Gujarati

METABOLISM OF NITROGEN Questions in Gujarati

Class 11 Biology · Mineral Nutrition · METABOLISM OF NITROGEN

28+

Questions

Gujarati

Language

100%

With Solutions

Showing 28 of 28 questions in Gujarati

1
EasyMCQ
નીચેનામાંથી કયા ઉત્સેચકમાં $Mo$ પ્રોસ્થેટિક ગ્રુપ તરીકે હોય છે?
A
ફોસ્ફેટેઝ
B
ડીહાઈડ્રોજીનેઝ
C
આઈસોમરેઝ
D
નાઈટ્રેટ રિડક્ટેઝ

Solution

(D) $Mo$ (મોલિબ્ડેનમ) વનસ્પતિઓ માટે એક આવશ્યક સૂક્ષ્મ પોષકતત્વ છે. તે $Nitrate$ $reductase$ ઉત્સેચકના મહત્વના ઘટક તરીકે કાર્ય કરે છે. આ ઉત્સેચક નાઈટ્રોજનના સ્વાંગીકરણની પ્રક્રિયા દરમિયાન નાઈટ્રેટનું નાઈટ્રાઈટમાં રિડક્શન કરવા માટે જવાબદાર છે. આ ઉત્સેચકમાં, $Mo$ પ્રોસ્થેટિક ગ્રુપ તરીકે કાર્ય કરે છે, જે તેની ઉદ્દીપકીય સક્રિયતા માટે જરૂરી છે.
2
EasyMCQ
નાઈટ્રેટ રિડક્ટેઝ ઉત્સેચક કોના નિર્માણ માટે જવાબદાર છે?
A
$N_2$
B
$NO_2^-$
C
$NO_3^-$
D
એમોનિયા

Solution

(B) નાઈટ્રેટ રિડક્ટેઝ ઉત્સેચક નાઈટ્રેટ $(NO_3^-)$ નું નાઈટ્રાઈટ $(NO_2^-)$ માં રિડક્શન (ક્ષય) કરવા માટે જવાબદાર છે.
આ વનસ્પતિઓમાં નાઈટ્રેટ એસિમિલેશન (નાઈટ્રેટનું સ્વાંગીકરણ) પ્રક્રિયાનું પ્રથમ પગથિયું છે,જેમાં નાઈટ્રોજનને એવા સ્વરૂપમાં રૂપાંતરિત કરવામાં આવે છે જેનો ઉપયોગ કાર્બનિક સંયોજનો બનાવવા માટે થઈ શકે છે.
3
EasyMCQ
વનસ્પતિઓમાં નાઈટ્રેટનું નાઈટ્રાઈટમાં રિડક્શન કરતો પ્રથમ ઉત્સેચક કયો છે?
A
નાઈટ્રેટ રિડક્ટેઝ
B
નાઈટ્રાઈટ રિડક્ટેઝ
C
ગ્લુટામાઈન સિન્થેટેઝ
D
ગ્લુટામેટ ડીહાઈડ્રોજીનેઝ

Solution

(A) વનસ્પતિઓમાં, નાઈટ્રોજનના સ્થાપનની પ્રક્રિયા નાઈટ્રેટ $(NO_3^-)$ ના નાઈટ્રાઈટ $(NO_2^-)$ માં રિડક્શન સાથે શરૂ થાય છે।
આ પ્રક્રિયા $Nitrate \text{ } reductase$ ઉત્સેચક દ્વારા ઉદ્દીપિત થાય છે।
ત્યારબાદ, નાઈટ્રાઈટનું રિડક્શન $Nitrite \text{ } reductase$ ઉત્સેચક દ્વારા એમોનિયા $(NH_3)$ માં થાય છે।
તેથી, આ માર્ગમાં સામેલ પ્રથમ ઉત્સેચક $Nitrate \text{ } reductase$ છે।
4
MediumMCQ
નકારાત્મક નાઈટ્રોજન સંતુલનનો અર્થ શું થાય છે?
A
કોઈ નાઈટ્રોજનનો ઉપયોગ થતો નથી
B
નાઈટ્રોજનનું સેવન ઉત્સર્જન કરતા વધારે છે
C
નાઈટ્રોજનનું સેવન નાઈટ્રોજનના ઉત્સર્જન કરતા ઓછું છે
D
નાઈટ્રોજનનું સેવન ઉત્સર્જનની બરાબર છે

Solution

(C) નાઈટ્રોજન સંતુલન એ નાઈટ્રોજનના ઇનપુટ અને આઉટપુટનું માપ છે.
નકારાત્મક નાઈટ્રોજન સંતુલન ત્યારે થાય છે જ્યારે શરીરમાંથી ઉત્સર્જિત નાઈટ્રોજનનું પ્રમાણ (મુખ્યત્વે યુરિયાના સ્વરૂપમાં પેશાબ દ્વારા) આહારના પ્રોટીન દ્વારા લેવાયેલા નાઈટ્રોજનના પ્રમાણ કરતા વધી જાય છે.
આ સ્થિતિ સામાન્ય રીતે સૂચવે છે કે શરીર જેટલું પ્રોટીન સંશ્લેષણ કરે છે તેના કરતા વધુ પેશી પ્રોટીનનું વિઘટન કરી રહ્યું છે,જે ભૂખમરો,કુપોષણ અથવા ગંભીર બીમારી દરમિયાન થઈ શકે છે.
5
EasyMCQ
એમિનો એસિડમાંથી એમિનો ગ્રુપ દૂર કરીને તેને કીટો એસિડમાં રૂપાંતરિત કરવાની પ્રક્રિયાને શું કહે છે?
A
ટ્રાન્સએમિનેશન
B
એમોનિફિકેશન
C
ડીએમિનેશન
D
આમાંથી કોઈ નહીં

Solution

(C) ડીએમિનેશન એ જૈવરાસાયણિક પ્રક્રિયા છે જેમાં એમિનો એસિડના અણુમાંથી એમિનો ગ્રુપ $(-NH_2)$ દૂર કરવામાં આવે છે.
આ પ્રક્રિયાના પરિણામે કીટો એસિડ અને એમોનિયા $(NH_3)$ બને છે.
ટ્રાન્સએમિનેશનમાં એક એમિનો એસિડમાંથી બીજા કીટો એસિડમાં એમિનો ગ્રુપનું સ્થાનાંતરણ થાય છે,જ્યારે ડીએમિનેશન ખાસ કરીને એમિનો ગ્રુપને દૂર કરવાની પ્રક્રિયાને દર્શાવે છે.
6
MediumMCQ
ટ્રાન્સએમિનેશનમાં એમિનો જૂથનો મુખ્ય દાતા ..... છે.
A
ગ્લુટેમિક એસિડ
B
$α$-કીટો ગ્લુટેરિક એસિડ
C
$Nif$ જનીન
D
એમોનિયા

Solution

(A) ટ્રાન્સએમિનેશન એ એક રાસાયણિક પ્રક્રિયા છે જે નવા એમિનો એસિડ બનાવવા માટે એમિનો જૂથને કીટો એસિડમાં સ્થાનાંતરિત કરે છે.
આ પ્રક્રિયામાં,ગ્લુટેમિક એસિડ એમિનો જૂથના મુખ્ય દાતા તરીકે કાર્ય કરે છે.
એમિનો જૂથને ગ્લુટેમિક એસિડમાંથી કીટો એસિડ (જેમ કે $α$-કીટો ગ્લુટેરિક એસિડ) ના કીટો જૂથમાં સ્થાનાંતરિત કરવામાં આવે છે જેથી અનુરૂપ એમિનો એસિડ બને છે.
તેથી,સાચો જવાબ ગ્લુટેમિક એસિડ છે.
7
EasyMCQ
રિડક્ટિવ એમિનેશનમાં,નીચેનામાંથી કોણ એમોનિયા સાથે પ્રક્રિયા કરે છે?
A
ગ્લુટેમિક ઍસિડ
B
આલ્ફા-કીટોગ્લુટેરિક ઍસિડ
C
ગ્લિસરિક ઍસિડ
D
અકાર્બનિક એસિડ

Solution

(B) રિડક્ટિવ એમિનેશનની પ્રક્રિયામાં,$\alpha$-કીટોગ્લુટેરિક ઍસિડ એ ગ્લુટામેટ ડીહાઈડ્રોજનેઝ ઉત્સેચક અને $NADPH$ ની હાજરીમાં એમોનિયા સાથે પ્રક્રિયા કરીને ગ્લુટેમિક ઍસિડ બનાવે છે.
આ પ્રક્રિયા નીચે મુજબ છે: $\alpha$-કીટોગ્લુટેરિક ઍસિડ + $NH_4^+$ + $NADPH \xrightarrow{\text{glutamate dehydrogenase}}$ ગ્લુટેમિક ઍસિડ + $H_2O$ + $NADP^+$.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.
8
EasyMCQ
રિડક્ટિવ એમિનેશનમાં નીચેનામાંથી શું થાય છે?
A
ટ્રાન્સએમિનેઝ ઉત્સેચક સંકળાયેલ છે.
B
ગ્લુટેમિક એસિડ એમિનો જૂથના મુખ્ય દાતા તરીકે વર્તે છે.
C
ગ્લુટામેટ ડિહાઈડ્રોજીનેઝ ઉત્સેચક સંકળાયેલ છે.
D
એમિનો એસિડમાંથી એમિનો જૂથ દૂર થઈ,કીટો એસિડના કીટો જૂથમાં સ્થળાંતરિત થાય છે.

Solution

(C) રિડક્ટિવ એમિનેશન એ વનસ્પતિઓમાં નાઈટ્રોજનના સ્વાંગીકરણની એક મહત્વપૂર્ણ પ્રક્રિયા છે.
આ પ્રક્રિયામાં,એમોનિયા $(NH_3)$ એ $\alpha$-કીટોગ્લુટેરિક એસિડ અને $NADPH$ સાથે $Glutamate \ dehydrogenase$ ઉત્સેચકની હાજરીમાં પ્રક્રિયા કરીને ગ્લુટેમિક એસિડ બનાવે છે.
પ્રક્રિયા આ મુજબ છે: $\alpha$-કીટોગ્લુટેરિક એસિડ + $NH_4^+$ + $NADPH \xrightarrow{Glutamate \ dehydrogenase} \text{Glutamate} + H_2O + NADP^+$.
તેથી,આ પ્રક્રિયામાં $Glutamate \ dehydrogenase$ ઉત્સેચક સંકળાયેલ છે.
9
EasyMCQ
નાઇટ્રોજનના ચયાપચયમાં કયું ખનીજતત્વ મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે?
A
બોરોન
B
ઝિંક
C
મોલિબ્ડેનમ
D
ક્લોરિન

Solution

(C) મોલિબ્ડેનમ $(Mo)$ એક આવશ્યક સૂક્ષ્મપોષકતત્વ છે જે નાઇટ્રોજનના ચયાપચયમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.
તે નાઇટ્રોજનેઝ ઉત્સેચકનો મુખ્ય ઘટક છે,જે વનસ્પતિઓમાં જૈવિક નાઇટ્રોજન સ્થાપન માટે જવાબદાર છે.
વધુમાં,તે નાઇટ્રેટ રિડક્ટેઝ ઉત્સેચકનો પણ એક ભાગ છે,જે નાઇટ્રેટનું નાઇટ્રાઇટમાં રિડક્શન (ક્ષય) કરે છે,જે વનસ્પતિઓ દ્વારા નાઇટ્રોજનના સ્વાંગીકરણનું પ્રથમ સોપાન છે.
10
MediumMCQ
ટ્રાન્સએમિનેઝ શેના માટે જવાબદાર છે?
A
રિડક્ટિવ એમિનેશન
B
ગ્લુટામિક એસિડ સિવાયના એમિનો એસિડનું સંશ્લેષણ
C
જૈવિક $N_2$ સ્થાપન
D
વિનાઈટ્રીફિકેશન

Solution

(B) ટ્રાન્સએમિનેશન એ એક પ્રક્રિયા છે જેમાં એક એમિનો એસિડમાંથી એમિનો ગ્રુપનું કીટો એસિડના કીટો ગ્રુપમાં સ્થાનાંતર થાય છે.
આ પ્રક્રિયા ટ્રાન્સએમિનેઝ તરીકે ઓળખાતા ઉત્સેચકો દ્વારા ઉદ્દીપિત થાય છે.
આ પ્રક્રિયા દ્વારા,ગ્લુટામિક એસિડમાંથી એમિનો ગ્રુપ અન્ય કીટો એસિડમાં સ્થાનાંતરિત થાય છે જેથી વનસ્પતિને જરૂરી અન્ય વિવિધ એમિનો એસિડનું સંશ્લેષણ થઈ શકે.
તેથી,ટ્રાન્સએમિનેઝ ગ્લુટામિક એસિડ સિવાયના એમિનો એસિડના સંશ્લેષણ માટે જવાબદાર છે.
11
MediumMCQ
એમિનો એસિડ સંશ્લેષણ માટે યોગ્ય ક્રમ કયો છે?
A
$\alpha$-કીટોગ્લુટેરિક એસિડ $\rightarrow$ એસ્પાર્ટિક એસિડ $\rightarrow$ ગ્લુટામિક એસિડ
B
ગ્લુટામિક એસિડ $\rightarrow$ એસ્પાર્ટિક એસિડ $\rightarrow$ એસ્પારજીન
C
ગ્લુટામિક એસિડ $\rightarrow$ એસ્પારજીન $\rightarrow$ ગ્લુટામિન
D
ગ્લુટામિન $\rightarrow$ હિસ્ટિડિન $\rightarrow$ યુરિયા

Solution

(B) વનસ્પતિઓમાં,એમોનિયાનું એમિનો એસિડમાં રૂપાંતર મુખ્યત્વે બે પ્રક્રિયાઓ દ્વારા થાય છે: રિડક્ટિવ એમીનેશન અને ટ્રાન્સએમીનેશન.
$1$. રિડક્ટિવ એમીનેશનમાં,એમોનિયા $\alpha$-કીટોગ્લુટેરિક એસિડ અને $NADPH$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને ગ્લુટામિક એસિડ બનાવે છે.
$2$. ટ્રાન્સએમીનેશનમાં,એમિનો ગ્રુપ $(NH_2)$ એક એમિનો એસિડ (સામાન્ય રીતે ગ્લુટામિક એસિડ) માંથી કીટો એસિડમાં સ્થાનાંતરિત થાય છે જેથી નવો એમિનો એસિડ બને.
$3$. એસ્પાર્ટિક એસિડ ટ્રાન્સએમીનેશન દ્વારા ઓક્સાલોએસેટિક એસિડમાંથી બને છે,અને એસ્પારજીન એસ્પાર્ટિક એસિડમાં અન્ય એમિનો ગ્રુપ ઉમેરીને બને છે. આમ,ગ્લુટામિક એસિડ $\rightarrow$ એસ્પાર્ટિક એસિડ $\rightarrow$ એસ્પારજીન એ એમિનો એસિડ સંશ્લેષણ માટેનો યોગ્ય ક્રમ છે.
12
MediumMCQ
એમિનો એસિડ મુખ્યત્વે શેમાંથી સંશ્લેષિત થાય છે?
A
ખનિજ ક્ષારો
B
ફેટી એસિડ
C
બાષ્પશીલ એસિડ
D
$\alpha -$ કીટોગ્લુટેરિક એસિડ

Solution

(D) એમિનો એસિડ મુખ્યત્વે રિડક્ટિવ એમીનેશન અને ટ્રાન્સએમીનેશનની પ્રક્રિયા દ્વારા $\alpha -$ કીટોગ્લુટેરિક એસિડમાંથી સંશ્લેષિત થાય છે.
વનસ્પતિઓમાં,એમોનિયા $(NH_3)$ ગ્લુટામેટ ડીહાઈડ્રોજીનેઝ ઉત્સેચકની હાજરીમાં $\alpha -$ કીટોગ્લુટેરિક એસિડ સાથે પ્રક્રિયા કરીને ગ્લુટામિક એસિડ (ગ્લુટામેટ) બનાવે છે.
ત્યારબાદ આ ગ્લુટામિક એસિડ ટ્રાન્સએમીનેશન દ્વારા અન્ય એમિનો એસિડના સંશ્લેષણ માટે મુખ્ય એમિનો જૂથ દાતા તરીકે કાર્ય કરે છે,જેમાં એમિનો જૂથ અન્ય કીટો એસિડમાં સ્થાનાંતરિત થાય છે.
13
MediumMCQ
સમીકરણ પૂર્ણ કરો.
$\alpha -$ કીટોગ્લુટેરિક એસિડ $+ NH_4^+ +$ ...$A$.... $\xrightarrow[\text{Dehydrogenase}]{\text{glutamate}} $ ...$B$... $+ H_2O + NADP$
$A$ અને $B$ ઓળખો.
A
$ATP, -$ એમોનિયા
B
$NADP, -$ ગ્લુટામેટ
C
$NADPH, -$ ગ્લુટામેટ
D
$NADP, - \alpha -$ કીટોગ્લુટેરિક એસિડ

Solution

(C) આપેલ પ્રક્રિયા રિડક્ટિવ એમીનેશનની પ્રક્રિયા છે, જે વનસ્પતિઓમાં એમોનિયાના એસિમિલેશન (સ્વીકરણ) માટેની મુખ્ય પદ્ધતિ છે.
આ પ્રક્રિયામાં, $\alpha -$ કીટોગ્લુટેરિક એસિડ એમોનિયા $(NH_4^+)$ અને રિડ્યુસિંગ એજન્ટ $NADPH$ સાથે ગ્લુટામેટ ડીહાઈડ્રોજીનેઝ ઉત્સેચકની હાજરીમાં પ્રક્રિયા કરે છે.
પરિણામે ગ્લુટામેટ, પાણી $(H_2O)$ અને $NADP^+$ બને છે.
સંતુલિત સમીકરણ આ મુજબ છે:
$\alpha -$ કીટોગ્લુટેરિક એસિડ $+ NH_4^+ + NADPH \xrightarrow[\text{Dehydrogenase}]{\text{glutamate}} \text{Glutamate} + H_2O + NADP^+$.
આપેલ સમીકરણ સાથે સરખાવતા:
$A = NADPH$
$B = \text{Glutamate}$
તેથી, સાચો વિકલ્પ $C$ છે.
14
Medium
તફાવત આપો: રિડક્ટિવ એમિનેશન અને ટ્રાન્સએમિનેશન.

Solution

(N/A)
રિડક્ટિવ એમિનેશન ટ્રાન્સએમિનેશન
$1$. આ પ્રક્રિયામાં,એમોનિયા $\alpha$-કીટોગ્લુટેરિક એસિડ સાથે પ્રક્રિયા કરીને ગ્લુટામિક એસિડ બનાવે છે. $1$. આમાં એક એમિનો એસિડમાંથી એમિનો ગ્રુપનું કીટો એસિડના કીટો ગ્રુપમાં સ્થાનાંતરણ થાય છે.
$2$. મુખ્ય સબસ્ટ્રેટ $\alpha$-કીટોગ્લુટેરિક એસિડ છે. $2$. એમિનો ગ્રુપનો મુખ્ય દાતા ગ્લુટામિક એસિડ છે.
$3$. આ માટે જવાબદાર ઉત્સેચક ગ્લુટામેટ ડીહાઈડ્રોજીનેઝ છે. $3$. આ માટે જવાબદાર ઉત્સેચક ટ્રાન્સએમિનેઝ છે.
$4$. આ પ્રક્રિયામાં માત્ર ગ્લુટામિક એસિડ બને છે. $4$. આ પ્રક્રિયા દ્વારા અન્ય $17$ પ્રકારના એમિનો એસિડ ઉત્પન્ન થાય છે.
15
MediumMCQ
ઝાયલેમ (જલવાહક) સ્ત્રાવના વિશ્લેષણથી જાણવા મળે છે કે નાઈટ્રોજનનો મોટો ભાગ કયા સ્વરૂપે વહન પામે છે?
A
અકાર્બનિક આયનો
B
નાઈટ્રેટ અને નાઈટ્રાઈટ
C
કાર્બનિક સ્વરૂપ એટલે કે એમિનો એસિડ અને એમાઈડ્સ
D
આણ્વિય નાઈટ્રોજન

Solution

(C) ઝાયલેમ (જલવાહક) સ્ત્રાવના વિશ્લેષણથી જાણવા મળે છે કે વનસ્પતિઓમાં નાઈટ્રોજનનું વહન મુખ્યત્વે કાર્બનિક સ્વરૂપે થાય છે. આ કાર્બનિક સ્વરૂપોમાં મુખ્યત્વે એમિનો એસિડ અને એમાઈડ્સનો સમાવેશ થાય છે,જે મૂળ દ્વારા શોષાયેલા નાઈટ્રોજનમાંથી સંશ્લેષિત થાય છે. જોકે નાઈટ્રોજનનો કેટલોક ભાગ અકાર્બનિક આયનો (નાઈટ્રેટ અને નાઈટ્રાઈટ) તરીકે શોષાય છે,પરંતુ તેને વનસ્પતિના અન્ય ભાગોમાં ઝાયલેમ દ્વારા પહોંચાડતા પહેલા કાર્બનિક સંયોજનોમાં રૂપાંતરિત કરવામાં આવે છે.
16
EasyMCQ
નાઈટ્રોજન કયા સ્વરૂપમાં વનસ્પતિઓમાં પ્રવેશ કરે છે?
A
મુક્ત સ્વરૂપ
B
સ્થિર સ્વરૂપ
C
રિડક્શન પામેલું સ્વરૂપ
D
ઓક્સિડેશન પામેલું સ્વરૂપ

Solution

(D) સાચો જવાબ $D$ છે.
વનસ્પતિઓ મુખ્યત્વે જમીનમાંથી નાઈટ્રોજનનું શોષણ નાઈટ્રેટ $(NO_3^-)$ સ્વરૂપે કરે છે,જે નાઈટ્રોજનનું ઓક્સિડેશન પામેલું સ્વરૂપ છે.
જોકે કેટલીક વનસ્પતિઓ એમોનિયમ $(NH_4^+)$ પણ શોષી શકે છે,પરંતુ મોટાભાગની સ્થળજ વનસ્પતિઓ માટે નાઈટ્રેટ એ સૌથી સામાન્ય અને પસંદગીનો સ્ત્રોત છે.
17
MediumMCQ
નીચેની પ્રક્રિયા શું દર્શાવે છે?
$\alpha$-કીટોગ્લુટેરિક એસિડ $+ NH_{4}^{+} + NADPH \xrightarrow{\text{ગ્લુટામેટ ડીહાઈડ્રોજનેઝ}} \text{ગ્લુટામેટ} + H_{2}O + NADP$
A
રિડક્ટિવ એમીનેશન
B
ટ્રાન્સએમીનેશન
C
એમીનેશન
D
નાઈટ્રીફિકેશન

Solution

$(A)$ કાર્બનિક એસિડ, $\alpha$-કીટોગ્લુટેરિક એસિડ, એમિનો એસિડના સંશ્લેષણમાં મુખ્ય ભૂમિકા ભજવે છે.
આ પ્રક્રિયામાં, નાઈટ્રોજનના સ્વાંગીકરણ દ્વારા બનેલ એમોનિયા $(NH_{4}^{+})$ એ $\alpha$-કીટોગ્લુટેરિક એસિડ સાથે પ્રક્રિયા કરીને એમિનો એસિડ, એટલે કે ગ્લુટામિક એસિડ (ગ્લુટામેટ) બનાવે છે.
આ પ્રક્રિયા ગ્લુટામેટ ડીહાઈડ્રોજનેઝ ઉત્સેચકની હાજરીમાં થાય છે.
આ પ્રક્રિયામાં એમિનો સમૂહનો ઉમેરો થાય છે અને $NADPH$ નો ઉપયોગ કરીને સબસ્ટ્રેટનું રિડક્શન થાય છે, તેથી તેને રિડક્ટિવ એમીનેશન કહેવામાં આવે છે.
18
MediumMCQ
નીચેનામાંથી કયું પોષકતત્વ તેના રિડક્શન પામેલા સ્વરૂપનું ઉદાહરણ છે?
A
$H_{2}O$ માં હાઇડ્રોજન
B
$CO_{2}$ માં કાર્બન
C
$NH_{3}$ માં નાઇટ્રોજન
D
$SO_{2}$ માં સલ્ફર

Solution

(C) રસાયણવિજ્ઞાનમાં,ઓક્સિડેશન અવસ્થા એ રાસાયણિક સંયોજનમાં પરમાણુના ઓક્સિડેશનનું સ્તર દર્શાવે છે.
$NH_{3}$ (એમોનિયા) માં નાઇટ્રોજનની ઓક્સિડેશન અવસ્થા $-3$ છે,જે તેનું સૌથી વધુ રિડક્શન પામેલું સ્વરૂપ છે.
તેનાથી વિપરીત,$NO_{3}^{-}$ (નાઇટ્રેટ) માં નાઇટ્રોજનની ઓક્સિડેશન અવસ્થા $+5$ છે,જે તેનું સૌથી વધુ ઓક્સિડેશન પામેલું સ્વરૂપ છે.
તેથી,$NH_{3}$ માં નાઇટ્રોજન એ તેના રિડક્શન પામેલા સ્વરૂપમાં રહેલા પોષકતત્વનું સાચું ઉદાહરણ છે.
19
MediumMCQ
આપેલી પ્રતિક્રિયા શું દર્શાવે છે?
સાચો વિકલ્પ પસંદ કરો.
Question diagram
A
ઓક્સિડેટિવ ડીએમિનેશન
B
રિડક્ટિવ એમિનેશન
C
ટ્રાન્સએમિનેશન
D
ડીએમિનેશન

Solution

(C) આપેલી પ્રતિક્રિયા એમિનો દાતા (amino donor) માંથી એમિનો સ્વીકારનાર (amino acceptor) ના કાર્બોનિલ સ્થાન $(C=O)$ પર એમિનો સમૂહ $(-NH_3^+)$ ના સ્થાનાંતરણને દર્શાવે છે. આ પ્રક્રિયાને ટ્રાન્સએમિનેશન કહેવામાં આવે છે.
આ પ્રતિક્રિયામાં,એમિનો સમૂહ એક એમિનો એસિડમાંથી કીટો એસિડમાં સ્થાનાંતરિત થાય છે,જેના પરિણામે નવા એમિનો એસિડ અને નવા કીટો એસિડનું નિર્માણ થાય છે. વનસ્પતિઓમાં નાઇટ્રોજન ચયાપચયમાં આ એક મુખ્ય પદ્ધતિ છે.
Solution diagram
20
EasyMCQ
નાઈટ્રોજન ચયાપચય માટે આવશ્યક તત્વ કયું છે?
A
$K$
B
$Mo$
C
$Mg$
D
$Mn$

Solution

(B) મોલિબ્ડેનમ $(Mo)$ એ નાઈટ્રોજન ચયાપચય માટે એક આવશ્યક સૂક્ષ્મપોષકતત્વ છે. તે નાઈટ્રોજનેઝ ઉત્સેચકનો મુખ્ય ઘટક છે,જે જૈવિક નાઈટ્રોજન સ્થાપનની પ્રક્રિયાને ઉદ્દીપ્ત કરે છે. નાઈટ્રોજનેઝ બે પેટા એકમો ધરાવે છે: $Fe$-પ્રોટીન અને $Mo-Fe$ પ્રોટીન.
21
EasyMCQ
નીચેનામાંથી કયું એમાઈડ વનસ્પતિઓમાં નાઈટ્રોજન ચયાપચયમાં સામેલ છે?
A
ગ્લુટામેટ
B
સિસ્ટીન
C
સેરીન
D
એસ્પરાજીન

Solution

(D) એસ્પરાજીન અને ગ્લુટામાઈન એ વનસ્પતિઓમાં જોવા મળતા બે સૌથી મહત્વપૂર્ણ એમાઈડ છે. આ પ્રોટીનના બંધારણીય ભાગો છે અને તે અનુક્રમે એસ્પાર્ટિક એસિડ અને ગ્લુટામિક એસિડ નામના બે એમિનો એસિડમાંથી,દરેક સાથે અન્ય એમિનો જૂથ ઉમેરીને બનાવવામાં આવે છે. એમાઈડમાં એમિનો એસિડ કરતા વધુ નાઈટ્રોજન હોવાથી,તેઓ જલવાહક (xylem) પેશીઓ દ્વારા વનસ્પતિના અન્ય ભાગોમાં વહન પામે છે.
22
MediumMCQ
નાઈટ્રીફિકેશન અને નાઈટ્રેટ એસિમિલેશન (નાઈટ્રેટનું સ્વાંગીકરણ) ની પ્રક્રિયાઓ છે:
A
અનુક્રમે ઓક્સિડેશન અને રિડક્શન
B
અનુક્રમે રિડક્શન અને ઓક્સિડેશન
C
બંને ઓક્સિડેશન છે
D
બંને રિડક્શન છે

Solution

(A) નાઈટ્રીફિકેશન એ એમોનિયા $(NH_3)$ ને નાઈટ્રેટ $(NO_3^-)$ માં રૂપાંતરિત કરવાની પ્રક્રિયા છે. આમાં ઈલેક્ટ્રોનનો ત્યાગ થાય છે,જે એક ઓક્સિડેશન પ્રક્રિયા છે.
નાઈટ્રેટ એસિમિલેશન (સ્વાંગીકરણ) એ પ્રક્રિયા છે જેના દ્વારા વનસ્પતિઓ નાઈટ્રેટ $(NO_3^-)$ ને ગ્રહણ કરે છે અને તેને ફરીથી એમોનિયા $(NH_3)$ માં રૂપાંતરિત કરે છે જેથી તેને એમિનો એસિડમાં સામેલ કરી શકાય. આમાં ઈલેક્ટ્રોનનો સ્વીકાર થાય છે,જે એક રિડક્શન પ્રક્રિયા છે.
તેથી,નાઈટ્રીફિકેશન એ ઓક્સિડેશન પ્રક્રિયા છે અને નાઈટ્રેટ એસિમિલેશન એ રિડક્શન પ્રક્રિયા છે.
Solution diagram
23
MediumMCQ
$NO_{3}^{-} \rightarrow NO_{2}^{-} \rightarrow NH_{3}$ માં રૂપાંતરણને શું કહેવાય છે અને તે કોના દ્વારા ઉદ્દીપિત થાય છે?
A
નાઈટ્રેટ એસિમિલેશન (નાઈટ્રેટનું સ્વાંગીકરણ),નાઈટ્રેટ અને નાઈટ્રાઈટ રિડક્ટેઝ
B
નાઈટ્રીફિકેશન,નાઈટ્રેટ અને નાઈટ્રાઈટ રિડક્ટેઝ
C
એમોનિફિકેશન,ગ્લુટામેટ ડીહાઈડ્રોજીનેઝ
D
ડીનાઈટ્રીફિકેશન,ટ્રાન્સએમિનેઝ

Solution

(A) વનસ્પતિઓમાં નાઈટ્રેટ $(NO_{3}^{-})$ નું એમોનિયા $(NH_{3})$ માં રૂપાંતર કરવાની પ્રક્રિયાને નાઈટ્રેટ એસિમિલેશન (નાઈટ્રેટનું સ્વાંગીકરણ) કહેવામાં આવે છે.
આ પ્રક્રિયા બે તબક્કામાં થાય છે:
$1$. નાઈટ્રેટ $(NO_{3}^{-})$ નું નાઈટ્રેટ રિડક્ટેઝ ઉત્સેચક દ્વારા નાઈટ્રાઈટ $(NO_{2}^{-})$ માં રિડક્શન થાય છે.
$2$. નાઈટ્રાઈટ $(NO_{2}^{-})$ નું નાઈટ્રાઈટ રિડક્ટેઝ ઉત્સેચક દ્વારા એમોનિયા $(NH_{3})$ માં રિડક્શન થાય છે.
તેથી,સાચો જવાબ નાઈટ્રેટ એસિમિલેશન છે,જે નાઈટ્રેટ અને નાઈટ્રાઈટ રિડક્ટેઝ દ્વારા ઉદ્દીપિત થાય છે.
Solution diagram
24
MediumMCQ
વનસ્પતિઓ દ્વારા નાઈટ્રોજનના શોષણનું સૌથી સામાન્ય સ્વરૂપ અને ઉપયોગી સ્વરૂપ અનુક્રમે કયા છે?
A
$NO_{3}^{-}; NO_{2}^{-}$
B
$NO_{3}^{-}; NH_{3}$
C
$NH_{3}; NO_{3}^{-}$
D
$NO_{3}^{-}; NO_{3}^{-}$

Solution

(B) વનસ્પતિઓ મુખ્યત્વે જમીનમાંથી નાઈટ્રોજનનું શોષણ નાઈટ્રેટ $(NO_{3}^{-})$ સ્વરૂપે કરે છે,જોકે કેટલાક નાઈટ્રોજન નાઈટ્રાઈટ $(NO_{2}^{-})$ અથવા એમોનિયમ આયનો $(NH_{4}^{+})$ તરીકે પણ શોષાય છે.
એકવાર શોષાયા પછી,નાઈટ્રોજનનું કાર્બનિક સંયોજનોમાં રૂપાંતર થાય છે,અને વનસ્પતિની અંદર એમિનો એસિડ અને અન્ય નાઈટ્રોજનયુક્ત સંયોજનોના સંશ્લેષણ માટે સૌથી ઉપયોગી સ્વરૂપ એમોનિયા $(NH_{3})$ છે.
તેથી,શોષણનું સૌથી સામાન્ય સ્વરૂપ $NO_{3}^{-}$ છે અને ઉપયોગી સ્વરૂપ $NH_{3}$ છે.
25
EasyMCQ
નાઈટ્રોજન ચયાપચયમાં મુખ્ય ભૂમિકા ભજવતું એમિનો એસિડ કયું છે?
A
ગ્લુટામિક એસિડ
B
$\alpha-$કીટોગ્લુટારિક એસિડ
C
એસ્પાર્ટિક એસિડ
D
દ્વિ-એમિનેટેડ કીટો એસિડ

Solution

(A) ગ્લુટામિક એસિડ નાઈટ્રોજન ચયાપચયમાં મુખ્ય ભૂમિકા ભજવે છે. તે પ્રાથમિક એમિનો એસિડ તરીકે કાર્ય કરે છે,જેના દ્વારા ટ્રાન્સએમિનેશનની પ્રક્રિયા દ્વારા અન્ય એમિનો એસિડનું સંશ્લેષણ થાય છે. આ પ્રક્રિયામાં,એમિનો ગ્રુપ $(NH_2)$ ગ્લુટામિક એસિડમાંથી અન્ય કીટો એસિડમાં સ્થાનાંતરિત થાય છે જેથી વિવિધ એમિનો એસિડ બને છે.
26
MediumMCQ
રિડક્ટિવ એમીનેશન (reductive amination) માટેનું સમીકરણ પૂર્ણ કરો.
A
$\alpha$-કીટોગ્લુટેરિક એસિડ + $NH_4^+$ + $NADPH$
B
પાયરુવિક એસિડ + $NH_4^+$ + $NADPH$
C
ઓક્ઝેલોએસેટિક એસિડ + $NH_4^+$ + $NADPH$
D
સક્સિનિક એસિડ + $NH_4^+$ + $NADPH$

Solution

(A) રિડક્ટિવ એમીનેશનની પ્રક્રિયામાં એમોનિયા $\alpha$-કીટો એસિડ સાથે પ્રક્રિયા કરીને એમિનો એસિડ બનાવે છે,જે ગ્લુટામેટ ડીહાઈડ્રોજીનેઝ ઉત્સેચક અને $NAD(P)H$ કો-એન્ઝાઈમની મદદથી થાય છે.
મુખ્ય પ્રક્રિયા નીચે મુજબ છે:
$\alpha$-કીટોગ્લુટેરિક એસિડ + $NH_4^+$ + $NAD(P)H \xrightarrow{\text{Glutamate dehydrogenase}}$ ગ્લુટામેટ + $H_2O$ + $NAD(P)$
આ પ્રક્રિયામાં,$\alpha$-કીટોગ્લુટેરિક એસિડ સબસ્ટ્રેટ તરીકે કાર્ય કરે છે જે ગ્લુટામેટના સંશ્લેષણ માટે એમોનિયમ આયનનો સ્વીકાર કરે છે.
27
EasyMCQ
નીચે આપેલી રાસાયણિક પ્રક્રિયા અને તેમાં સંકળાયેલ ઉત્સેચકનું નામ જણાવો:
$\alpha$-કિટોગ્લુટેરિક એસિડ + $NH_4^+ + NADPH \rightarrow$ ગ્લુટેમેટ + $H_2O + NADP$
A
રિડક્ટિવ એમિનેશન - ગ્લુટેમેટ ડિહાઈડ્રોજીનેઝ
B
ટ્રાન્સએમિનેશન - ટ્રાન્સએમિનેઝ
C
રિડક્ટિવ એમિનેશન - ટ્રાન્સએમિનેઝ
D
ટ્રાન્સએમિનેશન - ગ્લુટેમેટ ડિહાઈડ્રોજીનેઝ

Solution

(A) આપેલ પ્રક્રિયા છે: $\alpha$-કિટોગ્લુટેરિક એસિડ + $NH_4^+ + NADPH \rightarrow$ ગ્લુટેમેટ + $H_2O + NADP$.
આ પ્રક્રિયાને રિડક્ટિવ એમિનેશન તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
આ પ્રક્રિયામાં,એમોનિયા $(NH_4^+)$ એ ગ્લુટેમેટ ડિહાઈડ્રોજીનેઝ ઉત્સેચકની હાજરીમાં $\alpha$-કિટોગ્લુટેરિક એસિડ સાથે પ્રક્રિયા કરીને ગ્લુટેમિક એસિડ (ગ્લુટેમેટ) બનાવે છે.
વનસ્પતિઓમાં એમોનિયાના સ્થાપન (assimilation) માટે આ એક મુખ્ય તબક્કો છે.
28
MediumMCQ
આપેલ પ્રક્રિયામાં થતી રાસાયણિક પ્રક્રિયા અને તેમાં વપરાતા ઉત્સેચકનું નામ જણાવો.
Question diagram
A
રિડક્ટિવ એમિનેશન - ગ્લુટેમેટ ડિહાઈડ્રોજીનેઝ
B
ટ્રાન્સએમિનેશન - ટ્રાન્સએમિનેઝ
C
રિડક્ટિવ એમિનેશન - ટ્રાન્સએમિનેઝ
D
ટ્રાન્સએમિનેશન - ગ્લુટેમેટ ડિહાઈડ્રોજીનેઝ

Solution

(B) આપેલ રાસાયણિક પ્રક્રિયા એક એમિનો એસિડમાંથી એમિનો ગ્રુપ $(-NH_3^+)$ નું કીટો એસિડના કીટો ગ્રુપ પર સ્થાનાંતરણ દર્શાવે છે.
આ પ્રક્રિયાને ટ્રાન્સએમિનેશન તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
જે ઉત્સેચક આ એમિનો ગ્રુપના સ્થાનાંતરણને ઉદ્દીપ્ત કરે છે તેને ટ્રાન્સએમિનેઝ કહેવામાં આવે છે.
તેથી,સાચી પ્રક્રિયા ટ્રાન્સએમિનેશન છે અને ઉત્સેચક ટ્રાન્સએમિનેઝ છે.

Mineral Nutrition — METABOLISM OF NITROGEN · Frequently Asked Questions

1Are these Mineral Nutrition questions useful for JEE and NEET?

Yes. All questions in this section are mapped to JEE Main and NEET exam patterns. Previous year questions from JEE Main, NEET, GUJCET and state-level exams are included with full solutions.

2Can I switch to Hindi or Gujarati for these questions?

Yes. Use the language tabs in the hero section or the sidebar to view the same questions and solutions in English, Hindi or Gujarati.

3How do I generate a question paper from this subtopic?

Use the Vedclass Exam Paper Generator — select the chapter and subtopic, set difficulty, and generate Sets A, B, C, D automatically. First 3 chapters of every subject are free.

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D papers from this chapter in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo
For Teachers & Institutes

Generate a Mineral Nutrition Exam Paper in 2 Minutes

Select subtopic & difficulty — Sets A, B, C, D auto-generated with No Repeat logic.

First 3 chapters of every subject are free — no payment required.