ESSENTIAL MINERAL ELEMENTS Questions in Gujarati

(C) આવશ્યક તત્વોને તેમના કાર્યોના આધારે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે. જે તત્વો જૈવિક અણુઓના ઘટકો તરીકે કાર્ય કરે છે અને કોષોના બંધારણીય તત્વો છે તે મુખ્યત્વે $C$,$H$,$O$ અને $N$ છે.
આ ચાર તત્વો તમામ કાર્બનિક અણુઓ જેવા કે કાર્બોદિત,પ્રોટીન,લિપિડ્સ અને ન્યુક્લિક એસિડનો મુખ્ય આધાર બનાવે છે,જે કોષનું બંધારણીય માળખું રચે છે.
તેથી,સાચો સમૂહ $Carbon$,$Hydrogen$,$Oxygen$ અને $Nitrogen$ છે.

(B) $17$ આવશ્યક તત્વો ઉપરાંત,કેટલાક ફાયદાકારક તત્વો જેવા કે સોડિયમ $(Na)$,સિલિકોન $(Si)$,કોબાલ્ટ $(Co)$,અને સેલેનિયમ $(Se)$ હોય છે.
આ તત્વો ઉચ્ચ કક્ષાની વનસ્પતિઓ દ્વારા ચોક્કસ શારીરિક કાર્યો માટે જરૂરી છે,પરંતુ તે બધી વનસ્પતિઓ માટે સખત રીતે આવશ્યક ગણાતા નથી.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(C) વનસ્પતિઓ દ્વારા સૌથી વધુ માત્રામાં જરૂરી આવશ્યક પોષક તત્વ નાઈટ્રોજન $(N)$ છે.
નાઈટ્રોજન એ પ્રોટીન,ન્યુક્લિક એસિડ,વિટામિન્સ અને અંતઃસ્ત્રાવોનો મુખ્ય ઘટક છે.
ફોસ્ફોરાયલેશન પ્રતિક્રિયાઓમાં સામાન્ય રીતે ફોસ્ફરસ $(P)$ સામેલ હોય છે.
ઓક્સિનનું સંશ્લેષણ ઝિંક $(Zn)$ સાથે સંકળાયેલું છે.
પ્રકાશસંશ્લેષણ દરમિયાન પાણીનું વિભાજન મેંગેનીઝ $(Mn)$ અને ક્લોરિન $(Cl)$ સાથે સંકળાયેલું છે.

(B) વનસ્પતિનું સૂકું વજન એટલે તેમાંથી તમામ પાણી દૂર કર્યા પછીનું વજન.
વનસ્પતિઓ મુખ્યત્વે વાતાવરણમાંથી $(CO_2)$ અને પાણીમાંથી $(H_2O)$ કાર્બન,હાઇડ્રોજન અને ઑક્સિજન મેળવે છે.
આ ત્રણ તત્વો વનસ્પતિના કાર્બનિક જૈવભારનો મોટો હિસ્સો બનાવે છે,જે સેલ્યુલોઝ,હેમિસેલ્યુલોઝ અને લિગ્નિન જેવા બંધારણીય ઘટકો બનાવે છે.
તેથી,કાર્બન,હાઇડ્રોજન અને ઑક્સિજન વનસ્પતિના સૂકા વજનનો મુખ્ય ભાગ બનાવે છે.

(A) વનસ્પતિ પેશીઓના તત્ત્વાત્મક વિશ્લેષણથી જાણવા મળે છે કે કાર્બન $(C)$,હાઇડ્રોજન $(H)$ અને ઓક્સિજન $(O)$ વનસ્પતિઓમાં સૌથી વધુ પ્રમાણમાં જોવા મળતા તત્ત્વો છે. આમાં,કાર્બન એ તમામ કાર્બનિક અણુઓનો મુખ્ય બંધારણીય ઘટક છે,જેમાં કાર્બોદિતો,પ્રોટીન,લિપિડ્સ અને ન્યુક્લિક એસિડનો સમાવેશ થાય છે,જે વનસ્પતિના શુષ્ક વજનનો મોટો હિસ્સો બનાવે છે. તેથી,નાઇટ્રોજન,મેંગેનીઝ અથવા આયર્ન જેવા અન્ય તત્ત્વોની તુલનામાં કાર્બન સૌથી વધુ પ્રમાણમાં હાજર હોય છે.

(C) વનસ્પતિ માટે આવશ્યક ખનીજ તત્ત્વો તે છે જે સામાન્ય વૃદ્ધિ અને પ્રજનન માટે અત્યંત જરૂરી છે.
આવશ્યકતા માટેના માપદંડો નીચે મુજબ છે:
$1$. વનસ્પતિ આ તત્ત્વ વગર તેનું જીવનચક્ર પૂર્ણ કરી શકતી નથી.
$2$. આ તત્ત્વ વનસ્પતિના ચયાપચયમાં સીધી રીતે સંકળાયેલું હોય છે.
$3$. તત્ત્વની જરૂરિયાત વિશિષ્ટ હોય છે અને તેને અન્ય કોઈ તત્ત્વ દ્વારા બદલી શકાતી નથી.
પોટેશિયમ $(K)$,આયર્ન $(Fe)$ અને ઝિંક $(Zn)$ એ સ્થાપિત આવશ્યક લઘુપોષક કે ગુરુપોષક તત્ત્વો છે.
આયોડિન $(I)$ એ ઉચ્ચ કક્ષાની વનસ્પતિઓ માટે આવશ્યક ખનીજ તત્ત્વ ગણાતું નથી,જોકે તે કેટલીક દરિયાઈ લીલમાં જોવા મળી શકે છે.

(A) વનસ્પતિઓનું સૂકું દળ મુખ્યત્વે કાર્બોદિતો,પ્રોટીન,લિપિડ્સ અને ન્યુક્લિક એસિડ જેવા કાર્બનિક સંયોજનોનું બનેલું હોય છે.
આ કાર્બનિક અણુઓ મૂળભૂત રીતે કાર્બન,હાઇડ્રોજન અને ઑક્સિજનના પરમાણુઓમાંથી બનેલા હોય છે.
કાર્બન વાતાવરણના $CO_2$ માંથી મેળવવામાં આવે છે,જ્યારે હાઇડ્રોજન અને ઑક્સિજન પાણી $(H_2O)$ માંથી પ્રાપ્ત થાય છે.
તેથી,કાર્બન,હાઇડ્રોજન અને ઑક્સિજન વનસ્પતિઓના સૂકાં દળનો મુખ્ય ભાગ બનાવે છે.

(C) આવશ્યક તત્ત્વોને તેમની માત્રાત્મક જરૂરિયાતને આધારે બે શ્રેણીઓમાં વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે: ગુરુપોષક તત્ત્વો અને લઘુપોષક તત્ત્વો.
ગુરુપોષક તત્ત્વોની જરૂરિયાત વધુ માત્રામાં હોય છે (સામાન્ય રીતે શુષ્ક પદાર્થના $10 \text{ mmol kg}^{-1}$).
આમાં કાર્બન,હાઇડ્રોજન,ઓક્સિજન,નાઇટ્રોજન,ફોસ્ફરસ,સલ્ફર,પોટેશિયમ,કેલ્શિયમ અને મેગ્નેશિયમનો સમાવેશ થાય છે.
લઘુપોષક તત્ત્વોની જરૂરિયાત ઓછી માત્રામાં હોય છે (શુષ્ક પદાર્થના $10 \text{ mmol kg}^{-1}$ થી ઓછી).
આમાં આયર્ન,મેંગેનીઝ,કોપર,મોલિબ્ડેનમ,ઝિંક,બોરોન,ક્લોરિન અને નિકલનો સમાવેશ થાય છે.
આપેલા વિકલ્પોમાંથી,$Ca$ (કેલ્શિયમ) એ ગુરુપોષક તત્ત્વ છે,જ્યારે $Zn$,$Cu$ અને $Mn$ એ લઘુપોષક તત્ત્વો છે.

(N/A) વનસ્પતિઓ તેમના મૂળતંત્ર દ્વારા જમીનમાંથી વિવિધ પ્રકારના તત્વોનું શોષણ કરે છે. જોકે,કોઈ તત્વને ત્યારે જ 'આવશ્યક' ગણવામાં આવે છે જો તે વનસ્પતિના ચયાપચય,વૃદ્ધિ અને પ્રજનનમાં સીધી રીતે સંકળાયેલું હોય.
ઘણા તત્વોનું શોષણ વનસ્પતિ દ્વારા માત્ર એટલા માટે થાય છે કારણ કે તે જમીનના દ્રાવણમાં હાજર હોય છે,ભલે તે કોઈ જૈવિક કાર્ય ન કરતા હોય. ઉદાહરણ તરીકે,કિરણોત્સર્ગી વિસ્તારોની નજીક ઉગતી વનસ્પતિઓ ઘણીવાર કિરણોત્સર્ગી આઇસોટોપ્સનો સંગ્રહ કરે છે,અને ખાણકામ વિસ્તારોની નજીકની વનસ્પતિઓ સોનું અથવા સેલેનિયમ જેવી ભારે ધાતુઓનો સંગ્રહ કરી શકે છે.
આ તત્વો વનસ્પતિના પેશીઓમાં હાજર હોય છે,પરંતુ તે વનસ્પતિના જીવનચક્ર માટે જરૂરી હોતા નથી. તેથી,વનસ્પતિમાં કોઈ તત્વની હાજરીનો અર્થ એ નથી કે તે તેના અસ્તિત્વ માટે આવશ્યક છે.

(N/A) ગુરુપોષક તત્વો: આ એવા પોષક તત્વો છે જેની વનસ્પતિને મોટી માત્રામાં જરૂર હોય છે. તે વનસ્પતિના શુષ્ક પદાર્થના $10 \, mmol \, kg^{-1}$ કરતા વધુ સાંદ્રતામાં હાજર હોય છે. ઉદાહરણ તરીકે $C, H, O, N, P, K, S, Ca,$ અને $Mg$.
લઘુપોષક તત્વો: તેને ટ્રેસ તત્વો તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,જે વનસ્પતિમાં ખૂબ જ ઓછી માત્રામાં,એટલે કે શુષ્ક પદાર્થના $10 \, mmol \, kg^{-1}$ કરતા ઓછી સાંદ્રતામાં હાજર હોય છે. ઉદાહરણ તરીકે $Fe, Mn, Cu, Mo, Zn, B, Cl,$ અને $Ni$.
લાભદાયી પોષક તત્વો: આ એવા તત્વો છે જે સખત રીતે આવશ્યક નથી પરંતુ ઉચ્ચ કક્ષાની વનસ્પતિઓના વિકાસ માટે ફાયદાકારક છે. ઉદાહરણ તરીકે $Na, Si, Co,$ અને $Se$.
ઝેરી તત્વો: પેશીઓમાં ખનિજ આયનની કોઈપણ સાંદ્રતા જે પેશીઓના શુષ્ક વજનમાં લગભગ $10\%$ ઘટાડો કરે છે તેને ઝેરી માનવામાં આવે છે. ઉદાહરણ તરીકે,વધારાનું $Mn$ એ $Fe$ અને $Mg$ ના શોષણ સાથે સ્પર્ધા કરે છે અને $Ca$ ના સ્થળાંતરને અટકાવે છે,જેનાથી $Fe, Mg,$ અને $Ca$ ની ઉણપના લક્ષણો જોવા મળે છે.
આવશ્યક તત્વો: આ એવા તત્વો છે જે વનસ્પતિના વિકાસ,ચયાપચય અને પ્રજનન માટે અત્યંત આવશ્યક છે. તેમની જરૂરિયાત ચોક્કસ અને બદલી ન શકાય તેવી હોય છે. તેમને વધુમાં ગુરુપોષક અને લઘુપોષક તત્વોમાં વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.

(N/A) $\Rightarrow$ જમીનમાં રહેલા મોટાભાગના ખનિજો મૂળ દ્વારા વનસ્પતિમાં પ્રવેશી શકે છે. વાસ્તવમાં,અત્યાર સુધી શોધાયેલા $105$ તત્વોમાંથી $60$ થી વધુ તત્વો વિવિધ વનસ્પતિઓમાં જોવા મળે છે.
$\Rightarrow$ કેટલીક વનસ્પતિ પ્રજાતિઓ સેલેનિયમનો સંગ્રહ કરે છે,જ્યારે કેટલીક સોનાનો સંગ્રહ કરે છે.
$\Rightarrow$ પરમાણુ પરીક્ષણ સ્થળોની નજીક ઉગતી વનસ્પતિઓ કિરણોત્સર્ગી સ્ટ્રોન્શિયમનું શોષણ કરી શકે છે.
$\Rightarrow$ આધુનિક તકનીકો ખૂબ જ ઓછી સાંદ્રતા $(10^{-8} \text{ g/mL})$ પર પણ ખનિજોને શોધી શકે છે.
$\Rightarrow$ તત્વની આવશ્યકતા માટેના માપદંડો નીચે મુજબ છે:
$(a)$ સામાન્ય વૃદ્ધિ અને પ્રજનન માટે તત્વ અત્યંત આવશ્યક હોવું જોઈએ. આ તત્વની ગેરહાજરીમાં વનસ્પતિ પોતાનું જીવનચક્ર પૂર્ણ કરી શકતી નથી અથવા બીજ ઉત્પન્ન કરી શકતી નથી.
$(b)$ તત્વની જરૂરિયાત વિશિષ્ટ હોવી જોઈએ અને તેને બીજા કોઈ તત્વ દ્વારા બદલી શકાય નહીં. બીજા શબ્દોમાં કહીએ તો,એક તત્વની ઉણપ બીજા તત્વને પૂરી પાડીને દૂર કરી શકાતી નથી.
$(c)$ તત્વ વનસ્પતિના ચયાપચયમાં સીધી રીતે સામેલ હોવું જોઈએ.
$\Rightarrow$ ઉપરોક્ત માપદંડોના આધારે,માત્ર થોડા જ તત્વો વનસ્પતિની વૃદ્ધિ અને ચયાપચય માટે સંપૂર્ણપણે આવશ્યક હોવાનું જણાયું છે.

(N/A) વનસ્પતિને જરૂરી જથ્થાના આધારે ખનિજ તત્વોને મુખ્ય બે પ્રકારોમાં વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે:
$(i)$ ગુરુપોષક તત્વો (Macronutrients): આ તત્વો સામાન્ય રીતે વનસ્પતિના પેશીઓમાં મોટા પ્રમાણમાં (શુષ્ક પદાર્થના $10 \text{ mmol } kg^{-1}$ થી વધુ) હાજર હોય છે.
$\Rightarrow$ ગુરુપોષક તત્વોમાં કાર્બન,હાઇડ્રોજન,ઓક્સિજન,નાઇટ્રોજન,ફોસ્ફરસ,સલ્ફર,પોટેશિયમ,કેલ્શિયમ અને મેગ્નેશિયમનો સમાવેશ થાય છે.
$\Rightarrow$ આમાંથી કાર્બન,હાઇડ્રોજન અને ઓક્સિજન મુખ્યત્વે $CO_2$ અને $H_2O$ માંથી મેળવવામાં આવે છે,જ્યારે અન્ય તત્વો જમીનમાંથી ખનિજ પોષણ તરીકે શોષાય છે.
$(ii)$ લઘુપોષક તત્વો (Micronutrients): આ તત્વોની જરૂરિયાત ખૂબ જ ઓછી માત્રામાં (શુષ્ક પદાર્થના $10 \text{ mmol } kg^{-1}$ થી ઓછી) હોય છે.
$\Rightarrow$ આમાં આયર્ન,મેંગેનીઝ,કોપર,મોલિબ્ડેનમ,ઝિંક,બોરોન,ક્લોરિન અને નિકલનો સમાવેશ થાય છે.
$\Rightarrow$ ઉપર જણાવેલ $17$ આવશ્યક તત્વો ઉપરાંત,સોડિયમ,સિલિકોન,કોબાલ્ટ અને સેલેનિયમ જેવા કેટલાક ફાયદાકારક તત્વો પણ છે,જેની જરૂરિયાત ઉચ્ચ કક્ષાની વનસ્પતિઓને હોય છે.

(N/A) આવશ્યક તત્વોને તેમના વિવિધ કાર્યોના આધારે ચાર વ્યાપક શ્રેણીઓમાં વર્ગીકૃત કરી શકાય છે:
$(A)$ જૈવિક અણુઓના ઘટકો તરીકેના આવશ્યક તત્વો અને તેથી કોષોના બંધારણીય ઘટકો,દા.ત.,કાર્બન,હાઇડ્રોજન,ઓક્સિજન અને નાઇટ્રોજન.
$(B)$ વનસ્પતિઓમાં ઉર્જા-સંબંધિત રાસાયણિક સંયોજનોના ઘટકો તરીકેના આવશ્યક તત્વો,દા.ત.,ક્લોરોફિલમાં મેગ્નેશિયમ અને $ATP$ માં ફોસ્ફરસ.
$(C)$ ઉત્સેચકોને સક્રિય અથવા અવરોધિત કરતા આવશ્યક તત્વો. ઉદાહરણ તરીકે,$Mg^{2+}$ એ રિબ્યુલોઝ બાયફોસ્ફેટ કાર્બોક્સિલેઝ-ઓક્સિજનેઝ $(RuBisCO)$ અને ફોસ્ફોઈનોલ પાયરુવેટ કાર્બોક્સિલેઝ ($PEP$ કાર્બોક્સિલેઝ) બંને માટે સક્રિયક છે. $Zn^{2+}$ આલ્કોહોલ ડિહાઈડ્રોજેનેઝને સક્રિય કરે છે. નાઇટ્રોજન ચયાપચય દરમિયાન $Mo$ નાઇટ્રોજનેઝને સક્રિય કરે છે.
$(D)$ કોષના આસૃતિ પોટેન્શિયલને બદલી શકતા આવશ્યક તત્વો,જેમ કે પોટેશિયમ $(K^+)$,જે વાયુરંધ્રના ખુલવા અને બંધ થવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.

(D) $\Rightarrow$ તત્વની આવશ્યકતા માટેના માપદંડો નીચે મુજબ છે:
$(a)$ સામાન્ય વૃદ્ધિ અને પ્રજનનને ટેકો આપવા માટે તત્વ અત્યંત આવશ્યક હોવું જોઈએ. તત્વની ગેરહાજરીમાં,વનસ્પતિઓ તેમનું જીવનચક્ર પૂર્ણ કરી શકતી નથી અથવા બીજ ઉત્પન્ન કરી શકતી નથી.
$(b)$ તત્વની જરૂરિયાત વિશિષ્ટ હોવી જોઈએ અને તેને બીજા કોઈ તત્વ દ્વારા બદલી શકાય નહીં. બીજા શબ્દોમાં કહીએ તો,કોઈપણ એક તત્વની ઉણપને અન્ય કોઈ તત્વ આપીને પૂરી કરી શકાતી નથી.
$(c)$ તત્વ વનસ્પતિના ચયાપચયમાં સીધી રીતે સામેલ હોવું જોઈએ.

(D) આવશ્યક ખનિજો વનસ્પતિની વૃદ્ધિ અને વિકાસ માટે નીચેના કારણોસર મહત્વપૂર્ણ છે:
$1$. બંધારણીય ઘટકો: કેલ્શિયમ જેવા ખનિજો કોષદીવાલ (કેલ્શિયમ પેક્ટેટ) ના નિર્માણ માટે આવશ્યક છે.
$2$. આસૃતિ નિયમન: પોટેશિયમ જેવા ખનિજો કોષોના આસૃતિ પોટેન્શિયલને જાળવવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે,જે આશૂનતા દબાણ અને વાયુરંધ્રના હલનચલન માટે જરૂરી છે.
$3$. ઉત્સેચકીય પ્રવૃત્તિ: ઘણા ખનિજો વિવિધ ઉત્સેચકો માટે સહકારક અથવા સક્રિયકર્તા તરીકે કાર્ય કરે છે. ઉદાહરણ તરીકે,મેગ્નેશિયમ પ્રકાશસંશ્લેષણ અને શ્વસનમાં સામેલ ઉત્સેચકો માટે સહકારક છે.
$4$. ઉર્જા સ્થાનાંતરણ: ફોસ્ફરસ જેવા ખનિજો $ATP$ ના અભિન્ન ઘટકો છે,જે કોષની ઉર્જા ચલણ છે.
તેથી,સૂચિબદ્ધ તમામ કાર્યો આવશ્યક ખનિજોની મહત્વની ભૂમિકાઓ છે.

(N/A) નાઇટ્રોજન $(N)$ એ વનસ્પતિઓ અને અન્ય સજીવો માટે જરૂરી સૌથી આવશ્યક ખનિજ તત્વોમાંનું એક છે. તેનું મહત્વ નીચે મુજબ છે:
$1$. તે પ્રોટીનનો મુખ્ય ઘટક છે,જે જીવનના પાયાના એકમો છે.
$2$. તે ન્યુક્લિક એસિડ ($DNA$ અને $RNA$) નો આવશ્યક ઘટક છે,જે આનુવંશિક માહિતીનું વહન કરે છે.
$3$. તે વિટામિન્સ અને ઘણા અંતઃસ્ત્રાવોમાં એક મુખ્ય તત્વ છે.
$4$. તે ક્લોરોફિલનો બંધારણીય ઘટક છે,જે વનસ્પતિઓમાં પ્રકાશસંશ્લેષણ માટે જવાબદાર રંજકદ્રવ્ય છે.
$5$. તે $NAD$,$NADP$ અને $ATP$ જેવા સહઉત્સેચકોમાં હાજર હોય છે,જે ચયાપચયની પ્રતિક્રિયાઓ માટે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ છે.

(N/A) $(1)$ વનસ્પતિઓ દ્વારા ખનિજ તત્વોનું શોષણ,વિતરણ અને ચયાપચયની પ્રક્રિયાને ખનિજ પોષણ કહેવામાં આવે છે.
$(2)$ જે તત્વો વનસ્પતિની સામાન્ય વૃદ્ધિ અને પ્રજનન માટે અત્યંત આવશ્યક હોય છે,તેને આવશ્યક ખનિજ તત્વો કહેવાય છે. આ તત્વોની ગેરહાજરીમાં વનસ્પતિઓ તેમનું જીવનચક્ર પૂર્ણ કરી શકતી નથી અથવા બીજ ઉત્પન્ન કરી શકતી નથી.

(N/A) આવશ્યક તત્વો એવા રાસાયણિક તત્વો છે જે વનસ્પતિની વૃદ્ધિ, વિકાસ અને જીવનચક્ર પૂર્ણ કરવા માટે અત્યંત જરૂરી છે।
આર્નોન અને સ્ટૉટ $(1939)$ દ્વારા આપવામાં આવેલા આવશ્યકતાના માપદંડો નીચે મુજબ છે:
$1$. તત્વની ગેરહાજરીમાં વનસ્પતિ તેની વાનસ્પતિક કે પ્રજનન અવસ્થા પૂર્ણ કરી શકતી નથી।
$2$. તત્વની જરૂરિયાત વિશિષ્ટ હોય છે અને તેને અન્ય કોઈ તત્વ દ્વારા બદલી શકાતી નથી।
$3$. તત્વ વનસ્પતિના ચયાપચયમાં સીધી રીતે સંકળાયેલું હોવું જોઈએ।
જરૂરિયાતના જથ્થાના આધારે, ખનિજોને બે શ્રેણીઓમાં વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે:
$1$. ગુરુપોષક તત્વો (Macronutrients): આ તત્વો વનસ્પતિના પેશીઓમાં મોટા પ્રમાણમાં હાજર હોય છે (સામાન્ય રીતે શુષ્ક પદાર્થના $10 \text{ mmol kg}^{-1}$ થી વધુ)। ઉદાહરણ તરીકે $C, H, O, N, P, S, K, Ca,$ અને $Mg$।
$2$. લઘુપોષક તત્વો (Micronutrients): આ તત્વોની ખૂબ જ ઓછી માત્રામાં જરૂર હોય છે (શુષ્ક પદાર્થના $10 \text{ mmol kg}^{-1}$ થી ઓછી)। ઉદાહરણ તરીકે $Fe, Mn, Cu, Mo, Zn, B, Cl,$ અને $Ni$।

(D) કોઈ તત્વની આવશ્યકતા માટેના માપદંડો નીચે મુજબ છે:
$(a)$ સામાન્ય વૃદ્ધિ અને પ્રજનન માટે તત્વ અત્યંત આવશ્યક હોવું જોઈએ.
આ તત્વની ગેરહાજરીમાં,વનસ્પતિઓ તેમનું જીવનચક્ર પૂર્ણ કરી શકતી નથી અથવા બીજ ઉત્પન્ન કરી શકતી નથી.
$(b)$ તત્વની જરૂરિયાત વિશિષ્ટ હોવી જોઈએ અને તેને બીજા કોઈ તત્વ દ્વારા બદલી શકાય નહીં. બીજા શબ્દોમાં કહીએ તો,કોઈપણ એક તત્વની ઉણપ અન્ય કોઈ તત્વ પૂરૂ પાડીને દૂર કરી શકાતી નથી.
$(c)$ તત્વ વનસ્પતિના ચયાપચયમાં સીધી રીતે સામેલ હોવું જોઈએ.

(D) મેક્રોન્યુટ્રિઅન્ટ્સ એવા આવશ્યક ખનિજ તત્વો છે જેની વનસ્પતિઓને યોગ્ય વૃદ્ધિ અને વિકાસ માટે પ્રમાણમાં વધુ માત્રામાં (સામાન્ય રીતે શુષ્ક પદાર્થના $10 \text{ mmol kg}^{-1}$ થી વધુ) જરૂર હોય છે।
આમાં કાર્બન $(C)$, હાઇડ્રોજન $(H)$, ઓક્સિજન $(O)$, નાઇટ્રોજન $(N)$, ફોસ્ફરસ $(P)$, સલ્ફર $(S)$, પોટેશિયમ $(K)$, કેલ્શિયમ $(Ca)$ અને મેગ્નેશિયમ $(Mg)$ નો સમાવેશ થાય છે।
આપેલા વિકલ્પોમાં, વિકલ્પ $(D)$ માં $C, H, Mg$ અને $N$ છે, જે તમામ મેક્રોન્યુટ્રિઅન્ટ્સ છે।
બોરોન $(B)$, મેંગેનીઝ $(Mn)$ અને ઝિંક $(Zn)$ એ માઇક્રોન્યુટ્રિઅન્ટ્સ છે જેની જરૂરિયાત ઓછી માત્રામાં હોય છે।

(C) વનસ્પતિઓ મુખ્યત્વે ફેરિક આયનો $(Fe^{3+})$ ના સ્વરૂપમાં આયર્નનું શોષણ કરે છે.
અન્ય સૂક્ષ્મ પોષકતત્વોની તુલનામાં વનસ્પતિઓને આયર્નની જરૂરિયાત પ્રમાણમાં વધુ માત્રામાં હોય છે.

(D) મેક્રોન્યુટ્રિઅન્ટ્સ (ગુરુપોષકતત્વો) એ આવશ્યક તત્વો છે જેની વનસ્પતિને પ્રમાણમાં વધુ માત્રામાં જરૂર હોય છે.
ખનિજ પોષકતત્વોના વર્ગીકરણ મુજબ,મેક્રોન્યુટ્રિઅન્ટ્સ સામાન્ય રીતે વનસ્પતિ પેશીઓમાં $10 \text{ m mole } kg^{-1}$ શુષ્ક પદાર્થ અથવા તેનાથી વધુ સાંદ્રતામાં હાજર હોય છે.
તેથી,મેક્રોન્યુટ્રિઅન્ટ્સ માટેની ન્યૂનતમ મર્યાદા $10 \text{ m mole } kg^{-1}$ શુષ્ક પદાર્થ છે.

(A) વનસ્પતિઓને તેમની વૃદ્ધિ અને વિકાસ માટે વિવિધ ખનિજ તત્વોની જરૂર હોય છે. તેમની માત્રાત્મક જરૂરિયાતોને આધારે તેમને ગુરુપોષક તત્વો (macronutrients) અને લઘુપોષક તત્વો (micronutrients) તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે. નાઈટ્રોજન એ મુખ્ય ગુરુપોષક તત્વ છે જેની વનસ્પતિઓને સૌથી વધુ માત્રામાં જરૂર હોય છે,કારણ કે તે પ્રોટીન,ન્યુક્લિક એસિડ,વિટામિન્સ અને ક્લોરોફિલનો મુખ્ય ઘટક છે.

(A) કુલ $17$ આવશ્યક ખનિજ તત્વો શોધાયા છે જે વનસ્પતિની વૃદ્ધિ અને વિકાસ માટે જરૂરી છે.

(D) ગુરુપોષક તત્વો એવા આવશ્યક તત્વો છે જેની વનસ્પતિઓને મોટી માત્રામાં જરૂર હોય છે.
તેમાં કાર્બન,હાઇડ્રોજન,ઓક્સિજન,નાઇટ્રોજન,ફોસ્ફરસ,સલ્ફર,પોટેશિયમ,કેલ્શિયમ અને મેગ્નેશિયમનો સમાવેશ થાય છે.
આપેલા વિકલ્પોમાંથી,ફોસ્ફરસ એ ગુરુપોષક તત્વ છે,જ્યારે ઝિંક,બોરોન અને નિકલ એ લઘુપોષક તત્વો (micronutrients) છે.

(D) આવશ્યક તત્વોને તેમના કાર્યોના આધારે ચાર વ્યાપક શ્રેણીઓમાં વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે:
$(i)$ આવશ્યક તત્વો જે બાયોમોલેક્યુલ્સના ઘટકો તરીકે કાર્ય કરે છે અને કોષોના બંધારણીય તત્વો છે: કાર્બન,હાઇડ્રોજન,ઓક્સિજન અને નાઇટ્રોજન.
$(ii)$ આવશ્યક તત્વો જે વનસ્પતિઓમાં ઉર્જા-સંબંધિત રાસાયણિક સંયોજનોના ઘટકો છે: મેગ્નેશિયમ (ક્લોરોફિલમાં) અને ફોસ્ફરસ ($ATP$ માં).
$(iii)$ આવશ્યક તત્વો જે ઉત્સેચકોને સક્રિય અથવા અવરોધિત કરે છે: દા.ત.,RuBisCO અને PEPCase માટે મેગ્નેશિયમ $(Mg^{2+})$.
$(iv)$ કેટલાક આવશ્યક તત્વો કોષના આસૃતિ પોટેન્શિયલને બદલી શકે છે: દા.ત.,પોટેશિયમ $(K^+)$.
હાઇડ્રોજન $(I)$,ઓક્સિજન $(III)$ અને નાઇટ્રોજન $(IV)$ એ બાયોમોલેક્યુલ્સના બંધારણીય ઘટકો છે,જ્યારે મેગ્નેશિયમ $(II)$ મુખ્યત્વે ઉર્જા-સંબંધિત સંયોજનો અને ઉત્સેચક સક્રિયકરણ સાથે સંકળાયેલ છે. તેથી,સાચો જવાબ $II$ સિવાયના તમામ $(D)$ છે.

(B) આવશ્યક તત્વ નીચેના માપદંડો દ્વારા વ્યાખ્યાયિત કરવામાં આવે છે:
$1.$ તે છોડના સામાન્ય વિકાસ અને પ્રજનન માટે અત્યંત આવશ્યક છે.
$2.$ તત્વની જરૂરિયાત ચોક્કસ હોવી જોઈએ અને તેને બીજા કોઈ તત્વ દ્વારા બદલી શકાતી નથી.
$3.$ તત્વ છોડના ચયાપચયમાં સીધી રીતે સામેલ હોવું જોઈએ.
$4.$ તત્વની ગેરહાજરીમાં,છોડ તેનું જીવનચક્ર પૂર્ણ કરી શકતો નથી અથવા બીજ ઉત્પન્ન કરી શકતો નથી.
$5.$ આવશ્યક તત્વોમાં $C, H, O, N, P, K, S, Mg, Ca, Fe, B, Mn, Cu, Zn, Mo,$ અને $Cl$ નો સમાવેશ થાય છે.

(C) વનસ્પતિઓને તેમની વૃદ્ધિ અને વિકાસ માટે વિવિધ ખનિજ તત્વોની જરૂર હોય છે. આવશ્યક પોષક તત્વોમાં,કાર્બન,હાઇડ્રોજન અને ઓક્સિજનને ખનિજ પોષક તત્વો ગણવામાં આવતા નથી કારણ કે તેઓ જમીનમાંથી મેળવવામાં આવતા નથી.
કાર્બન મુખ્યત્વે પ્રકાશસંશ્લેષણની પ્રક્રિયા દ્વારા વાતાવરણીય $CO_2$ માંથી મેળવવામાં આવે છે.
હાઇડ્રોજન મુખ્યત્વે મૂળ દ્વારા શોષાયેલા $H_2O$ માંથી મેળવવામાં આવે છે.
ઓક્સિજન $CO_2$ અને $H_2O$ બંનેમાંથી મેળવવામાં આવે છે.
તેથી,આ ત્રણેય તત્વો $CO_2$ અને $H_2O$ બંનેમાંથી મેળવવામાં આવે છે.

(D) કોઈ તત્વની આવશ્યકતા માટેના માપદંડો નીચે મુજબ છે:
$(i)$ તે તત્વ વનસ્પતિની સામાન્ય વૃદ્ધિ અને પ્રજનન માટે અત્યંત આવશ્યક હોવું જોઈએ. તે તત્વની ગેરહાજરીમાં,વનસ્પતિ પોતાનું જીવનચક્ર પૂર્ણ કરી શકતી નથી અથવા બીજ ઉત્પન્ન કરી શકતી નથી.
$(ii)$ તત્વની જરૂરિયાત વિશિષ્ટ હોવી જોઈએ અને તેને અન્ય કોઈ તત્વ દ્વારા બદલી શકાય નહીં. બીજા શબ્દોમાં કહીએ તો,કોઈપણ એક તત્વની ઉણપ અન્ય કોઈ તત્વ પૂરૂ પાડીને દૂર કરી શકાતી નથી.
$(iii)$ તે તત્વ વનસ્પતિના ચયાપચયમાં સીધી રીતે સંકળાયેલું હોવું જોઈએ.
આમ,ત્રણેય વિધાનો ($I, II$ અને $III$) ખનિજ તત્વોની આવશ્યકતાના માપદંડો દર્શાવે છે,તેથી સાચો જવાબ $I, II$ અને $III$ છે.

(D) નાઈટ્રોજન એ તમામ સજીવો માટે એક આવશ્યક તત્વ છે.
તે એમિનો એસિડનો મુખ્ય ઘટક છે,જે પ્રોટીનના બંધારણીય એકમો છે.
તે ક્લોરોફિલનો પણ મુખ્ય ઘટક છે,જે વનસ્પતિઓમાં પ્રકાશસંશ્લેષણ માટે જવાબદાર રંજકદ્રવ્ય છે.
વધુમાં,નાઈટ્રોજન વિવિધ અંતઃસ્ત્રાવો (જેમ કે ઓક્સિન અને સાયટોકાઈનિન) અને વિટામિન્સ (જેમ કે $B$-કોમ્પ્લેક્સ વિટામિન્સ) માં હાજર હોય છે,જે વનસ્પતિની વૃદ્ધિ અને ચયાપચયનું નિયમન કરે છે.
તેથી,આપેલા તમામ વિકલ્પો સાચા છે.

(C) સાચો જવાબ $(c)$ છે.
આવશ્યક તત્વોને તેમના વિવિધ કાર્યોના આધારે ચાર વ્યાપક શ્રેણીઓમાં વર્ગીકૃત કરી શકાય છે:
$(i)$ આવશ્યક તત્વો જે જૈવ-અણુઓના ઘટકો તરીકે કાર્ય કરે છે અને તેથી,કોષોના બંધારણીય તત્વો છે (દા.ત.,કાર્બન,હાઇડ્રોજન,ઓક્સિજન અને નાઇટ્રોજન).
$(ii)$ આવશ્યક તત્વો જે વનસ્પતિઓમાં ઉર્જા-સંબંધિત રાસાયણિક સંયોજનોના ઘટકો છે (દા.ત.,ક્લોરોફિલમાં મેગ્નેશિયમ,$ATP$ માં ફોસ્ફરસ).
$(iii)$ આવશ્યક તત્વો જે ઉત્સેચકોને સક્રિય અથવા અવરોધિત કરે છે (દા.ત.,$Mg^{2+}$ એ RuBisCO અને PEPCase ને સક્રિય કરે છે,જ્યારે $Zn^{2+}$ આલ્કોહોલ ડિહાઈડ્રોજેનેઝને સક્રિય કરે છે).
$(iv)$ કેટલાક આવશ્યક તત્વો કોષના આસૃતિ પોટેન્શિયલને બદલી શકે છે (દા.ત.,પોટેશિયમ વાયુરંધ્રના ખુલવા અને બંધ થવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે).

(B) નાઈટ્રોજન $(N)$ તમામ સજીવો માટે એક અત્યંત આવશ્યક તત્વ છે. તે પ્રોટીન,ન્યુક્લિક એસિડ ($DNA$ અને $RNA$),એમિનો એસિડ,વિટામિન્સ,અંતઃસ્ત્રાવો,ક્લોરોફિલ અને ઘણા સહઉત્સેચકોનું મુખ્ય ઘટક છે. વનસ્પતિઓને તેની સૌથી વધુ માત્રામાં જરૂર હોય છે અને તે મુખ્યત્વે $NO_3^-$ અથવા $NH_4^+$ સ્વરૂપે શોષાય છે.

(B) કાર્બન એક મહાપોષકતત્વ છે,જે તમામ કાર્બનિક સંયોજનોનો આવશ્યક ઘટક છે.
વનસ્પતિઓ કાર્બનને વાતાવરણમાંથી કાર્બન ડાયોક્સાઇડ $(CO_2)$ સ્વરૂપે મેળવે છે,જમીનમાંથી નહીં.

(B) ખનિજ તત્વોની આવશ્યકતાના માપદંડો મુજબ,કોઈ તત્વ ત્યારે જ આવશ્યક ગણાય છે જો તે વનસ્પતિની સામાન્ય વૃદ્ધિ અને પ્રજનન માટે અનિવાર્ય હોય. તે વનસ્પતિના ચયાપચયમાં સીધી રીતે સામેલ હોવું જોઈએ. વધુમાં,તત્વની જરૂરિયાત ચોક્કસ હોવી જોઈએ અને તેને અન્ય કોઈ તત્વ દ્વારા બદલી શકાય નહીં. જો ઉણપ સર્જાય,તો તેને ફક્ત તે ચોક્કસ તત્વ આપીને જ સુધારી શકાય છે. તેથી,વિધાન કે 'તત્વ અન્ય તત્વ દ્વારા બદલી શકાય તેવું હોવું જોઈએ' તે ખોટું છે.

(C) વનસ્પતિના જીવરસ (protoplasm) માં જોવા મળતા $60$ તત્વોમાંથી,$17$ તત્વો આવશ્યક તત્વો ગણાય છે. આ તત્વો વનસ્પતિને તેના જીવનચક્રને પૂર્ણ કરવા માટે જરૂરી છે,અને તેની ઉણપથી ચોક્કસ લક્ષણો જોવા મળે છે. આ ઉપરાંત,કેટલાક ફાયદાકારક તત્વો પણ હોય છે,પરંતુ સખત રીતે આવશ્યક તત્વોની સંખ્યા $17$ છે.

(A) જે તત્વોની વનસ્પતિને વધુ માત્રામાં જરૂર હોય છે તેને ગુરુપોષક તત્વો કહેવામાં આવે છે.
ગુરુપોષક તત્વો સામાન્ય રીતે વનસ્પતિના પેશીઓમાં શુષ્ક પદાર્થના $10 \text{ mmol } kg^{-1}$ કે તેથી વધુ સાંદ્રતામાં હાજર હોય છે.
કાર્બન અને નાઇટ્રોજન આવશ્યક ગુરુપોષક તત્વો છે,તેથી વનસ્પતિમાં તેમની સાંદ્રતા શુષ્ક પદાર્થના $10 \text{ mmol } kg^{-1}$ થી વધુ હોય છે.

(B) આવશ્યક તત્વો તે છે જે છોડની વૃદ્ધિ,પ્રજનન અને જીવનચક્ર પૂર્ણ કરવા માટે અત્યંત જરૂરી છે.
$Mg$ (મેગ્નેશિયમ) એ ક્લોરોફિલના બંધારણ માટે આવશ્યક મેક્રોન્યુટ્રિઅન્ટ છે.
$Mo$ (મોલિબ્ડેનમ) અને $Ni$ (નિકલ) વિવિધ ઉત્સેચકીય પ્રક્રિયાઓ માટે આવશ્યક સૂક્ષ્મપોષકતત્વો છે.
$Co$ (કોબાલ્ટ) ને ફાયદાકારક તત્વ માનવામાં આવે છે,આવશ્યક નહીં,કારણ કે તે કેટલાક છોડ (જેમ કે નાઈટ્રોજન સ્થાપન માટે કઠોળ વર્ગના છોડ) દ્વારા જરૂરી છે પરંતુ બધા છોડ માટે તે અનિવાર્ય નથી.

(D) આવશ્યક ખનિજ તત્વોને તેમની માત્રાત્મક જરૂરિયાતોને આધારે બે શ્રેણીઓમાં વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે: ગુરુપોષકતત્વો (macronutrients) અને સૂક્ષ્મપોષકતત્વો (micronutrients).
ગુરુપોષકતત્વો વનસ્પતિના પેશીઓમાં મોટી માત્રામાં હાજર હોય છે (સામાન્ય રીતે શુષ્ક પદાર્થના $10 \text{ mmol kg}^{-1}$ થી વધુ). તેના ઉદાહરણોમાં $C, H, O, N, P, S, K, Ca,$ અને $Mg$ નો સમાવેશ થાય છે.
સૂક્ષ્મપોષકતત્વો અથવા અલ્પમાત્રામાં જરૂરી તત્વોની જરૂરિયાત ખૂબ જ ઓછી માત્રામાં હોય છે (શુષ્ક પદાર્થના $10 \text{ mmol kg}^{-1}$ થી ઓછી). આમાં $Fe, Mn, Cu, Mo, Zn, B, Cl,$ અને $Ni$ નો સમાવેશ થાય છે.
તેથી, આપેલા વિકલ્પોમાંથી, $Ni$ (નિકલ) એ સૂક્ષ્મપોષકતત્વ છે, જ્યારે $Ca, Mg,$ અને $K$ એ ગુરુપોષકતત્વો છે.

(C) ફાયદાકારક તત્વો એવા છે જેની જરૂરિયાત ઉચ્ચ કક્ષાની વનસ્પતિઓમાં આવશ્યક તત્વો ઉપરાંત હોય છે,જેમ કે $Na$,$Si$,$Co$ અને $Se$. પોટેશિયમ $(K)$ એ આવશ્યક ગુરુપોષક તત્વ (macronutrient) તરીકે વર્ગીકૃત થયેલ છે,ફાયદાકારક તત્વ તરીકે નહીં. તેથી,$K$ એ સાચો જવાબ છે.

(D) ,$H$,અને $O$ ને બિન-ખનિજ તત્વો ગણવામાં આવે છે કારણ કે તેઓ વનસ્પતિઓ દ્વારા $CO_2$ અને $H_2O$ માંથી મેળવવામાં આવે છે.
કાર્બન $(C)$ એ તમામ કાર્બનિક સંયોજનોનો પાયાનો ઘટક છે,છતાં તેને ખનિજ તત્વ તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવતું નથી કારણ કે તે જમીનમાંથી નહીં પરંતુ વાતાવરણ અને પાણીમાંથી મેળવવામાં આવે છે.

(D) આર્નોન અને સ્ટૉટ $(1939)$ મુજબ,ખનિજની આવશ્યકતા માટેના માપદંડો નીચે મુજબ છે:
$1$. તત્વની ગેરહાજરીમાં વનસ્પતિ તેનું જીવનચક્ર પૂર્ણ કરવામાં અસમર્થ હોવી જોઈએ.
$2$. તત્વ વિશિષ્ટ હોવું જોઈએ અને તેને બીજા કોઈ તત્વ દ્વારા બદલી ન શકાય.
$3$. તત્વ વનસ્પતિના ચયાપચયમાં સીધી રીતે સંકળાયેલું હોવું જોઈએ.
આમ,તત્વ વૃદ્ધિ અને વિકાસ માટે અનિવાર્ય છે,તેથી તે 'બિનજરૂરી' હોઈ શકે નહીં. તેથી,'વૃદ્ધિ માટે બિનજરૂરી' હોવું એ આવશ્યકતાનો માપદંડ નથી.

(C) ક્રિટિકલ તત્વો એવા આવશ્યક વનસ્પતિ પોષક તત્વો છે જે જમીનમાં વારંવાર ઉણપ ધરાવે છે અને વનસ્પતિની વૃદ્ધિને મર્યાદિત કરે છે. આમાં નાઈટ્રોજન $(N)$,ફોસ્ફરસ $(P)$ અને પોટેશિયમ $(K)$ નો સમાવેશ થાય છે. નિકલ એ લઘુપોષક તત્વ છે જે ખૂબ જ ઓછી માત્રામાં જરૂરી છે અને તેને ક્રિટિકલ તત્વ તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવતું નથી. તેથી,નિકલ એ અસંગત છે.

(B) સિલિકોન $(Si)$,કોબાલ્ટ $(Co)$,સોડિયમ $(Na)$ અને સેલેનિયમ $(Se)$ ને ફાયદાકારક તત્વો તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.
આ તત્વો તમામ વનસ્પતિઓ માટે આવશ્યક ગણાતા નથી,પરંતુ કેટલીક ઉચ્ચ કક્ષાની વનસ્પતિઓ માટે તેમની વૃદ્ધિ અને વિકાસ માટે જરૂરી હોય છે.

(D) આવશ્યક તત્વો તે છે જે વનસ્પતિઓની વૃદ્ધિ,વિકાસ અને પ્રજનન માટે જરૂરી છે. તેમની માત્રાત્મક જરૂરિયાતોને આધારે તેમને મુખ્યત્વે બે શ્રેણીઓમાં વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે:
$1$. ગુરુપોષકતત્વો (Macronutrients): જે પ્રમાણમાં મોટી માત્રામાં જરૂરી છે (દા.ત.,$C, H, O, N, P, K, S, Ca, Mg$).
$2$. લઘુપોષકતત્વો (Micronutrients): જે ખૂબ જ ઓછી માત્રામાં જરૂરી છે (દા.ત.,$Fe, Mn, Cu, Mo, Zn, B, Cl, Ni$).
તેથી,આવશ્યક તત્વોમાં ગુરુપોષકતત્વો અને લઘુપોષકતત્વો બંનેનો સમાવેશ થાય છે.

(C) વિધાન $(A)$ સાચું છે કારણ કે વનસ્પતિઓને તેમની વૃદ્ધિ,વિકાસ અને પ્રજનન માટે ચોક્કસ ખનિજ પોષક તત્વો (આવશ્યક તત્વો) ની જરૂર હોય છે.
વનસ્પતિઓ માટે $17$ આવશ્યક તત્વો ઓળખવામાં આવ્યા છે.
કારણ $(R)$ ખોટું છે કારણ કે આ ખનિજ પોષક તત્વો વનસ્પતિઓ દ્વારા જાતે સંશ્લેષિત થઈ શકતા નથી.
વનસ્પતિઓએ તેમની શારીરિક જરૂરિયાતો પૂરી કરવા માટે આ આવશ્યક ખનિજોને જમીન,પાણી અથવા વાતાવરણમાંથી શોષવા પડે છે.

(A) $N, P, K$ (નાઇટ્રોજન,ફોસ્ફરસ અને પોટેશિયમ) ને નિર્ણાયક તત્વો તરીકે ઓળખવામાં આવે છે કારણ કે જમીનમાં તેમની ઉણપ વારંવાર જોવા મળે છે.
આ ઉણપ મુખ્યત્વે એટલા માટે થાય છે કારણ કે વનસ્પતિઓને આ તત્વોની જરૂરિયાત પ્રમાણમાં વધુ માત્રામાં (ગુરુપોષક તત્વો) હોય છે અને તે લીચિંગ જેવી પ્રક્રિયાઓ દ્વારા જમીનમાંથી સરળતાથી દૂર થઈ જાય છે.
તેથી,વિધાન અને કારણ બંને સાચા છે,અને કારણ એ વિધાન માટે યોગ્ય સમજૂતી આપે છે.

(B) વનસ્પતિઓ જમીનમાંથી વિવિધ પ્રકારના ખનીજ તત્વોનું શોષણ કરે છે,જેમાં વનસ્પતિ પેશીઓમાં $60$ થી વધુ વિવિધ તત્વો જોવા મળે છે. જોકે,માત્ર $17$ જેટલા તત્વો જ વનસ્પતિની વૃદ્ધિ અને વિકાસ માટે આવશ્યક માનવામાં આવે છે.
તેથી,વિધાન સાચું છે.
કેટલીક વનસ્પતિઓ,જેને 'હાયપરએક્યુમ્યુલેટર્સ' તરીકે ઓળખવામાં આવે છે,તે જમીનમાંથી સોનું,સેલેનિયમ અને કિરણોત્સર્ગી સમસ્થાનિકો જેવા ભારે ધાતુઓ અને ઝેરી તત્વોનું શોષણ અને સંગ્રહ કરવાની ક્ષમતા ધરાવે છે.
તેથી,કારણ પણ સાચું છે.
જોકે,કેટલીક વનસ્પતિઓ ઝેરી ખનીજોનો સંગ્રહ કરે છે તે એક વિશિષ્ટ જૈવિક ઘટના છે અને તે એ સમજાવતું નથી કે વનસ્પતિમાં જોવા મળતા તમામ ખનીજો શા માટે આવશ્યક નથી. આમ,કારણ એ વિધાનની સાચી સમજૂતી નથી.

(B) આયોડિન પ્રાણીઓના જીવન માટે આવશ્યક છે. તે થાયરોક્સિન અંતઃસ્ત્રાવના નિર્માણ માટે જરૂરી છે,જે બેઝલ મેટાબોલિક રેટ $(BMR)$ નું નિયંત્રણ કરે છે. આ અંતઃસ્ત્રાવ પ્રોટીન સંશ્લેષણને ઉત્તેજિત કરે છે અને તેથી,શરીરના પેશીઓની વૃદ્ધિને પ્રોત્સાહન આપે છે. વનસ્પતિઓને તેમની શારીરિક પ્રક્રિયાઓ માટે આયોડિનની જરૂર હોતી નથી.

(B) $\Rightarrow$ કાર્બન એ તમામ કાર્બનિક સંયોજનોનો પાયાનો ઘટક છે. તે જમીનમાંથી મેળવવામાં આવતું નથી,પરંતુ વનસ્પતિઓ દ્વારા વાતાવરણમાંથી $CO_{2}$ સ્વરૂપે શોષાય છે. વાતાવરણમાં તેનું પ્રમાણ આશરે $0.03 \%$ છે. વનસ્પતિઓ પ્રકાશસંશ્લેષણની પ્રક્રિયા દરમિયાન ગ્લુકોઝ અને અન્ય કાર્બનિક અણુઓના સંશ્લેષણ માટે આ $CO_{2}$ નો ઉપયોગ કરે છે.

(B) સ્ટ્રોન્શિયમનો રેડિયોએક્ટિવ આઈસોટોપ,ખાસ કરીને $Sr-90$,એ ન્યુક્લિયર રિએક્ટર્સ અને ન્યુક્લિયર શસ્ત્રોના પરીક્ષણ દરમિયાન ન્યુક્લિયર ફિશનની આડપેદાશ છે. તે રાસાયણિક રીતે કેલ્શિયમ જેવું જ છે અને વનસ્પતિઓ દ્વારા જમીનમાંથી શોષાઈ શકે છે,જે ત્યારબાદ આહાર શૃંખલામાં પ્રવેશે છે. તેથી,તે ન્યુક્લિયર પરીક્ષણ સ્થળોની નજીક ઉગતી વનસ્પતિઓમાં સામાન્ય રીતે જોવા મળે છે.