Mix Examples- Plant Kingdom Questions in Gujarati

(C) સપુષ્પી વનસ્પતિઓ મુખ્યત્વે આવૃત બીજધારી (Angiosperms) તરીકે ઓળખાય છે.
અનાવૃત બીજધારી (Gymnosperms) બીજ ધરાવતી વનસ્પતિઓ છે પરંતુ તેમાં પુષ્પો ઉત્પન્ન થતા નથી (નગ્ન બીજ).
ત્રિઅંગી (Pteridophytes) એ વાહક પેશીધારી વનસ્પતિઓ છે જે બીજાણુઓ દ્વારા પ્રજનન કરે છે અને તેમાં બીજ કે પુષ્પો ઉત્પન્ન થતા નથી.
આમ,અનાવૃત બીજધારી અને ત્રિઅંગી બંને સપુષ્પી વનસ્પતિઓ નથી.
પરંતુ,જૈવિક વર્ગીકરણના સંદર્ભમાં,માત્ર આવૃત બીજધારીઓને જ 'સપુષ્પી વનસ્પતિઓ' તરીકે વ્યાખ્યાયિત કરવામાં આવે છે.

(C) બીજવિહીન વનસ્પતિઓ,જેને ક્રિપ્ટોગેમ્સ (Cryptogams) તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તેને મુખ્ય ત્રણ જૂથોમાં વિભાજીત કરવામાં આવી છે: $1$. થેલોફાઇટા (લીલ),$2$. બ્રાયોફાઇટા (મોસ અને લિવરવર્ટ્સ),અને $3$. ટેરિડોફાઇટા (ફર્ન). આ વનસ્પતિઓ બીજ ઉત્પન્ન કરતી નથી અને બીજાણુઓ (spores) દ્વારા પ્રજનન કરે છે.

(C) દ્વિઅંગી અને ત્રિઅંગી વનસ્પતિઓ ઘણી લાક્ષણિકતાઓ ધરાવે છે,પરંતુ તેમાં સ્પષ્ટ તફાવતો પણ છે.
$1$. બંને સમૂહો સંતતિનું એકાંતરણ દર્શાવે છે,જેમાં એકકીય જન્યુજનક તબક્કો અને દ્વિકીય બીજાણુજનક તબક્કો એકબીજા સાથે બદલાતા રહે છે.
$2$. બંને સમૂહોમાં ફલન દ્વારા યુગ્મનજ બને છે,જે ત્યારબાદ ભ્રૂણમાં વિકાસ પામે છે (ભ્રૂણધારી વનસ્પતિઓ).
$3$. જોકે,વિકલ્પ $A$ માં આપેલ વિધાન ખોટું છે કારણ કે માત્ર ત્રિઅંગી વનસ્પતિઓ જ સુવિકસિત વાહકપેશીઓ (જલવાહક અને અન્નવાહક) ધરાવે છે,જ્યારે દ્વિઅંગીઓમાં તેનો અભાવ હોય છે.
$4$. બંનેમાં બે તબક્કા હોય છે,પરંતુ 'સંતતિનું એકાંતરણ' એ તેમના જીવનચક્રની સમાનતા દર્શાવતો સૌથી પાયાનો જૈવિક ખ્યાલ છે.
$5$. બંને ફલન પછી ભ્રૂણ બનાવે છે,જે તમામ ભ્રૂણધારી વનસ્પતિઓનું સામાન્ય લક્ષણ છે.

(A) બીજ ઉત્પન્ન કરતી વનસ્પતિઓને સામૂહિક રીતે 'બીજધારી' (Spermatophytes) કહેવામાં આવે છે.
આ જૂથમાં અનાવૃત બીજધારી (Gymnosperms - જેમના બીજ ખુલ્લા હોય છે) અને આવૃત બીજધારી (Angiosperms - જેમના બીજ ફળની અંદર સુરક્ષિત હોય છે) નો સમાવેશ થાય છે.
દ્વિઅંગી અને ત્રિઅંગી વનસ્પતિઓ અપુષ્પી (Cryptogams) છે,જે બીજ ઉત્પન્ન કરતી નથી.
થેલોફાઈટામાં લીલ અને ફૂગનો સમાવેશ થાય છે,જે બીજ ઉત્પન્ન કરતા નથી.
તેથી,બીજધારી વનસ્પતિઓનું સાચું જૂથ અનાવૃત બીજધારી અને આવૃત બીજધારી છે.

(C) સપુષ્પી વનસ્પતિઓને $Angiosperms$ (આવૃત બીજધારી) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે,જે પુષ્પો ઉત્પન્ન કરે છે અને તેમના બીજ ફળની અંદર સુરક્ષિત હોય છે. અપુષ્પી વનસ્પતિઓ,જેમ કે $Gymnosperms$ (અનાવૃત બીજધારી),$Pteridophytes$,$Bryophytes$ અને $Thallophytes$,પુષ્પો ઉત્પન્ન કરતી નથી. તેથી,પુષ્પોની હાજરી કે ગેરહાજરી એ આ બે જૂથો વચ્ચેનો મુખ્ય તફાવત છે.

(A) બીજવિહીન વનસ્પતિઓ,જેમ કે દ્વિઅંગી (Bryophytes) અને ત્રિઅંગી (Pteridophytes),કદમાં ઘણી વિવિધતા ધરાવે છે. ઉત્ક્રાંતિ અને વનસ્પતિશાસ્ત્રના સંદર્ભમાં,ઘણી આદિ બીજવિહીન વનસ્પતિઓ (જેમ કે અમુક ત્રિઅંગીઓ) તેમના મોટા અને જટિલ બંધારણમાં વિકાસ પામવાની ક્ષમતા માટે જાણીતી છે,જેને તેમના પૂર્વજોની તુલનામાં 'મહાકાય વનસ્પતિ' તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. જોકે તેઓ સ્વયંપોષી હોય છે,પરંતુ 'મહાકાય વનસ્પતિ' શબ્દનો ઉપયોગ વાહક પેશીધારી અપુષ્પી વનસ્પતિઓના કદનું વર્ણન કરવા માટે થાય છે.

(A) અનાવૃત બીજધારી અને આવૃત બીજધારી બંને બીજધારી વનસ્પતિઓ છે.
બંને જૂથોના જીવનચક્રમાં પ્રભાવી અવસ્થા દ્વિકીય બીજાણુજનક (Sporophyte) છે,જે મૂળ,પ્રકાંડ અને પર્ણોમાં વિભેદિત થયેલ હોય છે.
વિકલ્પ $A$ સાચો છે કારણ કે બંને બીજાણુજનક વનસ્પતિ દેહ ધરાવે છે.
વિકલ્પ $B$ ખોટો છે કારણ કે ઘણા અનાવૃત બીજધારીઓમાં પવન દ્વારા પરાગનયન થાય છે,પરંતુ આવૃત બીજધારીઓમાં પવન ઉપરાંત કીટકો,પક્ષીઓ અને પાણી જેવા વિવિધ માધ્યમો દ્વારા પરાગનયન થાય છે.
વિકલ્પ $C$ ખોટો છે કારણ કે બેવડું ફલન એ માત્ર આવૃત બીજધારીઓનું વિશિષ્ટ લક્ષણ છે.
વિકલ્પ $D$ ખોટો છે કારણ કે અનાવૃત બીજધારીઓમાં અંડકો ખુલ્લા (નગ્ન) હોય છે,જ્યારે આવૃત બીજધારીઓમાં અંડકો બીજાશયની અંદર આવરિત હોય છે.

(B) $A.$ વોલ્વોક્સમાં,યુગ્મનજ એ એકમાત્ર દ્વિકીય $(diploid)$ અવસ્થા છે. તે અર્ધીકરણ પામીને એકકીય ઝૂસ્પોર $(zoospores)$ બનાવે છે,જે અંકુરણ પામીને નવી વસાહત બનાવે છે. આ વિધાન સાચું છે.
$R.$ વોલ્વોક્સમાં એકવિધ $(haplontic)$ જીવનચક્ર જોવા મળે છે,જેમાં પ્રભાવી અવસ્થા એકકીય જન્યુજનક $(gametophyte)$ છે અને યુગ્મનજ એ એકમાત્ર દ્વિકીય રચના છે. આ વિધાન પણ સાચું છે.
યુગ્મનજમાં અર્ધીકરણ થવું એ એકવિધ જીવનચક્રની લાક્ષણિકતા હોવાથી,$R$ એ $A$ ની સાચી સમજૂતી છે.

(C) $A.$ $Fucus$ એ એક બદામી લીલ છે જે દ્વિવિધ (diplontic) જીવનચક્ર દર્શાવે છે,જેમાં દ્વિકીય બીજાણુજનક (sporophyte) એ મુખ્ય અને પ્રકાશસંશ્લેષી તબક્કો છે. તેથી,વિધાન $A$ સાચું છે.
$R.$ $Spirogyra$ એ એક લીલી લીલ છે જે એકવિધ (haplontic) જીવનચક્ર દર્શાવે છે. આ ચક્રમાં,વનસ્પતિ દેહ એકકીય $(n)$ હોય છે. યુગ્મનજ $(2n)$ એ એકમાત્ર દ્વિકીય અવસ્થા છે,જે અર્ધીકરણ પામીને એકકીય બીજાણુઓ બનાવે છે. યુગ્મનજ એ મુખ્ય કે સક્રિય અવસ્થા નથી; તેના બદલે,એકકીય વાનસ્પતિક તંતુ એ મુખ્ય અવસ્થા છે. તેથી,વિધાન $R$ ખોટું છે.

(B) સાચો જવાબ $B$ છે.
$Riccia$ એ લીવરવર્ટ્સનું એક પ્રજાતિ છે જે $Hepaticopsida$ (અથવા $Marchantiopsida$) વર્ગમાં આવે છે.
તે એક જીવંત બ્રાયોફાઇટ છે,અશ્મિ નથી.
$Selaginella$ એ ટેરિડોફાઇટ છે જે વિષમબીજાણુ (બે પ્રકારના બીજાણુ ઉત્પન્ન કરનાર) તરીકે જાણીતું છે.
$Equisetum$ એ ટેરિડોફાઇટ છે જે સમબીજાણુ (એક પ્રકારના બીજાણુ ઉત્પન્ન કરનાર) છે.
$Funaria$ એ $Bryopsida$ વર્ગમાં આવતી જાણીતી મોસ છે.

(C) સાચો જવાબ $C$ છે.
$A$. લીલ એ સૌથી આદિ વનસ્પતિઓ ગણાય છે અને તે જલીય વાતાવરણમાં સૌપ્રથમ ઉદભવી હતી.
$B$. લાઇકેન એ પાયાની જાતિઓ છે જે ખુલ્લા ખડકો પર વસવાટ કરીને નિવસનતંત્રના ક્રમિક વિકાસની શરૂઆત કરે છે.
$C$. દ્વિઅંગીઓને ઘણીવાર 'વનસ્પતિ સૃષ્ટિના ઉભયજીવી' કહેવામાં આવે છે કારણ કે તેમને ફલન માટે પાણીની જરૂર હોય છે,પરંતુ તેઓ સૌપ્રથમ ભૂમિનિવાસી વનસ્પતિઓ નથી; ત્રિઅંગી (Pteridophytes) એ સૌપ્રથમ સાચી ભૂમિનિવાસી વનસ્પતિઓ હતી જે વાહક પેશીતંત્ર ધરાવતી હતી.
$D$. અનાવૃત બીજધારી વનસ્પતિઓ 'ખુલ્લા બીજ' ધરાવે છે કારણ કે તેમના અંડકો અંડાશયની દીવાલ દ્વારા આવરિત હોતા નથી.

(D) સાચો જવાબ $D$ છે.
$Wolffia$ એ સૌથી નાની જાણીતી સપુષ્પી વનસ્પતિ (આવૃત બીજધારી) છે,તે ભૂમિગત ગાંઠામૂળી ધરાવતી વનસ્પતિ નથી.
$Eucalyptus$ તેની ઊંચાઈ માટે જાણીતું છે,જે $90-100 \ m$ સુધી પહોંચે છે.
$Zamia$ $pygmaea$ એ સૌથી નાની અનાવૃત બીજધારી વનસ્પતિ તરીકે ઓળખાય છે.
$Rafflesia$ $arnoldii$ વનસ્પતિ સૃષ્ટિમાં સૌથી મોટું પુષ્પ ધરાવે છે.

(B) સાચો જવાબ $B$ છે.
$Selaginella$ એ જાણીતી ત્રિઅંગી $(Pteridophyte)$ વનસ્પતિ છે.
$Penicillium$ એ ફૂગ $(Fungi)$ સૃષ્ટિનો સભ્ય છે.
$Funaria$ એ મોસ $(Moss)$ પ્રકારની દ્વિઅંગી $(Bryophyte)$ વનસ્પતિ છે.
$Strygula$ (જેને ઘણીવાર $Strigula$ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે) એ લાઈકેનાઈઝ્ડ ફૂગની પ્રજાતિ છે, લીલ નથી. તેથી, $Strygula - \text{લીલ}$ ની જોડ અયોગ્ય છે.

(D) ભ્રૂણધારી (Embryophyta) એ વનસ્પતિ સૃષ્ટિનો એક ઉપ-સમુદાય છે જેમાં એવી વનસ્પતિઓનો સમાવેશ થાય છે જે તેમના જીવનચક્ર દરમિયાન ભ્રૂણનું નિર્માણ કરે છે.
આ જૂથમાં દ્વિઅંગી (Bryophytes),ત્રિઅંગી (Pteridophytes),અનાવૃત બીજધારી (Gymnosperms) અને આવૃત બીજધારી (Angiosperms) નો સમાવેશ થાય છે.
થૅલોફાઇટા (જેમાં લીલનો સમાવેશ થાય છે) અને ફૂગ ભ્રૂણનું નિર્માણ કરતી નથી.
તેથી,દ્વિઅંગી અને ત્રિઅંગીનું જૂથ ભ્રૂણધારીનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે.

(C) વનસ્પતિઓનું વર્ગીકરણ તેમના બંધારણીય અને પ્રજનન લક્ષણોના આધારે કરવામાં આવે છે.
$A$. લીલ - સ્પાયરોગાયરા એ સાચી જોડ છે કારણ કે સ્પાયરોગાયરા એ તંતુમય લીલી લીલ છે.
$B$. લાઇકેન - પરમેલિયા એ સાચી જોડ છે કારણ કે પરમેલિયા એ લાઇકેનનું એક સામાન્ય પ્રજાતિ છે.
$C$. ત્રિઅંગી (Pteridophytes) - ઓરોકેરીયા એ અસંગત જોડ છે. ઓરોકેરીયા એ અનાવૃત બીજધારી (Gymnosperm) વનસ્પતિ છે,ત્રિઅંગી નથી. ત્રિઅંગી વનસ્પતિઓમાં હંસરાજ (ferns) અને હોર્સટેલ જેવી વનસ્પતિઓનો સમાવેશ થાય છે.
$D$. દ્વિઅંગી (Bryophytes) - માર્કેન્શિયા એ સાચી જોડ છે કારણ કે માર્કેન્શિયા એ દ્વિઅંગી વિભાગમાં આવતી જાણીતી લીવરવર્ટ છે.
તેથી,અસંગત જોડ $C$ છે.

(C) $1$. $Fucus$ એ એક લીલ છે જે $Diplontic$ (દ્વિવિધ) જીવનચક્ર દર્શાવે છે.
$2$. $Spirogyra$ એ એક લીલ છે જે $Haplontic$ (એકવિધ) જીવનચક્ર દર્શાવે છે.
$3$. $Nephrolepis$ (એક પ્રકારની ત્રિઅંગી વનસ્પતિ) $Haplodiplontic$ (એક-દ્વિવિધ) જીવનચક્ર દર્શાવે છે,જેમાં એકકીય અને દ્વિકીય બંને અવસ્થાઓ બહુકોષીય હોય છે.
$4$. $Ectocarpus$ એ એક લીલ છે જે $Haplodiplontic$ (એક-દ્વિવિધ) જીવનચક્ર દર્શાવે છે.
તેથી,સાચી જોડ $Nephrolepis$ - $Haplodiplontic$ જીવનચક્ર છે.

(A) દ્વિઅંગી અને ત્રિઅંગી બંનેમાં બહુકોષી પ્રજનનઅંગો (પુજન્યુધાની અને સ્ત્રીજન્યુધાની) હોય છે,જે વંધ્ય કોષોના આવરણથી ઘેરાયેલા હોય છે. આ રક્ષણાત્મક સ્તર વિકસતા જન્યુઓને સૂકાઈ જવાથી બચાવે છે. દ્વિઅંગીમાં બીજાણુજનક એ જન્યુજનક પર આધારિત હોય છે,જ્યારે ત્રિઅંગીમાં બીજાણુજનક સ્વતંત્ર અને પ્રભાવી હોય છે.

(B) લીલ એ સાદા,સુકાયક અને સ્વયંપોષી સજીવો છે જેમાં ઉચ્ચ કક્ષાની વનસ્પતિઓ જેવી વિશિષ્ટ પ્રજનન રચનાઓનો અભાવ હોય છે. લીલમાં,પ્રજનન-અંગો સામાન્ય રીતે એકકોષીય હોય છે અને તેની આસપાસ વંધ્ય કોષોનું આવરણ હોતું નથી. તેનાથી વિપરીત,દ્વિઅંગીઓ વધુ જટિલ હોય છે અને તેમાં બહુકોષીય પ્રજનન-અંગો (પુજન્યુધાની અને સ્ત્રીજન્યુધાની) હોય છે જે વંધ્ય કોષોના આવરણ (sterile jacket) દ્વારા સુરક્ષિત હોય છે. આ વંધ્ય આવરણ પ્રજનન કોષોને સુકાઈ જતા અટકાવે છે,જે જમીન પરના જીવન માટેનું અનુકૂલન છે. તેથી,વંધ્ય આવરણથી આવરિત પ્રજનન-અંગોની હાજરી એ દ્વિઅંગીઓને લીલથી અલગ પાડતું મુખ્ય લક્ષણ છે.

(A, D) એકવિધ (haplontic) જીવનચક્રમાં,પ્રભાવી અવસ્થા એકકીય $(n)$ જન્યુજનક હોય છે.
$1$. જન્યુજનક સમવિભાજન દ્વારા જન્યુઓ ઉત્પન્ન કરે છે કારણ કે સજીવ પહેલેથી જ એકકીય હોય છે.
$2$. જન્યુઓના જોડાણથી દ્વિકીય $(2n)$ ફલિતાંડ બને છે.
$3$. ફલિતાંડ અર્ધીકરણ પામીને એકકીય $(n)$ બીજાણુઓ ઉત્પન્ન કરે છે.
$4$. આ બીજાણુઓ ત્યારબાદ સમવિભાજન દ્વારા બીજાંકુરણ પામીને નવા એકકીય જન્યુજનકનો વિકાસ કરે છે.
આમ,સમવિભાજન એ જન્યુનિર્માણ અને બીજાંકુરણ દરમિયાન થાય છે.

(A) સાચી જોડ નીચે મુજબ છે:
$A$. સીકોઈયા સીમ્પરવીરેન્સ એ વિશ્વનું સૌથી ઊંચું વૃક્ષ છે $(s)$.
$B$. વુલ્ફિયા ગ્લોબોઝા એ સૌથી નાની આવૃત બીજધારી વનસ્પતિ છે $(t)$.
$C$. ઝામિયા પીગ્મીયા એ સૌથી નાની અનાવૃત બીજધારી વનસ્પતિ છે $(p)$.
$D$. નિલગીરી (Eucalyptus) એ ઓસ્ટ્રેલિયાની સૌથી ઊંચી વનસ્પતિ છે $(q)$.
$E$. રેફલેસિયા આર્નોલ્ડી એ સૌથી મોટું પુષ્પ ધરાવે છે $(u)$.
$F$. રામબાણ (Agave) સૌથી ઊંચો પુષ્પવિન્યાસ ધરાવે છે $(r)$.
આમ, સાચો ક્રમ $A-(s), B-(t), C-(p), D-(q), E-(u), F-(r)$ છે.

(NONE) સાચી જોડ નીચે મુજબ છે:
$1$. $(A)$ મોસ: વાનસ્પતિક પ્રજનન આગંતુક શાખાઓ દ્વારા થાય છે. તેથી, $A-(r)$.
$2$. $(B)$ સેલાજીનેલા: તે વિષમ બીજાણુક (heterosporous) ત્રિઅંગી વનસ્પતિ છે, જે બે પ્રકારના બીજાણુઓ ઉત્પન્ન કરે છે. તેથી, $B-(q)$.
$3$. $(C)$ ઉસ્નીયા: તે એક લાઈકેન છે, જે તેના ફળકાય (fruiting bodies) દ્વારા લિંગી પ્રજનન કરે છે. તેથી, $C-(t)$.
$4$. $(D)$ ઇક્વીટીસેટમ: તે સમાન બીજાણુક (homosporous) ત્રિઅંગી વનસ્પતિ છે. તેથી, $D-(u)$.
$5$. $(E)$ પેનીસિલિયમ: તે ફૂગ છે જે કોનિડિયા (અચલ બીજાણુઓ) દ્વારા અલિંગી પ્રજનન કરે છે. તેથી, $E-(s)$.
આમ, સાચી શ્રેણી $A-(r), B-(q), C-(t), D-(u), E-(s)$ છે.

(B) સાચી જોડ નીચે મુજબ છે:
$1$. $(A)$ ડ્રાયોપ્ટેરિસ (હંસરાજ) એ સામાન્ય ત્રિઅંગી વનસ્પતિ છે,તેથી $(A-s)$.
$2$. $(B)$ સેલાજીનેલા એ વિષમબીજાણુક ત્રિઅંગી વનસ્પતિ છે,તેથી $(B-r)$.
$3$. $(C)$ ઇક્વીસેટમ એ સમબીજાણુક ત્રિઅંગી વનસ્પતિ છે,તેથી $(C-p)$.
$4$. $(D)$ ર્હાનિયા એ જાણીતી અશ્મિભૂત ત્રિઅંગી વનસ્પતિ છે,તેથી $(D-q)$.
$5$. $(E)$ થર્મોઍસિડોફિલસ એ આર્કિબેક્ટેરિયા છે જે અત્યંત ઊંચા તાપમાનવાળા વિસ્તારોમાં જોવા મળે છે,તેથી $(E-t)$.
આમ,સાચો ક્રમ $A-(s), B-(r), C-(p), D-(q), E-(t)$ છે.

(A) સાચી જોડ આ મુજબ છે:
$1$. $(a)$ ઓસિલેટોરિયા એ સાયનોબેક્ટેરિયા (નીલ-હરિત લીલ) છે, જે ખોરાકનો સંગ્રહ સ્ટાર્ચ (સાયનોફાયસિયન સ્ટાર્ચ) સ્વરૂપે કરે છે. તેથી, $a-(s)$.
$2$. $(b)$ સાયકસ એ અનાવૃત બીજધારી (Gymnosperm) વનસ્પતિ છે। તેમાં સાચા પુષ્પો હોતા નથી, પરંતુ ઉત્ક્રાંતિની દ્રષ્ટિએ તે આવૃત બીજધારી કરતા આદિ પ્રકારના પુષ્પ જેવી રચના ધરાવે છે. તેથી, $b-(r)$.
$3$. $(c)$ હંસરાજ (Fern) એ ત્રિઅંગી (Pteridophyte) વનસ્પતિ છે, જે પૂર્વદેહ (Prothallus) નામની જન્યુજનક અવસ્થા ઉત્પન્ન કરે છે. તેથી, $c-(p)$.
$4$. $(d)$ યીસ્ટ એ ફૂગ છે, અને તેની કોષદિવાલ કાઇટીન (Chitin) ની બનેલી હોય છે. તેથી, $d-(q)$.
આમ, સાચો ક્રમ $a-(s), b-(r), c-(p), d-(q)$ છે.

(C) બેન્થમ અને હૂકરની પોલીપેટાલી (Polypetalae) માટેની વર્ગીકરણ પદ્ધતિમાં, શ્રેણીઓને નીચે મુજબ વિભાજિત કરવામાં આવી છે:
$1$. થેલિમિફ્લોરી (Thalamiflorae) માં $6$ ગોત્ર છે।
$2$. ડિસ્કીફ્લોરી (Disciflorae) માં $4$ ગોત્ર છે।
$3$. કેલિસિફ્લોરી (Calyciflorae) માં $5$ ગોત્ર છે।
$4$. ઇન્ફેરી (Inferae) માં $3$ ગોત્ર છે।
આ મુજબ મેળવતા: $A$ (થેલિમિફ્લોરી) $s$ $(6)$ સાથે, $B$ (ડિસ્કીફ્લોરી) $q$ $(4)$ સાથે, $C$ (કેલિસિફ્લોરી) $r$ $(5)$ સાથે, અને $D$ (ઇન્ફેરી) $p$ $(3)$ સાથે જોડાય છે।
તેથી, સાચો ક્રમ $A-s, B-q, C-r, D-p$ છે।

(C) સાચી જોડ નીચે મુજબ છે:
$1$. દ્વિઅંગી (Bryophytes): એન્થોસિરોસ એ દ્વિઅંગી સમૂહનો સભ્ય છે $(A-iii)$.
$2$. અનાવૃત બીજધારી (Gymnosperms): થુજા એ જાણીતી અનાવૃત બીજધારી વનસ્પતિ છે $(B-iv)$.
$3$. આવૃત બીજધારી (Angiosperms): ડુંગળી (Allium cepa) એ સપુષ્પી વનસ્પતિ છે, જે આવૃત બીજધારીમાં આવે છે $(C-ii)$.
$4$. ત્રિઅંગી (Pteridophytes): ઇક્વિસેટમ એ ત્રિઅંગી વનસ્પતિનું પ્રતિનિધિ પ્રજાતિ છે $(D-i)$.
તેથી, સાચો ક્રમ $A-iii, B-iv, C-ii, D-i$ છે.

(C) સાચી જોડ નીચે મુજબ છે:
$(A)$ નાતાલવૃક્ષ એ $Araucaria$ (ઓરોકેરિયા) છે (કોલમ-$iii$).
$(B)$ અશ્મિભૂત વનસ્પતિ $Bennettites$ (બેનીટાઇટીસ) છે (કોલમ-$i$).
$(C)$ સુશોભન માટેની વનસ્પતિ $Thuja$ (થુજા) છે (કોલમ-$v$).
$(D)$ વિશ્વનું સૌથી ઊંચું વૃક્ષ $Sequoia$ (સીકોઇયા) છે (કોલમ-$iv$).
તેથી, સાચી જોડ $(A-iii), (B-i), (C-v), (D-iv)$ છે.

(B) બેન્થમ અને હૂકરની વર્ગીકરણ પદ્ધતિ મુજબ શ્રેણી અને વનસ્પતિનું યોગ્ય જોડાણ નીચે મુજબ છે:
$1$. કેલિસિફ્લોરીમાં $Rosa$ $indica$ (ગુલાબ) નો સમાવેશ થાય છે - $(A-r-i)$.
$2$. બાયકાર્પેલિટીમાં $Catharanthus$ $roseus$ (બારમાસી) નો સમાવેશ થાય છે - $(B-t-iv)$.
$3$. ઇન્ફીરીમાં $Helianthus$ $annuus$ (સૂર્યમુખી) નો સમાવેશ થાય છે - $(C-p-iii)$.
$4$. ડિસ્કીફ્લોરીમાં $Citrus$ $limon$ (લીંબુ) નો સમાવેશ થાય છે - $(D-u-v)$.
$5$. થેલેમિફલોરીમાં $Hibiscus$ $rosa-sinensis$ (જાસૂદ) નો સમાવેશ થાય છે - $(E-q-vi)$.
$6$. હીટરોમેરિમાં $Madhuca$ $indica$ (મહુડો) નો સમાવેશ થાય છે - $(F-s-ii)$.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $A-(r-i), B-(t-iv), C-(p-iii), D-(u-v), E-(q-vi), F-(s-ii)$ છે.

(B) હરિતલીલ (Chlorophyceae) અને નીલહરિત લીલ (Cyanobacteria) તેમના રંજકદ્રવ્યના બંધારણમાં સામ્યતા ધરાવે છે. બંને સમૂહો પ્રાથમિક પ્રકાશસંશ્લેષી રંજકદ્રવ્ય તરીકે ક્લોરોફિલ $a$ ધરાવે છે. જોકે નીલહરિત લીલ આદિકોષકેન્દ્રી (prokaryotic) છે અને હરિતલીલ સુકોષકેન્દ્રી (eukaryotic) છે,તેમ છતાં બંને ઓક્સિજનયુક્ત પ્રકાશસંશ્લેષણ માટે ક્લોરોફિલ $a$ નો ઉપયોગ કરે છે,જે તેમને આ વિશિષ્ટ જૈવરાસાયણિક પાસામાં સમાન બનાવે છે.

(D) વનસ્પતિ સૃષ્ટિને મુખ્યત્વે બે જૂથોમાં વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે: થેલોફાયટા અને ભ્રુણધારી (Embryophyta).
થેલોફાયટામાં લીલ જેવી વનસ્પતિઓનો સમાવેશ થાય છે,જેમાં વનસ્પતિ દેહ મૂળ,પ્રકાંડ અને પર્ણમાં વિભેદિત હોતો નથી અને તેમાં ભ્રુણનું નિર્માણ થતું નથી.
ભ્રુણધારીમાં એવી તમામ વનસ્પતિઓનો સમાવેશ થાય છે જે તેમના જીવનચક્ર દરમિયાન ભ્રુણ ઉત્પન્ન કરે છે.
આ જૂથમાં દ્વિઅંગી (Bryophytes),ત્રિઅંગી (Pteridophytes),અનાવૃતબીજધારી (Gymnosperms) અને આવૃતબીજધારી (Angiosperms) વનસ્પતિઓનો સમાવેશ થાય છે.
તેથી,ભ્રુણધારીમાં થેલોફાયટા સિવાયની તમામ વનસ્પતિઓનો સમાવેશ થાય છે.

(A) જે વનસ્પતિઓ બીજ ઉત્પન્ન કરતી નથી અને બીજાણુઓ દ્વારા પ્રજનન કરે છે,તેમને સામૂહિક રીતે $Cryptogams$ (અપુષ્પી) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
મોસ (દ્વિઅંગી) અને હંસરાજ (ત્રિઅંગી) બંને બીજાણુઓ દ્વારા પ્રજનન કરે છે અને તેમાં પુષ્પ કે બીજ જેવી વિશિષ્ટ પ્રજનન રચનાઓનો અભાવ હોય છે,તેથી તેમને $Cryptogams$ જૂથમાં મૂકવામાં આવે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(C) અનાવૃત્ત બીજધારી (Gymnosperms) અને આવૃત્ત બીજધારી (Angiosperms) બંને 'સ્પરમેટોફાઇટ્સ' (Spermatophytes) છે,જેનો અર્થ છે કે તેઓ બીજ ઉત્પન્ન કરતી વનસ્પતિઓ છે.
અનાવૃત્ત બીજધારીઓમાં બીજ ખુલ્લા હોય છે (અંડાશયમાં બંધ હોતા નથી),જ્યારે આવૃત્ત બીજધારીઓમાં બીજ ફળની અંદર બંધ હોય છે.
બંને જૂથો પ્રજનન માટે બીજ ઉત્પન્ન કરવાની લાક્ષણિકતા ધરાવે છે,જે તેમને ત્રિઅંગી (Pteridophytes) અને દ્વિઅંગી (Bryophytes) વનસ્પતિઓથી અલગ પાડે છે.
પક્ષ્મીય શુક્રકોષો દ્વિઅંગી અને ત્રિઅંગી જેવી નીચલી કક્ષાની વનસ્પતિઓમાં જોવા મળે છે,ઉચ્ચ કક્ષાની બીજધારી વનસ્પતિઓમાં નહીં.
અંડાશય અને ફળ એ માત્ર આવૃત્ત બીજધારીઓની વિશિષ્ટ લાક્ષણિકતાઓ છે.

(D) $Cycas$ એ અનાવૃત બીજધારી વનસ્પતિ છે,જ્યારે $Adiantium$ એ ત્રિઅંગી (pteridophyte) વનસ્પતિ છે.
$Cycas$ અને $Adiantium$ બંનેમાં ચલિત,કશાધારી નર જન્યુઓ (પુજન્યુઓ) ઉત્પન્ન થાય છે,જેમને માદા જન્યુ સુધી પહોંચવા માટે પાણી અથવા ભેજવાળા વાતાવરણની જરૂર પડે છે.
$Cycas$ માં વાહિનીઓનો અભાવ હોય છે (તેમાં જલવાહિનીકીઓ હોય છે),અને $Adiantium$ માં પણ વાહિનીઓ હોતી નથી.
$Cycas$ બીજ ઉત્પન્ન કરે છે,પરંતુ $Adiantium$ બીજ ઉત્પન્ન કરતું નથી.
એધા $Cycas$ માં હાજર હોય છે પરંતુ $Adiantium$ માં ગેરહાજર હોય છે.

(C) લીલના જીવનચક્રમાં,ચલિત તબક્કાઓ (કશાધારી બીજાણુઓ અથવા જન્યુઓ) ની હાજરી એક મુખ્ય લાક્ષણિકતા છે.
લાલ લીલ (Rhodophyceae) વિશિષ્ટ છે કારણ કે તેમના સમગ્ર જીવનચક્રમાં કશાધારી અથવા ચલિત તબક્કાઓ સંપૂર્ણપણે ગેરહાજર હોય છે.
નીલ-હરિત લીલ (Cyanobacteria) એ આદિકોષકેન્દ્રી સજીવો છે,જેમાં પણ કશાધારી ચલિત તબક્કાઓ હોતા નથી.
હરિત લીલ (Chlorophyceae) અને બદામી લીલ (Phaeophyceae) ના જીવનચક્રમાં સામાન્ય રીતે કશાધારી ચલિત તબક્કાઓ (ચલ બીજાણુઓ અથવા જન્યુઓ) જોવા મળે છે.
તેથી,લાલ લીલ અને નીલ-હરિત લીલના જીવનચક્રમાં ચલિત તબક્કો જોવા મળતો નથી.

(D) જીવંત અશ્મિ એ એવો સજીવ છે જે ભૂસ્તરશાસ્ત્રીય સમયથી મૂળભૂત રીતે બદલાયો નથી અને જેના નજીકના સંબંધીઓ સામાન્ય રીતે લુપ્ત થઈ ગયા છે.
$Cycas$ (સાયકસ) એ અનાવૃત બીજધારી વનસ્પતિ છે જેને તેના આદિ લક્ષણોને કારણે જીવંત અશ્મિ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
$Ginkgo$ $biloba$ (ગિન્કો બાયલોબા) એ જીવંત અશ્મિનું સૌથી ઉત્તમ ઉદાહરણ છે,કારણ કે તે તેના સમગ્ર વિભાગની એકમાત્ર જીવંત પ્રજાતિ છે.
$Psilotum$ (સીલોટમ) એ ત્રિઅંગી (pteridophyte) વનસ્પતિ છે,જેને પણ જીવંત અશ્મિ માનવામાં આવે છે કારણ કે તે લુપ્ત થયેલી વાહક પેશીધારી વનસ્પતિઓ જેવા આદિ લક્ષણો ધરાવે છે.
તેથી,આપેલા તમામ વિકલ્પો જીવંત અશ્મિના ઉદાહરણો છે.

(D) કશાધારી કોષો (પ્રચલન કરી શકે તેવા કોષો) નીચેના સમૂહોમાં ગેરહાજર હોય છે:
$1$. લાલ લીલ (Rhodophyceae): તેમના જીવનચક્રના તમામ તબક્કે કશાનો અભાવ હોય છે.
$2$. નિલહરિત લીલ (Cyanobacteria): તેઓ આદિકોષકેન્દ્રી છે અને તેમાં કશાધારી કોષો હોતા નથી.
$3$. ઉચ્ચ બીજધારી વનસ્પતિઓ (અનાવૃત બીજધારી અને આવૃત બીજધારી): આ વનસ્પતિઓમાં નર જન્યુઓ અચલિત હોય છે અથવા પરાગનલિકા દ્વારા વહન પામે છે,જેમાં કશા હોતી નથી.
તેથી,સાચો જવાબ $D$ (ઉપરના બધા) છે.

(D) વનસ્પતિના ઉત્ક્રાંતિના ક્રમમાં,જન્યુજનક અવસ્થાના ઘટાડા તરફ સ્પષ્ટ વલણ જોવા મળે છે.
દ્વિઅંગી વનસ્પતિઓમાં,જન્યુજનક એ પ્રભાવી,સ્વતંત્ર અને પ્રકાશસંશ્લેષી અવસ્થા છે.
તેની સરખામણીમાં,જેમ જેમ વનસ્પતિઓ વાહક વનસ્પતિઓ (ત્રિઅંગી,અનાવૃત બીજધારી અને આવૃત બીજધારી) માં વિકસિત થઈ,તેમ તેમ જન્યુજનક અવસ્થા કદ અને જટિલતામાં ક્રમશઃ ઘટતી ગઈ.
તેથી,દ્વિઅંગી વનસ્પતિઓના મુખ્ય જન્યુજનકની તુલનામાં,વાહક વનસ્પતિઓનો જન્યુજનક નોંધપાત્ર રીતે નાનો હોય છે અને તેમાં નાના તથા ઓછા જટિલ પ્રજનન અંગો જોવા મળે છે.

(D) $Whittaker$ ની $Five$ $Kingdom$ (પાંચ સૃષ્ટિ) વર્ગીકરણ પદ્ધતિમાં,$Plantae$ (વનસ્પતિ સૃષ્ટિ) માં તમામ સુકોષકેન્દ્રી,હરિતદ્રવ્ય ધરાવતા સજીવોનો સમાવેશ થાય છે.
આ સમૂહમાં લીલ,દ્વિઅંગી (bryophytes),ત્રિઅંગી (pteridophytes/ferns),અનાવૃત્તબીજધારી અને આવૃત્તબીજધારી વનસ્પતિઓનો સમાવેશ થાય છે.
આમ,$Ferns$,$Gymnosperms$ અને $Angiosperms$ ત્રણેય વનસ્પતિ સૃષ્ટિના સભ્યો હોવાથી,સાચો જવાબ 'ઉપરના તમામ' છે.

(A) આવૃત્ત બીજધારી (સપુષ્પી વનસ્પતિઓ) અને અનાવૃત્ત બીજધારી (અનાવૃત બીજ ધરાવતી વનસ્પતિઓ) બંને બીજધારી વનસ્પતિઓ છે.
બંને સમૂહોમાં,માદા પ્રજનન અંગો અંડક ઉત્પન્ન કરે છે જે ફલન પછી બીજમાં વિકસે છે.
અનાવૃત્ત બીજધારીઓમાં વાહિનીઓનો અભાવ હોય છે (સિવાય કે $Gnetales$ માં) અને તેમાં બેવડું ફલન જોવા મળતું નથી,જ્યારે આવૃત્ત બીજધારીઓમાં વાહિનીઓ હાજર હોય છે અને બેવડું ફલન જોવા મળે છે.
તેથી,અંડકની હાજરી એ બંને સમૂહોમાં જોવા મળતું સમાન લક્ષણ છે.

(D) દ્વિઅંગી અને ત્રિઅંગી વનસ્પતિઓને 'વનસ્પતિ સૃષ્ટિના ઉભયજીવીઓ' તરીકે ઓળખવામાં આવે છે કારણ કે તેમને ફલનની પ્રક્રિયા પૂર્ણ કરવા માટે નર જન્યુઓ (પુજન્યુઓ) ને માદા પ્રજનન અંગો (સ્ત્રી જન્યુધાની) સુધી પહોંચાડવા માટે પાણીની આવશ્યકતા હોય છે.
તેથી,$(A)$ અને $(B)$ બંને સાચા છે.

(B) વાહક પેશીઓ (જલવાહક અને અન્નવાહક) એ વનસ્પતિઓમાં પાણી અને પોષક તત્વોના વહન માટે જવાબદાર વિશિષ્ટ પેશીઓ છે.
આ પેશીઓ વાહક પેશીધારી વનસ્પતિઓ (Tracheophytes) ની લાક્ષણિકતા છે.
થેલોફાયટ્સ (જેમાં લીલ અને ફૂગનો સમાવેશ થાય છે) અને દ્વિઅંગી વનસ્પતિઓ (Bryophytes) એ અવાહક વનસ્પતિઓ છે.
તેથી,વાહક પેશીઓ થેલોફાયટ્સ અને દ્વિઅંગી વનસ્પતિઓમાં ગેરહાજર હોય છે.

(C) જટિલ પેશીઓ,જેવી કે $Xylem$ (જલવાહક) અને $Phloem$ (અન્નવાહક),પાણી અને પોષક તત્વોના વહન માટે જવાબદાર વિશિષ્ટ પેશીઓ છે.
આ પેશીઓ વાહક પેશીધારી વનસ્પતિઓ $(Tracheophytes)$ ની લાક્ષણિકતા છે.
$Gametophytes$ (જન્યુજનક) વનસ્પતિ જીવનચક્રની એકકીય અવસ્થા દર્શાવે છે અને તે સાદી મૃદુતક કોષોની બનેલી હોય છે.
તેમાં વાહક પેશીઓ (જટિલ પેશીઓ) સંપૂર્ણપણે ગેરહાજર હોય છે.
તેથી,કોઈપણ $Gametophyte$ માં જટિલ પેશીઓ જોવા મળતી નથી.

(B) બિરબલ સાહની $(1891-1949)$ એક પ્રખ્યાત ભારતીય પુરાતત્વ વનસ્પતિવિજ્ઞાની હતા,જેમણે ભારતીય ઉપખંડના અશ્મિઓના અભ્યાસમાં મહત્વપૂર્ણ યોગદાન આપ્યું હતું. તેમને ભારતીય પુરાતત્વ વનસ્પતિવિદ્યાના પિતા તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. તેમણે લખનૌમાં 'બિરબલ સાહની ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ પેલિયોસાયન્સિસ'ની સ્થાપના કરી હતી.

(B) જે વનસ્પતિઓ બીજાણુઓ દ્વારા પ્રજનન કરે છે અને બીજ કે પુષ્પો ઉત્પન્ન કરતી નથી, તેમને સામૂહિક રીતે $Cryptogamae$ (અપુષ્પી) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે।
$Mosses$ (દ્વિઅંગી) અને $Ferns$ (ત્રિઅંગી) બંને આ શ્રેણીમાં આવે છે કારણ કે તેમાં બીજનો અભાવ હોય છે અને તે બીજાણુઓ દ્વારા પ્રજનન કરે છે।
તેથી, સાચો સમૂહ $Cryptogamae$ (અપુષ્પી) છે।

(A) ક્રિપ્ટોગેમ્સ (ગ્રીક શબ્દ $kryptos$ એટલે 'છુપાયેલું' અને $gamos$ એટલે 'પ્રજનન') એવી વનસ્પતિઓ છે જે બીજાણુઓ દ્વારા પ્રજનન કરે છે અને તેમાં બીજ કે પુષ્પો ઉત્પન્ન થતા નથી. તેમાં થેલોફાઇટા,બ્રાયોફાઇટા અને ટેરિડોફાઇટાનો સમાવેશ થાય છે. તેઓ બીજ ઉત્પન્ન કરતી ન હોવાથી,તેમને બીજવિહીન વનસ્પતિઓ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(C) બેન્થમ અને હૂકરની વર્ગીકરણ પદ્ધતિ વનસ્પતિશાસ્ત્રમાં સૌથી પ્રખ્યાત 'કુદરતી વર્ગીકરણ પ્રણાલી' (Natural System of Classification) છે.
આ પદ્ધતિનો મુખ્ય ગુણ એ છે કે તેમાં વર્ણવેલ દરેક ટેક્સા $(taxa)$ નું વર્ણન હર્બેરિયમમાં સંગ્રહિત નમૂનાઓના વાસ્તવિક અને સૂક્ષ્મ અવલોકનો પર આધારિત છે.
તેથી,આ પદ્ધતિ અત્યંત સચોટ અને વ્યવહારુ માનવામાં આવે છે.
આ પદ્ધતિ ઉત્ક્રાંતિ અથવા જાતિવિકાસીય (phylogenetic) સિદ્ધાંતો પર આધારિત નથી.

(C) ઓસ્વાલ્ડ ટીપ્યોએ તેમની વર્ગીકરણ પદ્ધતિમાં વનસ્પતિ સૃષ્ટિને બે ઉપસૃષ્ટિમાં વિભાજિત કરી: થેલોફાયટા અને એમ્બ્રાયોફાયટા. તેમણે થેલોફાયટા ઉપસૃષ્ટિને તેમના રંજકદ્રવ્યો,ખોરાકનો સંગ્રહ અને કશાધારી રચનાના આધારે $7$ વિભાગોમાં વર્ગીકૃત કરી. આ વિભાગો સાયનોફાયટા,ક્લોરોફાયટા,ચારોફાયટા,ફીઓફાયટા,રોડોફાયટા,મિક્સોમાયકોફાયટા અને યુમાયકોફાયટા છે.

(D) $1$. વીરોઈડ્‌સ એ ચેપી કારકો છે જે પ્રોટીન કોટ વગરના ગોળાકાર,એક-શૃંખલામય $RNA$ ના ટૂંકા તંતુના બનેલા હોય છે. આ જોડી સાચી છે.
$2$. રાઈ એ એકદળી વનસ્પતિ છે. એકદળી વનસ્પતિઓમાં તેમના અન્નવાહક પેશીમાં સહાયક કોષો હોય છે. આ જોડી સાચી છે.
$3$. જિન્કગો એ અનાવૃત બીજધારી વનસ્પતિ છે. અનાવૃત બીજધારી વનસ્પતિઓ તેમના માદા પ્રજનન અંગોમાં અંડધાની ઉત્પન્ન કરે છે. આ જોડી સાચી છે.
$4$. સાલ્વીનિયા એ ત્રિઅંગી (Pteridophyte) વનસ્પતિ છે. ત્રિઅંગી વનસ્પતિઓનું શરીર સાચા મૂળ,પ્રકાંડ અને પર્ણોમાં સ્પષ્ટ રીતે વિભેદિત હોય છે. તેઓ સુકાયક (thalloid) હોતા નથી (સુકાયક શરીર એ દ્વિઅંગી અને લીલની લાક્ષણિકતા છે). તેથી,આ જોડી ખોટી છે.

(D) વનસ્પતિ સૃષ્ટિમાં,કવચયુક્ત (બહુકોષીય અને વંધ્ય કવચ ધરાવતા) પ્રજનન અંગોની હાજરી એ દ્વિઅંગી (Bryophytes),ત્રિઅંગી (Pteridophytes) અને અનાવૃત બીજધારી (Gymnosperms) વનસ્પતિઓનું લાક્ષણિક લક્ષણ છે.
$Riccia$,$Funaria$ અને $Sphagnum$ એ ત્રણેય દ્વિઅંગી (Bryophyta) વિભાગના સભ્યો છે.
તેથી,આ તમામ વનસ્પતિઓમાં કવચયુક્ત પ્રજનન અંગો (પુજન્યુધાની અને સ્ત્રીજન્યુધાની) જોવા મળે છે.
આમ,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(B) $Adolf \text{ } Engler$ અને $Karl \text{ } Prantl$ દ્વારા લખાયેલ પુસ્તક $Die \text{ } Natürlichen \text{ } Pflanzenfamilien$ ને જાતિવિકાસીય વર્ગીકરણ પ્રણાલીનું પ્રારંભિક બિંદુ માનવામાં આવે છે.
આ કાર્યમાં વનસ્પતિઓને માત્ર બાહ્યાકાર સમાનતાઓને બદલે તેમના ઉત્ક્રાંતિ સંબંધોના આધારે વર્ગીકૃત કરવામાં આવી હતી,જે વનસ્પતિ વર્ગીકરણમાં એક મોટો ફેરફાર હતો.

(A) કશાધારી (ચલિત) નર જન્યુઓની હાજરી એ ઘણી નિમ્ન કક્ષાની વનસ્પતિઓ અને કેટલાક અનાવૃત બીજધારી વનસ્પતિઓનું લાક્ષણિક લક્ષણ છે.
$1$. $Riccia$ (એક લિવરવર્ટ) કશાધારી પુજન્યુઓ ઉત્પન્ન કરે છે.
$2$. $Dryopteris$ (એક ત્રિઅંગી વનસ્પતિ) કશાધારી પુજન્યુઓ ઉત્પન્ન કરે છે.
$3$. $Cycas$ (એક અનાવૃત બીજધારી) વનસ્પતિ સૃષ્ટિમાં સૌથી મોટા કશાધારી નર જન્યુઓ ઉત્પન્ન કરે છે.
તેથી,$Riccia, Dryopteris, Cycas$ નો સમૂહ એવા સજીવો ધરાવે છે જે બધા જ કશાધારી નર જન્યુઓ ધરાવે છે.