Thyroid Gland Questions in Gujarati

(A) ગર્ભાવસ્થા દરમિયાન,વિકાસ પામતા ગર્ભને ટેકો આપવા માટે માતાનો ચયાપચયનો દર નોંધપાત્ર રીતે વધે છે.
આ વધેલી ચયાપચયની જરૂરિયાતોને પહોંચી વળવા માટે,થાયરોઇડ ગ્રંથિ વધુ સક્રિય બને છે,જેના પરિણામે માતાના રુધિરમાં થાયરોક્સિનનું સ્તર વધે છે.
તેથી,વિધાન $(A)$ સાચું છે.
કારણ $(R)$ પણ સાચું છે કારણ કે ગર્ભાવસ્થામાં માતાના શરીરમાં વિવિધ શારીરિક અને ચયાપચયના અનુકૂલનોનો સમાવેશ થાય છે.
ગર્ભાવસ્થા દરમિયાન વધેલી ચયાપચયની જરૂરિયાતોને કારણે થાયરોક્સિનમાં વધારો એ સીધું પરિણામ હોવાથી,$(R)$ એ $(A)$ ની સાચી સમજૂતી છે.

(D) થાઈરોઈડ અંતઃસ્ત્રાવો બેઝલ મેટાબોલિક રેટ $(BMR)$ ના નિયમનમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.
તેઓ પાણી અને ઈલેક્ટ્રોલાઈટ સંતુલન જાળવવામાં પણ સામેલ છે.
વધુમાં,તેઓ રક્તકણો $(RBC)$ નિર્માણની પ્રક્રિયામાં મદદ કરે છે.
જોકે,ઊંઘ-જાગવાની ચક્રની સામાન્ય લય મુખ્યત્વે મેલાટોનિન (પીનિયલ ગ્રંથિ દ્વારા સ્ત્રવિત) દ્વારા નિયંત્રિત થાય છે અને રોગપ્રતિકારક તંત્રનો વિકાસ થાઈરોઈડ અંતઃસ્ત્રાવનું પ્રાથમિક કાર્ય નથી.
તેથી,$C$ અને $D$ થાઈરોઈડ અંતઃસ્ત્રાવના નિયંત્રણ હેઠળ નથી.

(B) થાયરોઇડ ગ્રંથિ ખરેખર પુટિકાઓ અને સ્ટ્રોમલ પેશીઓની બનેલી હોય છે. પુટિકાઓ પુટિકા કોષો દ્વારા આવરી લેવામાં આવે છે જે $T_3$ (ટ્રાયઆયોડોથાયરોનિન) અને $T_4$ (થાયરોક્સિન) અંતઃસ્ત્રાવોનું સંશ્લેષણ કરે છે.
આયોડિન એ આ થાયરોઇડ અંતઃસ્ત્રાવોના સંશ્લેષણ માટે જરૂરી એક આવશ્યક તત્વ છે. આપણા આહારમાં આયોડિનની ઉણપને કારણે હાઇપોથાયરોડિઝમ અને થાયરોઇડ ગ્રંથિમાં સોજો (ગોઇટર) આવે છે.
જોકે બંને વિધાનો વૈજ્ઞાનિક રીતે સાચા છે,પરંતુ કારણ (આયોડિનની જરૂરિયાત) એ સમજાવતું નથી કે ગ્રંથિ શા માટે પુટિકાઓ અને સ્ટ્રોમલ પેશીઓની બનેલી છે (જે એક રચનાત્મક વર્ણન છે). તેથી,કારણ એ વિધાનની સાચી સમજૂતી નથી.

(B) થાયરોક્સિન એ થાયરોઇડ ગ્રંથિ દ્વારા સ્ત્રવતું અંતઃસ્ત્રાવ છે જે મધ્યસ્થ ચેતાતંત્રના વિકાસ અને ચયાપચયના નિયમનમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.
ગર્ભ વિકાસ દરમિયાન અથવા બાળપણમાં થાયરોક્સિનની ઉણપ અથવા અલ્પસ્ત્રાવને કારણે 'ક્રેટીનિઝમ' (Cretinism) નામની સ્થિતિ સર્જાય છે.
ક્રેટીનિઝમના લક્ષણોમાં શારીરિક વૃદ્ધિ અટકી જવી,માનસિક મંદતા અને બહેરા-મૂંગાપણું જોવા મળે છે.
તેથી,સાચો જવાબ થાયરોક્સિનનો અલ્પસ્ત્રાવ છે.

(B) ખોટું વિધાન $B$ છે.
$T_3$ (ટ્રાયઆયોડોથાયરોનિન) અને $T_4$ (થાયરોક્સિન) અંતઃસ્ત્રાવો ફક્ત થાયરોઇડ ગ્રંથિના ફોલિક્યુલર કોષો દ્વારા જ સંશ્લેષિત થાય છે.
સ્ટ્રોમલ પેશીઓ (સંયોજક પેશીઓ) આ અંતઃસ્ત્રાવોનું સંશ્લેષણ કરતી નથી.
મનુષ્યોમાં પાર્સ ઇન્ટરમીડિયા ખરેખર પાર્સ ડિસ્ટાલિસ સાથે લગભગ ભળી જાય છે.
ગર્ભાવસ્થા દરમિયાન હાઇપોથાઇરોડિઝમ ક્રેટીનિઝમ તરફ દોરી જાય છે,જે ગર્ભમાં અટકેલા વિકાસ અને માનસિક મંદતા દ્વારા વર્ગીકૃત થયેલ છે.
પેરાથાઇરોઇડ હોર્મોન $(PTH)$ અસ્થિ પુનઃશોષણ,મૂત્રપિંડ દ્વારા $Ca^{2+}$ નું પુનઃશોષણ અને આંતરડામાંથી $Ca^{2+}$ ના શોષણને ઉત્તેજિત કરીને રક્તમાં કેલ્શિયમનું સ્તર વધારે છે.

(A) વર્ણવેલ લક્ષણો,જેમ કે કુંઠિત વૃદ્ધિ (વામનતા),માનસિક મંદતા,ઓછો બુદ્ધિઆંક $(IQ)$ અને અસામાન્ય ત્વચા,તે જન્મજાત હાઈપોથાયરોડિઝમ (જેને ક્રેટીનિઝમ પણ કહેવાય છે) ના લક્ષણો છે.
આ સ્થિતિ ગર્ભના વિકાસ દરમિયાન અથવા શિશુ અવસ્થામાં થાયરોઈડ હોર્મોન્સ ($T_3$ અને $T_4$) ની ઉણપને કારણે થાય છે.
થાયરોઈડ હોર્મોન્સનું સંશ્લેષણ થાયરોઈડ ગ્રંથિના ફોલિક્યુલર કોષો દ્વારા થાય છે.
તેથી,થાયરોફોલિક્યુલર કોષોનું એટ્રોફી અથવા નિષ્ક્રિયતા થાયરોઈડ હોર્મોનના ઉત્પાદનમાં ઘટાડો કરે છે,જેના પરિણામે આ વિકાસલક્ષી અસાધારણતાઓ જોવા મળે છે.
આમ,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(A) થાયરોઇડ ગ્રંથિ મુખ્યત્વે બે પ્રકારના અંતઃસ્ત્રાવોનો સ્ત્રાવ કરે છે: $T_3$ (ટ્રાયઆયોડોથાયરોનિન) અને $T_4$ (થાયરોક્સિન),જે એમિનો એસિડ ટાયરોસિનના આયોડિનયુક્ત વ્યુત્પન્ન છે,સ્ટીરોઇડ અંતઃસ્ત્રાવો નથી.
સ્ટીરોઇડ અંતઃસ્ત્રાવો સામાન્ય રીતે એડ્રિનલ કોર્ટેક્સ,જનનપિંડ અને જરાયુ દ્વારા સ્ત્રવિત થાય છે.
તેથી,એ વિધાન કે થાયરોઇડ ગ્રંથિ માત્ર સ્ટીરોઇડ અંતઃસ્ત્રાવોનો સ્ત્રાવ કરે છે તે ખોટું છે.
$Hypothyroidism$ (થાયરોઇડ અંતઃસ્ત્રાવોનું નીચું સ્તર) ઘણીવાર થાયરોઇડ ગ્રંથિમાં સોજો લાવે છે,જેને ગોઇટર તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
થાયરોક્સિન શરીરમાં પાણી અને ઇલેક્ટ્રોલાઇટ સંતુલન જાળવવામાં ભૂમિકા ભજવે છે.
$TCT$ (થાયરોકેલ્સિટોનિન) એ થાયરોઇડ ગ્રંથિ દ્વારા સ્ત્રવિત પ્રોટીન અંતઃસ્ત્રાવ છે જે રુધિરમાં કેલ્શિયમના સ્તરને ઘટાડીને તેનું નિયમન કરે છે.

(C) થાયરોઇડ ગ્રંથિ થાયરોકેલ્સિટોનિન $(TCT)$ નામનો પ્રોટીનયુક્ત અંતઃસ્ત્રાવ મુક્ત કરે છે.
$TCT$ રુધિરમાં કેલ્શિયમના સ્તરને નિયંત્રિત કરવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.
તે પેરાથાઇરોઇડ ગ્રંથિઓ દ્વારા સ્ત્રવિત પેરાથોર્મોન $(PTH)$ ની વિરુદ્ધ કાર્ય કરે છે.
જ્યારે $PTH$ રુધિરમાં કેલ્શિયમનું સ્તર વધારે છે,ત્યારે $TCT$ હાડકાંમાંથી કેલ્શિયમનું શોષણ અટકાવીને અને હાડકાંમાં કેલ્શિયમ જમા કરીને રુધિરમાં કેલ્શિયમનું સ્તર ઘટાડે છે.

(A) ગ્રેવ્સ રોગ એ હાઇપરથાઇરોઇડિઝમનો એક પ્રકાર છે જે થાઇરોઇડ હોર્મોન્સના વધુ પડતા ઉત્પાદનને કારણે થાય છે.
તેને ક્લિનિકલી એક્સોપ્થેલમિક ગોઇટર તરીકે ઓળખવામાં આવે છે કારણ કે તેના મુખ્ય લક્ષણોમાં થાઇરોઇડ ગ્રંથિનું કદ વધવું (ગોઇટર) અને આંખના ડોળા બહાર નીકળવા (એક્સોપ્થેલમસ) નો સમાવેશ થાય છે.
અન્ય લક્ષણોમાં $BMR$ માં વધારો,વજનમાં ઘટાડો અને હૃદયના ધબકારા ઝડપી થવા જેવી બાબતોનો સમાવેશ થાય છે.
કારણમાં જણાવેલ લક્ષણો સીધી રીતે સમજાવે છે કે આ રોગને એક્સોપ્થેલમિક ગોઇટર શા માટે કહેવામાં આવે છે,તેથી કારણ એ વિધાનની સાચી સમજૂતી છે.

(B) વિધાન $(A)$ સાચું છે: ગર્ભાવસ્થા દરમિયાન હાઈપોથાઈરોડિઝમ વધતા બાળકના ખામીયુક્ત વિકાસ અને પરિપક્વતાનું કારણ બને છે,જેનાથી બાળકમાં વૃદ્ધિ અટકી જાય છે (ક્રેટિનિઝમ),માનસિક મંદતા આવે છે અને બુદ્ધિઆંક ઓછો રહે છે.
વિધાન $(B)$ સાચું છે: થાયરોક્સિન એ લિપિડ-દ્રાવ્ય અંતઃસ્ત્રાવ (આયોડોથાયરોનિન) છે જે કોષરસ પટલને ઓળંગી શકે છે અને કોષની અંદરના ગ્રાહીઓ સાથે જોડાઈ શકે છે. તેથી,તેને ગૌણ સંદેશાવાહકની જરૂર પડતી નથી.
વિધાન $(C)$ સાચું છે: થાયરોક્સિન ઓક્સિજનના વપરાશ અને ગરમીના ઉત્પાદનને ઉત્તેજિત કરીને બેઝલ મેટાબોલિક રેટ $(BMR)$ ના નિયમનમાં મુખ્ય ભૂમિકા ભજવે છે.
વિધાન $(D)$ ખોટું છે: થાયરોક્સિનનો અતિસ્ત્રાવ (હાઈપરથાઈરોડિઝમ) ગ્રેવ્સ રોગ જેવી સ્થિતિ તરફ દોરી જાય છે,જે એક સ્વયંપ્રતિરક્ષા વિકાર છે,પરંતુ તે સીધી રીતે ઇમ્યુનોડેફિસિયન્સી પેદા કરતું નથી.
આમ,વિધાનો $(A)$,$(B)$ અને $(C)$ સાચા છે. સાચા વિધાનોની કુલ સંખ્યા $3$ છે.

(A) હાયપરથાઇરોડિઝમ એ થાઇરોઇડ હોર્મોન્સ ($T_3$ અને $T_4$) ના વધુ પડતા સ્ત્રાવને કારણે થતી સ્થિતિ છે.
$1$. વધેલો $BMR$ (બેઝલ મેટાબોલિક રેટ): થાઇરોઇડ હોર્મોન્સ ચયાપચયનું નિયમન કરે છે; હોર્મોન્સનું વધુ પ્રમાણ $BMR$ માં વધારો કરે છે.
$2$. આંખના ડોળા બહાર નીકળી જવા: આ ગ્રેવ્સ રોગનું લાક્ષણિક લક્ષણ છે,જે હાયપરથાઇરોડિઝમનો એક પ્રકાર છે (એક્સોપ્થાલમિક ગોઇટર).
$3$. થાઇરોઇડ ગ્રંથિનું કદ વધવું: અતિશય સક્રિયતાને કારણે ઘણીવાર ગ્રંથિમાં સોજો આવે છે (ગોઇટર).
$4$. શરીરના વજનમાં વધારો: આ ખોટું છે. હાયપરથાઇરોડિઝમમાં ચયાપચયનો દર વધવાને કારણે ઝડપથી વજન ઘટે છે,વધતું નથી. તેથી,શરીરના વજનમાં વધારો એ હાયપરથાઇરોડિઝમનું લક્ષણ નથી.

(D) વર્ણવેલ લક્ષણો,જેમ કે ઓછો $BMR$ (બેઝલ મેટાબોલિક રેટ),જાડી જીભ,લાંબા સમય સુધી નવજાત કમળો,સુસ્તી અને કબજિયાત,તે $Cretinism$ (ક્રેટિનિઝમ) ના લાક્ષણિક લક્ષણો છે.
$Cretinism$ એ જન્મજાત હાઈપોથાઈરોડિઝમને કારણે થતી સ્થિતિ છે,જે ગર્ભના વિકાસ દરમિયાન અથવા શિશુ અવસ્થામાં થાઈરોઈડ હોર્મોન્સની ઉણપને કારણે થાય છે.
$Myxoedema$ સામાન્ય રીતે પુખ્ત વયના લોકોમાં હાઈપોથાઈરોડિઝમ સાથે સંકળાયેલ છે.
$Cushing's$ રોગ કોર્ટિસોલના વધારાને કારણે થાય છે.
$Addison's$ રોગ એડ્રિનલ કોર્ટેક્સ હોર્મોન્સની ઉણપને કારણે થાય છે.

(B) થાઇરોઇડ ગ્રંથિ બે મુખ્ય હોર્મોન્સ ઉત્પન્ન કરે છે: ટ્રાયઆયોડોથાયરોનિન $(T_3)$ અને ટેટ્રાઆયોડોથાયરોનિન ($T_4$,જેને થાયરોક્સિન તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે). થાયરોકેલ્સિટોનિન (કેલ્સિટોનિન) પણ કેલ્શિયમના સ્તરને નિયંત્રિત કરવા માટે થાઇરોઇડ ગ્રંથિ દ્વારા સ્ત્રાવ થાય છે. ટાયરોસિન એ એક એમિનો એસિડ છે જે થાઇરોઇડ હોર્મોન્સના સંશ્લેષણ માટે પુરોગામી (precursor) તરીકે કાર્ય કરે છે,પરંતુ તે પોતે હોર્મોન નથી.

(A) . એડિસનનો રોગ એડ્રિનલ કોર્ટેક્સમાંથી ગ્લુકોકોર્ટિકોઇડ્સ અને મિનરલોકોર્ટિકોઇડ્સના અલ્પસ્ત્રાવને કારણે થાય છે. આનાથી બાહ્યકોષીય પ્રવાહીમાં ઇલેક્ટ્રોલાઇટ્સ (જેમ કે $Na^+$) ની સાંદ્રતામાં ઘટાડો થાય છે,વધારો થતો નથી. તેથી,આ વિકલ્પ ખોટી રીતે જોડાયેલ છે.
$B$. ગ્રેવ્સનો રોગ એ હાયપરથાઇરોડિઝમનું એક સ્વરૂપ છે જે એક્સોપ્થાલમોસ દ્વારા વર્ગીકૃત થયેલ છે,જેમાં આંખના સોકેટમાં ચરબી અને પ્રવાહીનું જમા થવું સામેલ છે.
$C$. મિક્સોડિમા પુખ્ત વયના લોકોમાં હાયપોથાઇરોડિઝમને કારણે થાય છે,જે ત્વચાના જાડા અને ફૂલી જવાનું કારણ બને છે.
$D$. ક્રેટિનિઝમ ગર્ભના વિકાસ દરમિયાન અથવા બાળપણમાં હાયપોથાઇરોડિઝમને કારણે થાય છે,જેના પરિણામે શારીરિક વિકાસ અટકી જાય છે અને માનસિક મંદતા આવે છે.

(D) ગ્રેવ્સનો રોગ એ એક સ્વયંપ્રતિરક્ષા (autoimmune) વિકાર છે જે હાઇપરથાઇરોડિઝમમાં પરિણમે છે,જે થાઇરોઇડ હોર્મોન્સનું વધુ પડતું ઉત્પાદન છે.
ગ્રેવ્સના રોગના લક્ષણોમાં નીચેનાનો સમાવેશ થાય છે:
$1$. થાઇરોઇડ ગ્રંથિનું વિસ્તરણ (ગોઇટર).
$2$. ભૂખ વધવા છતાં વજનમાં ઘટાડો.
$3$. આંખના સોકેટમાં ચરબી જમા થવાને કારણે એક્સોફ્થાલ્મોસ (આંખના ડોળા બહાર નીકળી જવા).
$4$. હૃદયના ધબકારા વધવા,ચિંતા અને ગરમી સહન ન થવી.
વજનમાં વધારો એ હાઇપોથાઇરોડિઝમ (ઓછી સક્રિય થાઇરોઇડ) નું લક્ષણ છે,હાઇપરથાઇરોડિઝમનું નહીં. તેથી,વજનમાં વધારો એ ગ્રેવ્સના રોગની લાક્ષણિકતા નથી.