Hydrogen Questions in Gujarati

(B) ડેસિકેટર એ પદાર્થોને સૂકા રાખવા અથવા તેમાંથી ભેજ દૂર કરવા માટે વપરાતું પાત્ર છે. ડેસિકેટરમાં વપરાતો પદાર્થ મજબૂત નિર્જલીકરણ એજન્ટ (dehydrating agent) હોવો જોઈએ.
સાંદ્ર $H_2SO_4$,$CaCl_2$,અને $P_4O_{10}$ એ જાણીતા નિર્જલીકરણ એજન્ટો છે અને સામાન્ય રીતે ડેસિકન્ટ તરીકે વપરાય છે.
$Na_2SO_4$ (નિર્જળ સોડિયમ સલ્ફેટ) એ મજબૂત નિર્જલીકરણ એજન્ટ નથી; તે કાર્બનિક દ્રાવકોને સૂકવવા માટે વપરાય છે,પરંતુ તે ડેસિકેટરમાં વાતાવરણને સૂકું રાખવા માટે યોગ્ય નથી.

(A) $H_2SO_4$ એ ઓક્ઝેલિક એસિડ $(H_2C_2O_4)$ સાથેની પ્રતિક્રિયામાં નિર્જલીકરણ કરતા તરીકે વર્તે છે.
પ્રતિક્રિયા: $H_2C_2O_4 \xrightarrow{H_2SO_4} CO + CO_2 + H_2O$.
આ પ્રતિક્રિયામાં,$H_2SO_4$ એ $H_2C_2O_4$ માંથી પાણીનો અણુ દૂર કરે છે.

(D) સ્પિરિટ ઓફ સોલ્ટ એ હાઇડ્રોક્લોરિક એસિડ $(HCl)$ નું જૂનું નામ છે.
$HCl$ માં ક્લોરિન પરમાણુ હોવાથી,તે સાચો જવાબ છે.
ફિશર સોલ્ટ $K_3[Co(NO_2)_6]$ છે,એપ્સમ સોલ્ટ $MgSO_4 \cdot 7H_2O$ છે,અને ફ્રેમી સોલ્ટ $K_4[ON(SO_3)_2]_2$ છે.

(C) જ્યારે $KI$ ની પ્રક્રિયા સાંદ્ર $H_2SO_4$ સાથે થાય છે,ત્યારે શરૂઆતમાં $HI$ બને છે: $KI + H_2SO_4 \rightarrow KHSO_4 + HI$.
પરંતુ,$HI$ એ પ્રબળ રિડક્શનકર્તા છે અને સાંદ્ર $H_2SO_4$ એ પ્રબળ ઓક્સિડેશનકર્તા છે.
તેથી,$H_2SO_4$ એ $HI$ નું $I_2$ માં ઓક્સિડેશન કરે છે: $2HI + H_2SO_4 \rightarrow I_2 + SO_2 + 2H_2O$.
આમ,આ પદ્ધતિ દ્વારા $HI$ બનાવી શકાતું નથી.

(A) હાઇડ્રોજન $(H)$ ની ઇલેક્ટ્રોન રચના $1s^1$ છે. એક ઇલેક્ટ્રોન મેળવીને,તે $1s^2$ રચના પ્રાપ્ત કરે છે,જે નિષ્ક્રિય વાયુ હિલિયમ $(He)$ ની સ્થાયી ઇલેક્ટ્રોન રચના છે.
તેવી જ રીતે,હેલોજન (સમૂહ $17$ ના તત્વો) ની રચના $ns^2 np^5$ હોય છે અને તેઓ નજીકના નિષ્ક્રિય વાયુની સ્થાયી $ns^2 np^6$ રચના પ્રાપ્ત કરવા માટે એક ઇલેક્ટ્રોન મેળવવાની વૃત્તિ ધરાવે છે.
તેથી,આ ચોક્કસ બાબતમાં,હાઇડ્રોજન હેલોજન સાથે સામ્યતા ધરાવે છે.

(A) સાચો જવાબ $A$ છે. ફ્લોરિનની સૌથી વધુ વિદ્યુતઋણતા અને નાના કદને કારણે,હાઈડ્રોજન ફ્લોરાઈડ અણુ ફ્લોરાઈડ આયન સાથે મજબૂત હાઈડ્રોજન બંધ બનાવે છે,જેના પરિણામે $[F-H--F]^-$ આયન બને છે. પરિણામે,પોટેશિયમ આયન $K^+$ આ આયન સાથે જોડાઈને $KHF_2$ ક્ષાર બનાવે છે.

(A) સૌથી હલકો વાયુ $H_2$ છે કારણ કે આપેલા વિકલ્પોમાં તેનું મોલર દળ સૌથી ઓછું છે.

વાયુ	મોલર દળ $(g/mol)$
$H_2$	$2$
$He$	$4$
$N_2$	$28$
$O_2$	$32$

(D) કેલ્શિયમ સાયનેમાઇડ $(CaCN_2)$ ની દબાણ હેઠળ વરાળ સાથેની પ્રક્રિયા જળવિભાજન પ્રક્રિયા છે.
રાસાયણિક સમીકરણ: $CaCN_2 + 3H_2O \xrightarrow{\text{pressure}} CaCO_3 + 2NH_3$.
આમ,નીપજો એમોનિયા $(NH_3)$ અને કેલ્શિયમ કાર્બોનેટ $(CaCO_3)$ છે.

(C) સાચો જવાબ $(C)$ છે. સોડા-એસિડ અગ્નિશામક યંત્રોમાં $NaHCO_3$ નું દ્રાવણ અને $H_2SO_4$ ની બોટલ હોય છે. જ્યારે અગ્નિશામક યંત્ર સક્રિય થાય છે,ત્યારે $H_2SO_4$ એ $NaHCO_3$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને $CO_2$ વાયુ મુક્ત કરે છે,જે આગને ઓલવવામાં મદદ કરે છે. પ્રક્રિયા આ મુજબ છે: $2NaHCO_3 + H_2SO_4 \rightarrow Na_2SO_4 + 2H_2O + 2CO_2$.

(C) કાર્બન મોનોક્સાઈડ $(CO)$ અને હાઈડ્રોજન $(H_2)$ ના મિશ્રણને વોટર ગેસ કહેવામાં આવે છે.
સિન ગેસ (સિન્થેસિસ ગેસ) એ $CO$,$CO_2$ અને $H_2$ નું મિશ્રણ છે.
પ્રોડ્યુસર ગેસ એ $CO$ અને $N_2$ નું મિશ્રણ છે,જે ગરમ કોક પરથી હવા પસાર કરીને મેળવવામાં આવે છે.
તેથી,વોટર ગેસ માટે સાચું બંધારણ $CO + H_2$ છે.

(D) જે પદાર્થ વાતાવરણમાં સ્ફટિકીકરણનું પાણી અથવા ભેજ ગુમાવે છે તેને 'efflorescence' (ઉત્સ્વેદન) કહેવાય છે.
આપેલા વિકલ્પોમાં,ઘન $NaOH$ ભેજ શોષે છે (deliquescent),સાંદ્ર $H_2SO_4$ પણ ભેજ શોષે છે (hygroscopic).
સામાન્ય રીતે,જલીય ક્ષાર (hydrated salts) વાતાવરણમાં પાણી ગુમાવીને વજનમાં ઘટાડો કરે છે.

(B) ડ્યુટેરોન $(_{1}H^{2})$ એ ડ્યુટેરિયમનું ન્યુક્લિયસ છે,જેમાં એક પ્રોટોન અને એક ન્યુટ્રોન હોય છે.

(C) તત્વના સમસ્થાનિકોના રાસાયણિક ગુણધર્મો સમાન હોય છે કારણ કે તેમની ઇલેક્ટ્રોનિક રચના સમાન હોય છે,પરંતુ તેમના પરમાણ્વીય દળમાં તફાવત હોવાને કારણે તેમના ભૌતિક ગુણધર્મો જેવા કે ગલનબિંદુ,ઉત્કલનબિંદુ અને ઘનતામાં તફાવત જોવા મળે છે.

(B) હાઇડ્રોજનનો પરમાણુ ક્રમાંક $(Z)$ $1$ છે,જે પ્રોટોનની સંખ્યા દર્શાવે છે.
આપેલ છે કે સમસ્થાનિકમાં બે ન્યુટ્રોન $(n = 2)$ છે,તેથી પરમાણુ દળ ક્રમાંક $(A)$ ની ગણતરી $A = Z + n = 1 + 2 = 3$ તરીકે કરવામાં આવે છે.
આમ,પરમાણુ ક્રમાંક $1$ અને પરમાણુ દળ ક્રમાંક $3$ છે.
આ સમસ્થાનિકને ટ્રિટિયમ $(^3_1H)$ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

(B) ઓર્થો અને પેરા હાઇડ્રોજન તેમના પ્રોટોનના ન્યુક્લિયર સ્પિનમાં અલગ પડે છે. પેરા હાઇડ્રોજનમાં વિરોધી સ્પિન $(I = 0)$ હોય છે,જ્યારે ઓર્થો હાઇડ્રોજનમાં સમાંતર સ્પિન $(I = 1)$ હોય છે.
નીચા તાપમાને પેરા હાઇડ્રોજન એ ઓર્થો હાઇડ્રોજન કરતા વધુ સ્થિર હોય છે.
તાપમાન સાથે ઓર્થો અને પેરા હાઇડ્રોજનનો ગુણોત્તર વધે છે,જે ઓરડાના તાપમાને અને તેથી વધુ તાપમાને મહત્તમ સંતુલન ગુણોત્તર $3:1$ સુધી પહોંચે છે,પરંતુ તે શુદ્ધ ઓર્થો હાઇડ્રોજનમાં પરિણમતું નથી.

(C) ડ્યુટેરિયમ $(D)$ એ હાઇડ્રોજન $(H)$ નો સમસ્થાનિક છે. હાઇડ્રોજન ન્યુક્લિયસની તુલનામાં ડ્યુટેરિયમ ન્યુક્લિયસનું દળ વધારે હોવાથી,$D-D$ અથવા $D-X$ બંધની બંધ વિયોજન ઉર્જા સામાન્ય રીતે $H-H$ અથવા $H-X$ બંધ કરતા વધારે હોય છે. આના પરિણામે ગતિજ સમસ્થાનિક અસર (kinetic isotope effect) જોવા મળે છે,જેના કારણે ડ્યુટેરિયમ સાથેની પ્રતિક્રિયા હાઇડ્રોજન સાથેની પ્રતિક્રિયા કરતા ધીમી ગતિએ થાય છે.

(A) હાઇડ્રોજનના સમસ્થાનિકો $_1H^1$ (પ્રોટિયમ),$_1H^2$ (ડ્યુટેરિયમ) અને $_1H^3$ (ટ્રિટિયમ) છે.
આમ,ટ્રિટિયમ એ હાઇડ્રોજનનું સમસ્થાનિક છે.

(D) હાઇડ્રોજનના આઇસોટોપ્સ પ્રોટીયમ $(^1_1H)$,ડ્યુટેરિયમ $(^2_1H)$ અને ટ્રિટિયમ $(^3_1H)$ છે.
પ્રોટીયમ $(^1_1H)$ માં,પ્રોટોન અને ન્યુટ્રોનનો સરવાળો $1+0 = 1$ છે.
ડ્યુટેરિયમ $(^2_1H)$ માં,પ્રોટોન અને ન્યુટ્રોનનો સરવાળો $1+1 = 2$ છે.
ટ્રિટિયમ $(^3_1H)$ માં,પ્રોટોન અને ન્યુટ્રોનનો સરવાળો $1+2 = 3$ છે.
તેથી,હાઇડ્રોજનના આઇસોટોપમાં ન્યુટ્રોન અને પ્રોટોનની સંખ્યાનો મહત્તમ સરવાળો $3$ છે.

(B) હાઇડ્રોજનના સમસ્થાનિકો પ્રોટીયમ $(^1H)$,ડ્યુટેરિયમ $(^2H)$ અને ટ્રિટિયમ $(^3H)$ છે.
પ્રોટીયમમાં $0$ ન્યુટ્રોન,ડ્યુટેરિયમમાં $1$ ન્યુટ્રોન અને ટ્રિટિયમમાં $2$ ન્યુટ્રોન હોય છે.
સમસ્થાનિકનું પરમાણ્વીય દળ એ પ્રોટોન અને ન્યુટ્રોનની સંખ્યાનો સરવાળો છે.
ટ્રિટિયમ માટે,પરમાણ્વીય ક્રમાંક $(Z)$ = $1$ અને ન્યુટ્રોનની સંખ્યા $(n)$ = $2$ છે.
પરમાણ્વીય દળ $(A)$ = $Z + n = 1 + 2 = 3$.

(A) હાઇડ્રોજન વાયુ $(H_2)$ મુખ્યત્વે હાઇડ્રોજનના સૌથી વધુ વિપુલ આઇસોટોપ,પ્રોટિયમ $(^1H)$ થી બનેલો છે.
પ્રોટિયમ કુદરતી રીતે મળી આવતા હાઇડ્રોજન પરમાણુઓના આશરે $99.985\%$ જેટલો હિસ્સો ધરાવે છે.
ડ્યુટેરિયમ $(^2H)$ અલ્પ માત્રામાં હોય છે,અને ટ્રિટિયમ $(^3H)$ કિરણોત્સર્ગી છે અને નહિવત પ્રમાણમાં અસ્તિત્વ ધરાવે છે.
તેથી,હાઇડ્રોજન વાયુમાં $_1H^1$ પરમાણુઓનું પ્રમાણ સૌથી વધુ છે.

(A) હાઇડ્રોજનના ત્રણ આઇસોટોપ છે: પ્રોટિયમ $(^1H)$,ડ્યુટેરિયમ ($^2H$ અથવા $D$),અને ટ્રિટિયમ ($^3H$ અથવા $T$).
આમાંથી,ટ્રિટિયમ રેડિયોએક્ટિવ છે અને તે ઓછી ઉર્જા ધરાવતા $\beta$-કણોનું ઉત્સર્જન કરે છે.
તેની ન્યુક્લિયર ક્ષય પ્રક્રિયા છે: $^3_1H \to ^3_2He + ^0_{-1}e$.

(A) પીગળેલા આયનિક હાઇડ્રાઇડ જેમ કે $LiH$ માં,$Li^+$ અને $H^-$ આયનો હાજર હોય છે.
વિદ્યુતવિભાજન દરમિયાન,ઋણ વીજભારિત હાઇડ્રાઇડ આયન $(H^-)$ એનોડ (ધન ધ્રુવ) તરફ ગતિ કરે છે.
એનોડ પર,હાઇડ્રાઇડ આયનનું ઓક્સિડેશન થઈને હાઇડ્રોજન વાયુ મુક્ત થાય છે:
$2H^- \to H_2(g) + 2e^-$
તેથી,એનોડ પર હાઇડ્રોજન વાયુ મળે છે.

(A) જ્યારે $Pt$ અને $Pd$ જેવી ધાતુઓ તેમની સપાટી પર હાઇડ્રોજન વાયુનું મોટું કદ અધિશોષિત કરે છે,ત્યારે તે હાઇડ્રોજનને $Occluded \ hydrogen$ (ઓક્લુડેડ હાઇડ્રોજન) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

(A) બ્રહ્માંડમાં સૌથી વધુ પ્રમાણમાં મળી આવતું તત્વ $Hydrogen$ $(H)$ છે,જે બેરિયોનિક દળના આશરે $75\%$ જેટલું છે.
બીજા ક્રમનું સૌથી વધુ પ્રમાણમાં મળી આવતું તત્વ $Helium$ $(He)$ છે,જે બેરિયોનિક દળના આશરે $24\%$ જેટલું છે.

(B) $Hydrogen$ એ બ્રહ્માંડમાં સૌથી વધુ પ્રમાણમાં જોવા મળતું તત્વ છે,જે તમામ બેરિયોનિક દળના આશરે $75\%$ જેટલું છે.

(D) $CaO$ (ક્વિકલાઈમ) એ બેઝિક ઓક્સાઈડ છે અને તે સ્વભાવે અત્યંત ભેજશોષક (hygroscopic) છે.
તે વાયુઓમાંથી ભેજનું શોષણ કરે છે અને તેથી તેનો ઉપયોગ $NH_3$ જેવા વાયુઓને સૂકવવા માટે સૂકવણીકારક (drying agent) તરીકે થાય છે.

(D) $Occlusion$ એટલે ધાતુની સપાટી પર વાયુઓનું અધિશોષણ. $Pt$ (પ્લેટિનમ),$Pd$ (પેલેડિયમ),$Ni$ (નિકલ) અને $Os$ (ઓસ્મિયમ) જેવી સંક્રાંતિ ધાતુઓ તેમની સપાટી પર હાઇડ્રોજન વાયુનું મોટા પ્રમાણમાં અધિશોષણ કરવાની ક્ષમતા માટે જાણીતી છે. આ ગુણધર્મનો ઉપયોગ ઉત્પ્રેરકીય હાઇડ્રોજનેશન પ્રક્રિયાઓમાં થાય છે. તેથી,આપેલી તમામ ધાતુઓ આ ગુણધર્મ દર્શાવે છે.

(D) સાચો જવાબ $(d)$ છે.
$Pd$ (પેલેડિયમ) તેની સપાટી પર હાઇડ્રોજન વાયુના મોટા કદને અધિશોષિત કરવાનો વિશિષ્ટ ગુણધર્મ ધરાવે છે.
$350 \ K$ તાપમાને અને $1 \ atm$ દબાણે,$1$ એકમ કદનું $Pd$,$900$ એકમ કદના $H_2$ વાયુનું શોષણ કરે છે.

(D) સાચો જવાબ $(D)$ છે.
$Cu + HCl \to \text{કોઈ પ્રક્રિયા થતી નથી}$.
તાંબુ (Copper) એ વિદ્યુતરાસાયણિક શ્રેણીમાં હાઇડ્રોજન કરતા ઓછું સક્રિય છે,જે તેના ધન પ્રમાણિત રિડક્શન પોટેન્શિયલ $(E_{Cu}^{0} = +0.34 \ V)$ દ્વારા સાબિત થાય છે,જ્યારે હાઇડ્રોજનનો પોટેન્શિયલ $(E_{H}^{0} = 0.00 \ V)$ છે.
તેથી,તાંબુ મંદ એસિડમાંથી હાઇડ્રોજનને મુક્ત કરી શકતું નથી.

(C) લિથિયમ ટેટ્રાહાઈડ્રિડોએલ્યુમિનેટ,જે સામાન્ય રીતે લિથિયમ એલ્યુમિનિયમ હાઈડ્રાઈડ તરીકે ઓળખાય છે,તે લિથિયમ કેટાયન $(Li^+)$ અને ટેટ્રાહાઈડ્રિડોએલ્યુમિનેટ એનાયન $([AlH_4]^-)$ ધરાવે છે.
એનાયનમાં,મધ્યસ્થ એલ્યુમિનિયમ પરમાણુ ચાર હાઈડ્રોજન પરમાણુઓ સાથે જોડાયેલ હોય છે.
સાચું રાસાયણિક સૂત્ર $Li[AlH_4]$ છે.

(A) વ્યાપારી ધોરણે,મિથેનોલ કાર્બન મોનોક્સાઈડના ઉદ્દીપકીય હાઇડ્રોજનેશન દ્વારા બનાવવામાં આવે છે.
પ્રક્રિયા: $CO(g) + 2H_2(g) \xrightarrow{ZnO-Cr_2O_3} CH_3OH(l)$
આ પ્રક્રિયા ઊંચા તાપમાન અને દબાણે ઝિંક ઓક્સાઈડ અને ક્રોમિયમ ઓક્સાઈડના ઉદ્દીપક મિશ્રણની હાજરીમાં થાય છે.

(C) સાચો જવાબ $(C)$ છે.
સાંદ્ર $H_2SO_4$ એક પ્રબળ નિર્જલીકરણ કર્તા તરીકે વર્તે છે.
જ્યારે ખાંડ $(C_{12}H_{22}O_{11})$ ને સાંદ્ર $H_2SO_4$ સાથે પ્રક્રિયા કરાવવામાં આવે છે,ત્યારે તે ખાંડમાંથી પાણીના અણુઓને દૂર કરે છે,જેનાથી કાર્બન બાકી રહે છે,જેને કાર્બોનિકરણ (charring) કહેવામાં આવે છે.
પ્રક્રિયા: $C_{12}H_{22}O_{11} \xrightarrow{conc. H_2SO_4} 12C + 11H_2O$.

(A) તેલનું સખ્તીકરણ એ ઉદ્દીપકીય હાઇડ્રોજનેશનની પ્રક્રિયા છે.
આ પ્રક્રિયામાં,અસંતૃપ્ત વનસ્પતિ તેલની નિકલ $(Ni)$ ઉદ્દીપકની હાજરીમાં $H_2$ વાયુ સાથે પ્રક્રિયા કરીને સંતૃપ્ત ચરબી બનાવવામાં આવે છે.
પ્રક્રિયા: $\text{Oil (unsaturated)} + H_2 \xrightarrow{Ni} \text{Fat (saturated)}$.

(B) અસ્થમાના દર્દીઓ શ્વસન માટે $O_2$ અને $He$ ના મિશ્રણનો ઉપયોગ કરે છે.
હિલિયમ એક નિષ્ક્રિય અને ખૂબ જ હલકો વાયુ છે,જે ફેફસાંમાં ઓક્સિજનના ઝડપી પ્રસરણમાં મદદ કરે છે,જેનાથી શ્વસનની તકલીફ ધરાવતા દર્દીઓ માટે શ્વાસ લેવાનું સરળ બને છે.

(A) લેસર એ એક એવું ઉપકરણ છે જે વિદ્યુતચુંબકીય વિકિરણના ઉત્તેજિત ઉત્સર્જન પર આધારિત ઓપ્ટિકલ એમ્પ્લીફિકેશનની પ્રક્રિયા દ્વારા પ્રકાશનું ઉત્સર્જન કરે છે.
સામાન્ય લેસરના પ્રકારોમાં $CO_2$ લેસર,હિલિયમ-નિયોન (He-Ne) લેસર અને આર્ગોન આયન લેસર જેવા ગેસ લેસરનો સમાવેશ થાય છે.
હાઇડ્રોજન વાયુનો ઉપયોગ સામાન્ય રીતે પ્રમાણભૂત લેસર ટેકનોલોજીમાં લેસિંગ માધ્યમ તરીકે થતો નથી,કારણ કે તેની ઉર્જા સ્તરની રચના ઉમદા વાયુઓ અથવા $CO_2$ અણુઓની જેમ સતત લેસર ક્રિયા માટે જરૂરી પોપ્યુલેશન ઇન્વર્ઝનને ટેકો આપતી નથી.
તેથી,હાઇડ્રોજન લેસર એ લેસરનો પ્રમાણભૂત પ્રકાર નથી.

(D) $Al_2O_3$ ની નિર્માણ ઉર્જા ખૂબ જ ઋણ હોવાથી તે અત્યંત સ્થાયી છે. હાઇડ્રોજન $Al_2O_3$ નું $Al$ ધાતુમાં રિડક્શન કરવા માટે પૂરતો પ્રબળ રિડક્શનકર્તા નથી.

(A) કેલોરીફીક વેલ્યુનું મૂલ્ય મિશ્રણમાં રહેલા દહનશીલ વાયુઓના બંધારણ પર આધાર રાખે છે.
કેલોરીફીક વેલ્યુનો ક્રમ નીચે મુજબ છે:
કોલ ગેસ > વોટર ગેસ > પ્રોડયુસર ગેસ.
$1$. કોલ ગેસ: તેમાં $H_2$ $(49\%)$,$CH_4$ $(32\%)$ અને $CO$ $(8\%)$ નું પ્રમાણ વધુ હોય છે.
$2$. વોટર ગેસ: તેમાં $CO$ $(48\%)$ અને $H_2$ $(50\%)$ હોય છે.
$3$. પ્રોડયુસર ગેસ: તેમાં $CO$ $(35\%)$ અને $N_2$ $(65\%)$ હોય છે.
$CH_4$ ની કેલોરીફીક વેલ્યુ ખૂબ ઊંચી હોવાથી,કોલ ગેસ સૌથી વધુ કેલોરીફીક વેલ્યુ ધરાવે છે. $CO_2$ એ અદહનશીલ વાયુ છે અને તેની કેલોરીફીક વેલ્યુ $0$ છે.

(D) કાર્બોજન એ $95\% \ O_2$ અને $5\% \ CO_2$ નું મિશ્રણ છે,જેનો ઉપયોગ તબીબી ક્ષેત્રે શ્વસનને ઉત્તેજિત કરવા માટે થાય છે.

(D) હાઈડ્રોજનના સમસ્થાનિકો પ્રોટીયમ $(_{1}^{1}H)$,ડ્યુટેરિયમ $(_{1}^{2}H)$ અને ટ્રિટિયમ $(_{1}^{3}H)$ છે.
પ્રોટીયમ $(_{1}^{1}H)$ માટે: પ્રોટોનની સંખ્યા $(p)$ = $1$,ન્યૂટ્રોનની સંખ્યા $(n)$ = $0$. સરવાળો $(n+p)$ = $1$.
ડ્યુટેરિયમ $(_{1}^{2}H)$ માટે: પ્રોટોનની સંખ્યા $(p)$ = $1$,ન્યૂટ્રોનની સંખ્યા $(n)$ = $1$. સરવાળો $(n+p)$ = $2$.
ટ્રિટિયમ $(_{1}^{3}H)$ માટે: પ્રોટોનની સંખ્યા $(p)$ = $1$,ન્યૂટ્રોનની સંખ્યા $(n)$ = $2$. સરવાળો $(n+p)$ = $3$.
તમામ સમસ્થાનિકો માટે પ્રોટોન અને ન્યૂટ્રોનની સંખ્યાનો કુલ સરવાળો $1 + 2 + 3 = 6$ થાય છે.

(C) ડ્યુટેરીયમ ($^2H$ અથવા $D$) એ હાઈડ્રોજનનો સમસ્થાનિક છે જેનો પરમાણુ ક્રમાંક $1$ અને દળ ક્રમાંક $2$ છે.
તે $1$ પ્રોટોન $(p^+)$,$1$ ન્યુટ્રોન $(n)$ અને $1$ ઈલેક્ટ્રોન $(e^-)$ ધરાવે છે.
વિકલ્પ $A$ સાચો છે કારણ કે તે એક સમસ્થાનિક છે.
વિકલ્પ $B$ સાચો છે કારણ કે તે સાચા પરમાણ્વીય કણો દર્શાવે છે.
વિકલ્પ $D$ સાચો છે કારણ કે $D_2O$ ને ભારે પાણી કહેવામાં આવે છે.
વિકલ્પ $C$ ખોટો છે કારણ કે તેમાં ઈલેક્ટ્રોન $(e^-)$ નો ઉલ્લેખ નથી,જે ડ્યુટેરીયમના તટસ્થ પરમાણુ માટે આવશ્યક છે.

(B) હાઇડ્રોજન હેલાઇડ્સના ઉત્કલનબિંદુનો ક્રમ $HCl < HBr < HI < HF$ છે.
બાષ્પદબાણ એ ઉત્કલનબિંદુના વ્યસ્ત પ્રમાણમાં હોવાથી,જેનું ઉત્કલનબિંદુ સૌથી ઓછું હોય તેનું બાષ્પદબાણ સૌથી વધુ હોય છે.
તેથી,$HCl$ નું બાષ્પદબાણ મહત્તમ છે.

(A) આંતરાલીય હાઇડ્રાઇડ્સ સંક્રાંતિ ધાતુઓ ($d$-બ્લોક અને $f$-બ્લોક તત્વો) દ્વારા બનાવવામાં આવે છે. આ હાઇડ્રાઇડ્સ લગભગ હંમેશા નોન-સ્ટોઇકિયોમેટ્રિક હોય છે,જેમાં હાઇડ્રોજનની ઉણપ હોય છે. ઉદાહરણ તરીકે,$LaH_{2.87}$,$YbH_{2.55}$,$TiH_{1.5-1.8}$ વગેરે. તેથી,તેઓ સામાન્ય રીતે નોન-સ્ટોઇકિયોમેટ્રિક સંયોજનો બનાવે છે તે વિધાન સાચું છે.

(A) હાઇડ્રોજન $1s^1$ બંધારણ ધરાવે છે. એક ઇલેક્ટ્રોન મેળવીને,તે $1s^2$ બંધારણ પ્રાપ્ત કરે છે,જે નિષ્ક્રિય વાયુ હિલિયમનું બંધારણ છે. હેલોજન $(ns^2 np^5)$ ને પણ સ્થાયી નિષ્ક્રિય વાયુ જેવું બંધારણ મેળવવા માટે એક ઇલેક્ટ્રોનની જરૂર હોય છે. તેથી,હાઇડ્રોજન હેલોજન જેવું વર્તે છે.

(C) પ્રોટોન $(H^+)$ અન્ય આયનોની સરખામણીમાં કદમાં અત્યંત નાનો હોય છે. તેની ખૂબ જ નાની આયનીય ત્રિજ્યા અને ઉચ્ચ વીજભાર ઘનતાને કારણે,તેની હાઇડ્રેશન ઊર્જા ખૂબ જ વધારે હોય છે.

(D) $para-hydrogen$ માં,બે પ્રોટોનની ન્યુક્લિયર સ્પિન એકબીજાની વિરુદ્ધ દિશામાં હોય છે. સામાન્ય રીતે $H_2$ અણુમાં ઇલેક્ટ્રોન હંમેશા વિરુદ્ધ સ્પિન ધરાવે છે. આપેલા વિકલ્પો મુજબ,અહીં પ્રોટોનની સ્પિનની વાત કરવામાં આવી છે,જે $para-hydrogen$ માં એકબીજાની વિરુદ્ધ (antiparallel) હોય છે.

(C) પિગળેલા લિથિયમ હાઇડ્રાઇડ $(LiH)$ ના વિદ્યુતવિભાજન દરમિયાન,પ્રક્રિયા આ મુજબ છે: $2LiH \rightarrow 2Li + H_2 \uparrow$.
આ પ્રક્રિયામાં,હાઇડ્રાઇડ આયન $(H^-)$ એનોડ તરફ જાય છે અને ઇલેક્ટ્રોન ગુમાવીને હાઇડ્રોજન વાયુ બનાવે છે: $2H^- \rightarrow H_2 + 2e^-$.
તેથી,હાઇડ્રોજન એનોડ પર મુક્ત થાય છે.

(D) ખોટું વિધાન $D$ છે. સહસંયોજક હાઇડ્રાઇડમાં (દા.ત.,$CH_4$,$NH_3$),હાઇડ્રોજન વધુ વિદ્યુતઋણ અધાતુઓ સાથે જોડાયેલ હોય છે અને સામાન્ય રીતે $+1$ ઓક્સિડેશન અવસ્થા દર્શાવે છે,$-1$ નહીં. હાઇડ્રોજન માત્ર આયનીય (ક્ષારીય) હાઇડ્રાઇડમાં (દા.ત.,$NaH$,$CaH_2$) $-1$ ઓક્સિડેશન અવસ્થા દર્શાવે છે.

(A) $H^+$,$D^+$ અને $T^+$ બધા જ ઇલેક્ટ્રોન વિનાના ઘટકો છે ($0$ ઇલેક્ટ્રોન ધરાવે છે).
તેથી,તેઓ ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યામાં અલગ પડતા નથી.

(D) હાઇડ્રોજન $(H_2)$ એ સક્રિયતા શ્રેણીમાં હાઇડ્રોજન કરતા ઓછી સક્રિય ધાતુઓના ઓક્સાઇડ માટે રિડક્શનકર્તા તરીકે કામ કરે છે.
$Al$ એ $H_2$ કરતા વધુ સક્રિય છે,તેથી $Al_2O_3$ નું રિડક્શન $H_2$ દ્વારા થઈ શકતું નથી.
$CuO$,$Fe_2O_3$ અને $SnO_2$ એ હાઇડ્રોજન કરતા ઓછી સક્રિય ધાતુઓના ઓક્સાઇડ છે અને તેનું રિડક્શન $H_2$ દ્વારા થઈ શકે છે.

(D) હાઇડ્રોજનનો સૌથી ભારે સમસ્થાનિક ટ્રીટીયમ ($^3_1H$ અથવા $T$) છે.
દળક્રમાંક $(A)$ એ પ્રોટોનની સંખ્યા $(Z)$ અને ન્યુટ્રોનની સંખ્યા $(N)$ ના સરવાળા તરીકે વ્યાખ્યાયિત થાય છે.
ટ્રીટીયમ માટે,પરમાણુ ક્રમાંક $(Z)$ $1$ છે અને ન્યુટ્રોનની સંખ્યા $(N)$ $2$ છે.
તેથી,ન્યુટ્રોન અને પ્રોટોનનો સરવાળો $N + Z = 2 + 1 = 3$ થાય છે.