Gujarati

Taxonomic categories Questions in Gujarati

Class 11 Biology · The Living World · Taxonomic categories

567+

Questions

Gujarati

Language

100%

With Solutions

Showing 50 of 567 questions in Gujarati

251
EasyMCQ
સંબંધિત પ્રજાતિઓના સમૂહથી બનતા વર્ગકને શું કહે છે?
A
ગોત્ર
B
વર્ગ
C
શ્રેણી (સમુદાય)
D
કુળ

Solution

(D) જૈવિક વર્ગીકરણમાં,વર્ગીકરણની કક્ષા એક ચોક્કસ ક્રમમાં હોય છે: જાતિ $\rightarrow$ પ્રજાતિ $\rightarrow$ કુળ $\rightarrow$ ગોત્ર $\rightarrow$ વર્ગ $\rightarrow$ સમુદાય $\rightarrow$ સૃષ્ટિ.
આ ક્રમ મુજબ,સંબંધિત પ્રજાતિઓના સમૂહને 'કુળ' (Family) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.
252
EasyMCQ
પ્રજાતિ (Genus) ની રચના માટે શું જરૂરી છે?
A
સંબંધિત જાતિઓનો સમૂહ
B
સંબંધિત પ્રજાતિઓનો સમૂહ
C
સંબંધિત કુળોનો સમૂહ
D
સંબંધિત શ્રેણીઓનો સમૂહ

Solution

(A) જૈવિક વર્ગીકરણમાં,પ્રજાતિ (Genus) એ એક વર્ગીકરણ કક્ષા છે જે સંબંધિત જાતિઓનો સમૂહ ધરાવે છે,જેમાં અન્ય પ્રજાતિઓની જાતિઓની તુલનામાં વધુ સમાન લક્ષણો હોય છે. ઉદાહરણ તરીકે,$Panthera$ પ્રજાતિમાં $Panthera$ $leo$ (સિંહ) અને $Panthera$ $tigris$ (વાઘ) જેવી જાતિઓનો સમાવેશ થાય છે. તેથી,એક પ્રજાતિ સંબંધિત જાતિઓના સમૂહ દ્વારા રચાય છે.
253
MediumMCQ
$Subfamily$ (ઉપકુળ) માટે નીચેનામાંથી શું સાચું છે?
A
કુળનો સમૂહ
B
પ્રજાતિઓનો સમૂહ
C
જાતિઓનો સમૂહ
D
ગોત્રનો સમૂહ

Solution

(B) જૈવિક વર્ગીકરણમાં,$Subfamily$ (ઉપકુળ) એ એક વર્ગીકરણ કક્ષા છે જે $Family$ (કુળ) અને $Genus$ (પ્રજાતિ) ની વચ્ચે આવે છે.
ચોક્કસ રીતે કહીએ તો,$Subfamily$ એ સંબંધિત $Genera$ (પ્રજાતિઓ) નો સમૂહ છે જે એક $Family$ ની અંદર સમાન લક્ષણો ધરાવે છે.
તેથી,તે $Family$ નું પેટા-વિભાજન દર્શાવે છે અને તેમાં $Genera$ નો સમૂહ હોય છે.
254
MediumMCQ
કક્ષાનું કયું જૂથ સમાન લક્ષણો પર આધારિત છે?
A
જાતિ,પ્રજાતિ,કુળ
B
જાતિ,કુળ,ગોત્ર
C
પ્રજાતિ,જાતિ,ગોત્ર
D
વિભાગ,કુળ,ગોત્ર

Solution

(A) વર્ગીકરણની કક્ષાઓ એક શ્રેણીબદ્ધ ક્રમમાં ગોઠવાયેલી હોય છે. જેમ આપણે જાતિથી સૃષ્ટિ તરફ જઈએ છીએ,તેમ સમાન લક્ષણોની સંખ્યા ઘટતી જાય છે.
જાતિ એ સૌથી નીચલી કક્ષા છે,ત્યારબાદ પ્રજાતિ,કુળ,ગોત્ર,વર્ગ,સમુદાય/વિભાગ અને સૃષ્ટિ આવે છે.
જાતિ,પ્રજાતિ અને કુળ જેવા જૂથો ગોત્ર અથવા વિભાગ જેવી ઉચ્ચ કક્ષાઓની સરખામણીમાં વધુ સમાન લક્ષણો ધરાવે છે.
વિકલ્પ $A$ (જાતિ,પ્રજાતિ,કુળ) એ નજીકથી સંબંધિત વર્ગીકરણ કક્ષાઓનો ક્રમ દર્શાવે છે,જ્યાં સજીવો તેમના બાહ્યાકાર અને દેહધાર્મિક લક્ષણોમાં ઉચ્ચ કક્ષાની સમાનતા ધરાવે છે.
255
MediumMCQ
સૃષ્ટિથી જાતિ તરફ જતાં શું અવલોકન કરી શકાય છે?
A
ભિન્નતામાં વધારો થાય છે.
B
જાતિની સંખ્યામાં વધારો થાય છે.
C
સામ્યતામાં વધારો થાય છે.
D
સામ્યતામાં ઘટાડો થાય છે.

Solution

(C) જૈવિક વર્ગીકરણમાં,વર્ગીકરણની કક્ષાને સૌથી ઉચ્ચ કક્ષા (સૃષ્ટિ) થી સૌથી નીચી કક્ષા (જાતિ) સુધી ગોઠવવામાં આવે છે.
જ્યારે આપણે સૃષ્ટિથી જાતિ તરફ જઈએ છીએ,ત્યારે સજીવોમાં જોવા મળતા સામાન્ય લક્ષણોની સંખ્યામાં વધારો થાય છે.
તેનાથી વિપરીત,જ્યારે આપણે જાતિથી સૃષ્ટિ તરફ જઈએ છીએ,ત્યારે સામાન્ય લક્ષણોની સંખ્યામાં ઘટાડો થાય છે.
તેથી,સૃષ્ટિથી જાતિ તરફ જતાં સજીવો વચ્ચેની સામ્યતામાં વધારો થાય છે.
256
MediumMCQ
નીચેનામાંથી કયો વિકલ્પ વર્ગીકરણની કક્ષાઓનો વિવિધતાના ઊતરતા ક્રમમાં સાચો ક્રમ દર્શાવે છે?
A
સૃષ્ટિ $\rightarrow$ સમુદાય $\rightarrow$ વર્ગ $\rightarrow$ ગોત્ર $\rightarrow$ કુળ $\rightarrow$ પ્રજાતિ $\rightarrow$ જાતિ
B
ગોત્ર $\rightarrow$ વર્ગ $\rightarrow$ કુળ $\rightarrow$ સમુદાય $\rightarrow$ સૃષ્ટિ
C
કુળ $\rightarrow$ ગોત્ર $\rightarrow$ વર્ગ $\rightarrow$ સમુદાય $\rightarrow$ સૃષ્ટિ
D
સૃષ્ટિ $\rightarrow$ સમુદાય $\rightarrow$ વર્ગ $\rightarrow$ ગોત્ર $\rightarrow$ કુળ

Solution

(A) જૈવિક વર્ગીકરણમાં,વર્ગીકરણની કક્ષાઓને સૌથી ઊંચા ક્રમ (સૃષ્ટિ) થી સૌથી નીચા ક્રમ (જાતિ) સુધી ગોઠવવામાં આવે છે.
જેમ આપણે સૃષ્ટિથી જાતિ તરફ જઈએ છીએ,તેમ સમાન લક્ષણોની સંખ્યા વધે છે,જ્યારે સજીવો વચ્ચેની વિવિધતા ઘટે છે.
તેથી,વિવિધતાનો ઊતરતો ક્રમ આ મુજબ છે: સૃષ્ટિ $>$ સમુદાય $>$ વર્ગ $>$ ગોત્ર $>$ કુળ $>$ પ્રજાતિ $>$ જાતિ.
વિકલ્પ $A$ આ શ્રેણીને યોગ્ય રીતે દર્શાવે છે.
257
EasyMCQ
આપેલ આકૃતિમાં $P$ અને $Q$ તરીકે નિર્દેશિત ભાગો અનુક્રમે શું દર્શાવે છે?
A
ગોત્ર,પ્રજાતિ
B
પ્રજાતિ,ગોત્ર
C
વર્ગ,સૃષ્ટિ
D
સૃષ્ટિ,વર્ગ

Solution

(D) વર્ગીકરણની કક્ષામાં,શ્રેણીઓને સૌથી ઉચ્ચ કક્ષાથી સૌથી નીચી કક્ષા સુધી ગોઠવવામાં આવે છે.
$Kingdom$ (સૃષ્ટિ) એ સૌથી ઉચ્ચ વર્ગીકરણ કક્ષા છે,જ્યારે $Species$ (જાતિ) એ સૌથી નીચી કક્ષા છે.
વર્ગીકરણના પિરામિડની પ્રમાણિત રજૂઆતના આધારે:
$P$ એ સૌથી ઉચ્ચ સ્તર દર્શાવે છે,જે $Kingdom$ (સૃષ્ટિ) છે.
$Q$ એ નીચલું સ્તર દર્શાવે છે,જે $Class$ (વર્ગ) છે.
તેથી,સાચો ક્રમ $Kingdom$ (સૃષ્ટિ) અને $Class$ (વર્ગ) છે.
258
MediumMCQ
વર્ગીકરણના સામાન્ય એકમો નીચે આપેલા છે. તેમને સૌથી નાના એકમથી શરૂ કરીને સાચા ક્રમમાં ગોઠવો:
$(i)$ પ્રજાતિ $(ii)$ કુળ $(iii)$ જાતિ $(iv)$ ગોત્ર $(v)$ ઉપજાતિ
A
$(iii), (v), (i), (ii), (iv)$
B
$(v), (iii), (i), (ii), (iv)$
C
$(iii), (i), (ii), (iv), (v)$
D
$(iv), (ii), (i), (iii), (v)$

Solution

(A) વર્ગીકરણની પદાનુક્રમિક પદ્ધતિ સૌથી નાના એકમથી લઈને સૌથી મોટા એકમ સુધીનો ચોક્કસ ક્રમ અનુસરે છે:
$1$. જાતિ (વર્ગીકરણનો પાયાનો એકમ)
$2$. ઉપજાતિ (જાતિથી નીચેનો ક્રમ)
$3$. પ્રજાતિ
$4$. કુળ
$5$. ગોત્ર
તેથી,સૌથી નાના એકમથી શરૂ થતો સાચો ક્રમ આ મુજબ છે:
$(iii)$ જાતિ $\rightarrow$ $(v)$ ઉપજાતિ $\rightarrow$ $(i)$ પ્રજાતિ $\rightarrow$ $(ii)$ કુળ $\rightarrow$ $(iv)$ ગોત્ર.
આમ,સાચો વિકલ્પ $(A)$ છે.
259
MediumMCQ
જાતિ (Species) એટલે શું?
A
એકસમાન જનીન પ્રકાર અને સ્વરૂપપ્રકાર ધરાવતા સજીવોની વસતિ.
B
એક જ પ્રકારની વસતિ.
C
આંતરપ્રજનન કરી શકે તેવા સજીવોનો સમૂહ.
D
એકસમાન ભૌગોલિક વિસ્તારમાં વસતા સજીવોનો સમૂહ.

Solution

(C) જાતિ એટલે એવા સજીવોનો સમૂહ જેઓ એકબીજા સાથે આંતરપ્રજનન (interbreeding) કરી શકે છે અને ફળદ્રુપ સંતતિ ઉત્પન્ન કરી શકે છે. આને જૈવિક જાતિ ખ્યાલ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. જોકે એક જ જાતિના સજીવો સમાન જનીન પ્રકાર અને સ્વરૂપપ્રકાર ધરાવી શકે છે,પરંતુ તેમની મુખ્ય લાક્ષણિકતા એકબીજા સાથે પ્રજનન કરવાની ક્ષમતા છે.
260
EasyMCQ
પ્રજાતિ (Genus) અને કુળ (Family) વચ્ચેના વર્ગક માટે નીચેનામાંથી કયું વિધાન સુસંગત છે?
A
આંતરપ્રજનનક્ષમ સંતતિ સર્જે છે.
B
ગાઢ સંબંધ ધરાવતી પ્રજાતિઓનો સમૂહ.
C
સામાન્ય લક્ષણો ધરાવતા પ્રજાતિઓના સમૂહ.
D
પારસ્પરિક સંબંધો ધરાવતાં કુળોનો સમૂહ.

Solution

(B) વર્ગીકરણની કક્ષામાં,પ્રજાતિ (Genus) અને કુળ (Family) વચ્ચેની કક્ષાને ઘણીવાર 'ટ્રાઇબ' (Tribe) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. $NCERT$ ના વર્ગીકરણ મુજબ,ક્રમ આ મુજબ છે: જાતિ $\rightarrow$ પ્રજાતિ $\rightarrow$ કુળ $\rightarrow$ ગોત્ર. પ્રજાતિ એ ગાઢ સંબંધ ધરાવતી જાતિઓનો સમૂહ છે,જ્યારે કુળ એ સંબંધિત પ્રજાતિઓનો સમૂહ છે. પ્રજાતિ અને કુળ વચ્ચેની કક્ષા એ પ્રજાતિઓનો એવો સમૂહ છે જે સમાન લક્ષણો ધરાવે છે.
261
EasyMCQ
સામાન્ય પૂર્વજ ધરાવતી જાતિઓના સમૂહને શું કહેવામાં આવે છે?
A
ગોત્ર
B
જાતિ
C
કુળ
D
પ્રજાતિ

Solution

(D) જૈવિક વર્ગીકરણમાં,$Genus$ (પ્રજાતિ) એ એક વર્ગીકરણ કક્ષા છે જેમાં નજીકથી સંબંધિત જાતિઓનો સમૂહ હોય છે જે સામાન્ય પૂર્વજ ધરાવે છે. એક જ $Genus$ માં રહેલી જાતિઓ અન્ય પ્રજાતિઓની જાતિઓ કરતા એકબીજા સાથે વધુ રચનાત્મક અને ઉત્ક્રાંતિની સમાનતાઓ ધરાવે છે. તેથી,સાચો જવાબ $D$ છે.
262
MediumMCQ
જાતિ (Species) માટે નીચે ચાર વિધાનો આપવામાં આવ્યાં છે. કયાં બે વિધાનો સાચાં છે?
$(1)$ મહત્તમ લક્ષણોમાં મહત્તમ સામ્યતા.
$(2)$ પ્રથમ મૂળાક્ષર મોટી લિપિમાં (Capital).
$(3)$ વૈજ્ઞાનિક નામની પાછળ લખાતો લૅટિન શબ્દ.
$(4)$ જાતિનામનું પુનરાવર્તન શક્ય નથી.
A
$(1)$ અને $(2)$
B
$(2)$ અને $(3)$
C
$(1)$ અને $(4)$
D
$(2)$ અને $(4)$

Solution

(C) જૈવિક નામકરણ પદ્ધતિમાં, જાતિને એવા સજીવોના સમૂહ તરીકે વ્યાખ્યાયિત કરવામાં આવે છે જેઓ મહત્તમ લક્ષણોમાં મહત્તમ સામ્યતા ધરાવે છે $(1)$.
દ્વિનામી નામકરણ પદ્ધતિના નિયમો મુજબ, પ્રજાતિનું નામ મોટી લિપિ (Capital) થી શરૂ થાય છે, જ્યારે જાતિનું નામ નાની લિપિ (Small letter) થી શરૂ થાય છે $(2 \text{ \text{ખોટું છે}})$.
વૈજ્ઞાનિક નામની પાછળ લેખકનું નામ ટૂંકમાં લખવામાં આવે છે, લૅટિન શબ્દ નહીં $(3 \text{ \text{ખોટું છે}})$.
આપેલ પ્રજાતિમાં, જાતિનામનું પુનરાવર્તન શક્ય નથી $(4)$.
તેથી, વિધાન $(1)$ અને $(4)$ સાચાં છે.
263
EasyMCQ
પ્રજાતિ $(Genus)$ માટે નીચેનામાંથી કઈ લાક્ષણિકતા સાચી છે?
A
પ્રથમ મૂળાક્ષર નાની લિપિમાં (lowercase) લખાય છે.
B
તેમાં એક કરતાં વધુ જાતિઓનો સમાવેશ થઈ શકે છે.
C
એક પ્રજાતિનું નામ ઘણા સજીવોના નામ સૂચવે છે.
D
તે જાતિના નામ પછી દર્શાવવામાં આવે છે.
264
MediumMCQ
સૃષ્ટિ (Kingdom) એટલે શું?
A
માત્ર બે જૂથોનો સમાવેશ કરતું મુખ્ય જૂથ.
B
માત્ર ઉત્પાદકોનો સમાવેશ કરતું મુખ્ય જૂથ.
C
બધા સજીવોના જૂથોનો સમાવેશ કરતું મુખ્ય જૂથ.
D
આમાંથી કોઈ પણ નહીં.

Solution

(C) જૈવિક વર્ગીકરણમાં,$Kingdom$ (સૃષ્ટિ) એ વર્ગીકરણની શ્રેણીમાં સૌથી ઉચ્ચ કક્ષા છે. તે એક વિશાળ જૂથ છે જે સજીવોના તમામ સમુદાયો (Phyla) અથવા વિભાગો (Divisions) નો સમાવેશ કરે છે જે મૂળભૂત લાક્ષણિકતાઓનો સમૂહ ધરાવે છે. તેથી,તે એક મુખ્ય જૂથ છે જેમાં સજીવોના તમામ જૂથોનો સમાવેશ થાય છે.
265
MediumMCQ
નીચેનામાંથી કઈ સજીવ અને તેના ગોત્ર (Order) ની જોડી યોગ્ય રીતે જોડાયેલી છે?
A
વંદો - એન્યુરા
B
સૂર્યમુખી - ગ્લુમીફ્લોરી
C
અળસિયું - ઓપિસ્થોપોરા
D
મકાઈ - એસ્ટેરેલ્સ

Solution

(C) સાચી જોડી $C$ છે।
$1$. વંદો $Blattodea$ ગોત્રમાં આવે છે।
$2$. સૂર્યમુખી $Asterales$ ગોત્રમાં આવે છે।
$3$. અળસિયું $Opisthopora$ ગોત્રમાં આવે છે।
$4$. મકાઈ $Poales$ (અગાઉ $Glumiflorae$) ગોત્રમાં આવે છે।
તેથી, $\text{અળસિયું } - \text{ઓપિસ્થોપોરા}$ ની જોડી યોગ્ય રીતે જોડાયેલી છે।
266
MediumMCQ
નીચે આપેલા સજીવોને તેમના વૈજ્ઞાનિક નામ,શ્રેણી (Order) અને કુળ (Family) સાથે જોડો:
સામાન્ય નામ વૈજ્ઞાનિક નામ શ્રેણી કુળ
$a$. અળસિયું $p$. રાના ટાઈગરીના $w$. ગ્લુમીફલોરી $1$. પોએસી
$b$. સૂર્યમુખી $q$. ઝીઆ મેઈઝ $x$. એન્યુરા $2$. એસ્ટેરેસી
$c$. દેડકો $r$. ફેરીટીમા પોસ્થુમા $y$. ઓપિસથોપોરા $3$. મેગાસકોલેસીડી
$d$. મકાઈ $s$. હેલિએન્થસ એનસ $z$. એસ્ટેરેલ્સ $4$. રાનિડી
A
$a-q-y-3; b-p-x-2; c-r-z-1; d-s-w-4$
B
$a-r-z-3; b-s-w-1; c-p-x-2; d-q-y-4$
C
$a-s-z-1; b-q-x-2; c-r-y-3; d-s-w-4$
D
$a-r-y-3; b-s-z-2; c-p-x-4; d-q-w-1$

Solution

(D) સાચી જોડ નીચે મુજબ છે:
$1$. અળસિયું $(a)$: વૈજ્ઞાનિક નામ ફેરીટીમા પોસ્થુમા $(r)$,શ્રેણી ઓપિસથોપોરા $(y)$,અને કુળ મેગાસકોલેસીડી $(3)$ છે.
$2$. સૂર્યમુખી $(b)$: વૈજ્ઞાનિક નામ હેલિએન્થસ એનસ $(s)$,શ્રેણી એસ્ટેરેલ્સ $(z)$,અને કુળ એસ્ટેરેસી $(2)$ છે.
$3$. દેડકો $(c)$: વૈજ્ઞાનિક નામ રાના ટાઈગરીના $(p)$,શ્રેણી એન્યુરા $(x)$,અને કુળ રાનિડી $(4)$ છે.
$4$. મકાઈ $(d)$: વૈજ્ઞાનિક નામ ઝીઆ મેઈઝ $(q)$,શ્રેણી ગ્લુમીફલોરી $(w)$,અને કુળ પોએસી $(1)$ છે.
આમ,સાચો ક્રમ $a-r-y-3; b-s-z-2; c-p-x-4; d-q-w-1$ છે.
267
DifficultMCQ
કોલમ-$I$ માં આપેલ વર્ગકોને કોલમ-$II$ માં આપેલ તેમની લાક્ષણિકતાઓ સાથે જોડો:
કોલમ-$I$ (વર્ગક)કોલમ-$II$ (લાક્ષણિકતા)
$(a)$ જાતિ$(i)$ સંબંધિત કુળોનો સમૂહ
$(b)$ પ્રજાતિ$(ii)$ સંબંધિત પ્રજાતિઓનો સમૂહ
$(c)$ શ્રેણી$(iii)$ આંતર-પ્રજનન કરી પ્રજનનક્ષમ સંતતિ ઉત્પન્ન કરવાની ક્ષમતા ધરાવતા સજીવો
$(d)$ કુળ$(iv)$ સામાન્ય પૂર્વજ ધરાવતી જાતિઓનો સમૂહ
$(v)$ શ્રેણીઓનો સમૂહ
A
$(a) \to (iii), (b) \to (iv), (c) \to (i), (d) \to (v)$
B
$(a) \to (i), (b) \to (ii), (c) \to (iii), (d) \to (v)$
C
$(a) \to (iii), (b) \to (iv), (c) \to (i), (d) \to (ii)$
D
$(a) \to (v), (b) \to (iii), (c) \to (iv), (d) \to (i)$

Solution

(C) સાચી જોડ નીચે મુજબ છે:
$(a)$ જાતિ: આંતર-પ્રજનન કરી પ્રજનનક્ષમ સંતતિ ઉત્પન્ન કરવાની ક્ષમતા ધરાવતા સજીવો $(iii)$.
$(b)$ પ્રજાતિ: સંબંધિત જાતિઓનો સમૂહ $(iv)$.
$(c)$ શ્રેણી: સંબંધિત કુળોનો સમૂહ $(i)$.
$(d)$ કુળ: સંબંધિત પ્રજાતિઓનો સમૂહ $(ii)$.
આમ, સાચો ક્રમ $(a) \to (iii), (b) \to (iv), (c) \to (i), (d) \to (ii)$ છે, જે વિકલ્પ $C$ માં દર્શાવેલ છે.
268
EasyMCQ
વર્ગીકરણ પદ્ધતિમાં નીચેનામાંથી કયો ક્રમ સાચો છે?
A
વર્ગ - ગોત્ર - કુળ - પ્રજાતિ - જાતિ
B
વર્ગ - કુળ - ગોત્ર - પ્રજાતિ - જાતિ
C
ગોત્ર - કુળ - પ્રજાતિ - જાતિ
D
વર્ગ - ગોત્ર - કુળ - પ્રજાતિ - જાતિ

Solution

(A) વર્ગીકરણની કક્ષામાં સજીવોને ઉચ્ચથી નિમ્ન ક્રમમાં ગોઠવવામાં આવે છે. સાચો ક્રમ આ મુજબ છે: સૃષ્ટિ $\rightarrow$ સમુદાય/વિભાગ $\rightarrow$ વર્ગ $\rightarrow$ ગોત્ર $\rightarrow$ કુળ $\rightarrow$ પ્રજાતિ $\rightarrow$ જાતિ.
આપેલા વિકલ્પોને જોતા,'વર્ગ - ગોત્ર - કુળ - પ્રજાતિ - જાતિ' એ સાચો ક્રમ દર્શાવે છે.
269
EasyMCQ
વર્ગીકરણનો પાયાનો એકમ કયો છે?
A
સૃષ્ટિ
B
પ્રજાતિ
C
જાતિ
D
સમુદાય

Solution

(C) જૈવિક વર્ગીકરણમાં,વર્ગીકરણની કક્ષા (taxonomic hierarchy) વિવિધ સ્તરોની બનેલી હોય છે. વર્ગીકરણનો પાયાનો એકમ $Species$ (જાતિ) છે. તે વર્ગીકરણની શ્રેણીનું સૌથી નીચું સ્તર છે અને તે એવા સજીવોના સમૂહનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે જેઓ પ્રજનન કરીને ફળદ્રુપ સંતતિ ઉત્પન્ન કરી શકે છે.
270
MediumMCQ
જાતિ (Species) એટલે શું?
A
વર્ગીકરણશાસ્ત્રીઓ દ્વારા આયોજિત વર્ગીકરણનો વાસ્તવિક એકમ.
B
વર્ગીકરણનો સૌથી નીચેનો એકમ નથી.
C
વર્ગીકરણનો વાસ્તવિક એકમ.
D
માનવ મગજની એક કૃત્રિમ સંકલ્પના જેને ચોક્કસ શબ્દોમાં વ્યાખ્યાયિત કરી શકાતી નથી.

Solution

(C) જૈવિક વર્ગીકરણમાં,$Species$ (જાતિ) ને વર્ગીકરણનો પાયાનો અથવા મૂળભૂત એકમ ગણવામાં આવે છે. તે સજીવોના એવા સમૂહનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે જે આંતરપ્રજનન કરી શકે છે અને ફળદ્રુપ સંતતિ ઉત્પન્ન કરી શકે છે. વર્ગીકરણશાસ્ત્રીઓ જાતિને કુદરતમાં એક વાસ્તવિક અને નિશ્ચિત એકમ તરીકે ઓળખે છે,ન કે કૃત્રિમ સંકલ્પના તરીકે. તેથી,તેને વર્ગીકરણના વાસ્તવિક એકમ તરીકે વ્યાખ્યાયિત કરવામાં આવે છે.
271
EasyMCQ
નીચેનામાંથી કયું મકાઈનું ગોત્ર (Order) છે?
A
ગ્લુમીફ્લોરી (Glumiflorae)
B
એસ્ટરેલ્સ (Asterales)
C
ઓપિસ્થોપોરા (Opisthopora)
D
ઓર્થોપ્ટેરા (Orthoptera)

Solution

(A) મકાઈ $(Zea \ mays)$ નું વર્ગીકરણ નીચે મુજબ છે:
સૃષ્ટિ: $Plantae$
વિભાગ: $Angiospermae$
વર્ગ: $Monocotyledonae$
ગોત્ર: $Poales$ (જૂની વર્ગીકરણ પદ્ધતિમાં તેને $Glumiflorae$ તરીકે ઓળખવામાં આવતું હતું)
કુળ: $Poaceae$
પ્રજાતિ: $Zea$
જાતિ: $mays$
તેથી,$Glumiflorae$ એ મકાઈનું સાચું ગોત્ર છે.
272
MediumMCQ
નીચેના વર્ગીકરણના સ્તરોને તેમની લાક્ષણિકતાઓ સાથે જોડો:
વર્ગકલાક્ષણિકતા
$A$. જાતિ$i$. સંબંધિત કુળો
$B$. પ્રજાતિ$ii$. સંબંધિત પ્રજાતિઓ
$C$. ગોત્ર$iii$. આંતર-પ્રજનન કરી પ્રજનનક્ષમ સંતતિ ઉત્પન્ન કરવાની ક્ષમતા ધરાવતા સજીવો
$D$. કુળ$iv$. સામાન્ય પૂર્વજ ધરાવતી જાતિઓનો સમૂહ
A
$A-iii, B-iv, C-i, D-ii$
B
$A-i, B-ii, C-iii, D-v$
C
$A-iii, B-iv, C-v, D-i$
D
$A-v, B-iii, C-iv, D-i$

Solution

(A) સાચું જોડકું નીચે મુજબ છે:
$A$. જાતિ: આંતર-પ્રજનન કરી પ્રજનનક્ષમ સંતતિ ઉત્પન્ન કરવાની ક્ષમતા ધરાવતા સજીવો $(iii)$.
$B$. પ્રજાતિ: સામાન્ય પૂર્વજ ધરાવતી જાતિઓનો સમૂહ, જેમાં અન્ય પ્રજાતિઓની તુલનામાં વધુ સમાન લક્ષણો હોય છે $(iv)$.
$C$. ગોત્ર: આ એક ઉચ્ચ કક્ષાનો વર્ગક છે, જે કુળોનો સમૂહ છે જેમાં થોડા સમાન લક્ષણો જોવા મળે છે $(i)$.
$D$. કુળ: સંબંધિત પ્રજાતિઓનો સમૂહ, જેમાં પ્રજાતિ અને જાતિની તુલનામાં સમાનતાઓ ઓછી હોય છે $(ii)$.
આમ, સાચો ક્રમ $A-iii, B-iv, C-i, D-ii$ છે.
273
MediumMCQ
નીચેનાં વિધાનો માટે યોગ્ય શબ્દો ઓળખો:
$(i)$ લક્ષણો પર આધારિત બધા જ સજીવોને જુદા જુદા વર્ગકોમાં વહેંચવાની કાર્યપદ્ધતિનું વિજ્ઞાન.
$(ii)$ નિયમોને અનુસરીને સજીવોને નામ આપવાની પદ્ધતિ.
$(iii)$ વિજ્ઞાનની એવી શાખા જેમાં વસતિથી લઈને જીવાવરણ સુધીનો અભ્યાસ કરવામાં આવે છે.
$(iv)$ બધી જ વર્ગીકૃત કક્ષાઓ ભેગી મળીને બનતી રચના.
A
$(i)$ નામાધિકરણ,$(ii)$ દ્વિનામી નામકરણ,$(iii)$ વર્ગીકરણવિદ્યા,$(iv)$ વર્ગક
B
$(i)$ ઓળખવિધિ,$(ii)$ નામાધિકરણ,$(iii)$ જૈવભૂગોળ,$(iv)$ ચરણો
C
$(i)$ વર્ગીકૃત કક્ષા,$(ii)$ દ્વિનામી નામકરણ,$(iii)$ પરિસ્થિતિવિદ્યા,$(iv)$ વર્ગીકૃત શ્રેણી
D
$(i)$ વર્ગીકરણવિદ્યા,$(ii)$ નામાધિકરણ,$(iii)$ પરિસ્થિતિવિદ્યા,$(iv)$ વર્ગીકૃત શ્રેણી

Solution

(D) $(i)$ વર્ગીકરણવિદ્યા (Taxonomy) એ સજીવોના લક્ષણોને આધારે તેમને વિવિધ વર્ગકોમાં વહેંચવાની વિજ્ઞાનની શાખા છે.
$(ii)$ નામાધિકરણ (Nomenclature) એ ચોક્કસ નિયમોને અનુસરીને સજીવોને નામ આપવાની પદ્ધતિ છે.
$(iii)$ પરિસ્થિતિવિદ્યા (Ecology) એ વિજ્ઞાનની એવી શાખા છે જે વસતિથી લઈને જીવાવરણ સુધીના સજીવોના આંતર સંબંધોનો અભ્યાસ કરે છે.
$(iv)$ વર્ગીકૃત શ્રેણી (Taxonomic hierarchy) એ તમામ વર્ગીકૃત કક્ષાઓનો ક્રમબદ્ધ સમૂહ છે.
274
MediumMCQ
વર્ગીકરણની કક્ષામાં નીચેનામાંથી કયો ક્રમ સાચો છે?
A
વર્ગ - કુળ - ઉપકુળ - ગોત્ર - પ્રજાતિ - જાતિ
B
વર્ગ - ગોત્ર - કુળ - ઉપકુળ - પ્રજાતિ - જાતિ
C
ઉપકુળ - ગોત્ર - કુળ - પ્રજાતિ - જાતિ
D
વર્ગ - ઉપકુળ - ગોત્ર - કુળ - પ્રજાતિ - જાતિ

Solution

(B) વર્ગીકરણની કક્ષા એ સજીવોના વર્ગીકરણ દરમિયાન વર્ગીકરણના એકમોની ઉતરતા ક્રમમાં ગોઠવણી છે. પ્રમાણિત ક્રમ આ મુજબ છે: સૃષ્ટિ $\rightarrow$ સમુદાય/વિભાગ $\rightarrow$ વર્ગ $\rightarrow$ ગોત્ર $\rightarrow$ કુળ $\rightarrow$ પ્રજાતિ $\rightarrow$ જાતિ. આ ક્રમમાં,'ઉપકુળ' એ 'કુળ' અને 'પ્રજાતિ' ની વચ્ચે આવતી એક મધ્યવર્તી કક્ષા છે. તેથી,આપેલા વિકલ્પોમાંથી સાચો ક્રમ: વર્ગ $\rightarrow$ ગોત્ર $\rightarrow$ કુળ $\rightarrow$ ઉપકુળ $\rightarrow$ પ્રજાતિ $\rightarrow$ જાતિ છે. વિકલ્પ $B$ આ પ્રમાણિત ક્રમને યોગ્ય રીતે અનુસરે છે.
275
EasyMCQ
વર્ગીકરણના સામાન્ય એકમો નીચે આપેલા છે. તેમને સૌથી નાના એકમથી શરૂ કરીને સાચા ક્રમમાં ગોઠવો:
$(i)$ પ્રજાતિ $(ii)$ કુળ $(iii)$ જાતિ $(iv)$ ગોત્ર $(v)$ ઉપજાતિ
A
$(iii), (v), (i), (ii), (iv)$
B
$(i), (ii), (iii), (iv), (v)$
C
$(iv), (ii), (iii), (i), (v)$
D
$(v), (iii), (i), (ii), (iv)$

Solution

(A) વર્ગીકરણના એકમોની શ્રેણીબદ્ધ ગોઠવણી સૌથી નાના (સૌથી વિશિષ્ટ) થી સૌથી મોટા (સૌથી સામાન્ય) એકમ તરફ નીચે મુજબ છે:
$1$. જાતિ (વર્ગીકરણનો પાયાનો એકમ)
$2$. ઉપજાતિ (જાતિથી નીચેનો ક્રમ)
$3$. પ્રજાતિ
$4$. કુળ
$5$. ગોત્ર
તેથી,સાચો ક્રમ $(iii)$ જાતિ,$(v)$ ઉપજાતિ,$(i)$ પ્રજાતિ,$(ii)$ કુળ,$(iv)$ ગોત્ર છે.
આમ,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.
276
MediumMCQ
જાતિ (species) અંગેના નીચેના પ્રશ્નોના ઉત્તર માટે કયો વિકલ્પ સાચો છે?
$(i)$ જાતિ કેવી સંતતિ સર્જવાની ક્ષમતા ધરાવે છે?
$(ii)$ પ્રજાતિમાં કેવા સજીવોનો સમાવેશ થાય છે?
$(iii)$ કેટલાક કિસ્સામાં જાતિના નામ પછી કોનું નામ લખાય છે?
$(iv)$ સૂર્યમુખીની જાતિનું નામ શું છે?
A
$(i)$ ફળદ્રુપ,$(ii)$ સમાન પૂર્વજ ધરાવતી,$(iii)$ ઉપજાતિ,$(iv)$ annuus
B
$(i)$ ફળદ્રુપ,$(ii)$ ગાઢ સંબંધ ધરાવતી,$(iii)$ કુળ,$(iv)$ annuus
C
$(i)$ વંધ્ય,$(ii)$ પારસ્પરિક સંબંધ ધરાવતી,$(iii)$ કુળ,$(iv)$ Helianthus
D
$(i)$ ભિન્નતા ધરાવતી,$(ii)$ વંધ્ય,$(iii)$ ઉપજાતિ,$(iv)$ Helianthus

Solution

(A) $(i)$ જાતિ એટલે એવા સજીવોનો સમૂહ જે આંતરપ્રજનન કરીને ફળદ્રુપ સંતતિ ઉત્પન્ન કરવાની ક્ષમતા ધરાવે છે.
$(ii)$ જાતિમાં એવા સજીવોનો સમાવેશ થાય છે જેઓ ગાઢ રીતે સંબંધિત હોય અને સમાન લક્ષણો ધરાવતા હોય.
$(iii)$ કેટલાક કિસ્સામાં,જાતિના નામ પછી ત્રીજું નામ લખવામાં આવે છે જે ઉપજાતિ (subspecies) દર્શાવે છે (દા.ત.,ત્રિનામી નામકરણ).
$(iv)$ સૂર્યમુખીનું વૈજ્ઞાનિક નામ $Helianthus$ $annuus$ છે,જેમાં $Helianthus$ પ્રજાતિ છે અને $annuus$ એ જાતિનું નામ છે.
તેથી,વિકલ્પ $A$ સાચો જવાબ છે.
277
MediumMCQ
સજીવોની સંખ્યાના આધારે વર્ગીકરણની કક્ષાનો સાચો ચઢતો ક્રમ નીચેનામાંથી કયો છે?
A
જાતિ,પ્રજાતિ,સમુદાય,સૃષ્ટિ
B
સૃષ્ટિ,સમુદાય,જાતિ,પ્રજાતિ
C
સૃષ્ટિ,પ્રજાતિ,સમુદાય,જાતિ
D
પ્રજાતિ,જાતિ,સમુદાય,સૃષ્ટિ

Solution

(A) વર્ગીકરણની કક્ષાનો ક્રમ આ મુજબ છે: જાતિ < પ્રજાતિ < કુળ < ગોત્ર < વર્ગ < સમુદાય < સૃષ્ટિ.
જેમ આપણે જાતિથી સૃષ્ટિ તરફ જઈએ છીએ,તેમ સમાન લક્ષણોની સંખ્યા ઘટે છે,જ્યારે સજીવોની સંખ્યા વધે છે.
તેથી,સજીવોની સંખ્યાના આધારે ચઢતો ક્રમ આ મુજબ છે: જાતિ < પ્રજાતિ < સમુદાય < સૃષ્ટિ.
આમ,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.
278
MediumMCQ
નીચેનામાંથી કયું પ્રાણી તેની વર્ગીકરણની કક્ષા સાથે સાચી જોડ રચે છે?
A
વાઘ : જાતિ - ટાઇગ્રીસ
B
કટલા માછલી : વર્ગ - મૃદુકાય
C
માનવ : કુળ - પ્રાયમેટ
D
ઘરમાખી : ગોત્ર - મુસ્કા

Solution

(A) જૈવિક વર્ગીકરણમાં, વાઘનું વૈજ્ઞાનિક નામ $Panthera \, tigris$ છે. અહીં, $Panthera$ એ પ્રજાતિ છે અને $tigris$ એ જાતિ છે. તેથી, વિકલ્પ $A$ સાચો છે.
વિકલ્પ $B$ માટે, કટલા માછલી એ $Osteichthyes$ (અસ્થિમત્સ્ય) વર્ગમાં આવે છે, મૃદુકાય (Mollusca) માં નહીં.
વિકલ્પ $C$ માટે, માનવ એ $Hominidae$ કુળમાં આવે છે, જ્યારે $Primata$ એ ગોત્ર (Order) છે.
વિકલ્પ $D$ માટે, ઘરમાખી એ $Diptera$ ગોત્રમાં આવે છે, જ્યારે $Musca$ એ પ્રજાતિ છે.
279
MediumMCQ
સજીવોના નામકરણમાં કયા વર્ગકનો પુનઃ ઉપયોગ થતો નથી?
A
શ્રેણી (Order)
B
પ્રજાતિ (Genus)
C
વિભાગ (Division)
D
સૃષ્ટિ (Kingdom)

Solution

(B) જૈવિક નામકરણમાં,સજીવનું વૈજ્ઞાનિક નામ બે ઘટકોનું બનેલું હોય છે: $Genus$ (પ્રજાતિ) નામ અને $species$ (જાતિ) સંજ્ઞા. ઇન્ટરનેશનલ કોડ ઓફ નોમેન્ક્લેચર $(ICN)$ ના નિયમો અનુસાર,એક $Genus$ નામનો ઉપયોગ માત્ર સજીવોના એક ચોક્કસ જૂથ માટે જ થઈ શકે છે. જોકે,સમાન $species$ સંજ્ઞાનો ઉપયોગ વિવિધ પ્રજાતિઓ માટે થઈ શકે છે. તેથી,$Genus$ નામ અનન્ય છે અને તેનો વિવિધ જૂથો માટે પુનઃ ઉપયોગ કરી શકાતો નથી,જ્યારે $Order$ (શ્રેણી),$Division$ (વિભાગ) અને $Kingdom$ (સૃષ્ટિ) જેવી અન્ય શ્રેણીઓ વંશવેલાના સ્તરો છે જેમાં ઘણા વિવિધ સજીવોનો સમાવેશ થાય છે અને તે $Genus$ નામની જેમ અનન્ય ઓળખકર્તા તરીકે વપરાતા નથી.
280
EasyMCQ
નીચેનામાંથી કયો વિકલ્પ દર્શાવે છે કે જેમ આપણે એક વર્ગકમાંથી બીજા વર્ગકમાં જઈએ તેમ સજીવો વચ્ચેની અસમાનતાનું પ્રમાણ વધે છે?
A
વર્ગ $\rightarrow$ ઉપવર્ગ
B
કુળ $\rightarrow$ પ્રજાતિ
C
વર્ગ $\rightarrow$ ગોત્ર
D
પ્રજાતિ $\rightarrow$ જાતિ

Solution

(C) જૈવિક વર્ગીકરણમાં,વર્ગીકરણ કક્ષાનો ક્રમ આ મુજબ છે: જાતિ,પ્રજાતિ,કુળ,ગોત્ર,વર્ગ,સમુદાય,સૃષ્ટિ.
જેમ આપણે નીચલી કક્ષા (જેમ કે જાતિ) થી ઉપલી કક્ષા (જેમ કે સૃષ્ટિ) તરફ જઈએ છીએ,તેમ સજીવોમાં જોવા મળતા સમાન લક્ષણોની સંખ્યા ઘટે છે.
પરિણામે,સજીવો વચ્ચેની અસમાનતાનું પ્રમાણ વધે છે.
આપેલા વિકલ્પોમાં,વર્ગીકરણના ક્રમ મુજબ સજીવોમાં સમાનતા ઘટતી જાય છે તેમ અસમાનતા વધતી જાય છે.
281
EasyMCQ
વૈજ્ઞાનિક નામ $Homo$ $sapiens$ $sapiens$ માં '$c$' શું સૂચવે છે?
$\frac{Homo}{a}$ $\frac{sapiens}{b}$ $\frac{sapiens}{c}$
A
પ્રજાતિ
B
જાતિ
C
ઉપજાતિ
D
કુળ

Solution

(C) આધુનિક માનવનું વૈજ્ઞાનિક નામ $Homo$ $sapiens$ $sapiens$ છે.
આ ત્રિ-નામી નામકરણ પદ્ધતિમાં:
$1$. $Homo$ $(a)$ એ પ્રજાતિ (Genus) દર્શાવે છે.
$2$. $sapiens$ $(b)$ એ જાતિ (Species) દર્શાવે છે.
$3$. બીજું $sapiens$ $(c)$ એ ઉપજાતિ (Subspecies) દર્શાવે છે.
તેથી,'$c$' એ ઉપજાતિ સૂચવે છે.
282
EasyMCQ
નીચેનામાંથી કયો વિકલ્પ ભિન્નતાઓમાં ઘટાડો સૂચવે છે?
A
પ્રજાતિથી જાતિ તરફ
B
જાતિથી પ્રજાતિ તરફ
C
પ્રજાતિથી કુળ તરફ
D
કુળથી વર્ગ તરફ

Solution

(B) જૈવિક વર્ગીકરણમાં, વર્ગીકરણની કક્ષાનો ક્રમ આ મુજબ છે: $\text{સૃષ્ટિ } > \text{સમુદાય } > \text{વર્ગ } > \text{શ્રેણી } > \text{કુળ } > \text{પ્રજાતિ } > \text{જાતિ}$.
જેમ આપણે ઉચ્ચ વર્ગીકરણ કક્ષા (જેમ કે $\text{પ્રજાતિ}$) થી નીચલી વર્ગીકરણ કક્ષા (જેમ કે $\text{જાતિ}$) તરફ જઈએ છીએ, તેમ સજીવોમાં સમાન લક્ષણોની સંખ્યા વધે છે, જેનો અર્થ છે કે સજીવો વચ્ચેની ભિન્નતાઓમાં ઘટાડો થાય છે.
તેથી, $\text{પ્રજાતિ}$ થી $\text{જાતિ}$ તરફ જવું એ ભિન્નતાઓમાં ઘટાડો સૂચવે છે.
283
MediumMCQ
વર્ગીકરણની કક્ષાઓનો સાચો ક્રમ દર્શાવતો વિકલ્પ પસંદ કરો:
A
મેગાસ્કોલેસીડી - ફેરીથિમા - પોસ્થુમા
B
એસ્ટરેલ્સ - હેલિએન્થસ - એસ્ટરેસી
C
પેરિપ્લેનેટા - અમેરિકાના - બ્લાટીડી
D
ઝીઆ - પોએસી - ગ્લુમીફ્લોરી

Solution

(A) વર્ગીકરણની કક્ષાઓનો સાચો ક્રમ $Order - Family - Genus - Species$ છે.
વિકલ્પ $A$ સાચો છે કારણ કે તેમાં $Family - Genus - Species$ નો ક્રમ જળવાય છે.
વિકલ્પ $B$ માં $Order - Genus - Family$ છે જે ખોટો ક્રમ છે.
વિકલ્પ $C$ માં $Genus - Species - Family$ છે જે ખોટો ક્રમ છે.
વિકલ્પ $D$ માં $Genus - Family - Order$ છે જે ખોટો ક્રમ છે.
આમ,વિકલ્પ $A$ એ વર્ગીકરણના સાચા ઉતરતા ક્રમને અનુસરે છે.
284
MediumMCQ
નીચેનામાંથી અયોગ્ય રીતે વર્ગીકૃત થયેલ જૂથ ઓળખો:
A
દેડકો - રાનીડી (Ranidae) - એન્યુરા (Anura)
B
વંદો - બ્લાટીડી (Blattidae) - ઓર્થોપ્ટેરા (Orthoptera)
C
અળસિયું - મેગાસ્કોલેસીડી (Megascolecidae) - ઓપિસ્થોપોરા (Opisthopora)
D
મકાઈ - પોએસી (Poaceae) - એસ્ટરેસી (Asteraceae)

Solution

(D) જૈવિક વર્ગીકરણમાં,શ્રેણીબદ્ધ ક્રમ આ મુજબ છે: સૃષ્ટિ,સમુદાય,વર્ગ,ગોત્ર,કુળ,પ્રજાતિ,જાતિ.
મકાઈ (Zea mays) માટે,તેનું કુળ પોએસી (Poaceae) છે,જ્યારે એસ્ટરેસી (Asteraceae) એ સૂર્યમુખી જેવા અન્ય વનસ્પતિઓનું કુળ છે.
તેથી,'મકાઈ - પોએસી - એસ્ટરેસી' વર્ગીકરણ ખોટું છે કારણ કે તેમાં કુળ અને ગોત્રને બદલે બે અલગ-અલગ કુળ આપવામાં આવ્યા છે.
285
MediumMCQ
વિધાન $-A$: જાતિ એ વર્ગીકરણનો પાયાનો એકમ છે.
કારણ $-R$: જાતિ સમય જતાં પોતાના લક્ષણોમાં પરિવર્તન લાવતી નથી.
A
વિધાન $-A$ અને કારણ $-R$ બંને સાચાં છે અને કારણ $-R$ એ વિધાન $-A$ માટે યોગ્ય સમજૂતી છે.
B
વિધાન $-A$ અને કારણ $-R$ બંને સાચાં છે પરંતુ કારણ $-R$ એ વિધાન $-A$ માટે યોગ્ય સમજૂતી નથી.
C
વિધાન $-A$ સાચું છે,પરંતુ કારણ $-R$ ખોટું છે.
D
વિધાન $-A$ અને કારણ $-R$ બંને ખોટાં છે.

Solution

(C) વિધાન $-A$ સાચું છે કારણ કે જાતિ એ ખરેખર જૈવિક વર્ગીકરણનો પાયાનો અથવા મૂળભૂત એકમ છે.
કારણ $-R$ ખોટું છે કારણ કે જાતિઓ ગતિશીલ એકમો છે. લાંબા સમયગાળા દરમિયાન,જાતિઓ ઉત્ક્રાંતિના ફેરફારો,વિકૃતિઓ (mutations) અને અનુકૂલનોમાંથી પસાર થાય છે,જે તેમના લક્ષણોમાં ફેરફાર લાવે છે,જે અંતે જાતિ નિર્માણ અથવા ઉત્ક્રાંતિ તરફ દોરી જાય છે.
286
EasyMCQ
વિધાન $-A$: કેરોલસ લિનિયસને વર્ગીકરણના પિતા (Father of Taxonomy) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
કારણ $-R$: તેમના દ્વારા પ્રસ્તાવિત વર્ગીકરણ પદ્ધતિ આજે પણ કેટલાક ફેરફારો સાથે સ્વીકારવામાં આવે છે.
A
વિધાન $-A$ અને કારણ $-R$ બંને સાચાં છે,અને કારણ $-R$ એ વિધાન $-A$ ની સાચી સમજૂતી છે.
B
વિધાન $-A$ અને કારણ $-R$ બંને સાચાં છે,પરંતુ કારણ $-R$ એ વિધાન $-A$ ની સાચી સમજૂતી નથી.
C
વિધાન $-A$ સાચું છે,પરંતુ કારણ $-R$ ખોટું છે.
D
વિધાન $-A$ અને કારણ $-R$ બંને ખોટાં છે.

Solution

(A) કેરોલસ લિનિયસને વર્ગીકરણના પિતા તરીકે ઓળખવામાં આવે છે કારણ કે તેમણે દ્વિનામી નામકરણ પદ્ધતિ અને વર્ગીકરણની શ્રેણીબદ્ધ પદ્ધતિ સ્થાપિત કરી હતી,જે આધુનિક વર્ગીકરણનો આધાર બનાવે છે.
તેમણે આપેલી વર્ગીકરણ પદ્ધતિ,જોકે તેમાં આધુનિક જાતિવિકાસીય (phylogenetic) સમજ અને આણ્વિય ડેટા સાથે ફેરફારો કરવામાં આવ્યા છે,છતાં તે આજે પણ જૈવિક વર્ગીકરણ માટેનું મૂળભૂત માળખું છે.
તેથી,વિધાન અને કારણ બંને સાચાં છે,અને કારણ એ વિધાનની યોગ્ય સમજૂતી આપે છે કે તેમને શા માટે વર્ગીકરણના પિતા માનવામાં આવે છે (તેમના પાયાના કાર્યની લાંબા ગાળાની અસર અને સ્વીકૃતિને કારણે).
287
MediumMCQ
વિધાન $-A$: 'પ્રજાતિ' (Genus) શબ્દ એકલો શબ્દ છે.
કારણ $-R$: પ્રજાતિમાં એક કે તેથી વધુ જાતિઓ હોઈ શકે છે; જાતિ (Species) એકલો અથવા જોડાયેલો શબ્દ હોઈ શકે છે.
A
વિધાન $-A$ અને કારણ $-R$ બંને સાચાં છે અને કારણ $-R$ એ વિધાન $-A$ ની સાચી સમજૂતી છે.
B
વિધાન $-A$ અને કારણ $-R$ બંને સાચાં છે પરંતુ કારણ $-R$ એ વિધાન $-A$ ની સાચી સમજૂતી નથી.
C
વિધાન $-A$ સાચું છે, પરંતુ કારણ $-R$ ખોટું છે.
D
વિધાન $-A$ અને કારણ $-R$ બંને ખોટાં છે.

Solution

(B) જૈવિક નામકરણમાં, પ્રજાતિનું નામ એક જ શબ્દ હોય છે (દા.ત., $Mangifera \text{ } indica$ માં $Mangifera$). આથી 'પ્રજાતિ' શબ્દને એકલો શબ્દ ગણવામાં આવે છે.
કારણ $-R$ પણ સાચું છે કારણ કે એક પ્રજાતિમાં ઘણી જાતિઓ હોઈ શકે છે (દા.ત., $Panthera$ માં $Panthera \text{ } leo$ અને $Panthera \text{ } tigris$ નો સમાવેશ થાય છે), અને જાતિનું નામ (specific epithet) ઘણીવાર એક શબ્દ હોય છે પરંતુ તે દ્વિનામી નામકરણનો ભાગ હોય છે.
જોકે, આપેલ કારણ એ સમજાવતું નથી કે પ્રજાતિનું નામ શા માટે એકલો શબ્દ છે; તે માત્ર પ્રજાતિ અને જાતિ વચ્ચેનો સંબંધ દર્શાવે છે. તેથી, બંને વિધાનો સાચાં છે, પરંતુ કારણ એ વિધાનની સાચી સમજૂતી નથી.
288
EasyMCQ
આપેલ આકૃતિમાં '$P$' શું છે?
Question diagram
A
ઉપવર્ગ (Subclass)
B
ગોત્ર (Order)
C
સમુદાય (Phylum)
D
વિભાગ (Division)

Solution

(B) વર્ગીકરણની કક્ષાનો ચડતો ક્રમ આ મુજબ છે: જાતિ < પ્રજાતિ < કુળ < ગોત્ર < વર્ગ < સમુદાય/વિભાગ < સૃષ્ટિ.
આપેલ આકૃતિમાં,ક્રમ આ મુજબ છે: જાતિ < કુળ < $P$ < વર્ગ.
વર્ગીકરણની કક્ષા મુજબ,કુળ અને વર્ગની વચ્ચેની કક્ષા ગોત્ર (Order) છે.
તેથી,'$P$' એ ગોત્ર દર્શાવે છે.
289
EasyMCQ
સજીવોના લક્ષણોને આધારે તેમને વિવિધ વર્ગકોમાં વહેંચવાની કાર્યપદ્ધતિને ........ કહે છે.
A
વર્ગીકરણ
B
નૂતન વર્ગીકરણ (Systematics)
C
વર્ગીકરણવિદ્યા (Taxonomy)
D
નામકરણ

Solution

(C) સજીવોના અવલોકનક્ષમ લક્ષણોને આધારે તેમને વિવિધ શ્રેણીઓ કે વર્ગકોમાં વહેંચવાની વૈજ્ઞાનિક પદ્ધતિને $Taxonomy$ (વર્ગીકરણવિદ્યા) કહે છે.
વર્ગીકરણ એ સજીવોને જૂથોમાં ગોઠવવાની પ્રક્રિયા છે,પરંતુ આ પ્રક્રિયાના અભ્યાસ અને કાર્યપદ્ધતિને $Taxonomy$ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
290
EasyMCQ
સસ્તન,સરીસૃપ અને વનસ્પતિઓ જેવા સજીવોના જૂથના અભ્યાસ માટે કયો વૈજ્ઞાનિક શબ્દ વપરાય છે?
A
વર્ગક
B
વર્ગ
C
કક્ષા
D
સૃષ્ટિ

Solution

(A) જૈવિક વર્ગીકરણમાં,$Taxon$ (ગુજરાતીમાં: વર્ગક) એ સજીવોના એક અથવા વધુ સમૂહોનું જૂથ છે જેને વર્ગીકરણશાસ્ત્રીઓ એક એકમ તરીકે ગણે છે. સસ્તન,સરીસૃપ અને વનસ્પતિઓ એ વર્ગીકરણના વિવિધ સ્તરો (જેમ કે $Class$ અથવા $Kingdom$) પરના જૂથોના ઉદાહરણો છે,પરંતુ વર્ગીકરણના પદાનુક્રમમાં કોઈપણ સ્તર પરના આવા કોઈપણ જૂથને દર્શાવવા માટે વપરાતો સામાન્ય શબ્દ $Taxon$ (વર્ગક) છે.
291
MediumMCQ
સજીવોને વિવિધ કક્ષાઓમાં વર્ગીકૃત કરવા માટે કઈ બાબતોનું જ્ઞાન હોવું આવશ્યક છે?
A
સજીવોના વ્યક્તિગત લક્ષણો
B
સમગ્ર જીવસૃષ્ટિ
C
સજીવોના સમૂહના લક્ષણો
D
$(A)$ અને $(C)$ બંને

Solution

(D) વર્ગીકરણ એ સજીવોને વિવિધ વર્ગીકરણ જૂથોમાં ગોઠવવાની પ્રક્રિયા છે. કોઈપણ સજીવને વર્ગીકૃત કરવા માટે,તે સજીવના વ્યક્તિગત લક્ષણો (જેમ કે બાહ્યાકાર વિદ્યા,અંતઃસ્થ રચના અને કોષીય બંધારણ) તેમજ તે જે જૂથનો સભ્ય છે તેના લક્ષણોનું જ્ઞાન હોવું ખૂબ જ જરૂરી છે,જેથી તેના સંબંધો અને વર્ગીકરણના ક્રમમાં તેનું સ્થાન નક્કી કરી શકાય. તેથી,વર્ગીકરણ માટે વ્યક્તિગત અને જૂથ બંને પ્રકારના લક્ષણોનું જ્ઞાન હોવું આવશ્યક છે.
292
MediumMCQ
કોલમ $X$ અને કોલમ $Y$ માટે સાચી જોડ પસંદ કરો:
કોલમ $X$ (સજીવ)કોલમ $Y$ (કુળ)કોલમ $Z$ (ગોત્ર)
$(1)$ સૂર્યમુખી$(A)$ બ્લાટીડી$(P)$ ઓપિસથોપોરા
$(2)$ અળસિયું$(B)$ એસ્ટેરેસી$(Q)$ ગ્લુમીફલોરી
$(C)$ મેગાસકોલેસીડી$(R)$ એન્યુરા
$(S)$ એસ્ટેરેલ્સ
A
$(1-B-Q), (2-A-R)$
B
$(1-B-S), (2-C-P)$
C
$(1-C-Q), (2-A-R)$
D
$(1-B-R), (2-C-S)$

Solution

(B) $1$. સૂર્યમુખી (Helianthus annuus) એ એસ્ટેરેસી કુળ અને એસ્ટેરેલ્સ ગોત્રમાં આવે છે। તેથી, સાચી જોડ $(1-B-S)$ છે।
$2$. અળસિયું (Pheretima posthuma) એ મેગાસકોલેસીડી કુળ અને ઓપિસથોપોરા ગોત્રમાં આવે છે। તેથી, સાચી જોડ $(2-C-P)$ છે।
આમ, સાચો વિકલ્પ $(1-B-S)$ અને $(2-C-P)$ છે।
293
EasyMCQ
માછલી અને સસ્તન જેવા સજીવોના અભ્યાસ માટેના અનુકૂળ જૂથ (કેટેગરી) માટે કયો વૈજ્ઞાનિક શબ્દ વપરાય છે?
A
વર્ગ (Class)
B
કક્ષા (Order)
C
વર્ગક (Taxon)
D
જાતિ (Species)

Solution

(C) જૈવિક વર્ગીકરણમાં,સજીવોને વિવિધ પદાનુક્રમિક શ્રેણીઓમાં જૂથબદ્ધ કરવામાં આવે છે જેને વર્ગીકરણીય કક્ષાઓ અથવા શ્રેણીઓ કહેવામાં આવે છે.
આ પદાનુક્રમમાં દરેક ચોક્કસ સ્તરને $Taxon$ (વર્ગક) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
ઉદાહરણ તરીકે,માછલીઓ અને સસ્તન પ્રાણીઓને અનુક્રમે $Class$ (વર્ગ) હેઠળ જૂથબદ્ધ કરવામાં આવે છે.
જોકે,વર્ગીકરણીય પદાનુક્રમમાં આવી કોઈપણ અનુકૂળ શ્રેણી અથવા કક્ષાને દર્શાવવા માટે વપરાતો વૈજ્ઞાનિક શબ્દ $Taxon$ (વર્ગક) છે.
294
MediumMCQ
દ્વિનામી નામકરણ પદ્ધતિમાં સજીવનું નામકરણ બે શબ્દો દ્વારા કરવામાં આવે છે. તે બે શબ્દો કયા છે?
A
શ્રેણી અને કુળ
B
કુળ અને પ્રજાતિ
C
જાતિ અને કુળ
D
પ્રજાતિ અને જાતિ

Solution

(D) દ્વિનામી નામકરણ પદ્ધતિ એ સજીવોના નામકરણની એક ઔપચારિક પદ્ધતિ છે,જેમાં દરેક સજીવને બે ભાગો ધરાવતું નામ આપવામાં આવે છે.
$1$. પ્રથમ શબ્દ $Genus$ (પ્રજાતિ) દર્શાવે છે.
$2$. બીજો શબ્દ વિશિષ્ટ નામ અથવા $Species$ (જાતિ) દર્શાવે છે.
તેથી,સાચો જવાબ $Genus$ (પ્રજાતિ) અને $Species$ (જાતિ) છે.
295
EasyMCQ
વર્ગીકરણની કક્ષામાં દરેક ચરણ શું દર્શાવે છે?
A
વર્ગક (Taxon)
B
કક્ષા (Rank)
C
શ્રેણી (Category)
D
વર્ગ (Class)

Solution

(C) વર્ગીકરણની કક્ષામાં દરેક ચરણ એક કક્ષા અથવા શ્રેણી દર્શાવે છે.
શ્રેણી એ સમગ્ર વર્ગીકરણની વ્યવસ્થાનો એક ભાગ હોવાથી તેને વર્ગીકરણની શ્રેણી (Taxonomic category) કહેવામાં આવે છે અને તમામ શ્રેણીઓ મળીને વર્ગીકરણની કક્ષા (Taxonomic hierarchy) બનાવે છે.
દરેક શ્રેણીને વર્ગીકરણના એક એકમ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે અને તેને સામાન્ય રીતે વર્ગક (Taxon) કહેવામાં આવે છે.
296
MediumMCQ
નીચેનામાંથી કયું વિધાન વર્ગીકરણ સાથે અસંગત છે?
A
સજીવોને પ્રથમ કક્ષાએ ચોક્કસ અર્થપૂર્ણ જૂથોમાં વહેંચવામાં આવે છે.
B
તે કોઈપણ સજીવને વર્ગીકૃત કરવા માટે અનુકૂળ પદ્ધતિ પૂરી પાડે છે.
C
તે નિરીક્ષણ કરી શકાય તેવા લક્ષણોના સરવાળા પર આધારિત છે.
D
તેમાં ચોક્કસ નિયમોનું પાલન કરીને નામકરણ કરવામાં આવે છે.

Solution

(C) વર્ગીકરણ એ એક એવી પ્રક્રિયા છે જેના દ્વારા કોઈપણ વસ્તુને સરળતાથી નિરીક્ષણ કરી શકાય તેવા લક્ષણોના આધારે અનુકૂળ જૂથોમાં વહેંચવામાં આવે છે.
વિકલ્પ $A$ સુસંગત છે કારણ કે વર્ગીકરણમાં સજીવોને વર્ગકોમાં જૂથબદ્ધ કરવામાં આવે છે.
વિકલ્પ $B$ સુસંગત છે કારણ કે વર્ગીકરણનો મુખ્ય હેતુ ઓળખ માટે અનુકૂળ પદ્ધતિ પૂરી પાડવાનો છે.
વિકલ્પ $D$ સુસંગત છે કારણ કે નામકરણ ચોક્કસ નિયમો (જેમ કે દ્વિનામી નામકરણ) ને અનુસરે છે.
વિકલ્પ $C$ અસંગત છે કારણ કે વર્ગીકરણ એ માત્ર નિરીક્ષણ કરી શકાય તેવા લક્ષણોના 'સરવાળા' પર આધારિત નથી,પરંતુ સજીવો વચ્ચેના ચોક્કસ,મહત્વપૂર્ણ અને ઉત્ક્રાંતિ સંબંધોના વિશ્લેષણ પર આધારિત છે. તેથી,તે 'કેટલાક નિરીક્ષણ કરી શકાય તેવા લક્ષણોના સરવાળા' પર આધારિત છે તેવું વિધાન આધુનિક વર્ગીકરણ વિદ્યાના સંદર્ભમાં વૈજ્ઞાનિક રીતે ખોટું છે.
297
EasyMCQ
વર્ગીકરણના વિવિધ સ્તરે ગોઠવાયેલા સજીવોના જૂથોને આપવામાં આવતા દરજ્જાને શું કહે છે?
A
વર્ગ
B
વર્ગક
C
કક્ષા
D
શ્રેણી

Solution

(B) જૈવિક વર્ગીકરણમાં,વર્ગીકરણની કક્ષા (Taxonomic hierarchy) વિવિધ સ્તરો કે ક્રમની બનેલી હોય છે.
આ શ્રેણીમાં દરેક સ્તર એક વર્ગીકરણ કક્ષા (Taxonomic category) દર્શાવે છે.
આ શ્રેણીના કોઈપણ સ્તરે રહેલા સજીવોના ચોક્કસ જૂથને $Taxon$ (વર્ગક) કહેવામાં આવે છે.
તેથી,આ જૂથોને આપવામાં આવતા દરજ્જા કે ક્રમને વર્ગીકરણ કક્ષા તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
298
MediumMCQ
વર્ગક (Taxonomic category) એટલે શું?
A
પરસ્પર સંબંધ ધરાવતાં કુળનો સમૂહ
B
પરસ્પર સંબંધ ધરાવતી જાતિઓનો સમૂહ
C
જીવંત સજીવોનો પ્રકાર
D
વર્ગીકરણની શ્રેણીમાં એક કક્ષા અથવા સ્તર

Solution

(D) વર્ગક એ વર્ગીકરણની શ્રેણીમાં એક કક્ષા અથવા સ્તર છે. તે જૈવિક વર્ગીકરણની પદ્ધતિમાં વર્ગીકરણનો એક એકમ દર્શાવે છે. દરેક શ્રેણીને વર્ગીકરણના એકમ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે,જેને સામાન્ય રીતે 'ટેક્સન' (બહુવચન: ટેક્સા) કહેવામાં આવે છે. તેથી,તે સમગ્ર વર્ગીકરણની વ્યવસ્થાનો એક ભાગ છે.
299
EasyMCQ
ખેતીવાડી,વનવિદ્યા,ઉદ્યોગો,જૈવસંપત્તિની જાળવણી અને તેની વિવિધતા માટે કોનો અભ્યાસ જરૂરી છે?
A
ભૌગોલિક પરિસ્થિતિ
B
ક્ષેત્ર અભ્યાસ
C
વર્ગીકરણ
D
જૈવસંપત્તિ

Solution

(C) વર્ગીકરણ (Taxonomy) એ વિજ્ઞાનની એવી શાખા છે જે સજીવોના વર્ગીકરણ,નામકરણ અને ઓળખ સાથે સંબંધિત છે.
તે જીવનની વિવિધતાની વ્યવસ્થિત સમજ પૂરી પાડે છે,જે ખેતીવાડી (જીવાત અને પાકની ઓળખ),વનવિદ્યા (જંગલ સંસાધનોનું સંચાલન),ઉદ્યોગો (જૈવિક ઉત્પાદનોનો ઉપયોગ) અને જૈવવિવિધતાની જાળવણી માટે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ છે.
તેથી,આ ક્ષેત્રો માટે વર્ગીકરણનો અભ્યાસ અનિવાર્ય છે.
300
MediumMCQ
વર્ગીકરણ દ્વારા સજીવો વચ્ચે કેવા પ્રકારના સંબંધો તારવી શકાય છે?
A
પ્રત્યક્ષ
B
પરોક્ષ
C
પારસ્પરિક
D
ઉપરોક્ત તમામ

Solution

(B) વર્ગીકરણ એ એક એવી પ્રક્રિયા છે જેના દ્વારા કોઈપણ સજીવને સરળતાથી જોઈ શકાય તેવા લક્ષણોના આધારે અનુકૂળ શ્રેણીઓમાં જૂથબદ્ધ કરવામાં આવે છે. સજીવોને વિવિધ વર્ગીકરણ શ્રેણીઓમાં (જેમ કે જાતિ,પ્રજાતિ,કુળ,વગેરે) વર્ગીકૃત કરીને,આપણે તેમની વચ્ચેના ઉત્ક્રાંતિ અને જાતિવિકાસના સંબંધો તારવી શકીએ છીએ. આ સંબંધો સામાન્ય રીતે પરોક્ષ માનવામાં આવે છે કારણ કે તે પૂર્વજોના સીધા અવલોકનને બદલે બાહ્યાકાર,અંતઃસ્થ અને આનુવંશિક સમાનતા પર આધારિત હોય છે.

The Living World — Taxonomic categories · Frequently Asked Questions

1Are these The Living World questions useful for JEE and NEET?

Yes. All questions in this section are mapped to JEE Main and NEET exam patterns. Previous year questions from JEE Main, NEET, GUJCET and state-level exams are included with full solutions.

2Can I switch to Hindi or Gujarati for these questions?

Yes. Use the language tabs in the hero section or the sidebar to view the same questions and solutions in English, Hindi or Gujarati.

3How do I generate a question paper from this subtopic?

Use the Vedclass Exam Paper Generator — select the chapter and subtopic, set difficulty, and generate Sets A, B, C, D automatically. First 3 chapters of every subject are free.

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D papers from this chapter in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo
For Teachers & Institutes

Generate a The Living World Exam Paper in 2 Minutes

Select subtopic & difficulty — Sets A, B, C, D auto-generated with No Repeat logic.

First 3 chapters of every subject are free — no payment required.