Alkene Questions in Gujarati

(D) આ પ્રક્રિયા બ્યુટ$-2-$ઈનનું ઓઝોનોલિસિસ છે.
$1$. આલ્કીન $CH_3-CH=CH-CH_3$ એ $O_3$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને ઓઝોનાઈડ મધ્યવર્તી $(A)$ બનાવે છે.
$2$. ઓઝોનાઈડનું $Zn/H_2O$ સાથે રિડક્ટિવ ક્લીવેજ (વિભાજન) થવાથી એસીટાલ્ડિહાઈડ $(CH_3CHO)$ ના બે અણુઓ મળે છે.
તેથી,સંયોજન $B$ એ $CH_3CHO$ છે.

(C) પ્રોપીન $(CH_3-CH=CH_2)$ ની $B_2H_6$ સાથેની પ્રક્રિયા અને ત્યારબાદ $OH^-$ ની હાજરીમાં $H_2O_2$ સાથેનું ઓક્સિડેશન હાઇડ્રોબોરેશન-ઓક્સિડેશન $(HBO)$ તરીકે ઓળખાય છે.
આ પ્રક્રિયા એન્ટી-માર્કોવનીકોવના નિયમનું પાલન કરે છે,જેમાં $OH$ સમૂહ ઓછા વિસ્થાપિત કાર્બન પરમાણુ સાથે જોડાય છે.
સમગ્ર પ્રક્રિયા: $CH_3-CH=CH_2 \xrightarrow[(ii) \ H_2O_2 / OH^-]{(i) \ B_2H_6} CH_3-CH_2-CH_2-OH$ (પ્રોપેન$-1-$ઓલ) છે.

(B) $2-$મિથાઈલબ્યુટ$-2-$ઈન ની $HCl$ સાથેની પ્રક્રિયા માર્કોવનીકોવના નિયમનું પાલન કરે છે.
માર્કોવનીકોવના નિયમ મુજબ,ઉમેરાતા અણુનો ઋણ ભાગ $(Cl^-)$ દ્વિબંધ ધરાવતા તે કાર્બન પરમાણુ સાથે જોડાય છે જેની પાસે ઓછા હાઈડ્રોજન પરમાણુઓ હોય છે.
$CH_3-C(CH_3)=CH-CH_3$ માં,$2$ નંબરના કાર્બન પાસે કોઈ હાઈડ્રોજન નથી,જ્યારે $3$ નંબરના કાર્બન પાસે એક હાઈડ્રોજન છે.
તેથી,$Cl^-$ આયન $2$ નંબરના કાર્બન પર હુમલો કરે છે,જેના પરિણામે મુખ્ય નીપજ તરીકે $2-$ક્લોરો$-2-$મિથાઈલબ્યુટેન મળે છે.

(A) પેરોક્સાઈડની હાજરીમાં આલ્કીન સાથે $HI$ ની પ્રક્રિયા એન્ટી-માર્કોવનીકોવ નિયમને અનુસરતી નથી,કારણ કે $I^{\bullet}$ રેડિકલનો ઉમેરો ઉષ્માશોષક અને પ્રતિવર્તી છે. તેથી,પ્રક્રિયા માર્કોવનીકોવના નિયમ મુજબ પ્રમાણભૂત ઇલેક્ટ્રોફિલિક ઉમેરણ પદ્ધતિ દ્વારા આગળ વધે છે.
માર્કોવનીકોવના નિયમ મુજબ,હાઇડ્રોજન પરમાણુ દ્વિબંધના તે કાર્બન પરમાણુ સાથે જોડાય છે જેની પાસે પહેલેથી જ વધુ હાઇડ્રોજન પરમાણુઓ છે,અને આયોડિન પરમાણુ વધુ વિસ્થાપિત કાર્બન પરમાણુ સાથે જોડાય છે.
પ્રક્રિયક $3-$મિથાઈલહેક્સ$-3-$ઈન છે. $HI$ સાથેની પ્રક્રિયા પર,આયોડિન પરમાણુ $C3$ સ્થાન પર જોડાય છે,જે વધુ વિસ્થાપિત છે,જેના પરિણામે મુખ્ય નીપજ તરીકે $3-$આયોડો$-3-$મિથાઈલહેક્ઝેન મળે છે.

(B) આલ્કાઈનનું $cis$-આલ્કીનમાં આંશિક હાઇડ્રોજનેશન લિન્ડલરના ઉદ્દીપકનો ઉપયોગ કરીને કરવામાં આવે છે,જેમાં $CaCO_3$ અથવા $BaSO_4$ પર આધારિત $Pd$ હોય છે અને તેને ક્વિનોલિન અથવા લેડ એસીટેટ સાથે ઝેરી (poisoned) બનાવવામાં આવે છે.
આ ઉદ્દીપક આલ્કીનનું આલ્કેનમાં વધુ રિડક્શન થતું અટકાવે છે.
તેથી,સાચો ઉદ્દીપક $Pd-C / \text{quinoline}$ છે.

(C) $1-$બ્યુટિલીન $(CH_2=CH-CH_2-CH_3)$ નું હાઇડ્રોબોરેશન-ઓક્સિડેશન પાણીના એન્ટી-માર્કોવનીકોવ ઉમેરણને અનુસરે છે.
$CH_2=CH-CH_2-CH_3 + (i) B_2H_6, THF / (ii) H_2O_2, OH^- \rightarrow CH_2(OH)-CH_2-CH_2-CH_3$.
બનતી નીપજ $n-$બ્યુટાઇલ આલ્કોહોલ (બ્યુટેન-$1-$ઓલ) છે.

(D) જ્યારે સાયક્લોહેક્સિનની પ્રક્રિયા મંદ $H_2SO_4$ (એસિડિક માધ્યમ) ની હાજરીમાં $KMnO_4$ જેવા પ્રબળ ઓક્સિડેશનકર્તા સાથે કરવામાં આવે છે,ત્યારે દ્વિબંધનું ઓક્સિડેટીવ વિભાજન થાય છે.
આ પ્રક્રિયા વલયને તોડે છે અને દ્વિબંધ પરના કાર્બનનું કાર્બોક્સિલિક એસિડ જૂથોમાં ઓક્સિડેશન કરે છે.
પરિણામે હેક્ઝેનડાયોઇક એસિડ બને છે,જેને સામાન્ય રીતે એડિપિક એસિડ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે,જેનું સૂત્ર $HOOC-(CH_2)_4-COOH$ છે.

(C) $Cyclohexene$ નું એસિડિક $KMnO_4$ જેવા પ્રબળ ઓક્સિડેશનકર્તા સાથે ઓક્સિડેશન કરવાથી દ્વિબંધનું ઓક્સિડેટીવ વિભાજન થાય છે.
આ પ્રક્રિયા વલયને તોડે છે અને ડાયકાર્બોક્સિલિક એસિડ બનાવે છે.
ચોક્કસ રીતે,$Cyclohexene$ એ $KMnO_4$ અને મંદ $H_2SO_4$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને $Hexanedioic$ એસિડ બનાવે છે,જેને સામાન્ય રીતે એડિપિક એસિડ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
પ્રક્રિયા નીચે મુજબ છે: $Cyclohexene + 4[O] \xrightarrow{KMnO_4 / dil. H_2SO_4, \Delta} HOOC-(CH_2)_4-COOH$ (એડિપિક એસિડ).

(B) ઇથીનની હાઇડ્રોજનેશન પ્રક્રિયા નીચે મુજબ છે:
$CH_{2}=CH_{2} + H_{2} \longrightarrow CH_{3}-CH_{3}$
પ્રક્રિયાના તત્વયોગમિતિ (stoichiometry) મુજબ,$1 \ mole$ ઇથીન $1 \ mole$ $H_{2}$ વાયુ સાથે પ્રક્રિયા કરે છે.
$\text{S.T.P.}$ પર વાયુઓનું કદ મોલની સંખ્યાના સીધા પ્રમાણમાં હોવાથી,$0.5 \ dm^{3}$ ઇથીનના સંપૂર્ણ હાઇડ્રોજનેશન માટે $0.5 \ dm^{3}$ ડાયહાઇડ્રોજનની જરૂર પડશે.

(D) $but-1-ene$ $(CH_3CH_2CH=CH_2)$ ની વિવિધ પ્રક્રિયકો સાથેની પ્રક્રિયા નીચે મુજબ છે:
$1$. $Br_2 / CCl_4$: $1,2-dibromobutane$ બનાવે છે. $C-2$ કાર્બન કાયરલ બને છે,પરિણામે રેસેમિક મિશ્રણ (પ્રકાશીય રીતે નિષ્ક્રિય) મળે છે.
$2$. $HBr$: $2-bromobutane$ બનાવે છે. $C-2$ કાર્બન કાયરલ છે,પરિણામે રેસેમિક મિશ્રણ મળે છે.
$3$. $H_2O / H^{+}$: $butan-2-ol$ બનાવે છે. $C-2$ કાર્બન કાયરલ છે,પરિણામે રેસેમિક મિશ્રણ મળે છે.
$4$. $(BH_3)_2 / H_2O_2, OH^{-}$: $butan-1-ol$ બનાવે છે. નીપજ $CH_3CH_2CH_2CH_2OH$ માં કોઈ કાયરલ કાર્બન પરમાણુ નથી,તેથી તે સ્વભાવે જ પ્રકાશીય રીતે નિષ્ક્રિય છે.
વિકલ્પ $A$,$B$,અને $C$ રેસેમિક મિશ્રણ બનાવે છે,જ્યારે વિકલ્પ $D$ એવું અણુ બનાવે છે જે બંધારણીય રીતે અકાયરલ છે.

(B) આપેલ પ્રક્રિયા $1,1'$-બાયસાયક્લોહેક્ઝિલિડીનનું રિડક્ટિવ ઓઝોનોલિસિસ છે.
આલ્કીનનું ઓઝોનોલિસિસ $C=C$ દ્વિબંધનું વિભાજન કરીને બે કાર્બોનિલ સંયોજનો બનાવે છે.
જ્યારે આલ્કીન $1,1'$-બાયસાયક્લોહેક્ઝિલિડીન હોય,ત્યારે દ્વિબંધ બે સાયક્લોહેક્ઝેન વલયોને જોડે છે.
આ દ્વિબંધના વિભાજનથી સાયક્લોહેક્ઝેનોન $(C_6H_{10}O)$ ના બે અણુઓ બને છે.
તેથી,નીપજ $X$ એ સાયક્લોહેક્ઝેનોનના બે અણુઓ છે.

(A) $2-$methylbut$-2-$ene ની ઓઝોન $(O_3)$ સાથેની પ્રક્રિયા અને ત્યારબાદ $Zn / H_2 O$ સાથે રિડક્ટિવ વર્કઅપને ઓઝોનોલિસિસ કહેવામાં આવે છે.
આ પ્રક્રિયામાં,દ્વિબંધ $(C=C)$ તૂટીને કાર્બોનિલ સંયોજનો બનાવે છે.
$2-$methylbut$-2-$ene નું બંધારણ $CH_3-C(CH_3)=CH-CH_3$ છે.
ઓઝોનોલિસિસ દરમિયાન,દ્વિબંધના સ્થાનેથી બંધ તૂટે છે:
$CH_3-C(CH_3)=CH-CH_3 \rightarrow CH_3COCH_3 + CH_3CHO$.
મળતી નીપજો એસિટોન $(CH_3COCH_3)$ અને એસિટોલ્ડિહાઈડ $(CH_3CHO)$ છે.

(A) આ પ્રક્રિયા આલ્કીનમાં $HX$ નો ઇલેક્ટ્રોન અનુરાગી યોગશીલ પ્રતિક્રિયા છે,જે માર્કોવનીકોવના નિયમને અનુસરે છે.
માર્કોવનીકોવના નિયમ મુજબ,પ્રક્રિયકનો ઋણ ભાગ $(X^-)$ દ્વિબંધના તે કાર્બન પરમાણુ સાથે જોડાય છે જેની પાસે ઓછા હાઇડ્રોજન પરમાણુઓ હોય છે.
આ પ્રક્રિયામાં મુખ્ય નીપજ $CH_3-C(CH_3)(X)-CH_2-CH_3$ છે.

(D) આ પ્રક્રિયા એ allylbenzene $(C_6H_5-CH_2-CH=CH_2)$ માં $HCl$ નું ઇલેક્ટ્રોફિલિક ઉમેરણ છે.
માર્કોવનીકોવના નિયમ મુજબ,ઇલેક્ટ્રોફાઇલ $(H^+)$ દ્વિબંધના તે કાર્બન પરમાણુ સાથે જોડાય છે જેની પાસે વધુ હાઇડ્રોજન પરમાણુ હોય છે.
Allylbenzene માં,દ્વિબંધ $C_2$ અને $C_3$ વચ્ચે છે.
$H^+$ ટર્મિનલ $CH_2$ ગ્રુપ સાથે જોડાય છે,જે સ્થિર બેન્ઝિલિક કાર્બોકેટાયન મધ્યવર્તી $(C_6H_5-CH_2-CH^+-CH_3)$ બનાવે છે.
ત્યારબાદ,ન્યુક્લિયોફાઇલ $(Cl^-)$ આ કાર્બોકેટાયન પર હુમલો કરે છે અને અંતિમ નીપજ $C_6H_5-CH_2-CHCl-CH_3$ ($1$-phenyl$-2-$chloropropane) બનાવે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(D) આ પ્રક્રિયા તૃતીયક આલ્કોહોલ ($tert$-બ્યુટાઈલ આલ્કોહોલ) નું $\beta$-વિલોપન દ્વારા નિર્જલીકરણ છે.
જ્યારે $2$-મિથાઈલપ્રોપેન$-2-$ઓલ $(A)$ ને $358 \ K$ તાપમાને $20\% \ H_3PO_4$ સાથે ગરમ કરવામાં આવે છે,ત્યારે તે નિર્જલીકરણ પામીને મુખ્ય નીપજ તરીકે $2$-મિથાઈલપ્રોપીન $(B)$ બનાવે છે.
પ્રક્રિયા નીચે મુજબ છે:
$(CH_3)_3C-OH \xrightarrow{20\% \ H_3PO_4, 358 \ K} CH_2=C(CH_3)_2 + H_2O$
આમ,નીપજ $B$ નું $IUPAC$ નામ $2$-મિથાઈલપ્રોપીન છે.

(A) $1$. બેન્ઝોઈલ પેરોક્સાઈડની હાજરીમાં પ્રોપીન સાથે $HBr$ ની પ્રક્રિયા એન્ટી-માર્કોવનીકોવ ઉમેરણ (પેરોક્સાઈડ અસર અથવા ખરાશ અસર) ને અનુસરે છે. આ પ્રક્રિયામાં,$Br^-$ દ્વિબંધના ઓછા વિસ્થાપિત કાર્બન પરમાણુ સાથે જોડાય છે,જેના પરિણામે $1$-બ્રોમોપ્રોપેન $(CH_3-CH_2-CH_2-Br)$ મુખ્ય નીપજ $(A)$ તરીકે મળે છે.
$2$. પ્રોપીન સાથે $HI$ ની પ્રક્રિયા માર્કોવનીકોવ ઉમેરણના નિયમને અનુસરે છે. આ પ્રક્રિયામાં,$H^+$ વધુ હાઇડ્રોજન પરમાણુઓ ધરાવતા કાર્બન સાથે જોડાય છે,અને $I^-$ વધુ વિસ્થાપિત કાર્બન પરમાણુ સાથે જોડાય છે,જેના પરિણામે $2$-આયોડોપ્રોપેન $(CH_3-CH(I)-CH_3)$ મુખ્ય નીપજ $(B)$ તરીકે મળે છે.

(B) અસમપ્રમાણ આલ્કીનમાં $HBr$ ઉમેરવાથી પેરોક્સાઇડ અસર (ખારાશ અસર) જોવા મળે છે કારણ કે $H-Br$ બંધ પેરોક્સાઇડમાંથી ઉત્પન્ન થતા મુક્ત મુલકો દ્વારા હોમોલિટીકલી તોડી શકાય છે.
જો કે,$HI$ ના કિસ્સામાં,$H-I$ બંધ ખૂબ જ નબળો હોય છે.
જ્યારે આયોડિન મુક્ત મુલકો ઉત્પન્ન થાય છે,ત્યારે તેઓ ખૂબ જ અસ્થિર હોય છે અને આલ્કીન દ્વિબંધ પર હુમલો કરવાને બદલે ઝડપથી એકબીજા સાથે જોડાઈને સ્થિર $I_2$ અણુઓ બનાવે છે.
પ્રક્રિયા આ મુજબ છે:
$I^{\bullet} + I^{\bullet} \rightarrow I_2$
(અસ્થિર) (સ્થિર)
તેથી,$HI$ માટે એન્ટી-માર્કોવનીકોવ યોગશીલ પ્રક્રિયા જોવા મળતી નથી.

(B) તેલ (પ્રવાહી ગ્લિસરાઇડ્સ) ધાતુના ઉદ્દીપક (જેમ કે $Ni$) ની હાજરીમાં હાઇડ્રોજન સાથે પ્રક્રિયા કરીને સંતૃપ્ત ગ્લિસરાઇડ્સ (અર્ધ-ઘન ચરબી) આપે છે. આ પ્રક્રિયાને હાઇડ્રોજનેશન કહેવામાં આવે છે,જે એક પ્રકારની રિડક્શન પ્રક્રિયા છે. આમ,વનસ્પતિ ઘી (ડાલડા) તેલના હાઇડ્રોજનેશન (રિડક્શન) દ્વારા મેળવવામાં આવે છે.
$Oils + H_{2} \xrightarrow{Ni} Dalda$

(A) આપેલ પ્રક્રિયા દર્શાવે છે કે $C_6H_{10}$ (સાયક્લોહેક્સિન) એ $KMnO_4-H_2SO_4$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને એડિપિક એસિડ (હેક્ઝેનડાયોઈક એસિડ) બનાવે છે,જે સાયક્લોહેક્સિનની પ્રમાણભૂત ઓક્સિડેટીવ ક્લીવેજ પ્રક્રિયા છે.
જ્યારે સાયક્લોહેક્સિન $(C_6H_{10})$ $UV$ પ્રકાશની હાજરીમાં $Br_2$ સાથે પ્રક્રિયા કરે છે,ત્યારે તે એલાઈલિક બ્રોમિનેશન અનુભવે છે.
સાયક્લોહેક્સિનમાં એલાઈલિક સ્થાન એ દ્વિબંધની બાજુનો કાર્બન છે.
તેથી,નીપજ $X$ એ $3$-બ્રોમોસાયક્લોહેક્સ-$1$-ઈન છે.

(D) વિકલ્પ $D$ માં આપેલી પ્રક્રિયા ઇથિન $(C_2H_4)$ ઉત્પન્ન કરે છે,જે અસંતૃપ્ત હાઇડ્રોકાર્બન છે જેમાં કાર્બન-કાર્બન દ્વિબંધ હોય છે.
અસંતૃપ્ત હાઇડ્રોકાર્બન બ્રોમીન સાથે યોગશીલ પ્રક્રિયા કરે છે,જેના પરિણામે લાલ-કથ્થઈ રંગનું બ્રોમીન પાણી રંગવિહીન બને છે.
આ કાર્બનિક સંયોજનોમાં અસંતૃપ્તતાની ચકાસણી માટેની પ્રમાણભૂત કસોટી છે.
પ્રક્રિયા આ મુજબ છે: $C_2H_5OH \xrightarrow[443 \ K]{H^{+}} CH_2=CH_2 + H_2O$.

(C) ફોર્માલ્ડિહાઈડ $(HCHO)$ નો ઉપયોગ જૈવિક નમૂનાઓને સાચવવા માટે થાય છે કારણ કે તે પ્રોટીનને ક્રોસ-લિંક કરીને ફિક્સેટિવ તરીકે કાર્ય કરે છે.
આલ્કીનનું ઓઝોનોલિસિસ અને ત્યારબાદ ઝિંક ડસ્ટ અને પાણી સાથેની પ્રક્રિયા (રિડક્ટિવ ઓઝોનોલિસિસ) $C=C$ દ્વિબંધને તોડીને કાર્બોનિલ સંયોજનો બનાવે છે.
નીપજ $(P)$ તરીકે ફોર્માલ્ડિહાઈડ $(HCHO)$ મેળવવા માટે,શરૂઆતનું આલ્કીન $(A)$ ઈથીન $(CH_2=CH_2)$ હોવું જોઈએ.
પ્રક્રિયા નીચે મુજબ છે:
$CH_2=CH_2 + O_3 \xrightarrow{Zn/H_2O} 2HCHO$ (ફોર્માલ્ડિહાઈડ).

(C) $1$. $CH_3-C \equiv CH$ (પ્રોપાઇન) ની લિન્ડલર ઉદ્દીપકની હાજરીમાં $H_2$ સાથેની પ્રક્રિયાથી $CH_3-CH=CH_2$ (પ્રોપીન) નીપજ $P$ તરીકે મળે છે.
$2$. પ્રોપીન $(CH_3-CH=CH_2)$ નું $Zn/H_2O$ ની હાજરીમાં ઓઝોનોલિસિસ (રિડક્ટિવ ઓઝોનોલિસિસ) કરવાથી દ્વિબંધનું વિભાજન થાય છે.
$3$. પ્રક્રિયા: $CH_3-CH=CH_2 + O_3 \xrightarrow{Zn/H_2O} CH_3CHO + HCHO$.
$4$. આમ,નીપજો $Q$ અને $R$ એ $CH_3CHO$ $(Ethanal)$ અને $HCHO$ $(Methanal)$ છે.

(C) $1$. આલ્કીન $X$ એ $C_4H_8$ છે. $C_4H_8$ ના સમઘટકો બ્યુટ-$1$-ઈન,બ્યુટ-$2$-ઈન અને $2$-મિથાઈલપ્રોપીન છે.
$2$. બ્યુટ-$2$-ઈન સીસ-ટ્રાન્સ સમઘટકતા દર્શાવે છે. બ્યુટ-$1$-ઈન સીસ-ટ્રાન્સ સમઘટકતા દર્શાવતું નથી.
$3$. $2$-મિથાઈલપ્રોપીન $(CH_2=C(CH_3)_2)$ પણ સીસ-ટ્રાન્સ સમઘટકતા દર્શાવતું નથી.
$4$. જોકે,$UV$ પ્રકાશની હાજરીમાં $X$ ની $Br_2$ સાથેની પ્રક્રિયા એ મુક્ત-મૂલક વિસ્થાપન પ્રક્રિયા (એલાઈલિક બ્રોમિનેશન) છે.
$5$. બ્યુટ-$1$-ઈન $(CH_2=CH-CH_2-CH_3)$ માટે,એલાઈલિક સ્થાન $C_3$ છે. એલાઈલિક સ્થાન પર બ્રોમિનેશન કરવાથી $3$-બ્રોમોબ્યુટ-$1$-ઈન મળે છે.
$6$. તેથી,$X$ એ બ્યુટ-$1$-ઈન છે અને $Y$ એ $3$-બ્રોમોબ્યુટ-$1$-ઈન છે.

(C) $cis$-but$-2$-ene એ $trans$-but$-2$-ene કરતા વધુ ધ્રુવીય છે કારણ કે $trans$-but$-2$-ene માં બંધ દ્વિધ્રુવ ચાકમાત્રા એકબીજાને નાબૂદ કરે છે. તેથી,વિધાન $I$ સાચું છે.
તેની વધુ ધ્રુવીયતાને કારણે,$cis$-but$-2$-ene નું ઉત્કલનબિંદુ ઊંચું હોય છે. તેથી,વિધાન $III$ સાચું છે.
$trans$-આઇસોમર વધુ સંમિત હોવાથી તે સ્ફટિક લેટીસમાં વધુ સારી રીતે ગોઠવાય છે,જેના કારણે તેનું ગલનબિંદુ $cis$-આઇસોમર કરતા વધારે હોય છે. તેથી,વિધાન $II$ ખોટું છે.

(A) $1$. ડાયબ્રોમાઇડ $X$ એ $2,3-\text{ડાયબ્રોમોબ્યુટેન}$ $(CH_3-CH(Br)-CH(Br)-CH_3)$ છે.
$2$. $2,3-\text{ડાયબ્રોમોબ્યુટેન}$ નું ડીહાઇડ્રોહેલોજિનેશન કરતા $2-\text{બ્યુટાઇન}$ $(CH_3-C \equiv C-CH_3)$ મળે છે,જે $Y$ છે.
$3$. $2-\text{બ્યુટાઇન}$ નું $Z = \text{Na/NH}_3(l)$ (બર્ચ રિડક્શન) સાથે રિડક્શન કરતા $trans-2-\text{બ્યુટીન}$ મળે છે.
$4$. $trans-2-\text{બ્યુટીન}$ એ $C_4H_8$ નો અધ્રુવીય આઇસોમર છે કારણ કે તેની ડાયપોલ મોમેન્ટ $\mu = 0$ છે.
$5$. તેથી,$X$ એ $2,3-\text{ડાયબ્રોમોબ્યુટેન}$ છે અને $Z$ એ $\text{Na/NH}_3(l)$ છે.

(B) $3-$બ્રોમો$-3-$મિથાઈલહેક્ઝેનની આલ્કોહોલિક $KOH$ સાથેની પ્રક્રિયા $E2$ વિલોપન પ્રક્રિયા દ્વારા થાય છે.
$3-$બ્રોમો$-3-$મિથાઈલહેક્ઝેનનું બંધારણ $CH_3-CH_2-C(Br)(CH_3)-CH_2-CH_2-CH_3$ છે.
$\beta$-કાર્બન એ બ્રોમીન ધરાવતા કાર્બનની બાજુના કાર્બન છે.
વિલોપન માટે ત્રણ પ્રકારના અલગ-અલગ $\beta$-હાઈડ્રોજન ઉપલબ્ધ છે:
$1$. $C2$ સ્થાન ($CH_2$ જૂથ) પરથી વિલોપન થવાથી $3-$મિથાઈલહેક્સ$-2-$ઈન મળે છે.
$2$. $C4$ સ્થાન ($CH_2$ જૂથ) પરથી વિલોપન થવાથી $3-$મિથાઈલહેક્સ$-3-$ઈન મળે છે.
$3$. $C3$ સાથે જોડાયેલા મિથાઈલ જૂથ પરથી વિલોપન થવાથી $2-$ઈથાઈલપેન્ટ$-1-$ઈન મળે છે.
આમ,$3$ અલગ-અલગ આલ્કીન મળે છે.

(C) $HBr$ નું એન્ટી-માર્કોવનીકોવ યોગશીલ (પેરોક્સાઈડ અસર) અસમપ્રમાણ આલ્કીનમાં થાય છે.
$2-$બ્યુટીન $(CH_3-CH=CH-CH_3)$ એ સમપ્રમાણ આલ્કીન છે.
તેની સમપ્રમાણતાને કારણે,દ્વિબંધના કોઈપણ કાર્બન પર $H$ અને $Br$ ઉમેરવાથી સમાન નીપજ,$2-$બ્રોમોબ્યુટેન મળે છે.
તેથી,$2-$બ્યુટીન એન્ટી-માર્કોવનીકોવ યોગશીલ પ્રક્રિયા દર્શાવતું નથી.

(C) ગરમ,એસિડિક $KMnO_4$ સાથે આલ્કીનની પ્રક્રિયા દ્વિબંધના ઓક્સિડેટીવ ક્લીવેજ (વિભાજન) તરફ દોરી જાય છે.
સક્સિનિક એસિડ એ $HOOC-CH_2-CH_2-COOH$ સૂત્ર ધરાવતો ડાયકાર્બોક્સિલિક એસિડ છે.
કારણ કે નીપજ ચાર કાર્બન ધરાવતો ડાયકાર્બોક્સિલિક એસિડ છે,તેથી શરૂઆતનું ચક્રીય આલ્કીન સાયક્લોબ્યુટીન હોવું જોઈએ.
પ્રક્રિયા નીચે મુજબ છે:
સાયક્લોબ્યુટીન + $KMnO_4/H_2SO_4$ (ગરમ) $\rightarrow$ સક્સિનિક એસિડ $(HOOC-CH_2-CH_2-COOH)$.

(B) $2-$મિથાઈલબ્યુટા$-1, 3-$ડાઈનનું બંધારણ $CH_2=C(CH_3)-CH=CH_2$ છે.
આ ડાઈનનું ઓઝોનોલિસિસ બંને દ્વિબંધોનું વિભાજન કરે છે.
પ્રક્રિયા નીચે મુજબ છે:
$CH_2=C(CH_3)-CH=CH_2 \xrightarrow{O_3/Zn, H_2O} HCHO + CH_3-CO-CHO + HCHO$
આમ,મળતી નીપજો $2$ મોલ મિથેનાલ $(HCHO)$ અને $1$ મોલ $2-$ઓક્સોપ્રોપેનાલ $(CH_3-CO-CHO)$ છે.

(C) પગલું $1$: $2, 3-$ડાયબ્રોમોબ્યુટેન ગરમીની હાજરીમાં $Zn / Cu$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને ડીબ્રોમિનેશન દ્વારા $trans-$બ્યુટ$-2-$ઈન બનાવે છે.
પગલું $2$: $trans-$બ્યુટ$-2-$ઈન $O_3$ અને ત્યારબાદ $Zn / H_2O$ સાથે રિડક્ટિવ ઓઝોનોલિસિસ પ્રક્રિયા આપે છે.
પગલું $3$: દ્વિબંધ તૂટીને એસીટાલ્ડિહાઈડ $(CH_3CHO)$ ના બે અણુઓ બનાવે છે.
આમ,અંતિમ નીપજ $2 \ CH_3CHO$ છે.

(D) આપેલ પ્રક્રિયા રિડક્ટિવ ઓઝોનોલિસિસ છે,જેમાં કાર્બન-કાર્બન દ્વિબંધ $(C=C)$ તૂટીને બે કાર્બોનિલ સમૂહ $(C=O)$ બનાવે છે.
નીપજ તરીકે સાયક્લોહેક્ઝેનોનના $2$ મોલ મળે છે. આનો અર્થ એ છે કે પ્રક્રિયક એવું આલ્કીન હોવું જોઈએ જે તેના દ્વિબંધના વિભાજન પછી સાયક્લોહેક્ઝેનોનના બે અણુઓ આપે.
સાયક્લોહેક્ઝેનોનનું બંધારણ છ-સભ્યની રીંગ છે જેમાં એક સ્થાને કીટોન સમૂહ હોય છે. આવા બે અણુઓ મેળવવા માટે,પ્રારંભિક આલ્કીન બાયસાયક્લોહેક્ઝાઈલીડીન હોવું જોઈએ,જ્યાં બે સાયક્લોહેક્ઝેન રીંગ એક જ કાર્બન પરમાણુ પર દ્વિબંધ દ્વારા જોડાયેલી હોય છે.
પ્રક્રિયા: $\text{બાયસાયક્લોહેક્ઝાઈલીડીન} + O_3 \xrightarrow{Zn-H_2O} 2 \times \text{સાયક્લોહેક્ઝેનોન}$.
તેથી,'$X$' એ બાયસાયક્લોહેક્ઝાઈલીડીન છે.

(C) આલ્કીનનું રિડક્ટિવ ઓઝોનોલિસિસ $C=C$ દ્વિબંધને તોડીને તેને બે $C=O$ બંધો સાથે બદલવાનો સમાવેશ કરે છે.
$2-$મિથાઈલ પ્રોપેનાલ $(CH_3-CH(CH_3)-CHO)$ માટે,બંધારણ એ $4-$કાર્બનની શૃંખલા છે જેમાં $2^{nd}$ કાર્બન પર મિથાઈલ સમૂહ અને $1^{st}$ કાર્બન પર આલ્ડિહાઈડ સમૂહ છે.
જો આપણે $2,5-$ડાયમિથાઈલહેક્સ$-3-$ઈન લઈએ,તો તેનું બંધારણ $(CH_3)_2CH-CH=CH-CH(CH_3)_2$ છે.
રિડક્ટિવ ઓઝોનોલિસિસ પર,દ્વિબંધ તૂટીને $2-$મિથાઈલ પ્રોપેનાલના બે અણુઓ,$(CH_3)_2CH-CHO$ બનાવે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $(C)$ છે.

(C) આલ્કીનનું ઓઝોનોલિસિસ $C=C$ દ્વિબંધના વિભાજન અને કાર્બોનિલ સંયોજનો બનાવવા માટે દરેક કાર્બન પરમાણુમાં ઓક્સિજન પરમાણુઓના ઉમેરા સાથે સંકળાયેલું છે.
એસિટોન $CH_3COCH_3$ છે અને પ્રોપેનાલ $CH_3CH_2CHO$ છે.
ઓક્સિજન પરમાણુઓને દૂર કરીને અને કાર્બનને દ્વિબંધ સાથે જોડીને આ બે ટુકડાઓને જોડવાથી મૂળ આલ્કીનનું બંધારણ મળે છે:
$(CH_3)_2C=O + O=CHCH_2CH_3 \rightarrow (CH_3)_2C=CHCH_2CH_3$.
બંધારણ $(CH_3)_2C=CHCH_2CH_3$ એ $2-$મિથાઈલ$-2-$પેન્ટેનને અનુરૂપ છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(D) ઇથીન અને જલીય બ્રોમીનની $NaCl$ ની હાજરીમાં પ્રક્રિયા ચક્રીય બ્રોમોનિયમ આયન મધ્યવર્તી દ્વારા થાય છે.
$1$. ઇથીનના $\pi$-ઇલેક્ટ્રોન ઇલેક્ટ્રોફાઇલ $(Br^+)$ પર હુમલો કરીને ચક્રીય બ્રોમોનિયમ આયન બનાવે છે.
$2$. આ મધ્યવર્તી પર પ્રક્રિયા માધ્યમમાં હાજર ન્યુક્લિયોફાઇલ્સ ($Br^-$,$Cl^-$,અને $H_2O$) હુમલો કરે છે.
$3$. શક્ય નીપજો:
- $Br-CH_2-CH_2-Br$ ($Br^-$ ના હુમલાથી)
- $Br-CH_2-CH_2-Cl$ ($Cl^-$ ના હુમલાથી)
- $Br-CH_2-CH_2-OH$ ($H_2O$ ના હુમલાથી)
$Cl-CH_2-CH_2-Cl$ એ શક્ય નીપજ નથી કારણ કે પ્રક્રિયામાં બ્રોમોનિયમ આયન બને છે,જેનો અર્થ છે કે અંતિમ નીપજમાં ઓછામાં ઓછો એક બ્રોમીન પરમાણુ હોવો જોઈએ. તેથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(C) $Hex-2-ene$ $(CH_3-CH_2-CH_2-CH=CH-CH_3)$ નું રિડક્ટિવ ઓઝોનોલિસિસ દ્વિબંધ પર ઓઝોનનો ઉમેરો અને ત્યારબાદ $Zn/H_2O$ સાથે વિભાજન કરીને બે કાર્બોનિલ સંયોજનો બનાવે છે.
$Hex-2-ene$ માં $C=C$ બંધનું વિભાજન $2^{nd}$ સ્થાન પર થાય છે.
પ્રક્રિયા: $CH_3-CH_2-CH_2-CH=CH-CH_3 \xrightarrow{O_3, Zn/H_2O} CH_3-CH_2-CH_2-CHO + CH_3-CHO$.
આમ,$X = CH_3-CH_2-CH_2-CHO$ $(Butanal)$ અને $Y = CH_3-CHO$ $(Ethanal)$.

(C) પ્રતિક્રિયા $(i)$ માં,સ્ટાયરીન $(C_6H_5-CH=CH_2)$ માં $HBr$ નો ઉમેરો માર્કોવનીકોવના નિયમને અનુસરે છે. ઇલેક્ટ્રોફાઇલ $H^+$ ટર્મિનલ કાર્બન પર ઉમેરાઈને વધુ સ્થિર બેન્ઝિલિક કાર્બોકેટાયન $(C_6H_5-CH^+-CH_3)$ બનાવે છે,જે પછી $Br^-$ સાથે પ્રતિક્રિયા કરીને $X = C_6H_5-CH(Br)-CH_3$ આપે છે.
પ્રતિક્રિયા (ii) માં,પેરોક્સાઇડની હાજરીમાં એલાઈલબેન્ઝિન $(C_6H_5-CH_2-CH=CH_2)$ માં $HBr$ નો ઉમેરો એન્ટી-માર્કોવનીકોવ ઉમેરો (ખારાશ અસર) ને અનુસરે છે. બ્રોમિન રેડિકલ ટર્મિનલ કાર્બન પર ઉમેરાઈને વધુ સ્થિર રેડિકલ બનાવે છે,જેના પરિણામે $Y = C_6H_5-CH_2-CH_2-CH_2Br$ મળે છે.
આમ,સાચી નીપજો $X = C_6H_5-CH(Br)-CH_3$ અને $Y = C_6H_5-CH_2-CH_2-CH_2Br$ છે.

(A) Pent-$2$-ene $(CH_3-CH_2-CH=CH-CH_3)$ ની ઓઝોન $(O_3)$ સાથેની પ્રક્રિયા અને ત્યારબાદ $Zn/H_2O$ સાથે રિડક્ટિવ ક્લીવેજને ઓઝોનોલિસિસ કહેવામાં આવે છે.
દ્વિબંધ આલ્કીનના સ્થાને તૂટે છે અને દ્વિબંધના દરેક કાર્બન પરમાણુ કાર્બોનિલ ગ્રુપ $(C=O)$ માં રૂપાંતરિત થાય છે.
પ્રક્રિયા નીચે મુજબ છે:
$CH_3-CH_2-CH=CH-CH_3 \xrightarrow[(ii) Zn / H_2O]{(i) O_3} CH_3-CH_2-CHO + CH_3-CHO$
અહીં,$CH_3-CH_2-CHO$ એ પ્રોપેનાલ છે અને $CH_3-CHO$ એ ઇથેનાલ છે.
આમ,$X$ અને $Y$ એ $CH_3CHO$ અને $CH_3CH_2CHO$ છે.

(C) પેરોક્સાઇડની હાજરીમાં પ્રોપીન સાથે $HBr$ નું યોગશીલ પ્રક્રિયા એન્ટી-માર્કોનિકોવના નિયમ (પેરોક્સાઇડ અસર અથવા ખરાશ અસર) ને અનુસરે છે.
આ પ્રક્રિયામાં,પ્રક્રિયા મુક્ત મુલક મધ્યવર્તી દ્વારા આગળ વધે છે,કાર્બોકેટાયન મધ્યવર્તી દ્વારા નહીં.
તેથી,વિધાન $(A)$ સાચું છે કારણ કે આ પરિસ્થિતિઓમાં $1-$બ્રોમોપ્રોપેન મુખ્ય નીપજ છે.
જોકે,કારણ $(R)$ ખોટું છે કારણ કે પ્રક્રિયામાં કાર્બોકેટાયન મધ્યવર્તી સામેલ નથી અને કાર્બોકેટાયનની સ્થિરતા એ $1-$બ્રોમોપ્રોપેન બનવાનું કારણ નથી.
આમ,$(A)$ સાચું છે પરંતુ $(R)$ ખોટું છે.

(B) Pent-$1$-ene $(CH_3CH_2CH_2CH=CH_2)$ ની ડાયબોરેન $(B_2H_6)$ સાથેની પ્રક્રિયા અને ત્યારબાદ જલીય $NaOH$ ની હાજરીમાં $H_2O_2$ સાથેનું ઓક્સિડેશન હાઇડ્રોબોરેશન-ઓક્સિડેશન તરીકે ઓળખાય છે.
આ પ્રક્રિયા દ્વિબંધ પર પાણી ($H$ અને $OH$) ના એન્ટી-માર્કોવનીકોવ ઉમેરણને અનુસરે છે.
ટર્મિનલ કાર્બન પર $-OH$ સમૂહ જોડાય છે,જેના પરિણામે પેન્ટેન-$1$-ઓલ $(CH_3CH_2CH_2CH_2CH_2OH)$ બને છે.

(D) માર્કોવનીકોવના નિયમ મુજબ,$but-1-ene$ $(CH_3-CH_2-CH=CH_2)$ જેવા અસમમિતિય આલ્કીનમાં $HBr$ ઉમેરતા,હાઇડ્રોજન પરમાણુ વધુ હાઇડ્રોજન ધરાવતા કાર્બન સાથે અને બ્રોમિન પરમાણુ ઓછા હાઇડ્રોજન ધરાવતા કાર્બન સાથે જોડાય છે.
તેથી,મુખ્ય નીપજ $2-bromobutane$ $(CH_3-CH_2-CH(Br)-CH_3)$ મળે છે,$1-bromobutane$ નહીં.
આમ,વિધાન $(A)$ ખોટું છે.
જોકે,કારણ $(R)$ કે જે જણાવે છે કે અસમમિતિય આલ્કીન પર $HBr$ નો ઉમેરો માર્કોવનીકોવના નિયમ મુજબ થાય છે,તે સાચું છે.
તેથી,$(A)$ ખોટું છે પરંતુ $(R)$ સાચું છે.

(C) પેરોક્સાઇડની હાજરીમાં પ્રોપીનમાં $HBr$ નું ઉમેરણ એન્ટી-માર્કોવનીકોવના નિયમને અનુસરે છે,જે મુક્ત મુલક (free radical) મિકેનિઝમ દ્વારા થાય છે,કાર્બોકેટાયન મિકેનિઝમ દ્વારા નહીં.
આમ,વિધાન $(A)$ સાચું છે કારણ કે તે $1-$બ્રોમોપ્રોપેનને મુખ્ય નીપજ તરીકે ઓળખાવે છે.
કારણ $(R)$ ખોટું છે કારણ કે આ પ્રક્રિયામાં કાર્બોકેટાયન મધ્યવર્તી બનતું નથી; તેમાં મુક્ત મુલક મધ્યવર્તી બને છે.
તેથી,$(A)$ સાચું છે પરંતુ $(R)$ ખોટું છે.

(C) $But-1-ene$ $(CH_3CH_2CH=CH_2)$ ની ડાયબોરેન $(B_2H_6)$ સાથેની પ્રક્રિયા હાઇડ્રોબોરેશન પ્રક્રિયા છે,જે એન્ટી-માર્કોવનીકોવ ઉમેરણને અનુસરે છે.
આના પરિણામે ટ્રાયઆલ્કાઇલબોરેન '$X$' બને છે.
$6CH_3CH_2CH=CH_2 + B_2H_6 \rightarrow 2(CH_3CH_2CH_2CH_2)_3B$ (જ્યાં $X = (CH_3CH_2CH_2CH_2)_3B$).
ત્યારબાદ જલીય $NaOH$ ની હાજરીમાં $H_2O_2$ સાથે '$X$' નું ઓક્સિડેશન કરવાથી બોરોન પરમાણુ હાઇડ્રોક્સિલ ગ્રુપ $(-OH)$ દ્વારા બદલાય છે,જે પ્રાથમિક આલ્કોહોલ '$Y$' આપે છે.
$(CH_3CH_2CH_2CH_2)_3B + 3H_2O_2 \xrightarrow{NaOH} 3CH_3CH_2CH_2CH_2OH + B(OH)_3$.
આમ,'$X$' એ $(CH_3CH_2CH_2CH_2)_3B$ છે અને '$Y$' એ $butan-1-ol$ $(CH_3CH_2CH_2CH_2OH)$ છે.

(C) આલ્કીનનું એસિડ-ઉદ્દીપકીય જલીયકરણ ઇલેક્ટ્રોફિલિક યોગશીલ ક્રિયાવિધિને અનુસરે છે. પગલાં નીચે મુજબ છે:
$1$. કાર્બોકેટાયન મધ્યવર્તી બનાવવા માટે $H_3O^{+}$ ના ઇલેક્ટ્રોફિલિક હુમલા દ્વારા આલ્કીનનું પ્રોટોનેશન (પગલું $b$).
$2$. પ્રોટોનેટેડ આલ્કોહોલ બનાવવા માટે કાર્બોકેટાયન પર $H_2O$ નો ન્યુક્લિયોફિલિક હુમલો (પગલું $d$).
$3$. અંતિમ આલ્કોહોલ નીપજ બનાવવા માટે ડિપ્રોટોનેશન ($H^{\oplus}$ નું દૂર થવું) (પગલું $f$).
તેથી,સાચો ક્રમ $b, d, f$ છે.

(C) પેરોક્સાઇડની હાજરીમાં પ્રોપીનમાં $HBr$ નું ઉમેરણ મુક્ત મુલક (free radical) પ્રક્રિયા દ્વારા એન્ટી-માર્કોવનીકોવના નિયમ મુજબ થાય છે.
પ્રસરણના તબક્કામાં,બ્રોમિન મુલક $(\dot{B}r)$ પ્રોપીનના દ્વિબંધ પર હુમલો કરે છે.
બ્રોમિન મુલકના હુમલા માટે બે શક્યતાઓ છે:
$1$. $C_1$ પર હુમલો કરવાથી દ્વિતીયક મુક્ત મુલક બને છે: $CH_3-\dot{C}H-CH_2Br$.
$2$. $C_2$ પર હુમલો કરવાથી પ્રાથમિક મુક્ત મુલક બને છે: $CH_3-CH(Br)-\dot{C}H_2$.
દ્વિતીયક મુક્ત મુલક એ પ્રાથમિક મુક્ત મુલક કરતા વધુ સ્થાયી હોવાથી,મધ્યવર્તી $CH_3-\dot{C}H-CH_2Br$ પ્રાધાન્યતા સાથે બને છે,જે મુખ્ય નીપજ $CH_3-CH_2-CH_2Br$ તરફ દોરી જાય છે.

(A) $1, 2-$ડાયબ્રોમોઈથેનનું ઈથીનમાં રૂપાંતર એ વિ-હેલોજનીકરણ (dehalogenation) પ્રક્રિયા છે.
આ પ્રક્રિયામાં આલ્કોહોલની હાજરીમાં ગરમ $(\Delta)$ કરીને ઝિંક ડસ્ટનો ઉપયોગ કરીને પાસ-પાસેના કાર્બન પરમાણુઓમાંથી બે બ્રોમીન પરમાણુઓ દૂર કરવામાં આવે છે.
રાસાયણિક સમીકરણ: $BrCH_2-CH_2Br + Zn \xrightarrow{\text{alcohol}, \Delta} CH_2=CH_2 + ZnBr_2$.
આમ,સાચી પ્રક્રિયાની શરતો $Zn$,આલ્કોહોલ,$\Delta$ છે.

(B) બેયરનો પ્રક્રિયક એ $KMnO_4$ નું ઠંડું,મંદ,આલ્કલાઇન દ્રાવણ છે.
તે આલ્કીન અને આલ્કાઈન સાથે પ્રક્રિયા કરીને વિસિનલ ડાયોલ બનાવે છે,જેના કારણે $KMnO_4$ નો જાંબલી રંગ અદૃશ્ય થઈ જાય છે,જે અસંતૃપ્તતાની કસોટી તરીકે કાર્ય કરે છે.

(A) ડીલ્સ-એલ્ડર પ્રક્રિયા માટે સંયુગ્મિત ડાયન (conjugated diene) અને ડાયનોફાઈલ (આલ્કીન અથવા આલ્કાઈન) ની જરૂર હોય છે.
વિકલ્પ $A$ માં,$1,4$-પેન્ટાડાયન એ આઈસોલેટેડ ડાયન છે,સંયુગ્મિત ડાયન નથી.
સંયુગ્મિત ડાયનમાં એકાંતરે સિંગલ અને ડબલ બોન્ડ હોય છે (દા.ત.,$CH_2=CH-CH=CH_2$).
$1,4$-પેન્ટાડાયનમાં જરૂરી સંયુગ્મિત સિસ્ટમનો અભાવ હોવાથી,તે ડીલ્સ-એલ્ડર પ્રક્રિયામાં ભાગ લઈ શકતું નથી.