCl > CsCl$ છે.

(B) સોડિયમ ઓક્સાઇડ $(Na_2O)$ પાણી સાથે પ્રક્રિયા કરીને સોડિયમ હાઇડ્રોક્સાઇડ $(NaOH)$ બનાવે છે,જે એક પ્રબળ બેઇઝ છે. તેથી,સોડિયમ ઓક્સાઇડ એક બેઝિક ઓક્સાઇડ છે.

(B) સાચો જવાબ $(B)$ છે.
જ્યારે સોડિયમ જેવી આલ્કલી ધાતુઓ પ્રવાહી એમોનિયામાં ઓગળે છે,ત્યારે તેઓ આયનીકરણ પામીને એમોનિયેટેડ કેટાયન અને એમોનિયેટેડ ઇલેક્ટ્રોન બનાવે છે.
પ્રક્રિયા: $Na + (x + y)NH_3 \to [Na(NH_3)_x]^+ + [e(NH_3)_y]^-$.
દ્રાવણનો વાદળી રંગ મુખ્યત્વે દ્રાવ્ય ઇલેક્ટ્રોન $([e(NH_3)_y]^-)$ ની હાજરીને કારણે હોય છે,જે દ્રશ્યમાન પ્રકાશના વર્ણપટમાં ઊર્જાનું શોષણ કરે છે.

(B) પ્રવાહી એમોનિયામાં સોડિયમ ધાતુનું દ્રાવણ પ્રબળ રિડક્શનકર્તા છે કારણ કે તેમાં દ્રાવ્ય થયેલા ઇલેક્ટ્રોન (solvated electrons) હોય છે.
રિડક્શન એટલે ઇલેક્ટ્રોન મેળવવાની પ્રક્રિયા.
આ દ્રાવણમાં,દ્રાવ્ય થયેલા ઇલેક્ટ્રોન અન્ય પદાર્થોને ઇલેક્ટ્રોન આપીને પ્રબળ રિડક્શનકર્તા તરીકે કાર્ય કરે છે.
આ દ્રાવણોનો ઘેરો વાદળી રંગ પણ આ દ્રાવ્ય થયેલા ઇલેક્ટ્રોનની હાજરીને આભારી છે.

(D) ધાતુના નાઈટ્રેટનું ઉષ્મીય વિઘટન વિદ્યુતરાસાયણિક શ્રેણીમાં ધાતુના સ્થાન પર આધાર રાખે છે.
સિલ્વર $(Ag)$ અને મર્ક્યુરી $(Hg)$ જેવી ઉમદા ધાતુઓના નાઈટ્રેટ ગરમ કરવા પર અનુરૂપ ધાતુ,નાઈટ્રોજન ડાયોક્સાઈડ $(NO_2)$ અને ઓક્સિજન $(O_2)$ આપે છે.
સિલ્વર નાઈટ્રેટ માટેની પ્રક્રિયા:
$2AgNO_3 \xrightarrow{\Delta} 2Ag + 2NO_2 + O_2$
આયર્ન,કોપર અથવા મેંગેનીઝ જેવા અન્ય નાઈટ્રેટ સામાન્ય રીતે તેમના સંબંધિત ધાતુના ઓક્સાઈડ બનાવવા માટે વિઘટિત થાય છે.

(C) આપેલ ઇલેક્ટ્રોનિક કોન્ફિગરેશન $1s^2, 2s^2 2p^6, 3s^1$ એ સોડિયમ $(Na)$ માટે છે,જે એક આલ્કલી ધાતુ છે.
તે સ્થાયી કોન્ફિગરેશન પ્રાપ્ત કરવા માટે એક ઇલેક્ટ્રોન ગુમાવવાની વૃત્તિ ધરાવે છે,તેથી તે મોનોવેલેન્ટ ઇલેક્ટ્રોપોઝિટિવ તત્વ છે.
આલ્કલી ધાતુઓ બેઝિક ઓક્સાઇડ બનાવે છે (દા.ત.,$Na_2O$).
તેમની ઇલેક્ટ્રોન એફિનિટી ઓછી હોય છે.
તેથી,તે અધાતુ છે તે વિધાન ખોટું છે.

(A) $s$-બ્લોક તત્વો તે છે જેમાં છેલ્લો ઇલેક્ટ્રોન સૌથી બહારની $s$-કક્ષકમાં પ્રવેશે છે.
આ તત્વો આવર્ત કોષ્ટકના પ્રથમ બે સમૂહોમાં આવેલા છે,જેને સમૂહ $1$ $(IA)$ અને સમૂહ $2$ $(IIA)$ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

(C) હાઇડ્રોજનની સંયોજકતા કક્ષાની ઇલેક્ટ્રોન રચના $1s^1$ છે. આલ્કલી ધાતુઓ (સમૂહ $1$) ની જેમ,તે એક ઇલેક્ટ્રોન ગુમાવીને યુનિપોઝિટિવ આયન $(H^+)$ બનાવવાની વૃત્તિ ધરાવે છે. તેથી,તે આ ગુણધર્મમાં આલ્કલી ધાતુઓ સાથે સામ્યતા ધરાવે છે.

(D) પરમાણુ ક્રમાંક $38$ એ સ્ટ્રોન્શિયમ $(Sr)$ તત્વનો છે.
સ્ટ્રોન્શિયમ આવર્ત કોષ્ટકના સમૂહ $2$ માં આવે છે,જે $s$-બ્લોક તત્વોનો ભાગ છે.
$s$-બ્લોકના તમામ તત્વો (હાઇડ્રોજન સિવાય) ધાતુઓ છે.
તેથી,$38$ એ ધાતુનો પરમાણુ ક્રમાંક છે.

(D) $s$-બ્લોક તત્વોમાં છેલ્લો ઇલેક્ટ્રોન $s$-કક્ષકમાં દાખલ થાય છે.
પરમાણુ ક્રમાંક $3$ એ $Li$ $(1s^2 2s^1)$ છે,જે $s$-બ્લોક તત્વ છે.
પરમાણુ ક્રમાંક $12$ એ $Mg$ $([Ne] 3s^2)$ છે,જે $s$-બ્લોક તત્વ છે.
તેથી,જોડી $(3, 12)$ એ $s$-બ્લોક તત્વો દર્શાવે છે.

(A) તત્વ $A$ નો ક્લોરાઇડ પાણીમાં તટસ્થ દ્રાવણ બનાવે છે જો તે પ્રબળ એસિડ અને પ્રબળ બેઇઝનો ક્ષાર હોય.
$1^{st}$ સમૂહના તત્વો (આલ્કલી ધાતુઓ) $NaCl$ અથવા $KCl$ જેવા ક્લોરાઇડ બનાવે છે,જે પ્રબળ બેઇઝ $(NaOH/KOH)$ અને પ્રબળ એસિડ $(HCl)$ ના ક્ષાર છે.
આ ક્ષારોનું જળવિભાજન થતું નથી,જેના પરિણામે $pH = 7$ સાથે તટસ્થ દ્રાવણ મળે છે.
તેથી,તત્વ $A$ એ $1^{st}$ સમૂહનું છે.

(B) સાચો જવાબ $(B)$ છે.
આલ્કલી ધાતુઓ આવર્ત કોષ્ટકમાં સૌથી ડાબી બાજુએ આવેલી છે.
તેમના સંબંધિત આવર્તમાં તેમના મોટા પરમાણ્વીય કદને કારણે,સંયોજકતા ઇલેક્ટ્રોન કેન્દ્ર દ્વારા નબળી રીતે આકર્ષાયેલ હોય છે.
પરિણામે,દરેક આવર્તમાં તેમની આયનીકરણ એન્થાલ્પી (અથવા આયનીકરણ પોટેન્શિયલ) સૌથી ઓછી હોય છે.

(A) સૌથી હલકી ધાતુ $Li$ (લિથિયમ) છે.
તેના નાના પરમાણ્વીય કદ અને ઓછા પરમાણ્વીય દળને કારણે તમામ ધાતુઓમાં તેની ઘનતા સૌથી ઓછી હોય છે.

(B) આવર્ત કોષ્ટકના બીજા અને ત્રીજા આવર્તના અમુક તત્વો વચ્ચે વિકર્ણીય સંબંધ જોવા મળે છે. $Li$ (સમૂહ $1$,આવર્ત $2$) અને $Mg$ (સમૂહ $2$,આવર્ત $3$) તેમના આયનીય કદ અને વીજભાર/કદના ગુણોત્તરમાં સમાનતાને કારણે વિકર્ણીય સંબંધ દર્શાવે છે.

(A) $55$ પરમાણુ ક્રમાંક ધરાવતા તત્વની ઇલેક્ટ્રોનિક રચના $[Xe] 6s^1$ છે.
છેલ્લો ઇલેક્ટ્રોન $s$-કક્ષકમાં પ્રવેશતો હોવાથી,તે આવર્ત કોષ્ટકના $s$-બ્લોકનું તત્વ છે.
આ તત્વ સીઝિયમ $(Cs)$ છે.

(D) સાચો જવાબ છે.
પોટેશિયમ $(K)$ નો પરમાણુ ક્રમાંક $19$ છે.
તેની ઇલેક્ટ્રોનિક રચના $[Ar] \, 4s^1$ છે.
છેલ્લો ઇલેક્ટ્રોન $s$-કક્ષકમાં પ્રવેશતો હોવાથી,તે $s$-બ્લોકનું તત્વ છે.

(B) સમૂહ $1$ ના કાર્બોનેટ્સ,$Li_2CO_3$ સિવાય,ઉષ્મીય રીતે સ્થાયી હોય છે અને ગરમ કરવાથી વિઘટન પામતા નથી.
$Na_2CO_3$ એક સ્થાયી સંયોજન છે અને ગરમ કરવાથી તેનું વિઘટન થતું નથી.
$MgCO_3$ નું વિઘટન $MgO$ અને $CO_2$ માં થાય છે.
$Li_2CO_3$ નું વિઘટન $Li_2O$ અને $CO_2$ માં થાય છે.
$Ca(HCO_3)_2$ નું વિઘટન $CaCO_3$,$H_2O$ અને $CO_2$ માં થાય છે.

(B) $Li$ (લિથિયમ) ઓરડાના તાપમાને ઘન ધાતુ છે.
$Hg$ (પારો) ઓરડાના તાપમાને પ્રવાહી ધાતુ છે.
$Ga$ (ગેલિયમ) નું ગલનબિંદુ આશરે $29.76 \ ^\circ C$ છે,જે ઓરડાના તાપમાનની ખૂબ નજીક છે,તેથી તે ગરમ વાતાવરણમાં પ્રવાહી સ્વરૂપે જોવા મળે છે.
$Br$ (બ્રોમિન) ઓરડાના તાપમાને પ્રવાહી અધાતુ છે.

(C) જલીય દ્રાવણમાં આયનની આયનિક ગતિશીલતા તેના જલીયકરણ (hydration) ના અંશ પર આધાર રાખે છે.
નાના આયનોમાં ઉચ્ચ વીજભાર ઘનતા હોય છે,જે વધુ જલીયકરણ તરફ દોરી જાય છે.
આલ્કલી ધાતુ આયનોમાં,$Li^{+}$ નું કદ સૌથી નાનું છે અને તેથી તેનું જલીયકરણ સૌથી વધુ થાય છે.
જલીયકૃત $Li^{+}$ આયનનું કદ મોટું હોવાને કારણે,તે અન્ય આલ્કલી ધાતુ આયનોની તુલનામાં દ્રાવણમાં વધુ ધીમેથી ગતિ કરે છે.
આમ,$Li^{+}$ ની જલીય દ્રાવણમાં આયનિક ગતિશીલતા સૌથી ઓછી છે.

(B) આલ્કલી ધાતુઓની આયનીકરણ ઉર્જા ઓછી હોય છે,જેનો અર્થ છે કે તેઓ તેમના સંયોજકતા ઇલેક્ટ્રોનને ખૂબ જ સરળતાથી ગુમાવે છે.
તેઓ સરળતાથી ઇલેક્ટ્રોન ગુમાવતા હોવાથી,તેઓ પ્રબળ રિડક્શનકર્તા તરીકે કાર્ય કરે છે.

(D) આવર્ત કોષ્ટકમાં સમૂહમાં ઉપરથી નીચે તરફ જતાં તત્વોનો વિદ્યુતધન સ્વભાવ (ધાત્વીય ગુણધર્મ) વધે છે.
$Li$,$Na$ અને $K$ એ સમૂહ $1$ ના તત્વો છે અને તેઓ સમૂહમાં $Li < Na < K$ ક્રમમાં ગોઠવાયેલા છે,તેથી તેમના વિદ્યુતધન સ્વભાવનો સાચો ક્રમ $K > Na > Li$ છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(A) તત્વોનો રિડક્શનકર્તા સ્વભાવ તેમની ઇલેક્ટ્રોન ગુમાવવાની ક્ષમતા પર આધાર રાખે છે,જે તેમના પ્રમાણિત ઓક્સિડેશન પોટેન્શિયલ સાથે સંબંધિત છે.
$1$. આલ્કલી ધાતુઓ આલ્કલાઇન અર્થ ધાતુઓ કરતા વધુ પ્રબળ રિડક્શનકર્તા છે કારણ કે તેમની આયનીકરણ એન્થાલ્પી ઓછી હોય છે.
$2$. આપેલા વિકલ્પોમાં,$K$ (પોટેશિયમ) એ આલ્કલી ધાતુ છે,જ્યારે $Mg$ (મેગ્નેશિયમ),$Al$ (એલ્યુમિનિયમ) અને $Ba$ (બેરિયમ) એ આલ્કલાઇન અર્થ ધાતુઓ અથવા અન્ય ધાતુઓ છે.
$3$. આલ્કલી ધાતુઓના સમૂહમાં,આયનીકરણ એન્થાલ્પીમાં ઘટાડાને કારણે સમૂહમાં નીચે તરફ જતાં રિડક્શનકર્તા ક્ષમતા વધે છે.
$4$. આપેલા તત્વોની સરખામણી કરતા,$Mg$,$Al$ અને $Ba$ ની તુલનામાં $K$ ઇલેક્ટ્રોન ગુમાવવાની સૌથી વધુ વૃત્તિ ધરાવે છે. તેથી,$K$ સૌથી પ્રબળ રિડક્શનકર્તા છે.

(C) આલ્કલી ધાતુઓ આવર્ત કોષ્ટકના સમૂહ $1$ માં આવેલી છે.
આ તત્વોની બાહ્યતમ $s$-કક્ષકમાં એક સંયોજકતા ઇલેક્ટ્રોન હોય છે.
આલ્કલી ધાતુઓની બાહ્યતમ કક્ષા માટેની સામાન્ય ઇલેક્ટ્રોનિક રચના $(n - 1)s^2p^6, ns^1$ છે,જ્યાં $n$ એ સંયોજકતા કક્ષાનો મુખ્ય ક્વોન્ટમ આંક દર્શાવે છે.

(D) $CaH_2$ માં,કેલ્શિયમ એ આલ્કલાઇન અર્થ ધાતુ છે જેનો ઓક્સિડેશન આંક $+2$ છે.
ધારો કે હાઇડ્રોજનનો ઓક્સિડેશન આંક $x$ છે.
$CaH_2$ સંયોજન માટે,ઓક્સિડેશન આંકનો સરવાળો શૂન્ય થાય છે: $+2 + 2(x) = 0$.
$2x = -2$,જે $x = -1$ આપે છે.
તેથી,$CaH_2$ માં હાઇડ્રોજનનો ઓક્સિડેશન આંક $-1$ છે.

(B) આલ્કલી ધાતુના હાઇડ્રાઇડ્સ પાણી સાથે પ્રક્રિયા કરીને ધાતુના હાઇડ્રોક્સાઇડ અને $H_2$ વાયુ આપે છે.
ઉદાહરણ તરીકે: $NaH + H_2O \to NaOH + H_2$.
પરિણામી ધાતુના હાઇડ્રોક્સાઇડ પ્રબળ બેઝિક હોવાથી,અંતિમ દ્રાવણ બેઝિક સ્વભાવનું હોય છે.

(C) પ્લમ્બોસોલ્વન્સી (plumbosolvency) ને કારણે,સીસું પાણીમાં થોડા અંશે ઓગળીને દ્રાવ્ય લેડ હાઈડ્રોક્સાઈડ બનાવે છે,જે ઝેરી હોય છે. તેથી,પીવાના પાણીના વહન માટે સીસાની પાઈપોનો ઉપયોગ થતો નથી.

(D) . $Na$ અને $K$ અત્યંત સક્રિય છે અને ઠંડા પાણી સાથે જોરદાર પ્રક્રિયા કરે છે.
$B$. $Pt$ એ નિષ્ક્રિય ધાતુ છે અને તે પાણી કે વરાળ સાથે પ્રક્રિયા કરતી નથી.
$C$. $Fe$ (લોખંડ) ઠંડા પાણી સાથે પ્રક્રિયા કરતું નથી,પરંતુ ઊંચા તાપમાને વરાળ સાથે પ્રક્રિયા કરીને આયર્ન ઓક્સાઇડ અને હાઇડ્રોજન વાયુ ઉત્પન્ન કરે છે: $3Fe(s) + 4H_2O(g) \rightarrow Fe_3O_4(s) + 4H_2(g)$.

(A) બધા ધાતુ નાઈટ્રેટ્સની લેટીસ ઊર્જા તેમની પાણીમાં દ્રાવ્યતા ઊર્જા કરતા ઓછી હોય છે. તેથી,બધી ધાતુઓના નાઈટ્રેટ્સ પાણીમાં દ્રાવ્ય હોય છે.

(B) મોટાભાગની ધાતુઓ મંદ $HNO_3$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને હાઇડ્રોજન વાયુને બદલે નાઇટ્રોજનના ઓક્સાઇડ બનાવે છે કારણ કે $HNO_3$ એક પ્રબળ ઓક્સિડેશનકર્તા છે.
જોકે,ખૂબ જ મંદ $HNO_3$ (આશરે $1\%$ સાંદ્રતા) $Mn$ અને $Mg$ જેવી ખૂબ જ સક્રિય ધાતુઓ સાથે પ્રક્રિયા કરીને હાઇડ્રોજન વાયુ મુક્ત કરે છે.
પ્રક્રિયા: $Mn(s) + 2HNO_3(dil.) \to Mn(NO_3)_2(aq) + H_2(g)$.

(C) આલ્કલી ધાતુઓ અત્યંત સક્રિય હોય છે. તેઓ આલ્કોહોલ,પાણી અને એમોનિયા સાથે પ્રક્રિયા કરે છે,પરંતુ તેઓ કેરોસીન સાથે પ્રક્રિયા કરતી નથી.
$2C_2H_5OH + 2K \to 2C_2H_5OK + H_2$
$2K + 2H_2O \to 2KOH + H_2$
$K + (x + y)NH_3 \to [K(NH_3)_x]^+ + [e(NH_3)_y]^-$

(B) સાચું વિધાન $(b)$ છે.
આલ્કલી ધાતુના પરમાણુમાંથી ઇલેક્ટ્રોન દૂર કરીને કેશન બન્યા પછી,પ્રતિ ઇલેક્ટ્રોન અસરકારક કેન્દ્રીય વીજભાર વધે છે.
આના પરિણામે કેન્દ્ર અને બાકીના ઇલેક્ટ્રોન વચ્ચે આકર્ષણ વધે છે,જેના કારણે કેશનનું કદ તટસ્થ પરમાણુ કરતા નાનું બને છે.

(A) આલ્કલી ધાતુઓ આવર્ત કોષ્ટકના સમૂહ $1$ માં આવેલી છે.
તેમની સામાન્ય સંયોજકતા કોષની ઇલેક્ટ્રોનિક રચના $ns^1$ છે.
તેથી,તેમની પાસે $1$ સંયોજકતા ઇલેક્ટ્રોન હોય છે.

(B) .
આલ્કલી ધાતુઓમાં સમૂહમાં નીચે તરફ જતાં,કક્ષકોની સંખ્યા વધે છે,જેના કારણે પરમાણ્વીય અને આયનીય ત્રિજ્યામાં વધારો થાય છે.

તત્વ (સમૂહ $1$ આયનો)	$Li^{+}$	$Na^{+}$	$K^{+}$	$Rb^{+}$	$Cs^{+}$
આયનીય ત્રિજ્યા $(pm)$	$76$	$102$	$138$	$152$	$167$

સમૂહમાં નીચે તરફ જતાં પરમાણુ ક્રમાંક વધવાની સાથે વિદ્યુતઋણતા,પ્રથમ આયનીકરણ એન્થાલ્પી અને ગલનબિંદુમાં ઘટાડો થાય છે.

(C) આલ્કલી ધાતુઓની પાણી સાથેની પ્રતિક્રિયાશીલતા સમૂહમાં નીચે તરફ જતાં વધે છે.
આનું કારણ એ છે કે $Li$ થી $Cs$ તરફ જતાં વિદ્યુતધન ગુણધર્મ (ધાત્વીય ગુણધર્મ) વધે છે.
વધારે વિદ્યુતધન ગુણધર્મનો અર્થ એ છે કે ધાતુ તેના સંયોજકતા ઇલેક્ટ્રોનને વધુ સરળતાથી ગુમાવી શકે છે,જે પાણી સાથે ઝડપી પ્રતિક્રિયા તરફ દોરી જાય છે.
તેથી,સોડિયમ લિથિયમ કરતા વધુ વિદ્યુતધન છે.

(A) . કાર્નાલાઈટ એ પોટેશિયમની કાચી ધાતુ છે જેનું રાસાયણિક સૂત્ર $KCl \cdot MgCl_2 \cdot 6H_2O$ છે.
$B$. ક્રાયોલાઈટ એ એલ્યુમિનિયમની કાચી ધાતુ છે જેનું સૂત્ર $Na_3AlF_6$ છે.
$C$. બોક્સાઈટ એ એલ્યુમિનિયમની મુખ્ય કાચી ધાતુ છે જેનું સૂત્ર $Al_2O_3 \cdot 2H_2O$ છે.
$D$. ડોલોમાઈટ એ મેગ્નેશિયમ અને કેલ્શિયમની કાચી ધાતુ છે જેનું સૂત્ર $MgCO_3 \cdot CaCO_3$ છે.

(C) સોલ્વે પ્રક્રિયામાં,મુખ્ય પગલું $NH_4HCO_3$ ની $NaCl$ ના દ્રાવણ સાથેની પ્રક્રિયા દ્વારા $NaHCO_3$ નું અવક્ષેપન છે.
$NaCl + NH_4HCO_3 \rightarrow NaHCO_3 \downarrow + NH_4Cl$.
$NaHCO_3$ પ્રમાણમાં ઓછું દ્રાવ્ય છે અને અવક્ષેપિત થાય છે,જેને ગરમ કરીને $Na_2CO_3$ બનાવી શકાય છે.
જોકે,પોટેશિયમના કિસ્સામાં,$KHCO_3$ એ પાણીમાં $NaHCO_3$ કરતા ઘણું વધારે દ્રાવ્ય છે.
તેથી,જ્યારે $KCl$ અને $NH_3$ ના દ્રાવણમાંથી $CO_2$ પસાર કરવામાં આવે ત્યારે $KHCO_3$ અવક્ષેપિત થતું નથી,જેના કારણે આ પદ્ધતિ દ્વારા $KHCO_3$ ને અલગ કરવું અશક્ય છે.

(D) આવર્ત કોષ્ટકના સમૂહમાં, નવી ઇલેક્ટ્રોન કક્ષાઓ ઉમેરાવાને કારણે સમૂહમાં નીચે તરફ જતાં પરમાણ્વીય ત્રિજ્યા વધે છે। આલ્કલી ધાતુઓ સમૂહ $1$ માં આવેલી છે અને તેમનો ક્રમ $Li < Na < K < Rb < Cs$ છે। તેથી, આપેલા વિકલ્પોમાંથી $Li$ નું પરમાણ્વીય કદ સૌથી નાનું છે।

$\text{તત્વ}$	$\text{પરમાણ્વીય ત્રિજ્યા}$ $(pm)$
$Li$	$152$
$Na$	$186$
$K$	$227$
$Rb$	$248$

(B) $Li$ અન્ય આલ્કલી ધાતુઓ કરતા સખત હોય છે,જ્યારે અન્ય સમૂહ-$I$ ની ધાતુઓ નરમ હોય છે. તેથી,વિધાન કે $Li$ અન્ય સમૂહ-$I$ ની ધાતુઓ કરતા ઘણું નરમ છે તે ખોટું છે અને તે $Li$ ના અસામાન્ય ગુણધર્મને દર્શાવતું નથી.

(A) ચિલી સોલ્ટપીટર એ સોડિયમ નાઈટ્રેટ $(NaNO_3)$ નું સામાન્ય નામ છે.
તેને ચિલી સોલ્ટપીટર કહેવામાં આવે છે કારણ કે તે એક ભેજશોષક સ્ફટિકીય સોડિયમ ક્ષાર છે જે મુખ્યત્વે ઉત્તર ચિલીમાં જોવા મળે છે.

(B) સોડિયમ એ અત્યંત સક્રિય આલ્કલી ધાતુ છે. તે હવામાં રહેલા ઓક્સિજન અને ભેજ સાથે જોરદાર પ્રતિક્રિયા આપીને ઓક્સાઇડ અને હાઇડ્રોક્સાઇડ બનાવે છે,જેના કારણે આગ લાગી શકે છે. તેથી,આ પ્રતિક્રિયાઓને રોકવા માટે,સોડિયમને $Kerosene$ તેલમાં ડુબાડીને સંગ્રહિત કરવામાં આવે છે,જે સોડિયમ પ્રત્યે નિષ્ક્રિય છે.

(A) આલ્કલી ધાતુના હાઇડ્રોક્સાઇડનો બેઝિક સ્વભાવ સમૂહમાં નીચે તરફ જતાં વધે છે,કારણ કે ધાતુના કેટાયનનું કદ વધે છે અને $M-OH$ બંધની બંધ વિયોજન ઉર્જા ઘટે છે.
બેઝિકતાનો ક્રમ આ મુજબ છે: $LiOH < NaOH < KOH < RbOH$.
તેથી,$RbOH$ સૌથી વધુ બેઝિક છે.

(D) વોશિંગ સોડા $Na_2CO_3 \cdot 10H_2O$ છે. જ્યારે તેને ગરમ કરવામાં આવે છે,ત્યારે તે તેના સ્ફટિકીકરણના પાણીને ગુમાવે છે.
$Na_2CO_3 \cdot 10H_2O \xrightarrow{\Delta} Na_2CO_3 \cdot H_2O + 9H_2O \uparrow$
વધુ ગરમ કરવા પર,તે નિર્જળ સોડિયમ કાર્બોનેટ $(Na_2CO_3)$ બને છે.
તેથી,પાણીની વરાળ મુક્ત થાય છે.

(B) સાચું વિધાન એ છે કે આલ્કલી ધાતુઓના કાર્બોનેટ ($Na_2CO_3,$ $K_2CO_3$) અને એમોનિયમ કાર્બોનેટ $((NH_4)_2CO_3)$ પાણીમાં દ્રાવ્ય છે.
આનું કારણ એ છે કે તેમની જલીયકરણ ઉર્જા (hydration energy) તેમની લેટીસ ઉર્જા (lattice energy) કરતા વધારે હોય છે,જે તેમને સ્ફટિક લેટીસ બળોને દૂર કરવામાં મદદ કરે છે.

(B) નાઈટર,જેને સોલ્ટપીટર તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે પોટેશિયમ નાઈટ્રેટનું ખનિજ સ્વરૂપ છે.
તેનું રાસાયણિક સૂત્ર $KNO_3$ છે.
તે પોટેશિયમ આયનો $(K^+)$ અને નાઈટ્રેટ આયનો $(NO_3^-)$ થી બનેલું આયનીય ક્ષાર છે.

(D) નેલ્સન સેલનો ઉપયોગ બ્રાઈન ($NaCl$ દ્રાવણ) ના વિદ્યુતવિભાજન દ્વારા $NaOH$ (કોસ્ટિક સોડા) ના ઔદ્યોગિક ઉત્પાદન માટે થાય છે.
આ પ્રક્રિયામાં,એનોડ પર $Cl_2$ વાયુ અને કેથોડ પર $H_2$ વાયુ ઉત્પન્ન થાય છે,જ્યારે કેથોડના ભાગમાં $NaOH$ મળે છે.

(C) $Le-Blanc$ પ્રક્રિયા એ સોડિયમ કાર્બોનેટ $(Na_2CO_3)$ ના મોટા પાયે ઉત્પાદન માટે વપરાતી પ્રથમ ઔદ્યોગિક પ્રક્રિયા હતી.
જોકે,બાદમાં તેને $Solvay$ પ્રક્રિયા દ્વારા બદલવામાં આવી હતી,જે સોડિયમ કાર્બોનેટના ઔદ્યોગિક ઉત્પાદન માટે વધુ કાર્યક્ષમ અને પર્યાવરણને અનુકૂળ છે.