Hydrogen Questions in Gujarati

(D) $H^+$ (પ્રોટોન) તેના અત્યંત નાના આયનીય કદને કારણે ખૂબ જ વધારે જલીયકરણ ઉર્જા ધરાવે છે.
જલીયકરણ ઉર્જા $\propto \frac{1}{\text{કદ}}$.

(C) હાઇડ્રાઇડ આયન $({H^{-}})$ માં $1 + 1 = 2$ ઇલેક્ટ્રોન હોય છે,જે $1s^2$ ઇલેક્ટ્રોનિક રચના દર્શાવે છે.
$He$ (હિલિયમ) નો પરમાણુ ક્રમાંક $2$ છે,તેથી તેમાં પણ $1s^2$ રચના સાથે $2$ ઇલેક્ટ્રોન હોય છે.
બંને સ્પીસીઝમાં ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા સમાન હોવાથી,તેઓ આઇસોઇલેક્ટ્રોનિક છે.

(D) ટ્રિટિયમ એ હાઇડ્રોજનનું સમસ્થાનિક છે જેને $_1^3H$ તરીકે દર્શાવવામાં આવે છે.
પરમાણુ ક્રમાંક $(Z)$ $1$ છે,જે પ્રોટોનની સંખ્યા દર્શાવે છે.
પરમાણુ દળ $(A)$ $3$ છે.
ન્યુટ્રોનની સંખ્યા $(n)$ ની ગણતરી $n = A - Z = 3 - 1 = 2$ મુજબ થાય છે.
તેથી,ટ્રિટિયમના ન્યુક્લિયસમાં $1$ પ્રોટોન અને $2$ ન્યુટ્રોન હોય છે.

(B) ટ્રિટિયમ એ હાઇડ્રોજનનું સમસ્થાનિક છે જેને $^3_1H$ તરીકે દર્શાવવામાં આવે છે.
પરમાણુ ક્રમાંક $(Z)$ $1$ છે,જે પ્રોટોનની સંખ્યા દર્શાવે છે.
પરમાણુ દળ $(A)$ $3$ છે.
ન્યુટ્રોનની સંખ્યા $(n)$ ની ગણતરી $n = A - Z = 3 - 1 = 2$ તરીકે કરવામાં આવે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $(B)$ છે.

(A) સાચો જવાબ $Hydrogen$ છે.
ટ્રિટિયમ ($^3_1H$ અથવા $T$) એ $Hydrogen$ તત્વનું રેડિયોએક્ટિવ સમસ્થાનિક છે. તેના ન્યુક્લિયસમાં એક પ્રોટોન અને બે ન્યુટ્રોન હોય છે.

(B) ભારે હાઇડ્રોજન એટલે ડ્યુટેરિયમ,જે $_1^2H$ અથવા $D$ તરીકે દર્શાવવામાં આવે છે.
પરમાણુ ક્રમાંક $(Z)$ $1$ છે અને દળ ક્રમાંક $(A)$ $2$ છે.
ન્યુટ્રોનની સંખ્યાની ગણતરી $N = A - Z = 2 - 1 = 1$ તરીકે થાય છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $(B)$ છે.

(A) $NaH$ અને $CaH_2$ એ આયનીય (ક્ષારીય) હાઇડ્રાઇડ્સ છે કારણ કે તે ઇલેક્ટ્રોપોઝિટિવ ધાતુઓમાંથી હાઇડ્રોજનમાં ઇલેક્ટ્રોનના સ્થાનાંતરણ દ્વારા બને છે.
$NH_3$ અને $B_2H_6$ એ સહસંયોજક (આણ્વિય) હાઇડ્રાઇડ્સ છે કારણ કે તે અધાતુઓ અને હાઇડ્રોજન વચ્ચે ઇલેક્ટ્રોનની ભાગીદારી દ્વારા બને છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(C) હાઇડ્રોજન પરમાણુ $(H)$ ના આયનીકરણમાં તેના એકમાત્ર ઇલેક્ટ્રોનનો ત્યાગ કરીને હાઇડ્રોજન આયન $(H^+)$ બને છે.
પ્રક્રિયા આ મુજબ છે: $H \rightarrow H^+ + e^-$.
તટસ્થ હાઇડ્રોજન પરમાણુમાં $1$ પ્રોટોન અને $1$ ઇલેક્ટ્રોન હોય છે (કોઈ ન્યુટ્રોન હોતા નથી),તેથી ઇલેક્ટ્રોન દૂર થવાથી માત્ર ન્યુક્લિયસ બાકી રહે છે,જે એક પ્રોટોન છે.
તેથી,$H^+$ આયનને સામાન્ય રીતે પ્રોટોન તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

(A) $1 \, mole$ વાયુરૂપ હાઇડ્રોજનના $H-H$ બંધને તોડવા માટે જરૂરી ઊર્જાનું પ્રમાણ $436 \, kJ \, mol^{-1}$ છે.
આને બંધ વિયોજન એન્થાલ્પી તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
પ્રક્રિયા નીચે મુજબ દર્શાવવામાં આવે છે: $H_{2(g)} + 436 \, kJ \, mol^{-1} \rightarrow H_{(g)} + H_{(g)}$.

(A) સાચું વિધાન એ છે કે હાઇડ્રોજન $+1$ (મોટાભાગના સંયોજનોમાં) અને $-1$ (ધાતુ હાઇડ્રાઇડ્સ જેમ કે $NaH$ માં) ઓક્સિડેશન અવસ્થાઓ દર્શાવે છે.
તેથી,વિકલ્પ $A$ સાચો છે.

(B) $MH_2$ માં,$M$ એ આલ્કલાઇન અર્થ મેટલ (સમૂહ $2$ ના તત્વ) ને દર્શાવે છે.
ધાતુ $M$ નો ઓક્સિડેશન આંક $+2$ હોવાથી,કુલ ઓક્સિડેશન આંકનો સરવાળો શૂન્ય થવો જોઈએ.
ધારો કે $H$ નો ઓક્સિડેશન આંક $x$ છે.
$1 \times (+2) + 2 \times (x) = 0$
$2 + 2x = 0$
$2x = -2$
$x = -1$.
આમ,$MH_2$ જેવા ધાતુ હાઇડ્રાઇડ્સમાં હાઇડ્રોજન $-1$ ઓક્સિડેશન અવસ્થા દર્શાવે છે.

(D) સાચો જવાબ $(d)$ છે.
હાઇડ્રોજન આલ્કલી ધાતુઓ (સમૂહ $1$) અને હેલોજન (સમૂહ $17$) બંને સાથે સમાન ગુણધર્મો ધરાવે છે.
તે આલ્કલી ધાતુઓ સાથે ઇલેક્ટ્રોનિક ગોઠવણીની લાક્ષણિકતાઓ વહેંચતું હોવાથી,તેને આવર્ત કોષ્ટકના પ્રથમ સમૂહમાં મૂકી શકાય છે.
તેથી,તે પ્રથમ સમૂહમાં મૂકી શકાતું નથી તેવું વિધાન ખોટું છે.

(B) હાઇડ્રોજન હેલોજન જેવી ગુણધર્મો દર્શાવે છે કારણ કે તે સ્થાયી નિષ્ક્રિય વાયુ જેવી રચના ($He$ જેવી) પ્રાપ્ત કરવા માટે એક ઇલેક્ટ્રોન મેળવી શકે છે અને હાઇડ્રાઇડ્સ $(H^-)$ બનાવે છે જે હેલાઇડ્સ ($Cl^-$,$Br^-$,વગેરે) ને સમાન છે. તેથી,તે ક્લોરાઇડ્સની જેમ હાઇડ્રાઇડ્સ બનાવે છે.

(A) હાઇડ્રોજનની આયનીકરણ ઉર્જા $1312 \ kJ \ mol^{-1}$ છે,જે આલ્કલી ધાતુઓ (દા.ત.,$Li = 520 \ kJ \ mol^{-1}$) કરતા ઘણી વધારે છે અને હેલોજન (દા.ત.,$F = 1681 \ kJ \ mol^{-1}$) કરતા ઘણી ઓછી છે.
તેથી,હાઇડ્રોજન તેની આયનીકરણ ઉર્જાના આધારે બંનેમાંથી કોઈ પણ સમૂહમાં સંપૂર્ણ રીતે બંધબેસતું નથી.

(B) હાઇડ્રોજન પાસે માત્ર એક જ કક્ષક છે જે કેન્દ્ર દ્વારા મજબૂતીથી આકર્ષાયેલી હોય છે.
આમ,આલ્કલી ધાતુઓની તુલનામાં તેનું કદ ખૂબ જ નાનું હોય છે અને તેથી તેની આયનીકરણ એન્થાલ્પી ઊંચી હોય છે.

(A) સોડિયમ હાઇડ્રાઇડ $(NaH)$ પાણી સાથે પ્રક્રિયા કરીને હાઇડ્રોજન વાયુ ઉત્પન્ન કરે છે,તેથી તેનો ઉપયોગ હાઇડ્રોજન જનરેટરમાં થાય છે.
રાસાયણિક પ્રક્રિયા: $NaH + H_2O \to NaOH + H_2 \uparrow$

(D) ધાતુ હાઇડ્રાઇડ $(MH)$ પાણી સાથે પ્રક્રિયા કરીને ધાતુ હાઇડ્રોક્સાઇડ અને હાઇડ્રોજન વાયુ ઉત્પન્ન કરે છે.
ઉદાહરણ તરીકે: $KH + H_2O \to KOH + H_2 \uparrow$.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $(D)$ છે.

(A) હાઇડ્રોજન હવામાં આછી વાદળી જ્યોત સાથે સળગે છે.

(A) ઓર્થો અને પેરા હાઇડ્રોજન એ હાઇડ્રોજન અણુ $(H_2)$ માં ન્યુક્લિયર સ્પિનના સાપેક્ષ અભિગમના આધારે તેના સ્વરૂપો છે,તે સમસ્થાનિકો નથી. સમસ્થાનિકો એ એક જ તત્વના પરમાણુઓ છે જેમાં ન્યુટ્રોનની સંખ્યા અલગ-અલગ હોય છે. પ્રોટિયમ $(^1H)$,ડ્યુટેરિયમ $(^2H)$,અને ટ્રિટિયમ $(^3H)$ એ હાઇડ્રોજનના સમસ્થાનિકો છે.

(D) પ્રવાહી $H_2$ નું ઉત્કલનબિંદુ આશરે $-252.87 \ ^\circ C$ $(20.28 \ K)$ છે,જે આપેલા પદાર્થોમાં સૌથી ઓછું છે. જે પદાર્થનું ઉત્કલનબિંદુ સૌથી ઓછું હોય તે પહેલા નિસ્યંદિત થાય છે,તેથી પ્રવાહી $H_2$ નું નિસ્યંદન સૌથી પહેલા થાય છે.

(D) ખૂબ જ મંદ નાઈટ્રિક એસિડ $(HNO_3)$ જ્યારે $Mg$ અથવા $Mn$ જેવી ધાતુઓ સાથે પ્રતિક્રિયા આપે છે ત્યારે તે સામાન્ય એસિડ તરીકે વર્તે છે કારણ કે આ સાંદ્રતા પર તે ઉત્પન્ન થયેલા હાઈડ્રોજન વાયુનું ઓક્સિડેશન કરવા માટે પૂરતું મજબૂત ઓક્સિડેશનકર્તા નથી.
રાસાયણિક પ્રતિક્રિયા નીચે મુજબ છે:
$Mg(s) + 2HNO_3(aq) \to Mg(NO_3)_2(aq) + H_2(g) \uparrow $
તેથી,સાચો વિકલ્પ $(D)$ છે.

(A) મેગ્નેશિયમ $(Mg)$ ની પાણી $(H_2O)$ સાથેની પ્રક્રિયાથી મેગ્નેશિયમ હાઇડ્રોક્સાઇડ $(Mg(OH)_2)$ અને હાઇડ્રોજન વાયુ $(H_2)$ ઉત્પન્ન થાય છે:
$Mg + 2H_2O \to Mg(OH)_2 + H_2 \uparrow$
અન્ય આપેલી પ્રક્રિયાઓમાં હાઇડ્રોજન વાયુને બદલે હાઇડ્રોજન પેરોક્સાઇડ $(H_2O_2)$ ઉત્પન્ન થાય છે.

(C) હાઇડ્રોજન આલ્કલી ધાતુઓ અને હેલોજન બંને સાથે સમાન ગુણધર્મો ધરાવે છે.
$1$. આલ્કલી ધાતુઓ $(ns^1)$ ની જેમ,હાઇડ્રોજનની બાહ્યતમ કક્ષામાં એક ઇલેક્ટ્રોન $(1s^1)$ હોય છે અને તે તેને ગુમાવીને $H^+$ બનાવી શકે છે.
$2$. હેલોજન $(ns^2 np^5)$ ની જેમ,હાઇડ્રોજન નજીકના નિષ્ક્રિય વાયુની ઇલેક્ટ્રોન રચના પ્રાપ્ત કરવા માટે એક ઇલેક્ટ્રોન ખૂટે છે અને તે એક ઇલેક્ટ્રોન મેળવીને $H^-$ બનાવી શકે છે.
તેથી,હાઇડ્રોજન બંને સમૂહો સાથે સામ્યતા દર્શાવે છે.

(A) ઓર્થો અને પેરા હાઇડ્રોજન વચ્ચેનો તફાવત $H_2$ અણુમાં રહેલા બે હાઇડ્રોજન પરમાણુઓના ન્યુક્લિયર સ્પિનના સાપેક્ષ અભિગમને કારણે ઉદ્ભવે છે.
ઓર્થો-હાઇડ્રોજનમાં,બે ન્યુક્લિયસના સ્પિન સમાંતર (એક જ દિશામાં) હોય છે.
પેરા-હાઇડ્રોજનમાં,બે ન્યુક્લિયસના સ્પિન પ્રતિ-સમાંતર (વિરુદ્ધ દિશામાં) હોય છે.
તેથી,તેઓ તેમના પ્રોટોન સ્પિન અભિગમમાં અલગ પડે છે.

(C) ધાતુઓ પાણી અથવા મંદ ખનિજ એસિડ સાથે પ્રક્રિયા કરીને $H_2$ અણુઓના સ્વરૂપમાં હાઈડ્રોજન વાયુ ઉત્પન્ન કરે છે,જેને ડાયહાઈડ્રોજન કહેવામાં આવે છે.
ઉદાહરણ તરીકે: $Mg(s) + 2H_2O(l) \to Mg(OH)_2(aq) + H_2(g) \uparrow$
તે જ રીતે,મંદ એસિડ સાથે: $Zn(s) + 2HCl(aq) \to ZnCl_2(aq) + H_2(g) \uparrow$

(A) હાઇડ્રોજન કરતા વધુ સક્રિય ધાતુઓ તેને મંદ એસિડમાંથી મુક્ત કરી શકે છે.
$Mg$ એ હાઇડ્રોજન કરતા વધુ સક્રિય છે,તેથી તે $HCl$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને હાઇડ્રોજન વાયુ ઉત્પન્ન કરે છે.
$Mg + 2HCl \to MgCl_2 + H_2 \uparrow$
$Cu$,$P$,અને $Pt$ હાઇડ્રોજન કરતા ઓછા સક્રિય છે અને તેઓ $HCl$ માંથી હાઇડ્રોજનને મુક્ત કરી શકતા નથી.

(A) ઓરડાના તાપમાને,સામાન્ય હાઇડ્રોજન એ $75\%$ ઓર્થો-હાઇડ્રોજન અને $25\%$ પેરા-હાઇડ્રોજનનું સંતુલિત મિશ્રણ છે.
ઓર્થો-હાઇડ્રોજનમાં,બે પ્રોટોનનું સ્પિન સમાન દિશામાં હોય છે.
પેરા-હાઇડ્રોજનમાં,બે પ્રોટોનનું સ્પિન વિરુદ્ધ દિશામાં હોય છે.

(D) . હાઇડ્રોજન $Al_2O_3$ નું રિડક્શન કરી શકતું નથી કારણ કે $Al$ ની ઓક્સિજન પ્રત્યેની આકર્ષણ શક્તિ હાઇડ્રોજન કરતા ઘણી વધારે હોય છે.

(D) હિલિયમ એક નિષ્ક્રિય વાયુ છે અને તે હાઇડ્રોજન સાથે સંયોજાતું નથી.

(B) જે ઘટનામાં $Pt$ અને $Pd$ જેવી ધાતુઓ હાઇડ્રોજન વાયુના મોટા કદને શોષી લે છે તેને ઓક્લુઝન (occlusion) કહેવામાં આવે છે.
તેથી,ધાતુ દ્વારા શોષાયેલા હાઇડ્રોજનને $Occluded \ hydrogen$ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

(C) હાઇડ્રોજન સ્પીસીઝની રિડક્શન ક્ષમતા તેમની સક્રિયતા પર આધાર રાખે છે.
$1$. જાત (Nascent) હાઇડ્રોજન અત્યંત સક્રિય છે કારણ કે તે પ્રક્રિયા દરમિયાન ઉત્પન્ન થાય છે.
$2$. પરમાણ્વીય હાઇડ્રોજન પણ અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોનને કારણે ખૂબ જ સક્રિય હોય છે.
$3$. ડાયહાઇડ્રોજન $(H_2)$ એ મજબૂત $H-H$ બંધ $(436 \ kJ \ mol^{-1})$ ધરાવતો સ્થાયી અણુ છે,જે તેને સૌથી ઓછો સક્રિય અને તેથી સૌથી નબળું રિડક્શનકર્તા બનાવે છે.

(C) હાઇડ્રોજનનો સૌથી ભારે આઇસોટોપ ટ્રિટિયમ છે,જેને $_1H^3$ તરીકે દર્શાવવામાં આવે છે.
તેમાં $1$ પ્રોટોન,$1$ ઇલેક્ટ્રોન અને $2$ ન્યુટ્રોન હોય છે.
પ્રોટોન,ઇલેક્ટ્રોન અને ન્યુટ્રોનનો સરવાળો $1 + 1 + 2 = 4$ થાય છે.

(D) $D_2$ અણુ બે ડ્યુટેરિયમ પરમાણુઓ ($D$ અથવા $_1^2H$) નો બનેલો છે.
દરેક ડ્યુટેરિયમ પરમાણુમાં $1$ પ્રોટોન અને $1$ ન્યુટ્રોન હોય છે,આમ પ્રતિ પરમાણુ કુલ $2$ ન્યુક્લિયોન્સ થાય છે.
તેથી,$D_2$ અણુમાં ન્યુક્લિયોન્સની કુલ સંખ્યા $2 \times 2 = 4$ છે.

(C) $Ortho-hydrogen$ અને $para-hydrogen$ એ આણ્વીય હાઇડ્રોજનના એલોટ્રોપિક સ્વરૂપો છે જે તેમના ન્યુક્લિયર સ્પિનના સાપેક્ષ અભિગમમાં અલગ પડે છે.
તેમની ઇલેક્ટ્રોનિક ગોઠવણી સમાન હોવાથી,તેઓ સમાન રાસાયણિક ગુણધર્મો દર્શાવે છે.
જોકે,તેમના ન્યુક્લિયર સ્પિન અવસ્થાઓમાં તફાવતને કારણે તેઓ ઉષ્મીય વાહકતા,ઉષ્મા ધારિતા અને ચુંબકીય ગુણધર્મો જેવા ભૌતિક ગુણધર્મોમાં અલગ પડે છે.

(A) ઓર્થો-હાઇડ્રોજન અને પેરા-હાઇડ્રોજનની અધિશોષણ ઉષ્મા તેમની ન્યુક્લિયર સ્પિન અવસ્થાઓ અને પરિભ્રમણીય ઉર્જા સ્તરોમાં તફાવતને કારણે થોડી અલગ હોય છે.
પ્રાયોગિક ડેટા દર્શાવે છે કે ઓર્થો-હાઇડ્રોજન અને પેરા-હાઇડ્રોજન વચ્ચેની અધિશોષણ ઉષ્માનો તફાવત આશરે $0.4 \ kJ \ mol^{-1}$ છે.

(B) આઇસોઇલેક્ટ્રોનિક સ્પીસીઝ એટલે કે જેમાં ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા સમાન હોય.
હાઇડ્રાઇડ આયન $H^{-}$ માટે,ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા $1 + 1 = 2$ છે.
હિલિયમ $(He)$ માટે,પરમાણુ ક્રમાંક $2$ છે,તેથી તેમાં $2$ ઇલેક્ટ્રોન છે.
આમ,$H^{-}$ અને $He$ આઇસોઇલેક્ટ્રોનિક છે,બંનેની ઇલેક્ટ્રોન રચના $1s^2$ છે.

(C) $Fe_3O_4$ (ઉદ્દીપક) અને $Cr_2O_3$ (પ્રમોટર) ની હાજરીમાં $500 \, ^oC$ તાપમાને વોટર ગેસ $(CO + H_2)$ અને સ્ટીમ $(H_2O)$ વચ્ચેની પ્રક્રિયાને બોશ પ્રક્રિયા તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
રાસાયણિક સમીકરણ: $CO(g) + H_2O(g) \xrightarrow{Fe_3O_4, Cr_2O_3, 500 \, ^oC} CO_2(g) + H_2(g)$.

(D) હાઇડ્રોજન $H^+$ બનાવવા માટે એક ઇલેક્ટ્રોન ગુમાવી શકે છે (દા.ત.,$HCl$ માં).
તે $H^-$ બનાવવા માટે એક ઇલેક્ટ્રોન મેળવી શકે છે (દા.ત.,$NaH$ માં).
તે સહસંયોજક બંધ બનાવવા માટે એક ઇલેક્ટ્રોનની ભાગીદારી પણ કરી શકે છે (દા.ત.,$H_2$ અથવા $CH_4$ માં).
તેથી,હાઇડ્રોજન જોડાણની ત્રણેય રીતો દર્શાવે છે.

(C) આવર્ત કોષ્ટકમાં હાઇડ્રોજનનું સ્થાન અનન્ય છે કારણ કે તે આલ્કલી ધાતુઓ ($ns^1$ ઇલેક્ટ્રોન રચના) અને હેલોજન ($ns^2np^5$ ઇલેક્ટ્રોન રચના) બંને સાથે સામ્યતા ધરાવે છે. જો કે,હાઇડ્રોજન એ આલ્કલી ધાતુઓ અથવા હેલોજન કરતા ઘણું હલકું તત્વ છે અને તેના ગુણધર્મો આ સમૂહો કરતા નોંધપાત્ર રીતે અલગ છે,જેના કારણે તેનું સ્થાન અસ્પષ્ટ રહે છે.

(D) વિકલ્પ $(D)$ માં આપેલ વિધાન ખોટું છે. ભારે પાણી $(D_2O)$ એક સ્થિર સંયોજન છે અને તે અસ્થિર નથી. હાઇડ્રોજન દ્વિપરમાણ્વીય અણુ $(H_2)$ તરીકે અસ્તિત્વ ધરાવે છે,તે $H^+$ અને $H^-$ બંને આયનો બનાવી શકે છે,અને હાઇડ્રોજનનો સામાન્ય આઇસોટોપ $(^1H)$ એકમાત્ર એવું ન્યુક્લિયસ છે જેમાં કોઈ ન્યુટ્રોન હોતા નથી.

(A) આયનિક હાઇડ્રાઇડ પીગળેલા અવસ્થામાં $M^+H^-$ આયનો ધરાવે છે.
જ્યારે વિદ્યુત પ્રવાહ પસાર કરવામાં આવે છે,ત્યારે હાઇડ્રાઇડ આયન $(H^-)$ એનોડ તરફ ગતિ કરે છે.
એનોડ પર,હાઇડ્રાઇડ આયન ઓક્સિડેશન પામીને હાઇડ્રોજન વાયુ મુક્ત કરે છે:
$H^- \to \frac{1}{2}H_2 + e^-$
તેથી,હાઇડ્રોજન એનોડ પર મુક્ત થાય છે.

(C) હાઇડ્રોજન તેના મૂળભૂત સ્વરૂપ $(H_2)$ માં $0$ ઓક્સિડેશન અવસ્થા ધરાવે છે.
તે ઇલેક્ટ્રોન ગુમાવીને $H^+$ ($+1$ ઓક્સિડેશન અવસ્થા) બનાવી શકે છે,જે રિડક્શનકર્તા તરીકે કામ કરે છે (દા.ત.,ધાતુના ઓક્સાઇડના રિડક્શનમાં).
તે ઇલેક્ટ્રોન મેળવીને $H^-$ ($-1$ ઓક્સિડેશન અવસ્થા) પણ બનાવી શકે છે,જે ઓક્સિડેશનકર્તા તરીકે કામ કરે છે (દા.ત.,$NaH$ જેવા ધાતુના હાઇડ્રાઇડ્સની રચનામાં).
તેથી,તે ઓક્સિડેશનકર્તા અને રિડક્શનકર્તા બંને તરીકે કામ કરી શકે છે.

(C) હાઇડ્રોજન બેવડો સ્વભાવ દર્શાવે છે કારણ કે તે ઇલેક્ટ્રોન ગુમાવીને કેટાયન $(H^+)$ બનાવી શકે છે અથવા ઇલેક્ટ્રોન મેળવીને એનાયન $(H^-)$ બનાવી શકે છે.
$1. \text{ઇલેક્ટ્રોપોઝિટિવ સ્વભાવ: } H \to H^+ + e^-$
$2. \text{ઇલેક્ટ્રોનેગેટિવ સ્વભાવ: } H + e^- \to H^-$

(D) . આલ્કલી ધાતુઓ તેમની ઓછી આયનીકરણ ઉર્જાને કારણે સારા રિડક્શનકર્તા છે. હાઇડ્રોજન પણ $H^+$ આયન બનાવવા માટે ઇલેક્ટ્રોન ગુમાવીને સમાન રિડક્શન ગુણધર્મ દર્શાવે છે.

(D) આવર્ત કોષ્ટકમાં હાઇડ્રોજનનું સ્થાન અસામાન્ય છે કારણ કે તે આલ્કલી ધાતુઓ ($ns^1$ ઇલેક્ટ્રોન રચના) અને હેલોજન ($ns^2 np^5$ ઇલેક્ટ્રોન રચના) બંને સાથે સામ્યતા ધરાવે છે. તેના વિશિષ્ટ ગુણધર્મોને કારણે,આવર્ત કોષ્ટકમાં કોઈ એક સ્થાન તેના તમામ લક્ષણોને સંપૂર્ણપણે સમજાવી શકતું નથી. તેથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(B) સાચો જવાબ $(b)$ છે.
હાઇડ્રોજન અધાતુઓ (જેમ કે $Cl_2$,$O_2$ વગેરે) સાથે સરળતાથી જોડાઈને સહસંયોજક સંયોજનો બનાવે છે જેમાં હાઇડ્રોજન ધન ઓક્સિડેશન અવસ્થા દર્શાવે છે.
ઉદાહરણ તરીકે: $H_2 + Cl_2 \to 2HCl$.
$HCl$ માં,હાઇડ્રોજન $+1$ ઓક્સિડેશન અવસ્થા ધરાવે છે,જે તેનો વિદ્યુતધન ગુણધર્મ દર્શાવે છે.

(C) હાઇડ્રોજન અધાતુઓ સાથેના સંયોજનોમાં $+1$ ઓક્સિડેશન અવસ્થા દર્શાવે છે (દા.ત.,$HF$).
હાઇડ્રોજન વધુ ધનવિદ્યુતીય ધાતુઓ સાથેના સંયોજનોમાં $-1$ ઓક્સિડેશન અવસ્થા દર્શાવે છે (દા.ત.,$NaH$).
હાઇડ્રોજન તેના તત્વ સ્વરૂપમાં $0$ ઓક્સિડેશન અવસ્થા દર્શાવે છે (દા.ત.,$H_2$).
તેથી,હાઇડ્રોજન દ્વારા દર્શાવવામાં આવતી ઓક્સિડેશન અવસ્થાઓ $+1, -1, 0$ છે.

(B) જ્યારે હાઇડ્રોજન અત્યંત ઇલેક્ટ્રોપોઝિટિવ ધાતુઓ (જેમ કે આલ્કલી ધાતુઓ) સાથે પ્રતિક્રિયા આપે છે,ત્યારે તે ધાતુ હાઇડ્રાઇડ્સ બનાવે છે જ્યાં હાઇડ્રોજન એનાયન $(H^-)$ તરીકે વર્તે છે.
$2Na + H_2 \to 2Na^+H^-$
આ સંયોજનોમાં,હાઇડ્રોજન $-1$ ઓક્સિડેશન અવસ્થા દર્શાવે છે,જે ધાતુની સાપેક્ષમાં તેનો ઇલેક્ટ્રોનેગેટિવ ગુણધર્મ સૂચવે છે.

(A) પિગળેલા સોડિયમ હાઇડ્રાઇડનું વિયોજન નીચે મુજબ થાય છે: $NaH \rightleftharpoons Na^{+} + H^{-}$.
એનોડ પર,હાઇડ્રાઇડ આયન $(H^{-})$ ઓક્સિડેશન પામીને હાઇડ્રોજન વાયુ મુક્ત કરે છે:
$H^{-} \to H + e^{-}$
$H + H \to H_2$ (વાયુ).
તેથી,હાઇડ્રોજન એનોડ પર મુક્ત થાય છે.

(C) હાઇડ્રોજન આલ્કલી ધાતુઓ અને હેલોજન બંને જેવા ગુણધર્મો દર્શાવે છે.
આલ્કલી ધાતુઓની જેમ,તે $1s^1$ ઇલેક્ટ્રોન રચના ધરાવે છે અને $H^+$ બનાવવા માટે એક ઇલેક્ટ્રોન ગુમાવી શકે છે.
હેલોજનની જેમ,તે $H^-$ બનાવવા માટે એક ઇલેક્ટ્રોન મેળવી શકે છે અથવા સહસંયોજક બંધ બનાવવા માટે ઇલેક્ટ્રોનની ભાગીદારી કરી શકે છે (દા.ત.,$HCl$,$H_2$).
તેથી,તે બંને જેવું સામ્ય ધરાવે છે.