Alkaline earth metals Questions in Gujarati

(A) બેરેલિયમ ક્લોરાઇડની પોલિમરિક રચનામાં,દરેક $Be$ પરમાણુ ચાર $Cl$ પરમાણુઓ સાથે જોડાયેલ હોય છે.
દરેક બ્રિજિંગ $Cl$ પરમાણુ બે $Be$ પરમાણુઓ સાથે જોડાયેલ હોય છે,એક સામાન્ય સહસંયોજક બંધ દ્વારા અને બીજો કોઓર્ડિનેટ (ડેટીવ) બંધ દ્વારા.
આ બ્રિજિંગ એકમમાં ત્રણ પરમાણુઓ $(Be-Cl-Be)$ ચાર ઇલેક્ટ્રોન શેર કરે છે (બે સહસંયોજક બંધમાંથી અને બે $Cl$ ના અબંધકારક ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મમાંથી જે ડેટીવ બંધમાં વપરાય છે).
તેથી,આને ત્રણ-કેન્દ્રીય ચાર-ઇલેક્ટ્રોન બંધ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

(C) જ્યારે ધાતુને હવામાં સળગાવવામાં આવે છે,ત્યારે તે $O_2$ અને $N_2$ બંને સાથે પ્રક્રિયા કરીને અનુક્રમે ઓક્સાઇડ અને નાઇટ્રાઇડ બનાવે છે.
મેગ્નેશિયમ $(Mg)$ માટે,પ્રક્રિયાઓ નીચે મુજબ છે:
$3 Mg + O_2 \rightarrow 2 MgO$
$3 Mg + N_2 \rightarrow Mg_3N_2$
પરિણામી રાખમાં $Mg_3N_2$ હોય છે. ભીની કરવા પર,મેગ્નેશિયમ નાઇટ્રાઇડનું જળવિભાજન થાય છે અને એમોનિયા વાયુ મુક્ત થાય છે:
$Mg_3N_2 + 6 H_2O \rightarrow 3 Mg(OH)_2 + 2 NH_3 \uparrow$
$NH_3$ ની ગંધ નાઇટ્રાઇડની હાજરીની પુષ્ટિ કરે છે.

(C) . $BeCO_3$ સૌથી ઓછી ઉષ્મીય સ્થિરતા ધરાવે છે. તે વિઘટન પામીને $BeO$ અને $CO_2$ આપે છે. તેથી,તેને $CO_2$ ના વાતાવરણમાં રાખવામાં આવે છે જે વિઘટનને અટકાવે છે. આ વિધાન સાચું છે.
$B$. $Be$ આલ્કલીમાં ઓગળીને $[Be(OH)_4]^{2-}$ બનાવે છે: $Be + 2OH^- + 2H_2O \rightarrow [Be(OH)_4]^{2-} + H_2$. આ વિધાન સાચું છે.
$C$ અને $D$. $BeF_2$ એ $NaF$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને $Na_2[BeF_4]$ સંકીર્ણ બનાવે છે. આ સંકીર્ણમાં $Be$ એ ઋણ આયન $[BeF_4]^{2-}$ નો ભાગ છે. તેથી,$Be$ ધન આયન સાથે જાય છે તે વિધાન ખોટું છે અને $Be$ ઋણ આયન સાથે જાય છે તે વિધાન સાચું છે.

(A) $CaCO_3 \stackrel{\Delta}{\longrightarrow} CaO + CO_2$ (રંગહીન વાયુ)
$CaO + H_2O \longrightarrow Ca(OH)_2$ $(Y)$
$Ca(OH)_2 + 2CO_2 \text{ (વધારાનો)} \longrightarrow Ca(HCO_3)_2$ $(Z)$
$Ca(HCO_3)_2 \stackrel{\Delta}{\longrightarrow} CaCO_3 + CO_2 + H_2O$ $(X)$
તેથી,સંયોજન $X$ એ $CaCO_3$ છે.

(B) ધાતુના નાઈટ્રેટનું ઉષ્મીય વિઘટન ચોક્કસ પદ્ધતિને અનુસરે છે. ઝિંક નાઈટ્રેટ,$Zn(NO_3)_2$,ગરમ કરવા પર ઝિંક ઓક્સાઈડ $(ZnO)$,નાઈટ્રોજન ડાયોક્સાઈડ $(NO_2)$ અને ઓક્સિજન વાયુ $(O_2)$ આપે છે.
સંતુલિત રાસાયણિક સમીકરણ નીચે મુજબ છે:
$2Zn(NO_3)_2(s) \xrightarrow{\Delta} 2ZnO(s) + 4NO_2(g) + O_2(g)$.

(B) કેલ્શિયમ હાઇડ્રોક્સાઇડ અને સલ્ફર ડાયોક્સાઇડ વચ્ચેની પ્રક્રિયા નીચે મુજબ છે:
$Ca(OH)_2 + SO_2 \to CaSO_3 + H_2O$
કેલ્શિયમ સલ્ફાઇટ $(CaSO_3)$ સફેદ અવક્ષેપ તરીકે મળે છે,જે ચૂનાના પાણીને દૂધિયું બનાવે છે.

(A) આલ્કલાઇન અર્થ ધાતુના કાર્બોનેટ્સ $(MCO_3)$ ની ઉષ્મીય સ્થિરતા સમૂહમાં નીચે તરફ જતાં ધાતુના આયન $(M^{2+})$ ના કદમાં વધારો થવાથી વધે છે.
આનું કારણ એ છે કે મોટો આયન મોટા કાર્બોનેટ આયન $(CO_3^{2-})$ નું ધ્રુવીભવન ઓછું અસરકારક રીતે કરે છે,જેનાથી $M-O$ બંધ મજબૂત બને છે અને કાર્બોનેટ આયન વધુ સ્થિર બને છે.
આયનીય ત્રિજ્યાનો ક્રમ $Be^{2+} < Mg^{2+} < Ca^{2+} < Sr^{2+} < Ba^{2+}$ છે.
તેથી,ઉષ્મીય સ્થિરતાનો ક્રમ $BeCO_3 < MgCO_3 < CaCO_3 < SrCO_3 < BaCO_3$ છે.

(C) પ્રક્રિયા શ્રેણી નીચે મુજબ છે:
$1$. $CaO + CO_2 \to CaCO_3$ $(A = CaCO_3)$
$2$. $CaCO_3 \xrightarrow{\Delta} CaO + CO_2$ $(B = CaO)$
$3$. $CaO + H_2O \to Ca(OH)_2$ $(C = Ca(OH)_2)$
$4$. $Ca(OH)_2 + CO_2 \to CaCO_3 + H_2O$ $(D = CaCO_3)$
$5$. $CaCO_3 + H_2O + CO_2 \to Ca(HCO_3)_2$ $(E = Ca(HCO_3)_2)$
આમ,$D$ એ $CaCO_3$ છે અને $E$ એ $Ca(HCO_3)_2$ છે.

(B) હાઈડ્રોક્સાઈડની બેઝિક પ્રકૃતિ $M-OH$ બંધ કેટલી સરળતાથી તૂટે છે તેના પર આધાર રાખે છે,જે બંધના આયનીય સ્વભાવ સાથે સંબંધિત છે.
આવર્ત કોષ્ટકમાં ડાબેથી જમણે જતાં,મધ્યસ્થ પરમાણુની વિદ્યુતઋણતા વધે છે અને $M-OH$ બંધનો આયનીય સ્વભાવ ઘટે છે.
$Be(OH)_2$ ઉભયગુણી છે,$Mg(OH)_2$ બેઝિક છે,$Al(OH)_3$ ઉભયગુણી છે અને $Si(OH)_4$ એસિડિક છે.
આપેલા વિકલ્પોમાંથી,$Mg(OH)_2$ સૌથી વધુ બેઝિક છે કારણ કે તે આલ્કલાઇન અર્થ મેટલ હાઈડ્રોક્સાઈડ છે જે અન્યની તુલનામાં નોંધપાત્ર આયનીય સ્વભાવ ધરાવે છે.

(D) હાઇડ્રોલિથ એ કેલ્શિયમ હાઇડ્રાઇડનું સામાન્ય નામ છે,જેનું રાસાયણિક સૂત્ર $CaH_2$ છે.
તે કેલ્શિયમ ધાતુની ડાયહાઇડ્રોજન વાયુ સાથેની પ્રક્રિયા દ્વારા ઉત્પન્ન થાય છે:
$Ca(s) + H_2(g) \rightarrow CaH_2(s)$.

(C) વ્હાઇટ વિટ્રિઓલ એ ઝિંક સલ્ફેટ હેપ્ટાહાઇડ્રેટનું સામાન્ય નામ છે,જેનું રાસાયણિક સૂત્ર $ZnSO_4 \cdot 7H_2O$ છે.
$CuSO_4 \cdot 5H_2O$ ને બ્લુ વિટ્રિઓલ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
$FeSO_4 \cdot 7H_2O$ ને ગ્રીન વિટ્રિઓલ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(A) $MgO$ (મેગ્નેશિયમ ઓક્સાઈડ) નું ગલનબિંદુ ખૂબ ઊંચું $2852 \ ^{\circ}C$ છે.
આ ઊંચા ગલનબિંદુ અને ઊંચા તાપમાને તેની રાસાયણિક સ્થિરતાને કારણે,તેનો ઉપયોગ ભઠ્ઠીના અસ્તર માટે રીફ્રેક્ટરી મટીરીયલ તરીકે થાય છે.

(B) આયનની સંકીર્ણ બનાવવાની ક્ષમતા તેના કદના વ્યસ્ત પ્રમાણમાં અને તેની વીજભાર ઘનતાના સમપ્રમાણમાં હોય છે.
આપેલા આયનોમાં,$Be^{2+}$ નું આયનીય કદ સૌથી નાનું છે અને વીજભાર વધારે છે,જેના પરિણામે તેની વીજભાર ઘનતા સૌથી વધુ છે.
તેથી,$Be^{2+}$ સૌથી વધુ સંકીર્ણ બનાવવાની ક્ષમતા ધરાવે છે.

(A) $MgO$ એ બેઝિક ઓક્સાઈડ છે કારણ કે તે આલ્કલાઇન અર્થ મેટલ (સમૂહ $2$) નો ઓક્સાઈડ છે.
$SnO$,$ZnO$,અને $PbO$ એ ઉભયગુણી (amphoteric) ઓક્સાઈડ છે,જેનો અર્થ છે કે તેઓ એસિડ અને બેઝ બંને સાથે પ્રતિક્રિયા આપે છે.
તેથી,$MgO$ અન્ય ત્રણ કરતા અલગ છે.

(A) મિલ્ક ઓફ મેગ્નેશિયા એ પાણીમાં મેગ્નેશિયમ હાઇડ્રોક્સાઇડનું નિલંબન (suspension) છે. તેનું રાસાયણિક સૂત્ર $Mg(OH)_2$ છે. તેનો ઉપયોગ સામાન્ય રીતે અપચો અને એસિડિટીની સારવાર માટે એન્ટાસિડ તરીકે થાય છે.

(C) સમૂહ $2$ ના ધાતુ કાર્બોનેટની પાણીમાં દ્રાવ્યતા સામાન્ય રીતે ઓછી હોય છે.
બધા સમૂહ $1$ ના ધાતુ ક્ષારો (જેમ કે $KNO_3$ અને $NaNO_3$) પાણીમાં ખૂબ જ દ્રાવ્ય છે.
$Ba(OH)_2$ પાણીમાં મધ્યમ દ્રાવ્ય છે.
$BaCO_3$ એ આલ્કલાઇન અર્થ મેટલ કાર્બોનેટ છે અને તેની હાઇડ્રેશન ઉર્જાની તુલનામાં તેની લેટીસ ઉર્જા વધુ હોવાને કારણે તે પાણીમાં અદ્રાવ્ય છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $BaCO_3$ છે.

(B) સિમેન્ટ માટેના કાચા માલ ચૂનાનો પથ્થર,માટી અને જીપ્સમ છે. સિમેન્ટ એ કેલ્શિયમ એલ્યુમિનેટ્સ અને સિલિકેટ્સ ધરાવતો રાખોડી રંગનો ભારે પાવડર છે. સિમેન્ટનો સેટિંગ સમય વધારવા માટે તેમાં જીપ્સમ $(CaSO_4 \cdot 2H_2O)$ ઉમેરવામાં આવે છે,જેથી તે પૂરતું સખત થઈ શકે. સિમેન્ટનું સેટિંગ એ ઉષ્માક્ષેપક પ્રક્રિયા છે અને તેમાં કેલ્શિયમ એલ્યુમિનેટ્સ અને સિલિકેટ્સનું જલીયકરણ સામેલ છે.

(A) . $Mg(NO_3)_2 \xrightarrow{\Delta} MgO + 2NO_2 \uparrow + \frac{1}{2}O_2 \uparrow$. $NO_2$ એ પેરામેગ્નેટિક એસિડિક વાયુ છે.
$B$. $Fe_2(SO_4)_3 \xrightarrow{\Delta} Fe_2O_3 + 3SO_3 \uparrow$. $SO_3$ ડાયામેગ્નેટિક છે.
$C$. $FeCO_3 \xrightarrow{\Delta} FeO + CO_2 \uparrow$. $CO_2$ ડાયામેગ્નેટિક છે.
$D$. $HgC_2O_4 \xrightarrow{\Delta} Hg + CO_2 \uparrow + CO \uparrow$. $CO_2$ અને $CO$ બંને ડાયામેગ્નેટિક છે.

(B) $2NH_4ClO_4 \xrightarrow{\Delta} N_2 \uparrow + Cl_2 \uparrow + 2O_2 \uparrow + 4H_2O$
$CaCO_3 \xrightarrow{\Delta} \underbrace{CaO}_{\text{બેઝિક}} + \underbrace{CO_2 \uparrow}_{\text{એસિડિક}}$
$NH_4NO_2 \xrightarrow{\Delta} N_2 \uparrow + 2H_2O$
$NaNO_3 \xrightarrow{500^{\circ}C \text{ થી નીચે}} NaNO_2 + \frac{1}{2}O_2 \uparrow$
$2NaNO_3 \xrightarrow{800^{\circ}C} Na_2O + N_2 \uparrow + \frac{5}{2}O_2 \uparrow$
આમ,$CaCO_3$ નું વિઘટન બેઝિક ઓક્સાઇડ $(CaO)$ અને એસિડિક ઓક્સાઇડ $(CO_2)$ આપે છે.

(D) $1$. $Group \ 2$ ના હાઇડ્રોક્સાઇડ માટે,લેટીસ ઉર્જામાં ઘટાડો એ હાઇડ્રેશન ઉર્જામાં ઘટાડા કરતા વધુ હોવાથી સમૂહમાં નીચે જતાં દ્રાવ્યતા વધે છે. તેથી,$Ca(OH)_2 < Sr(OH)_2 < Ba(OH)_2$ સાચું છે.
$2$. આલ્કલી ધાતુના કાર્બોનેટ માટે,લેટીસ ઉર્જામાં નોંધપાત્ર ઘટાડો થવાને કારણે સમૂહમાં નીચે જતાં દ્રાવ્યતા વધે છે. તેથી,$Li_2CO_3 < Na_2CO_3 < K_2CO_3$ સાચું છે.
$3$. આલ્કલી ધાતુના નાઈટ્રેટ્સ માટે,હાઇડ્રેશન ઉર્જા લેટીસ ઉર્જા કરતા વધુ ઝડપથી ઘટતી હોવાથી સમૂહમાં નીચે જતાં દ્રાવ્યતા ઘટે છે. તેથી,$CsNO_3 < RbNO_3 < KNO_3$ સાચું છે.
$4$. આલ્કલાઇન અર્થ ધાતુના થાયોસલ્ફેટ્સ માટે,લેટીસ ઉર્જાના પ્રભાવને કારણે દ્રાવ્યતા સામાન્ય રીતે સમૂહમાં નીચે જતાં ઘટે છે. તેથી,$BeS_2O_3 < MgS_2O_3 < CaS_2O_3$ એ ખોટો ક્રમ છે.

(A) $Be^{2+}$ આયનનું કદ ખૂબ જ નાનું અને આયનીકરણ એન્થાલ્પી ઊંચી હોવાને કારણે,ફાજન્સના નિયમ મુજબ તેની ધ્રુવીભવન શક્તિ (polarizing power) વધારે હોય છે.
આના પરિણામે તેના સંયોજનોમાં નોંધપાત્ર સહસંયોજક લાક્ષણિકતા જોવા મળે છે,અન્ય આલ્કલાઇન અર્થ ધાતુઓથી વિપરીત જે મુખ્યત્વે આયનીય સંયોજનો બનાવે છે.

(C) જ્યોત કસોટીનો ઉપયોગ ધાતુના આયનોને ઓળખવા માટે થાય છે.
$Ba^{2+}$ આયનો જ્યોતને સફરજન જેવો લીલો રંગ આપે છે.
$Na^{+}$ આયનો સોનેરી પીળો રંગ આપે છે.
$Ca^{2+}$ આયનો ઈંટ જેવો લાલ રંગ આપે છે.
$Mg^{2+}$ આયનો જ્યોત કસોટીમાં કોઈ લાક્ષણિક રંગ આપતા નથી કારણ કે તેમની ઉત્તેજના ઉર્જા ખૂબ વધારે હોય છે.

(A) બેરિલિયમ $(Be)$ એ આલ્કલાઇન અર્થ ધાતુ છે,પરંતુ તે સમૂહના અન્ય સભ્યોની તુલનામાં અસામાન્ય વર્તણૂક દર્શાવે છે.
તેની ઊંચી આયનીકરણ એન્થાલ્પી અને નાના કદને કારણે $Be$ સીધી રીતે $H_2$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને $BeH_2$ બનાવતું નથી.
$BeH_2$ સામાન્ય રીતે $BeCl_2$ ની $LiAlH_4$ સાથેની પ્રક્રિયા દ્વારા તૈયાર કરવામાં આવે છે.
તેથી,પ્રક્રિયા $Be + H_2 \longrightarrow BeH_2$ ખોટી છે.

(D) સોરેલનું સિમેન્ટ એ મેગ્નેશિયમ ઓક્સાઇડ $(MgO)$ અને મેગ્નેશિયમ ક્લોરાઇડ $(MgCl_2)$ ના સાંદ્ર દ્રાવણની પ્રક્રિયાથી બનતું મિશ્રણ છે.
તેનું રાસાયણિક બંધારણ $MgCl_2 \cdot 5MgO \cdot xH_2O$ (જ્યાં $x$ સામાન્ય રીતે $13$ હોય છે) તરીકે દર્શાવવામાં આવે છે.
તે એક સખત,પથ્થર જેવો પદાર્થ છે જેનો ઉપયોગ દાંતના ફિલિંગ અને ફ્લોરિંગમાં થાય છે.

(D) $Be$ અને $Mg$ આલ્કલાઇન અર્થ ધાતુઓની આયનીકરણ એન્થાલ્પી ખૂબ ઊંચી હોય છે.
જ્યારે તેમને જ્યોતમાં ગરમ કરવામાં આવે છે,ત્યારે પૂરી પાડવામાં આવતી ઉર્જા તેમના ઇલેક્ટ્રોનને ઉચ્ચ ઉર્જા સ્તરોમાં ઉત્તેજિત કરવા માટે પૂરતી હોતી નથી.
તેથી,તેઓ જ્યોતને કોઈ લાક્ષણિક રંગ આપતા નથી.

(D) ઉભયગુણી ઓક્સાઇડ એવો પદાર્થ છે જે એસિડ અને બેઇઝ બંને તરીકે વર્તી શકે છે.
$BeO$ (બેરિલિયમ ઓક્સાઇડ),$SnO$ (ટીન$(II)$ ઓક્સાઇડ),અને $ZnO$ (ઝિંક ઓક્સાઇડ) એ બધા ઉભયગુણી ઓક્સાઇડના જાણીતા ઉદાહરણો છે.
તેઓ એસિડ અને બેઇઝ બંને સાથે પ્રક્રિયા કરીને ક્ષાર અને પાણી બનાવે છે.
તેથી,સાચો જવાબ $D$ છે.

(D) $LiF < LiCl < LiBr < LiI$ માટે,ઋણાયનનું કદ વધતા લેટીસ ઉર્જામાં ઘટાડો થવાને કારણે દ્રાવ્યતા વધે છે. આ સાચું છે.
$Li_2CO_3 < Na_2CO_3 < K_2CO_3 < Rb_2CO_3$ માટે,આલ્કલી ધાતુના કાર્બોનેટની દ્રાવ્યતા સમૂહમાં નીચે તરફ વધે છે કારણ કે જલીયકરણ ઉર્જા લેટીસ ઉર્જા કરતા ઓછી ઝડપથી ઘટે છે. આ સાચું છે.
$Be(OH)_2 < Mg(OH)_2 < Ca(OH)_2 < Sr(OH)_2$ માટે,આલ્કલાઇન અર્થ ધાતુના હાઇડ્રોક્સાઇડની દ્રાવ્યતા સમૂહમાં નીચે તરફ વધે છે કારણ કે લેટીસ ઉર્જા જલીયકરણ ઉર્જા કરતા વધુ નોંધપાત્ર રીતે ઘટે છે. આ સાચું છે.
$BeF_2 < MgF_2 < CaF_2 < SrF_2$ માટે,આલ્કલાઇન અર્થ ધાતુના ફ્લોરાઇડની દ્રાવ્યતા સમૂહમાં નીચે તરફ ઘટે છે કારણ કે જલીયકરણ ઉર્જા લેટીસ ઉર્જા કરતા વધુ ઝડપથી ઘટે છે. તેથી,સાચો ક્રમ $BeF_2 > MgF_2 > CaF_2 > SrF_2$ હોવો જોઈએ. આમ,વિકલ્પ $D$ ખોટો ક્રમ છે.

(A) $CaCO_3$ $(x) \xrightarrow{\Delta} CaO_{(s)} + CO_2 \uparrow$ (રંગહીન વાયુ).
$CaO_{(s)} + H_2O \rightarrow Ca(OH)_2$ $(y)$.
$Ca(OH)_2$ $(y) + 2CO_2 \rightarrow Ca(HCO_3)_2$ $(z)$.
$Ca(HCO_3)_2$ $(z) \xrightarrow{\Delta} CaCO_3$ $(x) + H_2O + CO_2$.

(B) $56$ પરમાણુ ક્રમાંક ધરાવતું તત્વ $P$ એ બેરિયમ $(Ba)$ છે,જે આવર્ત કોષ્ટકના સમૂહ $2$ માં આવે છે.
સમૂહ $2$ ના તત્વો $2$ સંયોજકતા ઇલેક્ટ્રોન ધરાવે છે અને $+2$ વીજભાર ધરાવતો કેટાયન $(P^{2+})$ બનાવવા માટે આ ઇલેક્ટ્રોન ગુમાવે છે.
હેલોજન $(X)$ સમૂહ $17$ માં આવે છે અને $-1$ વીજભાર ધરાવતો એનાયન $(X^-)$ બનાવવા માટે $1$ ઇલેક્ટ્રોન મેળવે છે.
તટસ્થ સંયોજન બનાવવા માટે,એક $P^{2+}$ આયન બે $X^-$ આયનો સાથે જોડાય છે.
તેથી,હેલાઈડનું સૂત્ર $PX_2$ છે.

(A) આલ્કલાઇન અર્થ ધાતુના સલ્ફેટની દ્રાવ્યતા લેટિસ ઊર્જા અને હાઇડ્રેશન ઊર્જા વચ્ચેના સંતુલન પર આધાર રાખે છે.
જેમ આપણે સમૂહમાં નીચે જઈએ છીએ,તેમ કેટાયનનું કદ વધે છે.
કેટાયનનું કદ વધવાની સાથે હાઇડ્રેશન ઊર્જા નોંધપાત્ર રીતે ઘટે છે.
લેટિસ ઊર્જામાં થતા ઘટાડા કરતા હાઇડ્રેશન ઊર્જામાં થતો ઘટાડો વધુ હોવાથી,સમૂહમાં નીચે તરફ જતાં દ્રાવ્યતા ઘટે છે.

(C) પદાર્થ $A$ એ કેલ્શિયમ હાઇડ્રોક્સાઇડ,$Ca(OH)_2$ છે,જેને સ્લેક્ડ લાઈમ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે.
$1$. $Ca(OH)_2$ નો ઉપયોગ પાણીની અસ્થાયી કઠિનતા દૂર કરવા માટે થાય છે: $Ca(HCO_3)_2 + Ca(OH)_2 \rightarrow 2CaCO_3(s) + 2H_2O$.
$2$. તે સોડિયમ કાર્બોનેટ $(Na_2CO_3)$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને કોસ્ટિક સોડા $(NaOH)$ બનાવે છે: $Ca(OH)_2 + Na_2CO_3 \rightarrow CaCO_3 + 2NaOH$.
$3$. જ્યારે $CO_2$ ને ચૂનાના પાણી $(Ca(OH)_2)$ માંથી પસાર કરવામાં આવે છે,ત્યારે તે અદ્રાવ્ય $CaCO_3$ બનવાને કારણે દૂધીયું બને છે: $Ca(OH)_2 + CO_2 \rightarrow CaCO_3(s) + H_2O$.

(C) ઉભયગુણી હાઇડ્રોક્સાઇડ એ છે જે એસિડ અને બેઇઝ બંને સાથે પ્રક્રિયા કરી શકે છે.
$Al(OH)_3$ ઉભયગુણી છે કારણ કે તે $HCl$ (એસિડ) સાથે પ્રક્રિયા કરીને $AlCl_3$ બનાવે છે અને $NaOH$ (બેઇઝ) સાથે પ્રક્રિયા કરીને $Na[Al(OH)_4]$ બનાવે છે.
$Be(OH)_2$ પણ ઉભયગુણી છે કારણ કે તે $HCl$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને $BeCl_2$ અને $NaOH$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને $Na_2[Be(OH)_4]$ બનાવે છે.
તેથી,$Al(OH)_3$ અને $Be(OH)_2$ ની જોડી ઉભયગુણી હાઇડ્રોક્સાઇડ ધરાવે છે.

(C) આલ્કલાઇન અર્થ ધાતુઓ અને ભારે ધાતુઓના સલ્ફેટની દ્રાવ્યતા લેટીસ ઉર્જા અને જલીયકરણ ઉર્જા પર આધાર રાખે છે.
$PbSO_4$ (લેડ$(II)$ સલ્ફેટ) તેની જલીયકરણ ઉર્જાની તુલનામાં તેની ખૂબ ઊંચી લેટીસ ઉર્જાને કારણે પાણીમાં અદ્રાવ્ય છે.
જ્યારે $CuSO_4$,$CdSO_4$,અને $Al_2(SO_4)_3$ પાણીમાં દ્રાવ્ય છે.

(D) બ્લીચિંગ પાઉડરનું ઉત્પાદન ક્લોરિન વાયુની શુષ્ક ફોડેલા ચૂના $(Ca(OH)_2)$ સાથેની પ્રક્રિયા દ્વારા થાય છે.
રાસાયણિક સમીકરણ: $Ca(OH)_2 + Cl_2 \rightarrow CaOCl_2 + H_2O$.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(D) મેગ્નેશિયમ $(Mg)$ સમૂહ $2$ (આલ્કલાઇન અર્થ ધાતુઓ) માં આવે છે.
$1$. સોડિયમ $(Na)$ સમૂહ $1$ માં છે અને તે $Mg$ કરતા વધુ ઇલેક્ટ્રોપોઝિટિવ છે.
$2$. જલીય $MgCl_2$ ના વિદ્યુતવિભાજનથી $Mg$ ને બદલે કેથોડ પર $H_2$ વાયુ મળે છે.
$3$. $Mg$ રિડક્શનકર્તા છે,પરંતુ $Na$ જેટલો પ્રબળ નથી.
$4$. મેગ્નેશિયમ લિથિયમ $(Li)$ સાથે વિકર્ણ સંબંધ ધરાવે છે,બોરોન સાથે નહીં.
આપેલા તમામ વિકલ્પો વૈજ્ઞાનિક રીતે ખોટા છે.

(D) આલ્કલાઇન અર્થધાતુઓની આયનીકરણ એન્થાલ્પી ઓછી હોય છે અને તેઓ $M^{2+}$ આયનો બનાવવા માટે તેમના સંયોજકતા ઇલેક્ટ્રોન સહેલાઇથી મુક્ત કરી શકે છે.
તેઓ સરળતાથી ઇલેક્ટ્રોન ગુમાવે છે,તેથી તેઓ સારા ઇલેક્ટ્રોન દાતા તરીકે વર્તે છે.
જે પદાર્થો ઇલેક્ટ્રોનનું દાન કરે છે તેમને રિડક્શનકર્તા કહેવામાં આવે છે.
તેઓ સરળતાથી ઇલેક્ટ્રોન ગુમાવતા હોવાથી,તેઓ પ્રબળ રિડક્શનકર્તા તરીકે વર્તે છે.

(D) આલ્કલાઇન અર્થ ધાતુઓના હેલાઇડ્સની દ્રાવ્યતા સમૂહમાં નીચે તરફ જતાં ઘટે છે,કારણ કે લેટીસ ઉર્જામાં થતો વધારો હાઇડ્રેશન ઉર્જા કરતા વધુ નોંધપાત્ર હોય છે.
$CaF_2$ (કેલ્શિયમ ફ્લોરાઇડ) તેની ખૂબ જ ઊંચી લેટીસ ઉર્જાને કારણે પાણીમાં અદ્રાવ્ય અથવા અલ્પ દ્રાવ્ય છે.
તેની સામે,$NaNO_3$ અને $Ca(NO_3)_2$ જેવા નાઇટ્રેટ્સ પાણીમાં ખૂબ જ દ્રાવ્ય છે.
$HgCl_2$ પણ પાણીમાં દ્રાવ્ય છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(D) આલ્કલાઇન અર્થ ધાતુઓ આવર્ત કોષ્ટકના સમૂહ $2$ માં આવેલી છે.
તેમની સામાન્ય ઇલેક્ટ્રોન રચના $ns^2$ છે.
તેમની બાહ્યતમ કક્ષામાં બે ઇલેક્ટ્રોન હોવાથી,તેઓ સ્થાયી નિષ્ક્રિય વાયુ જેવી રચના પ્રાપ્ત કરવા માટે આ બે ઇલેક્ટ્રોન ગુમાવીને $M^{2+}$ આયનો બનાવે છે.
તેઓ તેમની ધાતુ સ્વરૂપમાં એકપરમાણ્વીય તરીકે અસ્તિત્વ ધરાવે છે.
તેથી,તેઓ એકપરમાણ્વીય છે અને $M^{2+}$ પ્રકારના આયનો બનાવે છે.

(C) $1$. $Be$ એ સમૂહ $2$ નું પ્રથમ તત્વ છે અને તેનું કદ નાનું તથા આયનીકરણ એન્થાલ્પી ઊંચી હોવાથી,તેનો હાઇડ્રોક્સાઇડ $Be(OH)_2$ સ્વભાવે ઉભયગુણી છે.
$2$. જેમ આપણે સમૂહમાં નીચે જઈએ છીએ,તેમ ધાત્વીય ગુણધર્મ વધે છે અને હાઇડ્રોક્સાઇડનો બેઝિક ગુણધર્મ વધે છે. આમ,$Ba(OH)_2$ પ્રબળ બેઝિક છે,જ્યારે $Be(OH)_2$ ઉભયગુણી છે.
$3$. તેથી,$Be(OH)_2$ એ $Mg(OH)_2$ કરતા વધુ બેઝિક છે તે વિધાન ખોટું છે,કારણ કે $Mg(OH)_2$ એ $Be(OH)_2$ કરતા વધુ બેઝિક છે.

(A) $Be$ થી $Ba$ તરફ જતાં સમૂહમાં આલ્કલાઇન અર્થ ધાતુના સલ્ફેટની પાણીમાં દ્રાવ્યતા ઘટે છે.
આનું કારણ એ છે કે જેમ સમૂહમાં નીચે જઈએ તેમ ધાતુના આયનોનું કદ વધે છે,જેના કારણે તેમની જલીયકરણ એન્થાલ્પી લેટાઇસ ઊર્જા કરતા વધુ ઝડપથી ઘટે છે.
$Be^{2+}$ જેવા નાના આયનો માટે,જલીયકરણ એન્થાલ્પી ખૂબ ઊંચી હોય છે,જે લેટાઇસ ઊર્જાને સરભર કરે છે,જેનાથી સલ્ફેટ પાણીમાં વધુ દ્રાવ્ય બને છે.

(C) આલ્કલાઇન અર્થ ધાતુઓની લાક્ષણિક જ્યોતનો રંગ ઇલેક્ટ્રોનના ઉચ્ચ ઉર્જા સ્તરમાં ઉત્તેજનને કારણે હોય છે.
જ્યારે આ તત્વો અથવા તેમના ક્ષારોને જ્યોતમાં ગરમ કરવામાં આવે છે,ત્યારે તેઓ પ્રકાશની ચોક્કસ તરંગલંબાઇનું ઉત્સર્જન કરે છે.
$Ba$ (બેરિયમ) ના ક્ષારો જ્યોતને લાક્ષણિક સફરજન જેવો લીલો રંગ આપે છે.
$Na$ સોનેરી પીળી જ્યોત,$K$ જાંબલી જ્યોત અને $Ca$ ઈંટ જેવી લાલ જ્યોત આપે છે.
તેથી,લીલી જ્યોત $Ba$ ની હાજરીને કારણે જોવા મળે છે.

(C) પ્લાસ્ટર ઓફ પેરિસ $CaSO_4 \cdot \frac{1}{2}H_2O$ છે.
જ્યારે તેને પાણી સાથે મિશ્ર કરવામાં આવે છે,ત્યારે તે જલીયકરણ પામીને જિપ્સમ $(CaSO_4 \cdot 2H_2O)$ બનાવે છે,જે એક સખત,ઘન પદાર્થ છે.
પ્રક્રિયા: $CaSO_4 \cdot \frac{1}{2}H_2O + \frac{3}{2}H_2O \rightarrow CaSO_4 \cdot 2H_2O$.

(A) પ્લાસ્ટર ઓફ પેરિસ $(CaSO_4 \cdot \frac{1}{2}H_2O)$ હાઇડ્રેશન દ્વારા જીપ્સમ $(CaSO_4 \cdot 2H_2O)$ બનાવીને સખત પદાર્થમાં ફેરવાય છે.
સામાન્ય ક્ષાર $(NaCl)$ આ સેટિંગ પ્રક્રિયા માટે પ્રવેગક (accelerator) તરીકે કામ કરે છે,જેનાથી સેટિંગનો વેગ વધે છે.

(A) કેલ્શિયમ એ આલ્કલાઇન અર્થ ધાતુ છે જેનો રિડક્શન પોટેન્શિયલ ઘણો ઋણ હોય છે.
તેને તેના ક્ષારોના કાર્બન દ્વારા રિડક્શનથી કે તેના જલીય દ્રાવણના વિદ્યુત વિભાજનથી મેળવી શકાતું નથી,કારણ કે કેલ્શિયમને બદલે કેથોડ પર હાઇડ્રોજન વાયુ મુક્ત થાય છે.
તેથી,કેલ્શિયમ વ્યાવસાયિક રીતે પિગલિત $CaCl_2$ ના વિદ્યુત વિભાજન દ્વારા મેળવવામાં આવે છે,જેમાં ગલનબિંદુ ઘટાડવા માટે થોડા પ્રમાણમાં $CaF_2$ ઉમેરવામાં આવે છે.

(D) જિપ્સમનું રાસાયણિક સૂત્ર $CaSO_4 \cdot 2H_2O$ છે,જેમાં સ્ફટિકીકરણના $2$ પાણીના અણુઓ હોય છે.
પ્લાસ્ટર ઓફ પેરિસનું રાસાયણિક સૂત્ર $CaSO_4 \cdot \frac{1}{2}H_2O$ છે,જેમાં સ્ફટિકીકરણના $0.5$ પાણીના અણુઓ હોય છે.
પાણીના અણુઓની સંખ્યામાં તફાવત $2 - 0.5 = 1.5$ છે.

(B) પ્લાસ્ટર ઓફ પેરિસ,$CaSO_4 \cdot \frac{1}{2}H_2O$,નો ઉપયોગ તબીબી ક્ષેત્રે ફ્રેક્ચર થયેલા હાડકાંને જોડવા માટે પ્લાસ્ટર તરીકે થાય છે.
તેનો ઉપયોગ રમકડાં,મૂર્તિઓ બનાવવા અને દિવાલોને પ્લાસ્ટર કરવા માટે પણ થાય છે.

(D) પ્લાસ્ટર ઓફ પેરિસ $CaSO_4 \cdot \frac{1}{2}H_2O$ છે.
જ્યારે તેને પાણી સાથે મિશ્ર કરવામાં આવે છે,ત્યારે તે જલીયકરણ પામીને જીપ્સમ $(CaSO_4 \cdot 2H_2O)$ તરીકે ઓળખાતો સખત ઘન પદાર્થ બનાવે છે.
પ્રક્રિયા આ મુજબ છે: $CaSO_4 \cdot \frac{1}{2}H_2O + \frac{3}{2}H_2O \rightarrow CaSO_4 \cdot 2H_2O$.
આમ,પ્લાસ્ટર ઓફ પેરિસનું સેટીંગ જલીયકરણ દ્વારા અન્ય હાઇડ્રેટ બનવાને કારણે થાય છે.

(C) આલ્કલાઇન અર્થ ધાતુઓ $(Group \ 2)$ માં સમૂહમાં ઉપરથી નીચે તરફ જતાં રાસાયણિક સક્રિયતા વધે છે.
આનું કારણ એ છે કે સમૂહમાં નીચે તરફ જતાં આયનીકરણ એન્થાલ્પી ઘટે છે,જેનાથી પરમાણુ માટે ઇલેક્ટ્રોન ગુમાવવાનું સરળ બને છે.
સક્રિયતાનો ક્રમ $Be < Mg < Ca < Sr < Ba$ છે.
તેથી,આપેલા વિકલ્પોમાંથી $Ba$ (બેરિયમ) સૌથી વધુ સક્રિય છે.

(C) પ્લાસ્ટર ઓફ પેરિસને રાસાયણિક રીતે કેલ્શિયમ સલ્ફેટ હેમિહાઇડ્રેટ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
તેનું રાસાયણિક સૂત્ર $CaSO_4 \cdot 0.5H_2O$ છે.
તે જીપ્સમ $(CaSO_4 \cdot 2H_2O)$ ને $393 \ K$ તાપમાને ગરમ કરીને મેળવવામાં આવે છે.

(B) આલ્કલાઇન અર્થ ધાતુઓ $(Group \ 2)$ ના ગલનબિંદુઓ તેમની સ્ફટિક રચનામાં તફાવતને કારણે કોઈ નિયમિત વલણ દર્શાવતા નથી.
જો કે,આલ્કલાઇન અર્થ ધાતુઓ $(Be, Mg, Ca, Sr, Ba)$ માં $Mg$ $(Magnesium)$ નું ગલનબિંદુ સૌથી નીચું છે.
$Be$ તેના નાના કદ અને મજબૂત ધાત્વીય બંધને કારણે ઊંચું ગલનબિંદુ ધરાવે છે.
$Mg$ નું ગલનબિંદુ આ સમૂહના અન્ય તત્વોની સરખામણીમાં આશરે $923 \ K$ જેટલું ઓછું છે.