Mix Examples-General Organic Chemistry Questions in Gujarati

(C) આઈસોમર્સ એવા સંયોજનો તરીકે વ્યાખ્યાયિત થાય છે જે સમાન $Molecular \ formula$ ધરાવે છે પરંતુ અવકાશમાં પરમાણુઓની ગોઠવણી અથવા તેમની જોડાણમાં અલગ પડે છે.
તેઓ સમાન $Molecular \ formula$ ધરાવતા હોવાથી,તેમાં પરમાણુઓની સંખ્યા અને પ્રકાર સમાન હોય છે.

(D) આણ્વિય સૂત્ર $C_4H_8$ માટે અસંતૃપ્તતાની માત્રા (degree of unsaturation) $1$ છે. આ સૂચવે છે કે તેમાં કાં તો એક દ્વિબંધ છે અથવા એક વલય (ring) છે.
શક્ય આઈસોમર્સ નીચે મુજબ છે:
$1.$ $CH_2=CH-CH_2-CH_3$ ($1$-બ્યુટીન)
$2.$ $cis-CH_3-CH=CH-CH_3$ (cis$-2-$બ્યુટીન)
$3.$ $trans-CH_3-CH=CH-CH_3$ (trans$-2-$બ્યુટીન)
$4.$ $CH_2=C(CH_3)_2$ ($2$-મિથાઈલપ્રોપીન)
$5.$ સાયક્લોબ્યુટેન (ચાર સભ્યોનું વલય)
$6.$ મિથાઈલસાયક્લોપ્રોપેન (ત્રણ સભ્યોનું વલય)
આમ,કુલ $6$ આઈસોમર્સ છે.

(D) આણ્વિય સૂત્ર $C_{4}H_{10}O$ આલ્કોહોલ અને ઈથર બંને દર્શાવે છે.
$1$. સ્થાનિક સમઘટકતા: $CH_{3}CH_{2}CH_{2}CH_{2}OH$ (બ્યુટેન-$1$-ઓલ) અને $CH_{3}CH(OH)CH_{2}CH_{3}$ (બ્યુટેન-$2$-ઓલ) સ્થાનિક સમઘટકો છે.
$2$. ક્રિયાશીલ સમૂહ સમઘટકતા: $CH_{3}CH_{2}CH_{2}CH_{2}OH$ (આલ્કોહોલ) અને $CH_{3}CH_{2}OCH_{2}CH_{3}$ (ઈથર) ક્રિયાશીલ સમૂહ સમઘટકો છે.
$3$. મેટામેરિઝમ: $CH_{3}OCH_{2}CH_{2}CH_{3}$ (મિથાઈલ પ્રોપાઈલ ઈથર) અને $CH_{3}CH_{2}OCH_{2}CH_{3}$ (ડાયઈથાઈલ ઈથર) મેટામેર્સ છે.
તેથી,આ સંયોજન આ તમામ પ્રકારની સમઘટકતા દર્શાવી શકે છે.

(C) સ્ટીરિયોઆઈસોમેરિઝમ એ સમઘટકતાનો એક પ્રકાર છે જેમાં અણુઓનું આણ્વીય સૂત્ર અને બંધારણ સમાન હોય છે,પરંતુ અવકાશમાં તેમના પરમાણુઓની ગોઠવણી અલગ હોય છે.
સ્ટીરિયોઆઈસોમેરિઝમને મુખ્યત્વે બે પ્રકારમાં વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે:
$1$. ભૌમિતિક સમઘટકતા (cis-trans સમઘટકતા).
$2$. પ્રકાશીય સમઘટકતા (enantiomers અને diastereomers).
તેથી,સ્ટીરિયોઆઈસોમેરિઝમ દર્શાવતી જોડી $Optical \ isomerism$ અને $geometrical \ isomerism$ છે.

(B) જો કોઈ ક્રિયાશીલ સમૂહના રિડક્શનથી મળતી નીપજમાં મધ્યસ્થ કાર્બન પરમાણુ બે સમાન સમૂહો સાથે જોડાયેલો હોય,તો અસમપ્રમાણતા નાશ પામે છે અને તે અકિરાલ (achiral) બને છે.
$LiAlH_4$ એ આલ્ડિહાઈડ $(-CHO)$ નું પ્રાથમિક આલ્કોહોલ $(-CH_2OH)$ માં,કાર્બોક્સિલિક એસિડ $(-COOH)$ નું પ્રાથમિક આલ્કોહોલ $(-CH_2OH)$ માં અને નાઈટ્રાઈલ $(-CN)$ નું પ્રાથમિક એમાઈન $(-CH_2NH_2)$ માં રિડક્શન કરે છે.
વિકલ્પો તપાસતા:
$(A)$ મધ્યસ્થ કાર્બન $-CHO$,$-CH_2OH$,$-CH_2CH_3$ અને $-CH=CH_2$ સાથે જોડાયેલ છે. રિડક્શન પછી,$-CHO$ એ $-CH_2OH$ માં ફેરવાય છે. મધ્યસ્થ કાર્બન હવે બે સમાન $-CH_2OH$ સમૂહો સાથે જોડાયેલ હોવાથી અસમપ્રમાણતા ગુમાવે છે.
$(B)$ મધ્યસ્થ કાર્બન $-CHO$,$-CH_3$,$-CH_2CH_3$ અને $-OCH=CH_2$ સાથે જોડાયેલ છે. રિડક્શન પછી,$-CHO$ એ $-CH_2OH$ માં ફેરવાય છે. જોડાયેલા ચાર સમૂહો $-CH_2OH$,$-CH_3$,$-CH_2CH_3$ અને $-OCH=CH_2$ છે. આ ચારેય સમૂહો અલગ હોવાથી તે કિરાલ રહે છે (અસમપ્રમાણતા ગુમાવતું નથી).
$(C)$ મધ્યસ્થ કાર્બન $-COOH$,$-CH_2OH$,$-CH_3$ અને $-C\equiv CH$ સાથે જોડાયેલ છે. રિડક્શન પછી,$-COOH$ એ $-CH_2OH$ માં ફેરવાય છે. મધ્યસ્થ કાર્બન બે સમાન $-CH_2OH$ સમૂહો સાથે જોડાયેલ હોવાથી અસમપ્રમાણતા ગુમાવે છે.
$(D)$ મધ્યસ્થ કાર્બન $-CHO$,$-CH_3$,$-C\equiv N$ અને $-CH_2NH_2$ સાથે જોડાયેલ છે. રિડક્શન પછી,$-CHO$ એ $-CH_2OH$ માં અને $-C\equiv N$ એ $-CH_2NH_2$ માં ફેરવાય છે. મધ્યસ્થ કાર્બન $-CH_2OH$,$-CH_3$,$-CH_2NH_2$ અને $-CH_2NH_2$ સાથે જોડાયેલ છે. બે સમાન $-CH_2NH_2$ સમૂહો હોવાથી તે અસમપ્રમાણતા ગુમાવે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $(B)$ છે.

(B) આણ્વિય સૂત્ર $C_4H_8$ એ ઓપન ચેઈન બંધારણો માટે આલ્કીન દર્શાવે છે.
શક્ય સમઘટકો નીચે મુજબ છે:
$1.$ $CH_2=CH-CH_2-CH_3$ (બ્યુટ-$1$-ઈન)
$2.$ $CH_3-CH=CH-CH_3$ (બ્યુટ-$2$-ઈન,જે $cis$ અને $trans$ ભૌમિતિક સમઘટકો તરીકે અસ્તિત્વ ધરાવે છે)
$3.$ $CH_2=C(CH_3)-CH_3$ ($2$-મિથાઈલપ્રોપીન)
કુલ ઓપન ચેઈન બંધારણો = $1$ (બ્યુટ-$1$-ઈન) + $2$ ($cis$ અને $trans$ બ્યુટ-$2$-ઈન) + $1$ ($2$-મિથાઈલપ્રોપીન) = $4$.

(C) પ્રકાશીય સમઘટકતા અને ભૌમિતિક સમઘટકતા બંને અવકાશીય સમઘટકતાના પ્રકારો છે,જેમાં પરમાણુઓ સમાન જોડાણ ધરાવે છે પરંતુ તેમની અવકાશી ગોઠવણી અલગ હોય છે.

(A) કાયરલ કાર્બન પરમાણુ એટલે એવો કાર્બન પરમાણુ જે ચાર અલગ-અલગ સમૂહો અથવા પરમાણુઓ સાથે જોડાયેલ હોય.
આપેલ બંધારણમાં,મધ્યસ્થ કાર્બન પરમાણુ ચાર અલગ સમૂહો સાથે જોડાયેલ છે: $-H$,$-OH$,$-COOH$,અને $-OCOCH_2CH_3$.
આ ચારેય સમૂહો અલગ હોવાથી,આ કાર્બન પરમાણુ કાયરલ છે.
બંધારણમાં અન્ય કોઈ કાર્બન પરમાણુ નથી જે કાયરલ હોઈ શકે.
તેથી,સંયોજનમાં કાયરલ $C$ પરમાણુઓની કુલ સંખ્યા $1$ છે.

(B) એનાન્શિયોમર્સ એ સ્ટીરિયો આઈસોમર્સ છે જે એકબીજાના અરીસામાં પ્રતિબિંબ છે અને એકબીજા પર અધ્યારોપિત થઈ શકતા નથી.
વિકલ્પ $(B)$ માં,બંને બંધારણો એકબીજાના અરીસામાં પ્રતિબિંબ છે અને એકબીજા પર અધ્યારોપિત થઈ શકતા નથી,જે તેમને એનાન્શિયોમર્સ તરીકે વ્યાખ્યાયિત કરે છે.
અન્ય વિકલ્પો કાં તો સમાન સંયોજનો,ડાયાસ્ટીરિયોમર્સ અથવા બંધારણીય આઈસોમર્સ દર્શાવે છે.

(B) $C_4H_7Cl$ માટે અસંતૃપ્તતાની માત્રા $(DU)$ $1$ છે. કારણ કે આઇસોમર્સ એસાઇક્લિક છે,તેથી તેમાં એક દ્વિબંધ હોવો જોઈએ.
આઇસોમર્સ નીચે મુજબ છે:
$1.$ $Cl-CH=CH-CH_2-CH_3$ ($1$-ક્લોરોબ્યુટ-$1$-ઈન): $2$ આઇસોમર્સ ($cis$ અને $trans$).
$2.$ $CH_2=C(Cl)-CH_2-CH_3$ ($2$-ક્લોરોબ્યુટ-$1$-ઈન): $1$ આઇસોમર.
$3.$ $CH_2=CH-CH(Cl)-CH_3$ ($3$-ક્લોરોબ્યુટ-$1$-ઈન): $2$ આઇસોમર્સ (કાઇરલ કેન્દ્ર,$R$ અને $S$).
$4.$ $CH_2=CH-CH_2-CH_2-Cl$ ($4$-ક્લોરોબ્યુટ-$1$-ઈન): $1$ આઇસોમર.
$5.$ $Cl-CH_2-CH=CH-CH_3$ ($1$-ક્લોરોબ્યુટ-$2$-ઈન): $2$ આઇસોમર્સ ($cis$ અને $trans$).
$6.$ $CH_3-C(Cl)=CH-CH_3$ ($2$-ક્લોરોબ્યુટ-$2$-ઈન): $2$ આઇસોમર્સ ($cis$ અને $trans$).
$7.$ $Cl-CH=C(CH_3)_2$ ($1$-ક્લોરો-$2$-મિથાઈલપ્રોપ-$1$-ઈન): $1$ આઇસોમર.
$8.$ $CH_2=C(CH_3)-CH_2-Cl$ ($3$-ક્લોરો-$2$-મિથાઈલપ્રોપ-$1$-ઈન): $1$ આઇસોમર.
કુલ = $2 + 1 + 2 + 1 + 2 + 2 + 1 + 1 = 12$.

(D) જ્યારે સમઘટકોનું બંધારણીય સૂત્ર સમાન હોય પરંતુ અણુમાં પરમાણુઓ અથવા જૂથોની અવકાશી ગોઠવણી અલગ હોય,ત્યારે તેને સ્ટીરિયો આઈસોમર્સ કહેવામાં આવે છે અને આ ઘટનાને સ્ટીરિયો આઈસોમેરિઝમ કહેવાય છે.
સ્ટીરિયો આઈસોમેરિઝમ મુખ્યત્વે ત્રણ પ્રકારના હોય છે:
$(i)$ ભૌમિતિક સમઘટકતા
$(ii)$ પ્રકાશીય સમઘટકતા
$(iii)$ કન્ફોર્મેશનલ સમઘટકતા.
તેથી,પ્રકાશીય સમઘટકતા અને ભૌમિતિક સમઘટકતા બંને સ્ટીરિયો આઈસોમેરિઝમના પ્રકારો છે.

(B) જે સમઘટકો સમાન બંધારણીય સૂત્ર ધરાવે છે પરંતુ ત્રિ-પરિમાણીય અવકાશમાં પરમાણુઓ અથવા જૂથોની ગોઠવણીમાં અલગ પડે છે,તેમને $Stereoisomers$ કહેવામાં આવે છે.

(C) બ્યુટીન $(C_4H_8)$ ના સમઘટકો નીચે મુજબ છે:
$1$. $CH_2=CH-CH_2-CH_3$ (બ્યુટ-$1$-ઈન)
$2$. $CH_3-CH=CH-CH_3$ (બ્યુટ-$2$-ઈન,જે ભૌમિતિક સમઘટકતા દર્શાવે છે જેમ કે સિસ અને ટ્રાન્સ સ્વરૂપો)
$3$. $CH_2=C(CH_3)_2$ ($2$-મિથાઈલપ્રોપ-$1$-ઈન)
બ્યુટ-$2$-ઈન બે ભૌમિતિક સમઘટકો (સિસ અને ટ્રાન્સ) તરીકે અસ્તિત્વ ધરાવે છે,તેથી બંધારણીય અને ભૌમિતિક સમઘટકોની કુલ સંખ્યા $4$ છે.

(C) -ગ્લિસરાલ્ડિહાઈડને ફિશર પ્રોજેક્શનમાં ઉપર $CHO$ સમૂહ,નીચે $CH_2OH$ સમૂહ અને કાઈરલ કાર્બનની જમણી બાજુએ $OH$ સમૂહ સાથે દર્શાવવામાં આવે છે.
કાગળના સમતલમાં ફિશર પ્રોજેક્શનને $180^{\circ}$ ફેરવવાથી તેનું બંધારણ બદલાતું નથી.
વિકલ્પ $(C)$ માં દર્શાવેલ બંધારણમાં $CHO$ ઉપર,$OH$ ડાબી બાજુ,$CH_2OH$ જમણી બાજુ અને $H$ નીચે છે. જો આપણે આ બંધારણમાં બે વાર અદલાબદલી (swaps) કરીએ,તો તે $D$-ગ્લિસરાલ્ડિહાઈડના પ્રમાણિત બંધારણ જેવું જ સાબિત થાય છે.

(D) $Ia$ અને $Ib$: બંને $1, 2-$ડાયક્લોરોબેન્ઝિન છે. તેથી,તેઓ સમાન સંયોજનો છે.
$IIa$ અને $IIb$: બંને $1, 3-$ડાયમિથાઈલબેન્ઝિન છે. તેથી,તેઓ સમાન સંયોજનો છે.
$IIIa$ અને $IIIb$: $IIIa$ એ $1, 4-$બેન્ઝિનડાયકાર્બોક્સિલિક એસિડ (ટેરેપ્થાલિક એસિડ) છે અને $IIIb$ એ $1, 3-$બેન્ઝિનડાયકાર્બોક્સિલિક એસિડ (આઈસોપ્થાલિક એસિડ) છે. તેથી,તેઓ સ્થાન આઈસોમર્સ (position isomers) છે.

(D) કીટો-ઈનોલ ટોટોમેરિઝમ માટે કાર્બોનિલ સમૂહ $(C=O)$ ની બાજુમાં ઓછામાં ઓછો એક $\alpha$-હાઈડ્રોજન પરમાણુ હોવો જરૂરી છે.
$1. \ C_6H_5-CO-CH_3$ (એસીટોફિનોન) માં મિથાઈલ સમૂહ પર ત્રણ $\alpha$-હાઈડ્રોજન છે,જે ઈનોલ સ્વરૂપ બનાવે છે: $C_6H_5-C(OH)=CH_2$.
$2. \ C_6H_5-CO-CH_2-CO-CH_3$ માં બે કાર્બોનિલ સમૂહોની વચ્ચે સક્રિય મિથિલીન હાઈડ્રોજન છે,જે ટોટોમેરિઝમ દ્વારા ઈનોલ સ્વરૂપ બનાવે છે: $C_6H_5-CO-CH=C(OH)-CH_3$.
$3. \ C_6H_5-CHO$ (બેન્ઝાલ્ડિહાઈડ) માં કોઈ $\alpha$-હાઈડ્રોજન નથી,તેથી તે કીટો-ઈનોલ ટોટોમેરિઝમ દર્શાવતું નથી.
તેથી,$(b)$ અને $(c)$ બંને કીટો-ઈનોલ ટોટોમેરિઝમ દર્શાવે છે.

(B) કાર્બનની ચતુષ્ફલકીય પ્રકૃતિનો ખ્યાલ સૌપ્રથમ $1874$ માં $J.H. \text{ van't Hoff}$ અને $J.A. \text{ Le Bel}$ દ્વારા સ્વતંત્ર રીતે આપવામાં આવ્યો હતો,જે સ્ટીરિયો આઈસોમેરિઝમની ઘટનાને સમજાવવા માટે હતો.

(D) પેન્ટેનોન $(C_5H_{10}O)$ વિવિધ પ્રકારની સમઘટકતા દર્શાવે છે:
$1$. શૃંખલા સમઘટકતા: તે પેન્ટેન$-2-$ઓન અને $3-$મિથાઈલબ્યુટેન$-2-$ઓન તરીકે અસ્તિત્વ ધરાવે છે.
$2$. સ્થાન સમઘટકતા: તે પેન્ટેન$-2-$ઓન અને પેન્ટેન$-3-$ઓન તરીકે અસ્તિત્વ ધરાવે છે.
$3$. ક્રિયાશીલ સમૂહ સમઘટકતા: પેન્ટેનોન જેવા કીટોન આલ્ડિહાઈડ (દા.ત.,પેન્ટેનાલ) અને અન્ય ક્રિયાશીલ સમૂહો સાથે ક્રિયાશીલ સમૂહ સમઘટકતા દર્શાવે છે.
તેથી,પેન્ટેનોન દ્વારા આ તમામ પ્રકારની સમઘટકતા દર્શાવવામાં આવે છે.

(C) એસીટોન $(CH_3COCH_3)$ એ કીટોન છે,જ્યારે એસીટાલ્ડિહાઈડ $(CH_3CHO)$ એ આલ્ડિહાઈડ છે.
તેમના આણ્વીય સૂત્રો અલગ-અલગ ($C_3H_6O$ અને $C_2H_4O$) છે.
તેથી,તેઓ એકબીજાના સમઘટકો નથી.

(C) આપેલ બંધારણો સ્ટીરિયો આઈસોમર્સ છે જે એકબીજાના પ્રતિબિંબ નથી.
પ્રથમ બંધારણમાં,કાયરલ કેન્દ્રો પરનું વિન્યાસ બીજા બંધારણ કરતા અલગ છે.
તેઓ સ્ટીરિયો આઈસોમર્સ છે પરંતુ પ્રતિબિંબીઓ (એનાન્ટીઓમર્સ) નથી,તેથી તેમને ડાયાસ્ટીરિયોમર્સ તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.

(C) આપેલ બંધારણો $2,3$-ડાયક્લોરોપેન્ટેન દર્શાવે છે.
પ્રથમ બંધારણમાં,કાઇરલ કેન્દ્રો પરનું વિન્યાસ $(2S, 3S)$ અથવા $(2R, 3R)$ છે,પરંતુ તેઓ એકબીજાના પ્રતિબિંબીઓ નથી.
ચોક્કસ રીતે કહીએ તો,પ્રથમ બંધારણ એક કાઇરલ અણુ છે,અને બીજું બંધારણ એક અલગ સ્ટીરિયો આઇસોમર (ડાયાસ્ટીરિયોમર) છે કારણ કે તેમની પાસે કાઇરલ કેન્દ્રો પર અલગ અવકાશી ગોઠવણી છે જે એકબીજાના પ્રતિબિંબીઓ નથી.
જે સ્ટીરિયો આઇસોમર્સ એકબીજાના પ્રતિબિંબીઓ નથી તેમને ડાયાસ્ટીરિયોમર્સ કહેવામાં આવે છે.

(B) કીરાલ કાર્બન પરમાણુ એવો કાર્બન પરમાણુ છે જે ચાર અલગ-અલગ સમૂહો સાથે જોડાયેલ હોય છે.
પ્રથમ આકૃતિમાં,બંધારણ $CH_3-CH(Br)-CH(Br)-CH_3$ છે. બંને મધ્યવર્તી કાર્બન $-H$,$-Br$,$-CH_3$ અને બીજા $-CH(Br)CH_3$ સમૂહ સાથે જોડાયેલા છે. તેથી,બંને કીરાલ છે.
બીજી આકૃતિમાં,બંધારણ $H-C(H)(CH_3)-C(Br)(CH_3)-Br$ છે. પ્રથમ કાર્બન $-H$,$-H$,$-CH_3$ અને $-C(Br)(CH_3)Br$ સાથે જોડાયેલ છે. તેમાં બે સમાન $-H$ પરમાણુઓ હોવાથી,તે કીરાલ નથી.
ત્રીજી આકૃતિ $2,3-dibromobutane$ નો અન્ય આઈસોમર છે,જેમાં બંને મધ્યવર્તી કાર્બન કીરાલ છે.
તેથી,બીજી આકૃતિમાં દર્શાવેલ અણુમાં બે કીરાલ કાર્બન પરમાણુઓ નથી.

(A) બંધારણોનું વિશ્લેષણ:
$(1)$ એ $2,3,4$-ટ્રાયહાઇડ્રોક્સી-બ્યુટેનોઇક એસિડ મિથાઈલ એસ્ટર વ્યુત્પન્ન છે.
$(2)$ એ $(1)$ નું બંધારણીય સમઘટક છે (એસ્ટર સમૂહનું સ્થાન બદલાયેલ છે).
$(3)$ એ $(2)$ નું અવકાશીય સમઘટક છે.
$(1)$ અને $(2)$ ની સરખામણી કરતા: તેઓ બંધારણીય સમઘટકો છે.
$(2)$ અને $(3)$ ની સરખામણી કરતા: તેઓ ડાયાસ્ટીરિયોમર્સ છે કારણ કે તેમની પાસે એક કીરાલ કેન્દ્ર પર અલગ ગોઠવણી છે જ્યારે બીજું સમાન રહે છે.
આપેલા વિકલ્પો મુજબ,$(1)$ અને $(2)$ ડાયાસ્ટીરિયોમર્સ છે તે વિકલ્પ પસંદ કરવામાં આવે છે.

(A) $R$ અથવા $S$ વિન્યાસ નક્કી કરવા માટે,આપણે પરમાણુ ક્રમાંક પર આધારિત Cahn-Ingold-Prelog $(CIP)$ અગ્રિમતાના નિયમોનો ઉપયોગ કરીએ છીએ.
$1$. કાઈરલ કેન્દ્ર સાથે સીધા જોડાયેલા પરમાણુઓ $-OH$ માંથી $O$,$-CHO$ માંથી $C$,$-CH_2OH$ માંથી $C$ અને $H$ છે.
$2$. પરમાણુ ક્રમાંક: $O (8) > C (6) > H (1)$. તેથી,$-OH$ ની અગ્રિમતા સૌથી વધુ $(1)$ છે અને $-H$ ની સૌથી ઓછી $(4)$ છે.
$3$. $-CHO$ અને $-CH_2OH$ ની સરખામણી: બંને $C$ પરમાણુ સાથે જોડાયેલા છે. આપણે પછીના પરમાણુઓ જોઈએ છીએ. $-CHO$ એ $C$ જે $(O, O, H)$ સાથે બંધાયેલ છે તેના સમકક્ષ છે ( $O$ સાથેના દ્વિબંધને કારણે). $-CH_2OH$ એ $C$ છે જે $(O, H, H)$ સાથે બંધાયેલ છે.
$4$. $(O, O, H)$ અને $(O, H, H)$ ની સરખામણી કરતા,તફાવતનો પ્રથમ મુદ્દો બીજો પરમાણુ છે: $O > H$. તેથી,$-CHO$ ની અગ્રિમતા $-CH_2OH$ કરતા વધારે છે.
$5$. અંતિમ અગ્રિમતા ક્રમ છે: $-OH (1) > -CHO (2) > -CH_2OH (3) > -H (4)$.

(D) બ્યુટીન $(C_4H_8)$ ના સમઘટકોમાં બંધારણીય અને અવકાશીય સમઘટકોનો સમાવેશ થાય છે:
$1$. $But-1-ene$: $CH_2=CH-CH_2-CH_3$
$2$. $cis-But-2-ene$: $CH_3-CH=CH-CH_3$
$3$. $trans-But-2-ene$: $CH_3-CH=CH-CH_3$
$4$. $2-Methylpropene$: $CH_2=C(CH_3)_2$
$5$. $Cyclobutane$: $(CH_2)_4$ (ચક્રીય સમઘટક)
$6$. $Methylcyclopropane$: $C_4H_8$ (ચક્રીય સમઘટક)
કુલ સમઘટકોની સંખ્યા = $6$.

(B) બંધારણ $(i)$ (ફિશર પ્રક્ષેપણ) માટે: અગ્રતા ક્રમ $1: -OH$,$2: -COOH$,$3: -CH_3$,$4: -H$ છે. સૌથી ઓછી અગ્રતા ધરાવતો સમૂહ $(-H)$ આડી રેખા પર હોવાથી,સમઘડી દિશા $(1$ $\rightarrow 2$ $\rightarrow 3)$ એ $S$ વિન્યાસ દર્શાવે છે.
બંધારણ $(ii)$ (3D પ્રક્ષેપણ) માટે: અગ્રતા ક્રમ $1: -OH$,$2: -Br$,$3: -CH_2CH_3$,$4: -CH_3$ છે. સૌથી ઓછી અગ્રતા ધરાવતો સમૂહ $(-CH_3)$ તૂટક રેખા પર (પાછળની તરફ) છે. ક્રમ $1$ $\rightarrow 2$ $\rightarrow 3$ વિષમઘડી છે,જે $S$ વિન્યાસ દર્શાવે છે.
તેથી,બંને બંધારણો $S$ વિન્યાસ ધરાવે છે.

(A) હ્યુકેલના નિયમ મુજબ,કોઈ પદાર્થ એરોમેટિક હોવા માટે તે સમતલીય,ચક્રીય,સંપૂર્ણ સંયુગ્મિત હોવો જોઈએ અને તેમાં $(4n + 2)\pi$ ઇલેક્ટ્રોન હોવા જોઈએ,જ્યાં $n = 0, 1, 2, ...$.
$(A)$ સાયક્લોપ્રોપેનાઇલ કેટાયન પાસે $2\pi$ ઇલેક્ટ્રોન $(n=0)$ છે,જે $(4n + 2)\pi$ નિયમનું પાલન કરે છે. તેથી તે એરોમેટિક છે.
$(B)$ સાયક્લોપેન્ટાડાયનાઇલ કેટાયન પાસે $4\pi$ ઇલેક્ટ્રોન છે,જે $4n\pi$ નિયમનું પાલન કરે છે,તેથી તે એન્ટી-એરોમેટિક છે.
$(C)$ સાયક્લોબ્યુટાડાયન પાસે $4\pi$ ઇલેક્ટ્રોન છે,જે $4n\pi$ નિયમનું પાલન કરે છે,તેથી તે એન્ટી-એરોમેટિક છે.
$(D)$ સાયક્લોપ્રોપેનાઇલ એનાયન પાસે $4\pi$ ઇલેક્ટ્રોન છે,જે $4n\pi$ નિયમનું પાલન કરે છે,તેથી તે એન્ટી-એરોમેટિક છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $(A)$ છે.

(A) જે અણુ કિરાલ (chiral) હોય,એટલે કે જેમાં સંમિતિનું સમતલ કે વ્યસ્તતાનું કેન્દ્ર ન હોય,તે સમતલીય ધ્રુવીય પ્રકાશના સમતલનું પરિભ્રમણ કરે છે.
$1$. વિકલ્પ $A$ (ગ્લિસરાલ્ડિહાઈડ): મધ્યસ્થ કાર્બન ચાર અલગ-અલગ સમૂહો ($-CHO$,$-OH$,$-H$,$-CH_2OH$) સાથે જોડાયેલ છે,તેથી તે કિરાલ અણુ છે.
$2$. વિકલ્પ $B$ (બ્યુટેન-$2$-થાયોલ): મધ્યસ્થ કાર્બન ચાર અલગ-અલગ સમૂહો ($-CH_3$,$-CH_2CH_3$,$-H$,$-SH$) સાથે જોડાયેલ છે,તેથી તે કિરાલ અણુ છે.
$3$. વિકલ્પ $C$ ($1,2$-ડાયફિનાઈલ-ઈથેન-$1,2$-ડાયએમાઈન): આ અણુ કિરાલ સ્વરૂપમાં અસ્તિત્વ ધરાવી શકે છે.
$4$. વિકલ્પ $D$ (ગ્લાયસીન): મધ્યસ્થ કાર્બન બે સમાન હાઈડ્રોજન પરમાણુઓ સાથે જોડાયેલ છે,તેથી તે અકિરાલ (achiral) છે.
આમ,$A$,$B$ અને $C$ ત્રણેય કિરાલ હોવાથી તે પ્રકાશીય સક્રિયતા દર્શાવે છે.

(A) સંસ્પદન બંધારણોની સ્થિરતા નક્કી કરવા માટેના નિયમો:
$1$. વધુ સહસંયોજક બંધ ધરાવતા બંધારણો વધુ સ્થિર હોય છે.
$2$. બધા પરમાણુઓ માટે પૂર્ણ અષ્ટક ધરાવતા બંધારણો વધુ સ્થિર હોય છે.
$3$. ઓછું વીજભાર વિભાજન ધરાવતા બંધારણો વધુ સ્થિર હોય છે.
$4$. ઋણ વીજભાર વધુ વિદ્યુતઋણ પરમાણુ પર અને ધન વીજભાર ઓછો વિદ્યુતઋણ પરમાણુ પર હોવો જોઈએ.
બંધારણ $A$ માં,કાર્બન પરમાણુ પર ઋણ વીજભાર બીજા કાર્બન પરમાણુ પરના ધન વીજભારની બાજુમાં છે,અને નાઈટ્રોજન પરમાણુ પર ધન વીજભાર છે. આ બંધારણમાં નોંધપાત્ર વીજભાર વિભાજન છે અને તે વિદ્યુતઋણ નાઈટ્રોજન પરમાણુ પર ધન વીજભાર મૂકે છે,જે તેને અન્ય બંધારણોની તુલનામાં ખૂબ જ અસ્થિર બનાવે છે.

(D) આપેલ બંધારણો બે અલગ અલગ અણુઓના ન્યુમેન પ્રક્ષેપણ (Newman projections) છે.
બંધારણ $1$ અને $2$ માં પરમાણુઓનું જોડાણ અલગ છે.
કન્ફોમર્સ માટે પરમાણુઓનું જોડાણ સમાન હોવું જોઈએ,જે અહીં નથી.
તેઓ પ્રતિબિંબકારક પણ નથી.
તેથી,તેઓ અલગ સંયોજનો છે અને આપેલા સમઘટકોના પ્રકારોમાં આવતા નથી.

(A) નિરપેક્ષ વિન્યાસ નક્કી કરવા માટે,આપણે Cahn-Ingold-Prelog $(CIP)$ નિયમોનો ઉપયોગ કરીને દરેક કાયરલ કેન્દ્ર સાથે જોડાયેલા સમૂહોને અગ્રતા આપીએ છીએ.
$C-2$ માટે:
$1$. $-Cl$ (અગ્રતા $1$)
$2$. $-CH(Cl)C_2H_5$ (અગ્રતા $2$)
$3$. $-CH_3$ (અગ્રતા $3$)
$4$. $-H$ (અગ્રતા $4$)
ક્રમ $1$ $\rightarrow 2$ $\rightarrow 3$ ઘડિયાળના કાંટાની દિશામાં છે,પરંતુ સૌથી ઓછી અગ્રતા ધરાવતો સમૂહ $(-H)$ આડા બંધ પર હોવાથી,વિન્યાસ ઉલટાઈ જાય છે. તેથી,$C-2$ એ $S$ છે.
$C-3$ માટે:
$1$. $-Cl$ (અગ્રતા $1$)
$2$. $-CH(Cl)CH_3$ (અગ્રતા $2$)
$3$. $-C_2H_5$ (અગ્રતા $3$)
$4$. $-H$ (અગ્રતા $4$)
ક્રમ $1$ $\rightarrow 2$ $\rightarrow 3$ ઘડિયાળના કાંટાની વિરુદ્ધ દિશામાં છે,પરંતુ સૌથી ઓછી અગ્રતા ધરાવતો સમૂહ $(-H)$ આડા બંધ પર હોવાથી,વિન્યાસ ઉલટાઈ જાય છે. તેથી,$C-3$ એ $R$ છે.
તેથી,સાચો વિન્યાસ $2S, 3R$ છે.

(B) વિન્યાસ નક્કી કરવા માટે,આપણે Cahn-Ingold-Prelog $(CIP)$ નિયમોનો ઉપયોગ કરીને દરેક કિરાલ કાર્બન સાથે જોડાયેલા સમૂહોને અગ્રતા આપીએ છીએ.
$C-2$ (ઉપરનું કિરાલ કેન્દ્ર) માટે:
$1$. $-OH$ (અગ્રતા $1$)
$2$. $-CH(Br)CH_3$ (અગ્રતા $2$)
$3$. $-CH_3$ (અગ્રતા $3$)
$4$. $-H$ (અગ્રતા $4$)
કારણ કે સૌથી ઓછી અગ્રતા ધરાવતો સમૂહ $(-H)$ આડી રેખા પર છે,તેથી વિન્યાસ ઉલટાવવામાં આવે છે. $1$ $\rightarrow 2$ $\rightarrow 3$ નો ક્રમ ઘડિયાળના કાંટાની દિશામાં $(R)$ છે,તેથી તે $S$ બને છે. આમ,$C-2$ એ $2S$ છે.
$C-3$ (નીચેનું કિરાલ કેન્દ્ર) માટે:
$1$. $-Br$ (અગ્રતા $1$)
$2$. $-CH(OH)CH_3$ (અગ્રતા $2$)
$3$. $-CH_3$ (અગ્રતા $3$)
$4$. $-H$ (અગ્રતા $4$)
કારણ કે સૌથી ઓછી અગ્રતા ધરાવતો સમૂહ $(-H)$ આડી રેખા પર છે,તેથી વિન્યાસ ઉલટાવવામાં આવે છે. $1$ $\rightarrow 2$ $\rightarrow 3$ નો ક્રમ ઘડિયાળના કાંટાની વિરુદ્ધ દિશામાં $(S)$ છે,તેથી તે $R$ બને છે. આમ,$C-3$ એ $3R$ છે.
તેથી,સાચો વિન્યાસ $2S, 3R$ છે.

(B) $p$-નાઈટ્રોફિનોકસાઈડ આયનમાં,ઓક્સિજન પરમાણુ પરનો ઋણ વીજભાર બેન્ઝીન વલયમાં અને ત્યારબાદ નાઈટ્રો સમૂહ પર સ્થાનાંતરિત થાય છે.
માન્ય સંસ્પદન બંધારણ માટે,નાઈટ્રોજન પરમાણુ તેની સંયોજકતા $4$ થી વધવી જોઈએ નહીં (તે $5$ બંધ બનાવી શકતું નથી).
બંધારણ $B$ સાચું વિસ્થાન દર્શાવે છે જ્યાં ઋણ વીજભાર નાઈટ્રો સમૂહના ઓક્સિજન પરમાણુઓ પર હોય છે,જે નાઈટ્રોજન માટે અષ્ટકનો નિયમ જાળવી રાખે છે.
અન્ય બંધારણો કાં તો નાઈટ્રોજન માટે અષ્ટકના નિયમનું ઉલ્લંઘન કરે છે અથવા સાચો વિસ્થાન માર્ગ દર્શાવતા નથી.

(B) $CIP$ (Cahn-Ingold-Prelog) નિયમોનો ઉપયોગ કરીને અગ્રતા નક્કી કરવા માટે,આપણે કાયરલ કેન્દ્ર સાથે સીધા જોડાયેલા પરમાણુનો પરમાણુ ક્રમાંક જોઈએ છીએ.
$1$. જોડાયેલા પરમાણુઓ $-OH$ માં $O$,$-COOH$ માં $C$,$-CHO$ માં $C$ અને $-CH_2OH$ માં $C$ છે.
$2$. $O$ નો પરમાણુ ક્રમાંક $(8)$ એ $C$ $(6)$ કરતા વધારે હોવાથી,$-OH$ ની અગ્રતા સૌથી વધુ $(1)$ છે.
$3$. હવે કાર્બન ધરાવતા સમૂહોની સરખામણી કરો: $-COOH$,$-CHO$ અને $-CH_2OH$.
$4$. $-COOH$ માં,$C$ એ $(O, O, O)$ સાથે જોડાયેલ છે. $-CHO$ માં,$C$ એ $(O, O, H)$ સાથે જોડાયેલ છે. $-CH_2OH$ માં,$C$ એ $(O, H, H)$ સાથે જોડાયેલ છે.
$5$. તફાવતનો પ્રથમ મુદ્દો સરખાવતા: $(O, O, O) > (O, O, H) > (O, H, H)$.
$6$. આમ,અગ્રતાનો ક્રમ $-OH > -COOH > -CHO > -CH_2OH$ છે.

(A) આલ્કાઈલ સમૂહોની પ્રેરક અસર ($+I$ અસર) કાર્બન પરમાણુ સાથે જોડાયેલા આલ્કાઈલ વિસ્થાપકોની સંખ્યા સાથે વધે છે,જે હાઈપરકોન્જુગેશન અને પ્રેરક અસરો દ્વારા ઈલેક્ટ્રોન આપવાની ક્ષમતામાં વધારો કરે છે.
આલ્કાઈલ સમૂહો માટે $+I$ અસરનો ક્રમ આ મુજબ છે:
$(CH_3)_3C - > (CH_3)_2CH - > CH_3CH_2 - > CH_3 -$.
તેથી,પ્રેરક અસરનો ઘટતો ક્રમ $(CH_3)_3C - > (CH_3)_2CH - > CH_3CH_2 -$ છે.

(B) $IUPAC$ નામ ટ્રાન્સ-$2$-હેકઝેનાલ છે.
આ $6$ કાર્બનની શૃંખલા (હેકઝ-) સૂચવે છે જેમાં $1$ નંબરના સ્થાન પર આલ્ડિહાઈડ સમૂહ $(-CHO)$ અને $2$ નંબરના સ્થાન પર દ્વિબંધ છે.
'ટ્રાન્સ' વિન્યાસનો અર્થ એ છે કે દ્વિબંધ ધરાવતા કાર્બન સાથે જોડાયેલા ઉચ્ચ અગ્રતા ધરાવતા સમૂહો વિરુદ્ધ દિશામાં છે.
બંધારણ $B$ એ $6$ કાર્બનની શૃંખલા દર્શાવે છે જેમાં $C1$ પર આલ્ડિહાઈડ,$C2$ અને $C3$ વચ્ચે દ્વિબંધ છે,અને આલ્કાઈલ શૃંખલા આલ્ડિહાઈડ સમૂહની સાપેક્ષમાં ટ્રાન્સ-જેવી ભૂમિતિમાં વિસ્તરેલી છે.

(D) યુરિયા $\left[ H_2N-C(=O)-NH_2 \right]$ તેના ચલરૂપક સ્વરૂપ,આઈસોયુરિયા $\left[ H_2N-C(OH)=NH \right]$ સાથે સંતુલનમાં રહી શકે છે.
આ ઘટના,જેમાં અણુ પ્રોટોન અને દ્વિબંધના સ્થાનમાં ફેરફારને કારણે બે કે તેથી વધુ આંતર-પરિવર્તનીય સ્વરૂપોમાં અસ્તિત્વ ધરાવે છે,તેને ચલરૂપકતા (Tautomerism) કહેવામાં આવે છે.

(A) આપેલ સંયોજન $CH_3-CH=CH-CH(OH)-CH_3$ (પેન્ટ-$3$-ઈન-$2$-ઓલ) છે.
તેમાં એક દ્વિબંધ છે જે ભૌમિતિક સમઘટકતા દર્શાવે છે અને એક કાઈરલ કાર્બન છે જે પ્રકાશીય સમઘટકતા દર્શાવે છે.
અણુ અસમપ્રમાણ હોવાથી,સ્ટીરિયોઆઈસોમર્સની કુલ સંખ્યા $= 2^n$ સૂત્ર દ્વારા મળે છે,જ્યાં $n$ એ સ્ટીરિયોસેન્ટર્સની સંખ્યા છે.
અહીં,$n = 2$ છે.
તેથી,સ્ટીરિયોઆઈસોમર્સની કુલ સંખ્યા $= 2^2 = 4$ થાય.

(D) $isomerism$ (સમઘટકતા) શબ્દ સ્વીડિશ રસાયણશાસ્ત્રી જોન્સ જેકોબ $Berzelius$ દ્વારા $1830$ માં આપવામાં આવ્યો હતો,જે એવા સંયોજનોનું વર્ણન કરે છે જે સમાન આણ્વીય સૂત્ર ધરાવે છે પરંતુ અલગ બંધારણીય ગોઠવણી ધરાવે છે.

(D) અવકાશીય સમઘટકતા (Stereoisomerism) એ સમઘટકતાનો એક પ્રકાર છે જેમાં અણુઓનું આણ્વીય સૂત્ર અને બંધારણ સમાન હોય છે,પરંતુ અવકાશમાં તેમના પરમાણુઓની ગોઠવણી અલગ હોય છે.
અવકાશીય સમઘટકતા મુખ્યત્વે બે પ્રકારની હોય છે:
$(i)$ ભૌમિતિક સમઘટકતા (Geometric isomerism).
$(ii)$ પ્રકાશીય સમઘટકતા (Optical isomerism).
આ ઉપરાંત,સંરૂપણ સમઘટકતા (Conformational isomerism) પણ અવકાશીય સમઘટકતાનો એક પ્રકાર છે.
તેથી,પ્રકાશીય સમઘટકતા અને ભૌમિતિક સમઘટકતા બંને અવકાશીય સમઘટકતાના પ્રકારો છે.

(C) કીટો-ઈનોલ ટોટોમેરિઝમ માટે કાર્બોનિલ સમૂહ $(C=O)$ ની બાજુમાં ઓછામાં ઓછા એક $\alpha$-હાઈડ્રોજન પરમાણુની હાજરી જરૂરી છે.
$(1)$ $1,3$-સાયક્લોહેક્ઝેનડાયોન પાસે $\alpha$-હાઈડ્રોજન છે અને તે ટોટોમેરિઝમ દર્શાવે છે.
$(2)$ દર્શાવેલ બંધારણમાં $sp^3$ કાર્બન પર $\alpha$-હાઈડ્રોજન છે,જે ટોટોમેરિઝમ માટે પરવાનગી આપે છે.
$(3)$ $1,4$-બેન્ઝોક્વિનોનમાં કાર્બોનિલ સમૂહોની બાજુમાં કોઈ $\alpha$-હાઈડ્રોજન પરમાણુઓ નથી,કારણ કે રિંગના તમામ કાર્બન કાં તો દ્વિબંધનો ભાગ છે અથવા કાર્બોનિલ સાથે જોડાયેલા છે,તેથી તે કીટો-ઈનોલ ટોટોમેરિઝમ દર્શાવી શકતું નથી.
$(4)$ આ પોતે જ એક ઈનોલ સ્વરૂપ છે,જે અનુરૂપ આલ્ડિહાઈડમાં ટોટોમેરાઈઝ થઈ શકે છે.
તેથી,સાચો જવાબ $3$ છે.

(A) આપેલા અણુઓના બંધારણોનું વિશ્લેષણ કરતા:
$A$ અને $B$ એકબીજાના પ્રતિબિંબરૂપ છે.
$B$ અને $C$ ને $180$ ડિગ્રી ફેરવતા તે સમાન બને છે,તેથી તે સમાન છે.
$A$ અને $C$ પ્રતિબિંબરૂપ છે.
$B$ અને $D$ પ્રતિબિંબરૂપ છે.
આપેલા તમામ વિધાનો સાચા છે.

(A) એરોમેટિક પદાર્થોએ હ્યુકેલના નિયમનું પાલન કરવું આવશ્યક છે,જે જણાવે છે કે સમતલીય,ચક્રીય,સંયુગ્મિત સિસ્ટમમાં $(4n + 2) \pi$ ઇલેક્ટ્રોન હોવા જોઈએ,જ્યાં $n$ એ પૂર્ણાંક છે $(n = 0, 1, 2, ...)$.
$1$. પિરિડિન $(C_5H_5N)$: તે $6 \pi$ ઇલેક્ટ્રોન ધરાવતી ચક્રીય,સમતલીય અને સંપૂર્ણ સંયુગ્મિત સિસ્ટમ છે. તે એરોમેટિક છે.
$2$. પાયરોલ $(C_4H_5N)$: તે $6 \pi$ ઇલેક્ટ્રોન ધરાવતી ચક્રીય,સમતલીય અને સંપૂર્ણ સંયુગ્મિત સિસ્ટમ છે. તે એરોમેટિક છે.
$3$. પિપરિડિન $(C_5H_{11}N)$: તે સંતૃપ્ત ચક્રીય એમાઈન છે. તે સમતલીય નથી અને તેમાં સંયુગ્મનનો અભાવ છે. તે નોન-એરોમેટિક છે.
$4$. એનિલીન $(C_6H_5NH_2)$: તે બેન્ઝીનનું વ્યુત્પન્ન છે. તે એરોમેટિક છે.
નોંધ: આ પ્રશ્નના સંદર્ભમાં,પિપરિડિન સિવાયના તમામ વિકલ્પો એરોમેટિક છે.

(D) સંયોજન $(i)$ એ $but-2-ene$ છે,જે $C=C$ દ્વિબંધની આસપાસ પ્રતિબંધિત પરિભ્રમણને કારણે ભૌમિતિક સમઘટકતા (અવકાશીય સમઘટકતાનો એક પ્રકાર) દર્શાવે છે.
સંયોજન $(ii)$ એ $butan-2-ol$ છે,જેમાં એક કાઈરલ કાર્બન પરમાણુ છે ($C-2$ પરમાણુ ચાર અલગ-અલગ સમૂહો સાથે જોડાયેલ છે: $-H, -OH, -CH_3, -CH_2CH_3$),તેથી તે પ્રકાશીય સમઘટકતા (અવકાશીય સમઘટકતાનો એક પ્રકાર) દર્શાવે છે.
બંને સંયોજનો અવકાશીય સમઘટકતા દર્શાવે છે.

(B) ચલરૂપતા એવા સંયોજનો દ્વારા દર્શાવવામાં આવે છે જેમાં $C=O$,$C=N$ અથવા $NO_2$ જેવા ધ્રુવીય સમૂહ સાથે જોડાયેલા $sp^3$ સંકરણ ધરાવતા કાર્બન પર ઓછામાં ઓછો એક $\alpha$-હાઇડ્રોજન પરમાણુ હોય.
$A$: આ બંધારણ ઓક્સાઇમ છે,જે ભૌમિતિક સમઘટકતા દર્શાવે છે,ચલરૂપતા નહીં.
$B$: $(CH_3)_2CHNO_2$ માં $NO_2$ સમૂહ સાથે જોડાયેલા કાર્બન પર એક $\alpha$-હાઇડ્રોજન પરમાણુ છે,તેથી તે ચલરૂપતા દર્શાવે છે.
$C$: આ ઇનોલ સ્વરૂપ છે,જે પહેલેથી જ એક ચલરૂપ છે.
$D$: $(CH_3)_3CCHO$ માં કોઈ $\alpha$-હાઇડ્રોજન પરમાણુ નથી,તેથી તે ચલરૂપતા દર્શાવતું નથી.

(C) $R/S$ વિન્યાસ નક્કી કરવા માટે,આપણે Cahn-Ingold-Prelog $(CIP)$ નિયમોના આધારે કિરાલ કેન્દ્ર સાથે જોડાયેલા સમૂહોને અગ્રતા ($1$ થી $4$) આપીએ છીએ.
વિકલ્પ $C$ (બ્યુટેન-$2$-ઓલ) માટે: સમૂહો $-OH$ (અગ્રતા $1$),$-CH_2CH_3$ (અગ્રતા $2$),$-CH_3$ (અગ્રતા $3$),અને $-H$ (અગ્રતા $4$) છે.
વિકલ્પ $C$ ના ફિશર પ્રક્ષેપણમાં,$-H$ પરમાણુ આડા બંધ પર છે. જ્યારે સૌથી ઓછી અગ્રતા ધરાવતો સમૂહ $(-H)$ આડા બંધ પર હોય,ત્યારે વિન્યાસ ઉલટાવવામાં આવે છે: ઘડિયાળના કાંટાની દિશામાં $(1$ $\rightarrow 2$ $\rightarrow 3)$ એ $S$ સૂચવે છે,અને ઘડિયાળના કાંટાની વિરુદ્ધ દિશામાં એ $R$ સૂચવે છે.
બંધારણ $C$ માં,ક્રમ $1 (-OH)$ $\rightarrow 2 (-CH_2CH_3)$ $\rightarrow 3 (-CH_3)$ ઘડિયાળના કાંટાની વિરુદ્ધ દિશામાં છે. $-H$ આડા બંધ પર હોવાથી,આ $R$-વિન્યાસ છે.

(D) $R/S$ વિન્યાસ નક્કી કરવા માટે,Cahn-Ingold-Prelog $(CIP)$ નિયમોનો ઉપયોગ કરીને કાઇરલ કેન્દ્ર સાથે જોડાયેલા ચાર સમૂહોને અગ્રતા આપો.
$1$. સૌથી વધુ પરમાણુ ક્રમાંક ધરાવતા સમૂહને અગ્રતા $1$ અને સૌથી ઓછાને $4$ આપો.
$2$. જો ફિશર પ્રક્ષેપણમાં સૌથી ઓછી અગ્રતા ધરાવતો સમૂહ $(4)$ આડી રેખા પર હોય,તો વિન્યાસ ઉલટાવવામાં આવે છે (એટલે કે,ઘડિયાળની દિશા $S$ અને ઘડિયાળની વિરુદ્ધ દિશા $R$ છે).
વિકલ્પ $D$ તપાસીએ:
- સમૂહો $-COOH$ (અગ્રતા $1$),$-NH_2$ (અગ્રતા $2$),$-CH_3$ (અગ્રતા $3$),અને $-H$ (અગ્રતા $4$) છે.
- ક્રમ $1$ $\rightarrow 2$ $\rightarrow 3$ ઘડિયાળની વિરુદ્ધ દિશામાં છે.
- કારણ કે સૌથી ઓછી અગ્રતા ધરાવતો સમૂહ $(-H)$ આડી રેખા પર છે,તેથી વિન્યાસ ઘડિયાળની વિરુદ્ધ દિશામાંથી ઉલટાઈને $R$ થાય છે.

(C) ફિશર પ્રક્ષેપણમાં,કિરાલ કેન્દ્ર પરના કોઈપણ બે સમૂહોની અદલાબદલી કરવાથી વિન્યાસનું પ્રતિપન (enantiomer) મળે છે.
$1$. $[A]$ થી શરૂ કરીને,$Br$ અને $CH_3$ ની અદલાબદલી કરતા $[B]$ મળે છે. એક અદલાબદલી થઈ હોવાથી,$[B]$ એ $[A]$ નું પ્રતિબિંબકારક છે.
$2$. $[A]$ થી શરૂ કરીને,$C_2H_5$ અને $Cl$ ની અદલાબદલી કરતા $[C]$ મળે છે. એક અદલાબદલી થઈ હોવાથી,$[C]$ એ $[A]$ નું પ્રતિબિંબકારક છે.
$3$. $[B]$ અને $[C]$ બંને $[A]$ ના પ્રતિબિંબકારક હોવાથી,$[B]$ અને $[C]$ સમાન હોવા જોઈએ.
$4$. વિધાનોનું મૂલ્યાંકન:
- $A$ અને $B$ પ્રતિબિંબકારક છે (સાચું).
- $A$ અને $C$ પ્રતિબિંબકારક છે (સાચું).
- $B$ અને $C$ સમાન છે (સાચું).
- $B$ અને $C$ પ્રતિબિંબકારક છે (ખોટું).
તેથી,જે વિધાન સાચું નથી તે છે કે $B$ અને $C$ પ્રતિબિંબકારક છે.

(A) વિન્યાસ નક્કી કરવા માટે,Cahn-Ingold-Prelog $(CIP)$ નિયમોનો ઉપયોગ કરીને દરેક કાયરલ કેન્દ્ર સાથે જોડાયેલા સમૂહોને અગ્રતા આપો.
ઉપરના કાયરલ કેન્દ્ર $(C1)$ માટે: અગ્રતા $-OH$ $(1)$,$-CH(OH)CH_3$ $(2)$,$-CH_3$ $(3)$,અને $-H$ $(4)$ છે. કારણ કે સૌથી ઓછી અગ્રતા ધરાવતો સમૂહ $(-H)$ આડા બંધ પર છે,તેથી વિન્યાસ ઉલટાવવામાં આવે છે. $1$ $\rightarrow 2$ $\rightarrow 3$ નો ક્રમ ઘડિયાળના કાંટાની દિશામાં $(R)$ છે,તેથી તે $S$ બને છે.
નીચેના કાયરલ કેન્દ્ર $(C2)$ માટે: અગ્રતા $-OH$ $(1)$,$-CH(OH)CH_3$ $(2)$,$-CH_3$ $(3)$,અને $-H$ $(4)$ છે. કારણ કે સૌથી ઓછી અગ્રતા ધરાવતો સમૂહ $(-H)$ ઊભા બંધ પર છે,તેથી વિન્યાસ જળવાઈ રહે છે. $1$ $\rightarrow 2$ $\rightarrow 3$ નો ક્રમ ઘડિયાળના કાંટાની વિરુદ્ધ દિશામાં $(S)$ છે,તેથી તે $S$ રહે છે.
આમ,વિન્યાસ $1S, 2S$ છે.