ESSENTIAL MINERAL ELEMENTS Questions in Gujarati

(C) આર્નોન અને આઉટ $(1939)$ મુજબ,ખનીજ તત્વની આવશ્યકતા માટેના માપદંડો નીચે મુજબ છે:
$1$. તત્વની ગેરહાજરીમાં વનસ્પતિ તેના જીવનચક્રનો વાનસ્પતિક કે પ્રજનન તબક્કો પૂર્ણ કરી શકતી નથી.
$2$. તત્વની જરૂરિયાત વિશિષ્ટ હોવી જોઈએ અને તેને અન્ય કોઈ તત્વ દ્વારા બદલી શકાતી નથી.
$3$. તત્વ વનસ્પતિની ચયાપચયની ક્રિયામાં પ્રત્યક્ષ રીતે સંકળાયેલું હોવું જોઈએ.
વિકલ્પ $C$ જણાવે છે કે એક તત્વની ઉણપ અન્ય તત્વ દ્વારા પૂરી કરી શકાય છે,જે આવશ્યકતાના બીજા માપદંડથી વિપરીત છે. તેથી,આ વિધાન અસંગત છે.

(C) વનસ્પતિઓમાં ખનિજ તત્વોના વર્ગીકરણ મુજબ,તેમની માત્રાત્મક જરૂરિયાતોને આધારે પોષક તત્વોને બે શ્રેણીઓમાં વહેંચવામાં આવે છે: ગુરુપોષક તત્વો અને લઘુપોષક તત્વો.
ગુરુપોષક તત્વો સામાન્ય રીતે વનસ્પતિ પેશીઓમાં મોટી માત્રામાં (શુષ્ક પદાર્થના $10 \ m\,mole \ kg^{-1}$ થી વધુ) હાજર હોય છે.
ગુરુપોષક તત્વોમાં કાર્બન,હાઇડ્રોજન,ઓક્સિજન,નાઇટ્રોજન,ફોસ્ફરસ,સલ્ફર,પોટેશિયમ,કેલ્શિયમ અને મેગ્નેશિયમનો સમાવેશ થાય છે.

(D) વનસ્પતિની વૃદ્ધિ અને વિકાસ માટે $17$ આવશ્યક તત્ત્વોની જરૂર હોય છે.
તેમને બે શ્રેણીઓમાં વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે: ગુરૂપોષક તત્ત્વો અને લઘુપોષક તત્ત્વો.
ગુરૂપોષક તત્ત્વોની જરૂરિયાત વધુ માત્રામાં હોય છે ($> 10 \text{ mmol kg}^{-1}$ શુષ્ક પદાર્થ).
કુલ $9$ ગુરૂપોષક તત્ત્વો છે: કાર્બન $(C)$,હાઇડ્રોજન $(H)$,ઓક્સિજન $(O)$,નાઇટ્રોજન $(N)$,ફોસ્ફરસ $(P)$,સલ્ફર $(S)$,પોટેશિયમ $(K)$,કેલ્શિયમ $(Ca)$ અને મેગ્નેશિયમ $(Mg)$.
આમાંથી કાર્બન,હાઇડ્રોજન અને ઓક્સિજન મુખ્યત્વે $CO_2$ અને $H_2O$ માંથી મેળવવામાં આવે છે,જમીનમાંથી નહીં.
બાકીના $6$ ગુરૂપોષક તત્ત્વો $(N, P, S, K, Ca, Mg)$ જમીનમાંથી ખનીજ સ્વરૂપે શોષાય છે.
તેથી,સાચો જવાબ $6$ છે.

(C) વનસ્પતિઓ આવશ્યક ખનીજ પોષક તત્ત્વો જમીનમાંથી મેળવે છે,પરંતુ કેટલાક આવશ્યક તત્ત્વો વાતાવરણમાંથી પ્રાપ્ત થાય છે.
કાર્બન $(C)$,હાઇડ્રોજન $(H)$ અને ઓક્સિજન $(O)$ એવા આવશ્યક તત્ત્વો છે જે જમીનમાંથી પ્રાપ્ત થતા નથી.
કાર્બન $(C)$ વાતાવરણીય $CO_2$ માંથી મેળવવામાં આવે છે,જ્યારે હાઇડ્રોજન $(H)$ અને ઓક્સિજન $(O)$ મુખ્યત્વે પાણી $(H_2O)$ માંથી મેળવવામાં આવે છે.
તેથી,આવશ્યક તત્ત્વોમાંથી $3$ તત્ત્વો $(C, H, O)$ વાતાવરણ અને પાણીમાંથી પ્રાપ્ત થાય છે,જમીનમાંથી નહીં.

(C) આવશ્યક તત્ત્વોની જથ્થાત્મક જરૂરિયાતના આધારે કરવામાં આવેલા વર્ગીકરણ મુજબ,તત્ત્વોને બે શ્રેણીઓમાં વહેંચવામાં આવે છે: ગુરુપોષક તત્ત્વો અને લઘુપોષક તત્ત્વો.
લઘુપોષક તત્ત્વો અથવા અલ્પમાત્રામાં જરૂરી તત્ત્વો એવા આવશ્યક તત્ત્વો છે જે વનસ્પતિ પેશીઓમાં શુષ્ક પદાર્થના $10 \, m\text{mole} \, kg^{-1}$ કરતા ઓછી સાંદ્રતામાં હાજર હોય છે.
તેના ઉદાહરણોમાં આયર્ન,મેંગેનીઝ,કોપર,મોલિબ્ડેનમ,ઝિંક,બોરોન,ક્લોરિન અને નિકલનો સમાવેશ થાય છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(C) નાઈટ્રોજન $(N)$ એ વનસ્પતિઓ માટે સૌથી વધુ માત્રામાં જરૂરી આવશ્યક ખનીજ તત્વ છે.
તે એમિનો એસિડ્સનો મુખ્ય ઘટક છે,જે પ્રોટીનનો પાયાનો એકમ છે.
નાઈટ્રોજન એ અંતઃસ્ત્રાવો (જેમ કે ઓક્સિન અને સાયટોકાઈનિન),હરિતદ્રવ્ય (પ્રકાશસંશ્લેષણ માટેનું મુખ્ય રંજકદ્રવ્ય) અને મોટા ભાગના વિટામિન્સ (જેમ કે $B$-કોમ્પ્લેક્સ વિટામિન્સ) નો પણ બંધારણીય ઘટક છે.
તેથી,વનસ્પતિની એકંદર વૃદ્ધિ અને ચયાપચયની પ્રક્રિયાઓ માટે $N$ ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે.

(D) વનસ્પતિઓ તેમના મોટાભાગના પોષક તત્વો જમીનમાંથી મેળવે છે,જે ખનિજ મૂળના હોય છે.
કાર્બન,હાઇડ્રોજન અને ઓક્સિજન મુખ્યત્વે વાતાવરણ $(CO_2)$ અને પાણી $(H_2O)$ માંથી મેળવવામાં આવે છે,તેથી તે બિન-ખનિજ મૂળના છે.
નાઇટ્રોજન વનસ્પતિઓ દ્વારા જમીનમાંથી નાઇટ્રેટ $(NO_3^-)$ અને એમોનિયમ $(NH_4^+)$ જેવા ખનિજ આયનોના સ્વરૂપમાં શોષાય છે,જે ખનિજ મૂળના છે.

(B) નિર્ણાયક તત્વો એવા ગુરુપોષક તત્વો છે જે જમીનમાં વારંવાર ઉણપ ધરાવે છે અને છોડના વિકાસને મર્યાદિત કરે છે.
આ તત્વો $N$ (નાઈટ્રોજન),$P$ (ફોસ્ફરસ) અને $K$ (પોટેશિયમ) છે.
જે ખાતરોમાં આ ત્રણ તત્વો હોય છે તેને ઘણીવાર સંપૂર્ણ ખાતર (complete fertilizers) કહેવામાં આવે છે કારણ કે તે ખેતીલાયક જમીનમાં સૌથી વધુ વપરાઈ જતા પોષક તત્વોની પૂર્તિ કરે છે.