ChemistryQ1–41 of 41 questions
Page 1 of 1 · Gujarati
1
ChemistryMCQIIT JEE · 2015
પ્રક્રિયાની મુખ્ય નીપજ કઈ છે?
A
B
C
D
Solution
(D) આ પ્રક્રિયામાં $Conc. H_3PO_4$ અને ગરમીનો ઉપયોગ કરીને દ્વિતીયક આલ્કોહોલનું એસિડ-ઉદ્દીપકીય નિર્જલીકરણ થાય છે.
$1$. હાઇડ્રોક્સિલ સમૂહનું પ્રોટોનેશન થઈને એક સારો લિવિંગ ગ્રુપ $(-OH_2^+)$ બને છે.
$2$. પાણીના અણુના દૂર થવાથી દ્વિતીયક કાર્બોકેટાયન બને છે.
$3$. કાર્બોકેટાયન વધુ સ્થાયી તૃતીયક કાર્બોકેટાયન બનાવવા માટે પુનઃરચના (રીઅરેન્જમેન્ટ) પામે છે.
$4$. આ કિસ્સામાં,કાર્બોકેટાયન સાયક્લોહેક્સિન રિંગમાં રહેલા દ્વિબંધ પર હુમલો કરે છે,જેનાથી બાયસાઇક્લિક સિસ્ટમ બને છે.
$5$. અંતે,કાર્બોકેટાયનમાંથી પ્રોટોન $(-H^+)$ દૂર થવાથી સૌથી સ્થાયી આલ્કીન નીપજ બને છે,જે એક વિસ્થાપિત ડેકાલિન ડેરિવેટિવ છે.
$1$. હાઇડ્રોક્સિલ સમૂહનું પ્રોટોનેશન થઈને એક સારો લિવિંગ ગ્રુપ $(-OH_2^+)$ બને છે.
$2$. પાણીના અણુના દૂર થવાથી દ્વિતીયક કાર્બોકેટાયન બને છે.
$3$. કાર્બોકેટાયન વધુ સ્થાયી તૃતીયક કાર્બોકેટાયન બનાવવા માટે પુનઃરચના (રીઅરેન્જમેન્ટ) પામે છે.
$4$. આ કિસ્સામાં,કાર્બોકેટાયન સાયક્લોહેક્સિન રિંગમાં રહેલા દ્વિબંધ પર હુમલો કરે છે,જેનાથી બાયસાઇક્લિક સિસ્ટમ બને છે.
$5$. અંતે,કાર્બોકેટાયનમાંથી પ્રોટોન $(-H^+)$ દૂર થવાથી સૌથી સ્થાયી આલ્કીન નીપજ બને છે,જે એક વિસ્થાપિત ડેકાલિન ડેરિવેટિવ છે.
0 likesView Solution
2
ChemistryDifficultMCQIIT JEE · 2015
$M$ માટે અસ્તિત્વ ધરાવતા સ્ટીરિયો આઈસોમર્સની કુલ સંખ્યા કેટલી છે:
$M$ એ બ્રિજહેડ પર મિથાઈલ ગ્રુપ અને બ્રિજ કાર્બન પર બે મિથાઈલ ગ્રુપ ધરાવતું બાયસાઈક્લિક કીટોન છે.
$M$ એ બ્રિજહેડ પર મિથાઈલ ગ્રુપ અને બ્રિજ કાર્બન પર બે મિથાઈલ ગ્રુપ ધરાવતું બાયસાઈક્લિક કીટોન છે.
A
$1$
B
$2$
C
$3$
D
$4$
Solution
(B) અણુ $M$ એ સબસ્ટિટ્યુટેડ બાયસાઈક્લો[$2.2$.$1$]હેપ્ટન$-2-$ઓન ડેરિવેટિવ છે.
આ બંધારણમાં બ્રિજહેડ કાર્બન પર એક કાયરલ કેન્દ્ર છે જ્યાં મિથાઈલ ગ્રુપ જોડાયેલું છે.
બાયસાઈક્લિક બંધારણની જડતાને કારણે,બ્રિજહેડ મિથાઈલ ગ્રુપ બ્રિજની સાપેક્ષમાં બે ગોઠવણીમાં અસ્તિત્વ ધરાવી શકે છે,જે બે એનાન્શિયોમર્સ તરફ દોરી જાય છે.
અન્ય કોઈ કાયરલ કેન્દ્રો અથવા ભૌમિતિક આઈસોમરિઝમની શક્યતાઓ ન હોવાથી,સ્ટીરિયો આઈસોમર્સની કુલ સંખ્યા $2$ છે.
આ બંધારણમાં બ્રિજહેડ કાર્બન પર એક કાયરલ કેન્દ્ર છે જ્યાં મિથાઈલ ગ્રુપ જોડાયેલું છે.
બાયસાઈક્લિક બંધારણની જડતાને કારણે,બ્રિજહેડ મિથાઈલ ગ્રુપ બ્રિજની સાપેક્ષમાં બે ગોઠવણીમાં અસ્તિત્વ ધરાવી શકે છે,જે બે એનાન્શિયોમર્સ તરફ દોરી જાય છે.
અન્ય કોઈ કાયરલ કેન્દ્રો અથવા ભૌમિતિક આઈસોમરિઝમની શક્યતાઓ ન હોવાથી,સ્ટીરિયો આઈસોમર્સની કુલ સંખ્યા $2$ છે.
0 likesView Solution
3
ChemistryDifficultMCQIIT JEE · 2015
$N$ માટે સંસ્પંદન બંધારણોની સંખ્યા કેટલી છે?
A
$7$
B
$8$
C
$9$
D
$0$
Solution
(C) $2$-નેપ્થોલની $NaOH$ સાથેની પ્રક્રિયાથી $2$-નેપ્થોક્સાઇડ આયન $(N)$ મળે છે.
$2$-નેપ્થોક્સાઇડ આયન એ સંસ્પંદન દ્વારા સ્થાયી થયેલી સ્પીસીઝ છે.
$2$-નેપ્થોક્સાઇડ આયન માટે તમામ શક્ય સંસ્પંદન બંધારણો દોરતા,આપણને $9$ અલગ-અલગ સંસ્પંદન બંધારણો મળે છે.
આ બંધારણોમાં ઓક્સિજન પરમાણુ પરના ઋણ વીજભારનું નેપ્થાલિન વલય પ્રણાલીમાં વિસ્થાનિકરણ થાય છે,જેનાથી વિવિધ કીટો-ઇનોલેટ સ્વરૂપો બને છે.
તેથી,$N$ માટે સંસ્પંદન બંધારણોની કુલ સંખ્યા $9$ છે.
$2$-નેપ્થોક્સાઇડ આયન એ સંસ્પંદન દ્વારા સ્થાયી થયેલી સ્પીસીઝ છે.
$2$-નેપ્થોક્સાઇડ આયન માટે તમામ શક્ય સંસ્પંદન બંધારણો દોરતા,આપણને $9$ અલગ-અલગ સંસ્પંદન બંધારણો મળે છે.
આ બંધારણોમાં ઓક્સિજન પરમાણુ પરના ઋણ વીજભારનું નેપ્થાલિન વલય પ્રણાલીમાં વિસ્થાનિકરણ થાય છે,જેનાથી વિવિધ કીટો-ઇનોલેટ સ્વરૂપો બને છે.
તેથી,$N$ માટે સંસ્પંદન બંધારણોની કુલ સંખ્યા $9$ છે.
0 likesView Solution
4
ChemistryMediumMCQIIT JEE · 2015
$N_2O_3$ માં ઇલેક્ટ્રોનની અબંધકારક ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મની કુલ સંખ્યા કેટલી છે?
A
$5$
B
$6$
C
$7$
D
$8$
Solution
(D) $N_2O_3$ માં અબંધકારક ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મની કુલ સંખ્યા નક્કી કરવા માટે,આપણે તેની લુઈસ રચના જોઈએ.
$N_2O_3$ $(O=N-O-N=O)$ ની રચનામાં,અબંધકારક ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મનું વિતરણ નીચે મુજબ છે:
$1$. દરેક છેડા પરના ઓક્સિજન પરમાણુ $(=O)$ પાસે $2$ અબંધકારક ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મ છે.
$2$. મધ્યસ્થ ઓક્સિજન પરમાણુ $(-O-)$ પાસે $2$ અબંધકારક ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મ છે.
$3$. દરેક નાઇટ્રોજન પરમાણુ પાસે $1$ અબંધકારક ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મ છે.
અબંધકારક ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મની કુલ સંખ્યા = $(2 \times 2) + 2 + (2 \times 1) = 4 + 2 + 2 = 8$.
આમ,અબંધકારક ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મની કુલ સંખ્યા $8$ છે.
$N_2O_3$ $(O=N-O-N=O)$ ની રચનામાં,અબંધકારક ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મનું વિતરણ નીચે મુજબ છે:
$1$. દરેક છેડા પરના ઓક્સિજન પરમાણુ $(=O)$ પાસે $2$ અબંધકારક ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મ છે.
$2$. મધ્યસ્થ ઓક્સિજન પરમાણુ $(-O-)$ પાસે $2$ અબંધકારક ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મ છે.
$3$. દરેક નાઇટ્રોજન પરમાણુ પાસે $1$ અબંધકારક ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મ છે.
અબંધકારક ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મની કુલ સંખ્યા = $(2 \times 2) + 2 + (2 \times 1) = 4 + 2 + 2 = 8$.
આમ,અબંધકારક ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મની કુલ સંખ્યા $8$ છે.
0 likesView Solution
5
ChemistryMediumMCQIIT JEE · 2015
ત્રિ-પરમાણ્વીય અણુઓ/આયનો $BeCl_2, N_3^{-}, N_2O, NO_2^{+}, O_3, SCl_2, ICl_2^{-}, I_3^{-}$ અને $XeF_2$ માંથી,એવા રેખીય અણુઓ/આયનોની કુલ સંખ્યા કેટલી છે જેમાં મધ્યસ્થ પરમાણુના સંકરણમાં $d$-કક્ષકનો ફાળો નથી?
[પરમાણુ ક્રમાંક: $S=16, Cl=17, I=53$ અને $Xe=54$ ]
[પરમાણુ ક્રમાંક: $S=16, Cl=17, I=53$ અને $Xe=54$ ]
A
$1$
B
$2$
C
$3$
D
$4$
Solution
(D) ભૌમિતિક આકાર અને સંકરણ નીચે મુજબ છે:
$1. BeCl_2$: $sp$ સંકરણ,રેખીય,$d$-કક્ષકનો ફાળો નથી.
$2. N_3^{-}$: $sp$ સંકરણ,રેખીય,$d$-કક્ષકનો ફાળો નથી.
$3. N_2O$: $sp$ સંકરણ,રેખીય,$d$-કક્ષકનો ફાળો નથી.
$4. NO_2^{+}$: $sp$ સંકરણ,રેખીય,$d$-કક્ષકનો ફાળો નથી.
$5. O_3$: $sp^2$ સંકરણ,કોણીય (bent).
$6. SCl_2$: $sp^3$ સંકરણ,કોણીય (bent).
$7. I_3^{-}$: $sp^3d$ સંકરણ,રેખીય,$d$-કક્ષકનો સમાવેશ થાય છે.
$8. ICl_2^{-}$: $sp^3d$ સંકરણ,રેખીય,$d$-કક્ષકનો સમાવેશ થાય છે.
$9. XeF_2$: $sp^3d$ સંકરણ,રેખીય,$d$-કક્ષકનો સમાવેશ થાય છે.
આમ,રેખીય હોય અને જેમાં $d$-કક્ષકનો ફાળો ન હોય તેવા અણુઓ/આયનો $BeCl_2, N_3^{-}, N_2O$ અને $NO_2^{+}$ છે.
કુલ સંખ્યા $4$ છે.
$1. BeCl_2$: $sp$ સંકરણ,રેખીય,$d$-કક્ષકનો ફાળો નથી.
$2. N_3^{-}$: $sp$ સંકરણ,રેખીય,$d$-કક્ષકનો ફાળો નથી.
$3. N_2O$: $sp$ સંકરણ,રેખીય,$d$-કક્ષકનો ફાળો નથી.
$4. NO_2^{+}$: $sp$ સંકરણ,રેખીય,$d$-કક્ષકનો ફાળો નથી.
$5. O_3$: $sp^2$ સંકરણ,કોણીય (bent).
$6. SCl_2$: $sp^3$ સંકરણ,કોણીય (bent).
$7. I_3^{-}$: $sp^3d$ સંકરણ,રેખીય,$d$-કક્ષકનો સમાવેશ થાય છે.
$8. ICl_2^{-}$: $sp^3d$ સંકરણ,રેખીય,$d$-કક્ષકનો સમાવેશ થાય છે.
$9. XeF_2$: $sp^3d$ સંકરણ,રેખીય,$d$-કક્ષકનો સમાવેશ થાય છે.
આમ,રેખીય હોય અને જેમાં $d$-કક્ષકનો ફાળો ન હોય તેવા અણુઓ/આયનો $BeCl_2, N_3^{-}, N_2O$ અને $NO_2^{+}$ છે.
કુલ સંખ્યા $4$ છે.
0 likesView Solution
6
ChemistryDifficultMCQIIT JEE · 2015
ઇલેક્ટ્રોનિક સ્પિનને ધ્યાનમાં લીધા વિના,$H$ પરમાણુની બીજી ઉત્તેજિત અવસ્થા $(n=3)$ ની અધોગતિ (degeneracy) $9$ છે,જ્યારે $H^{-}$ ની બીજી ઉત્તેજિત અવસ્થાની અધોગતિ કેટલી છે?
A
$1$
B
$2$
C
$3$
D
$4$
Solution
(C) $H^-$ જેવી બહુ-ઇલેક્ટ્રોન સ્પીસીઝ માટે,ઇલેક્ટ્રોનિક ગોઠવણી $1s^2$ છે.
ગ્રાઉન્ડ સ્ટેટ: $1s^2$.
પ્રથમ ઉત્તેજિત અવસ્થા: એક ઇલેક્ટ્રોન આગામી ઉપલબ્ધ ઓર્બિટલમાં જાય છે,$1s^1 2s^1$.
બીજી ઉત્તેજિત અવસ્થા: એક ઇલેક્ટ્રોન $2p$ સબશેલમાં જાય છે,$1s^1 2p^1$.
$2p$ સબશેલ ત્રણ અધોગતિ ધરાવતી ઓર્બિટલ્સ $(2p_x, 2p_y, 2p_z)$ ની બનેલી છે.
$1s$ ઇલેક્ટ્રોન નિશ્ચિત હોવાથી,અધોગતિ ઉપલબ્ધ $2p$ ઓર્બિટલ્સની સંખ્યા દ્વારા નક્કી થાય છે,જે $3$ છે.
ગ્રાઉન્ડ સ્ટેટ: $1s^2$.
પ્રથમ ઉત્તેજિત અવસ્થા: એક ઇલેક્ટ્રોન આગામી ઉપલબ્ધ ઓર્બિટલમાં જાય છે,$1s^1 2s^1$.
બીજી ઉત્તેજિત અવસ્થા: એક ઇલેક્ટ્રોન $2p$ સબશેલમાં જાય છે,$1s^1 2p^1$.
$2p$ સબશેલ ત્રણ અધોગતિ ધરાવતી ઓર્બિટલ્સ $(2p_x, 2p_y, 2p_z)$ ની બનેલી છે.
$1s$ ઇલેક્ટ્રોન નિશ્ચિત હોવાથી,અધોગતિ ઉપલબ્ધ $2p$ ઓર્બિટલ્સની સંખ્યા દ્વારા નક્કી થાય છે,જે $3$ છે.
0 likesView Solution
7
ChemistryDifficultMCQIIT JEE · 2015
કયા સંયોજન(ઓ) હાઇડ્રોજનેશન પર પ્રકાશીય રીતે નિષ્ક્રિય (optically inactive) સંયોજન(ઓ) આપે છે?
A
$(A, D)$
B
$(A, C)$
C
$(B, C)$
D
$(B, D)$
Solution
(D) આપેલા સંયોજનોનું હાઇડ્રોજનેશન નીચે મુજબની નીપજો આપે છે:
$(A)$ $CH_3-CH=CH-CH(Br)CH_3 \xrightarrow{H_2/Pt} CH_3-CH_2-CH_2-CH(Br)CH_3$. નીપજમાં કાયરલ કેન્દ્ર છે અને તે પ્રકાશીય રીતે સક્રિય છે.
$(B)$ $H_2C=CH-CH(Br)CH_2CH_3 \xrightarrow{H_2/Pt} CH_3-CH_2-CH(Br)CH_2CH_3$. નીપજ $3$-બ્રોમોપેન્ટેન છે,જે સમતલ સંમિતિ ધરાવે છે અને પ્રકાશીય રીતે નિષ્ક્રિય છે.
$(C)$ $H_2C=C(CH_3)-CH(Br)CH_3 \xrightarrow{H_2/Pt} CH_3-CH(CH_3)-CH(Br)CH_3$. નીપજમાં બે કાયરલ કેન્દ્રો છે અને તે પ્રકાશીય રીતે સક્રિય છે.
$(D)$ $H_2C=CH-C(Br)(H)CH_2CH_3 \xrightarrow{H_2/Pt} CH_3-CH_2-CH(Br)CH_2CH_3$. નીપજ $3$-બ્રોમોપેન્ટેન છે,જે પ્રકાશીય રીતે નિષ્ક્રિય છે.
આમ,સંયોજન $(B)$ અને $(D)$ હાઇડ્રોજનેશન પર પ્રકાશીય રીતે નિષ્ક્રિય સંયોજનો આપે છે.
$(A)$ $CH_3-CH=CH-CH(Br)CH_3 \xrightarrow{H_2/Pt} CH_3-CH_2-CH_2-CH(Br)CH_3$. નીપજમાં કાયરલ કેન્દ્ર છે અને તે પ્રકાશીય રીતે સક્રિય છે.
$(B)$ $H_2C=CH-CH(Br)CH_2CH_3 \xrightarrow{H_2/Pt} CH_3-CH_2-CH(Br)CH_2CH_3$. નીપજ $3$-બ્રોમોપેન્ટેન છે,જે સમતલ સંમિતિ ધરાવે છે અને પ્રકાશીય રીતે નિષ્ક્રિય છે.
$(C)$ $H_2C=C(CH_3)-CH(Br)CH_3 \xrightarrow{H_2/Pt} CH_3-CH(CH_3)-CH(Br)CH_3$. નીપજમાં બે કાયરલ કેન્દ્રો છે અને તે પ્રકાશીય રીતે સક્રિય છે.
$(D)$ $H_2C=CH-C(Br)(H)CH_2CH_3 \xrightarrow{H_2/Pt} CH_3-CH_2-CH(Br)CH_2CH_3$. નીપજ $3$-બ્રોમોપેન્ટેન છે,જે પ્રકાશીય રીતે નિષ્ક્રિય છે.
આમ,સંયોજન $(B)$ અને $(D)$ હાઇડ્રોજનેશન પર પ્રકાશીય રીતે નિષ્ક્રિય સંયોજનો આપે છે.
0 likesView Solution
8
ChemistryMCQIIT JEE · 2015
નીચેની પ્રક્રિયાની મુખ્ય નીપજ કઈ છે?
A
B
C
D
Solution
(A) આ પ્રક્રિયા આંતર-આણ્વીય આલ્ડોલ સંઘનન (intramolecular aldol condensation) છે.
$1$. બેઇઝ $(OH^-)$ કીટોન સમૂહમાંથી $\alpha$-હાઇડ્રોજન દૂર કરીને એનોલેટ આયન બનાવે છે.
$2$. એનોલેટ આયન બીજા કીટોન સમૂહના કાર્બોનિલ કાર્બન પર હુમલો કરીને ચક્રીય $\beta$-હાઇડ્રોક્સી કીટોન બનાવે છે.
$3$. એસિડ $(H^+)$ અને ગરમીની હાજરીમાં,$\beta$-હાઇડ્રોક્સી કીટોન નિર્જલીકરણ (પાણીનો અણુ દૂર થવો) પામીને મુખ્ય નીપજ તરીકે $\alpha,\beta$-અસંતૃપ્ત કીટોન બનાવે છે.
$1$. બેઇઝ $(OH^-)$ કીટોન સમૂહમાંથી $\alpha$-હાઇડ્રોજન દૂર કરીને એનોલેટ આયન બનાવે છે.
$2$. એનોલેટ આયન બીજા કીટોન સમૂહના કાર્બોનિલ કાર્બન પર હુમલો કરીને ચક્રીય $\beta$-હાઇડ્રોક્સી કીટોન બનાવે છે.
$3$. એસિડ $(H^+)$ અને ગરમીની હાજરીમાં,$\beta$-હાઇડ્રોક્સી કીટોન નિર્જલીકરણ (પાણીનો અણુ દૂર થવો) પામીને મુખ્ય નીપજ તરીકે $\alpha,\beta$-અસંતૃપ્ત કીટોન બનાવે છે.
0 likesView Solution
9
ChemistryMediumMCQIIT JEE · 2015
નીચેની પ્રક્રિયામાં મુખ્ય નીપજ કઈ છે?
$H_2C=C(CH_3)-CH=CH_2 \xrightarrow{1 \text{ equivalent } HBr}$
$H_2C=C(CH_3)-CH=CH_2 \xrightarrow{1 \text{ equivalent } HBr}$
A
$H_2C=C(CH_3)-CH(Br)-CH_3$
B
$H_2C=C(CH_3)-CH_2-CH_2Br$
C
$Br-CH_2-C(CH_3)=CH-CH_3$
D
$H_3C-C(Br)(CH_3)-CH=CH_2$
Solution
(C) આ પ્રક્રિયા સંયુગ્મિત ડાયિન,$2-\text{methylbuta}-1,3-\text{diene}$ (isoprene) માં $HBr$ નું ઇલેક્ટ્રોન અનુરાગી યોગશીલ પ્રક્રિયા છે.
$1$. સૌથી સ્થાયી કાર્બોકેટાયન બનાવવા માટે ટર્મિનલ ડબલ બોન્ડ $(C_1)$ નું પ્રોટોનેશન થાય છે.
$2$. $C_1$ પર પ્રોટોનેશન કરવાથી તૃતીયક એલાઈલિક કાર્બોકેટાયન મળે છે: $H_3C-C^+(CH_3)-CH=CH_2$,જે રેઝોનન્સ દ્વારા સ્થાયી થાય છે.
$3$. તેની રેઝોનન્સ રચના $H_3C-C(CH_3)=CH-CH_2^+$ છે.
$4$. બ્રોમાઈડ આયન $(Br^-)$ પ્રાથમિક કાર્બોકેટાયન સાઇટ $(C_4)$ પર હુમલો કરે છે જેથી થર્મોડાયનેમિકલી વધુ સ્થાયી નીપજ (વધુ વિસ્થાપિત આલ્કીન) મળે છે.
$5$. મુખ્ય નીપજ $1-\text{bromo}-3-\text{methylbut}-2-\text{ene}$ છે,જે વિકલ્પ $C$ ને અનુરૂપ છે.
$1$. સૌથી સ્થાયી કાર્બોકેટાયન બનાવવા માટે ટર્મિનલ ડબલ બોન્ડ $(C_1)$ નું પ્રોટોનેશન થાય છે.
$2$. $C_1$ પર પ્રોટોનેશન કરવાથી તૃતીયક એલાઈલિક કાર્બોકેટાયન મળે છે: $H_3C-C^+(CH_3)-CH=CH_2$,જે રેઝોનન્સ દ્વારા સ્થાયી થાય છે.
$3$. તેની રેઝોનન્સ રચના $H_3C-C(CH_3)=CH-CH_2^+$ છે.
$4$. બ્રોમાઈડ આયન $(Br^-)$ પ્રાથમિક કાર્બોકેટાયન સાઇટ $(C_4)$ પર હુમલો કરે છે જેથી થર્મોડાયનેમિકલી વધુ સ્થાયી નીપજ (વધુ વિસ્થાપિત આલ્કીન) મળે છે.
$5$. મુખ્ય નીપજ $1-\text{bromo}-3-\text{methylbut}-2-\text{ene}$ છે,જે વિકલ્પ $C$ ને અનુરૂપ છે.
0 likesView Solution
10
ChemistryMediumMCQIIT JEE · 2015
$Fe^{3+}$ નું $Fe^{2+}$ માં રિડક્શન કરવા માટે શેનો ઉપયોગ થાય છે?
$A$. $NaOH$ ની હાજરીમાં $H_2O_2$
$B$. પાણીમાં $Na_2O_2$
$C$. $H_2SO_4$ ની હાજરીમાં $H_2O_2$
$D$. $H_2SO_4$ ની હાજરીમાં $Na_2O_2$
$A$. $NaOH$ ની હાજરીમાં $H_2O_2$
$B$. પાણીમાં $Na_2O_2$
$C$. $H_2SO_4$ ની હાજરીમાં $H_2O_2$
$D$. $H_2SO_4$ ની હાજરીમાં $Na_2O_2$
A
$A, B$
B
$B, D$
C
$B, C$
D
$A, C$
Solution
(A) $H_2O_2$ બેઝિક માધ્યમમાં રિડક્શનકર્તા તરીકે વર્તે છે.
$NaOH$ ની હાજરીમાં,$H_2O_2$ એ $Fe^{3+}$ નું $Fe^{2+}$ માં રિડક્શન કરે છે: $2Fe^{3+} + H_2O_2 + 2OH^{-} \longrightarrow 2Fe^{2+} + 2H_2O + O_2$.
પાણીમાં $Na_2O_2$ એ $H_2O_2$ અને $NaOH$ ઉત્પન્ન કરે છે: $Na_2O_2 + 2H_2O \longrightarrow H_2O_2 + 2NaOH$.
આમ,પાણીમાં $Na_2O_2$ બેઝિક માધ્યમ બનાવે છે જેમાં $H_2O_2$ હાજર હોય છે,તેથી તે $Fe^{3+}$ નું $Fe^{2+}$ માં રિડક્શન કરે છે.
તેથી,$A$ અને $B$ બંને સાચા છે.
$NaOH$ ની હાજરીમાં,$H_2O_2$ એ $Fe^{3+}$ નું $Fe^{2+}$ માં રિડક્શન કરે છે: $2Fe^{3+} + H_2O_2 + 2OH^{-} \longrightarrow 2Fe^{2+} + 2H_2O + O_2$.
પાણીમાં $Na_2O_2$ એ $H_2O_2$ અને $NaOH$ ઉત્પન્ન કરે છે: $Na_2O_2 + 2H_2O \longrightarrow H_2O_2 + 2NaOH$.
આમ,પાણીમાં $Na_2O_2$ બેઝિક માધ્યમ બનાવે છે જેમાં $H_2O_2$ હાજર હોય છે,તેથી તે $Fe^{3+}$ નું $Fe^{2+}$ માં રિડક્શન કરે છે.
તેથી,$A$ અને $B$ બંને સાચા છે.
0 likesView Solution
11
ChemistryAdvancedMCQIIT JEE · 2015
પ્રક્રિયા $N_{2(g)} + 3H_{2(g)} \rightleftharpoons 2NH_{3(g)}$,$\Delta H < 0$ માટે $(P, T_1)$ તાપમાને સમય સાથે એમોનિયાની $\%$ નીપજ નીચે મુજબ છે. જો આ પ્રક્રિયા $(P, T_2)$ તાપમાને કરવામાં આવે,જ્યાં $T_2 > T_1$ હોય,તો સમય સાથે એમોનિયાની $\%$ નીપજ કયા આલેખ દ્વારા દર્શાવવામાં આવશે?
A
B
C
D
Solution
(C) પ્રક્રિયા $N_{2(g)} + 3H_{2(g)} \rightleftharpoons 2NH_{3(g)}$ ઉષ્માક્ષેપક $(\Delta H < 0)$ છે.
લી શેટલિયરના સિદ્ધાંત મુજબ,તાપમાન વધારવાથી $(T_2 > T_1)$ સંતુલન પાછળની દિશામાં ખસશે,જેના પરિણામે $T_1$ ની સરખામણીમાં $T_2$ તાપમાને એમોનિયાની સંતુલન નીપજ ઓછી મળશે.
જોકે,તાપમાન વધારવાથી પ્રક્રિયાનો વેગ વધે છે,તેથી $T_1$ કરતા $T_2$ તાપમાને પ્રક્રિયા ઝડપથી સંતુલન પ્રાપ્ત કરશે.
તેથી,$T_2$ માટેનો વક્ર શરૂઆતમાં વધુ તીવ્રતાથી વધશે પરંતુ $T_1$ ના વક્ર કરતા નીચી સંતુલન નીપજ પર સ્થિર થશે.
લી શેટલિયરના સિદ્ધાંત મુજબ,તાપમાન વધારવાથી $(T_2 > T_1)$ સંતુલન પાછળની દિશામાં ખસશે,જેના પરિણામે $T_1$ ની સરખામણીમાં $T_2$ તાપમાને એમોનિયાની સંતુલન નીપજ ઓછી મળશે.
જોકે,તાપમાન વધારવાથી પ્રક્રિયાનો વેગ વધે છે,તેથી $T_1$ કરતા $T_2$ તાપમાને પ્રક્રિયા ઝડપથી સંતુલન પ્રાપ્ત કરશે.
તેથી,$T_2$ માટેનો વક્ર શરૂઆતમાં વધુ તીવ્રતાથી વધશે પરંતુ $T_1$ ના વક્ર કરતા નીચી સંતુલન નીપજ પર સ્થિર થશે.
0 likesView Solution
12
ChemistryAdvancedMCQIIT JEE · 2015
કોલમ $I$ માં આપેલ થર્મોડાયનેમિક પ્રક્રિયાઓને કોલમ $II$ માં આપેલ અભિવ્યક્તિ સાથે જોડો:
| કોલમ $I$ | કોલમ $II$ |
| $A$. $273 \ K$ અને $1 \ atm$ પર પાણીનું ઠરવું | $P$. $q=0$ |
| $B$. અલગ કરેલી સ્થિતિમાં શૂન્યાવકાશમાં $1 \ mol$ આદર્શ વાયુનું વિસ્તરણ | $Q$. $w=0$ |
| $C$. અલગ કરેલા પાત્રમાં અચળ તાપમાન અને દબાણે બે આદર્શ વાયુઓના સમાન કદનું મિશ્રણ | $R$. $\Delta S_{sys} < 0$ |
| $D$. $H_{2(g)}$ નું $1 \ atm$ પર $300 \ K$ થી $600 \ K$ સુધી પ્રતિવર્તી ગરમ કરવું,ત્યારબાદ $1 \ atm$ પર $300 \ K$ સુધી પ્રતિવર્તી ઠંડુ કરવું | $S$. $\Delta U=0$ |
| $T$. $\Delta G=0$ |
A
$A$ $\rightarrow (R, T); B$ $\rightarrow (P, Q, S); C$ $\rightarrow (P, Q, S); D$ $\rightarrow (P, Q, S, T)$
B
$A$ $\rightarrow (R, S); B$ $\rightarrow (P, Q, R); C$ $\rightarrow (P, Q, R); D$ $\rightarrow (P, Q, R, T)$
C
$A$ $\rightarrow (P, T); B$ $\rightarrow (P, R, T); C$ $\rightarrow (P, R, T); D$ $\rightarrow (P, R, S, T)$
D
$A$ $\rightarrow (S, T); B$ $\rightarrow (R, S, T); C$ $\rightarrow (Q, R, S); D$ $\rightarrow (Q, R, S, T)$
0 likesView Solution
13
ChemistryMCQIIT JEE · 2015
એક નિષ્પક્ષ સિક્કાને ઓછામાં ઓછી કેટલી વાર ઉછાળવો જોઈએ,જેથી ઓછામાં ઓછી બે છાપ (heads) મળવાની સંભાવના ઓછામાં ઓછી $0.96$ હોય?
A
$5$
B
$6$
C
$7$
D
$8$
Solution
(D) ધારો કે સિક્કાને $n$ વખત ઉછાળવામાં આવે છે.
ઓછામાં ઓછી બે છાપ મળવાની સંભાવના $P(X \geq 2) = 1 - P(X < 2) = 1 - [P(X=0) + P(X=1)]$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
સિક્કો નિષ્પક્ષ હોવાથી,$P(X=k) = \binom{n}{k} (\frac{1}{2})^n$.
તેથી,$P(X=0) = \frac{1}{2^n}$ અને $P(X=1) = \frac{n}{2^n}$.
શરત મુજબ,$1 - [\frac{1}{2^n} + \frac{n}{2^n}] \geq 0.96$.
$1 - \frac{n+1}{2^n} \geq 0.96$.
$\frac{n+1}{2^n} \leq 1 - 0.96 = 0.04 = \frac{4}{100} = \frac{1}{25}$.
$\frac{2^n}{n+1} \geq 25$.
$n$ માટે કિંમતો ચકાસતા:
$n=7$ માટે: $\frac{2^7}{7+1} = \frac{128}{8} = 16 < 25$.
$n=8$ માટે: $\frac{2^8}{8+1} = \frac{256}{9} \approx 28.44 \geq 25$.
આમ,જરૂરી સિક્કા ઉછાળવાની ન્યૂનતમ સંખ્યા $8$ છે.
ઓછામાં ઓછી બે છાપ મળવાની સંભાવના $P(X \geq 2) = 1 - P(X < 2) = 1 - [P(X=0) + P(X=1)]$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
સિક્કો નિષ્પક્ષ હોવાથી,$P(X=k) = \binom{n}{k} (\frac{1}{2})^n$.
તેથી,$P(X=0) = \frac{1}{2^n}$ અને $P(X=1) = \frac{n}{2^n}$.
શરત મુજબ,$1 - [\frac{1}{2^n} + \frac{n}{2^n}] \geq 0.96$.
$1 - \frac{n+1}{2^n} \geq 0.96$.
$\frac{n+1}{2^n} \leq 1 - 0.96 = 0.04 = \frac{4}{100} = \frac{1}{25}$.
$\frac{2^n}{n+1} \geq 25$.
$n$ માટે કિંમતો ચકાસતા:
$n=7$ માટે: $\frac{2^7}{7+1} = \frac{128}{8} = 16 < 25$.
$n=8$ માટે: $\frac{2^8}{8+1} = \frac{256}{9} \approx 28.44 \geq 25$.
આમ,જરૂરી સિક્કા ઉછાળવાની ન્યૂનતમ સંખ્યા $8$ છે.
0 likesView Solution
14
ChemistryMCQIIT JEE · 2015
$Li^{2+}$ આયનની ઉત્તેજિત અવસ્થામાં રહેલા ઇલેક્ટ્રોનનું કોણીય વેગમાન $3h/2\pi$ છે. આ અવસ્થામાં ઇલેક્ટ્રોનની દ-બ્રોગ્લી તરંગલંબાઈ $p\pi a_0$ છે (જ્યાં $a_0$ એ બોહર ત્રિજ્યા છે). $p$ નું મૂલ્ય કેટલું છે?
A
$1$
B
$2$
C
$3$
D
$4$
Solution
(B) બોહરના અધિતર્ક મુજબ,કોણીય વેગમાન $L = \frac{nh}{2\pi}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
આપેલ છે કે $L = \frac{3h}{2\pi}$,તેથી $n = 3$.
હાઇડ્રોજન જેવા આયન માટે $n$ મી કક્ષાની ત્રિજ્યા $r_n = a_0 \frac{n^2}{Z}$ છે.
$Li^{2+}$ માટે,પરમાણુ ક્રમાંક $Z = 3$ છે. તેથી,$r_3 = a_0 \frac{3^2}{3} = 3a_0$.
દ-બ્રોગ્લી તરંગલંબાઈ $\lambda = \frac{h}{mv}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
કોણીય વેગમાનના સૂત્ર પરથી,$mvr = \frac{nh}{2\pi}$,તેથી $mv = \frac{nh}{2\pi r}$.
આ કિંમતને તરંગલંબાઈના સૂત્રમાં મૂકતા: $\lambda = \frac{h}{nh / (2\pi r)} = \frac{2\pi r}{n}$.
$n = 3$ અને $r = 3a_0$ માટે,આપણને $\lambda = \frac{2\pi (3a_0)}{3} = 2\pi a_0$ મળે છે.
આને $p\pi a_0$ સાથે સરખાવતા,$p = 2$ મળે છે.
આપેલ છે કે $L = \frac{3h}{2\pi}$,તેથી $n = 3$.
હાઇડ્રોજન જેવા આયન માટે $n$ મી કક્ષાની ત્રિજ્યા $r_n = a_0 \frac{n^2}{Z}$ છે.
$Li^{2+}$ માટે,પરમાણુ ક્રમાંક $Z = 3$ છે. તેથી,$r_3 = a_0 \frac{3^2}{3} = 3a_0$.
દ-બ્રોગ્લી તરંગલંબાઈ $\lambda = \frac{h}{mv}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
કોણીય વેગમાનના સૂત્ર પરથી,$mvr = \frac{nh}{2\pi}$,તેથી $mv = \frac{nh}{2\pi r}$.
આ કિંમતને તરંગલંબાઈના સૂત્રમાં મૂકતા: $\lambda = \frac{h}{nh / (2\pi r)} = \frac{2\pi r}{n}$.
$n = 3$ અને $r = 3a_0$ માટે,આપણને $\lambda = \frac{2\pi (3a_0)}{3} = 2\pi a_0$ મળે છે.
આને $p\pi a_0$ સાથે સરખાવતા,$p = 2$ મળે છે.
0 likesView Solution
15
ChemistryAdvancedMCQIIT JEE · 2015
મંદ જલીય $H_2SO_4$ માં,સંકીર્ણ ડાયએક્વોડાયઓક્ઝેલેટોફેરેટ$(II)$ નું $MnO_4^-$ દ્વારા ઓક્સિડેશન થાય છે. આ પ્રક્રિયા માટે,$[H^{+}]$ ના ફેરફારનો દર અને $[MnO_4^-]$ ના ફેરફારના દરનો ગુણોત્તર કેટલો છે?
A
$5$
B
$6$
C
$7$
D
$8$
Solution
(D) પ્રક્રિયા માટેનું સંતુલિત રાસાયણિક સમીકરણ નીચે મુજબ છે:
$5[Fe(C_2O_4)_2(H_2O)_2]^{2-} + 3MnO_4^- + 24H^{+} \longrightarrow 3Mn^{2+} + 5Fe^{3+} + 10CO_2 + 22H_2O$
પ્રક્રિયાના તત્વયોગમિતિ (stoichiometry) પરથી,સાંદ્રતામાં ફેરફારનો દર તત્વયોગમિતિય સહગુણકો સાથે નીચે મુજબ સંબંધિત છે:
$-\frac{1}{24} \frac{d[H^{+}]}{dt} = -\frac{1}{3} \frac{d[MnO_4^-]}{dt}$
તેથી,$[H^{+}]$ ના ફેરફારના દર અને $[MnO_4^-]$ ના ફેરફારના દરનો ગુણોત્તર:
$\frac{d[H^{+}]}{dt} / \frac{d[MnO_4^-]}{dt} = \frac{24}{3} = 8$.
$5[Fe(C_2O_4)_2(H_2O)_2]^{2-} + 3MnO_4^- + 24H^{+} \longrightarrow 3Mn^{2+} + 5Fe^{3+} + 10CO_2 + 22H_2O$
પ્રક્રિયાના તત્વયોગમિતિ (stoichiometry) પરથી,સાંદ્રતામાં ફેરફારનો દર તત્વયોગમિતિય સહગુણકો સાથે નીચે મુજબ સંબંધિત છે:
$-\frac{1}{24} \frac{d[H^{+}]}{dt} = -\frac{1}{3} \frac{d[MnO_4^-]}{dt}$
તેથી,$[H^{+}]$ ના ફેરફારના દર અને $[MnO_4^-]$ ના ફેરફારના દરનો ગુણોત્તર:
$\frac{d[H^{+}]}{dt} / \frac{d[MnO_4^-]}{dt} = \frac{24}{3} = 8$.
0 likesView Solution
16
ChemistryAdvancedMCQIIT JEE · 2015
$Q$ માં હાઈડ્રોક્સિલ સમૂહ$(s)$ ની સંખ્યા કેટલી છે?
A
$1$
B
$2$
C
$3$
D
$4$
Solution
(D) પગલું $1$: શરૂઆતના આલ્કોહોલનું એસિડ-ઉદ્દીપકીય નિર્જલીકરણ કાર્બોકેટાયન બનાવે છે,જે પુનઃરચના અને વિલોપન દ્વારા ડાયિન $P$ (બે દ્વિબંધ ધરાવતું ડેકાલિન વ્યુત્પન્ન) બનાવે છે.
પગલું $2$: ડાયિન $P$ એ $0^{\circ}C$ તાપમાને જલીય મંદ $KMnO_4$ (બેયર પ્રક્રિયક) સાથે પ્રક્રિયા કરે છે. આ પ્રક્રિયક દ્વિબંધોનું સિન-ડાયહાઈડ્રોક્સિલેશન કરે છે.
પગલું $3$: $P$ માં બે દ્વિબંધ હોવાથી,બંનેનું ડાયોલમાં રૂપાંતર થાય છે. પરિણામી નીપજ $Q$ માં ચાર હાઈડ્રોક્સિલ સમૂહો (દરેક દ્વિબંધમાંથી બે) હોય છે.
આમ,$Q$ માં હાઈડ્રોક્સિલ સમૂહોની સંખ્યા $4$ છે.
પગલું $2$: ડાયિન $P$ એ $0^{\circ}C$ તાપમાને જલીય મંદ $KMnO_4$ (બેયર પ્રક્રિયક) સાથે પ્રક્રિયા કરે છે. આ પ્રક્રિયક દ્વિબંધોનું સિન-ડાયહાઈડ્રોક્સિલેશન કરે છે.
પગલું $3$: $P$ માં બે દ્વિબંધ હોવાથી,બંનેનું ડાયોલમાં રૂપાંતર થાય છે. પરિણામી નીપજ $Q$ માં ચાર હાઈડ્રોક્સિલ સમૂહો (દરેક દ્વિબંધમાંથી બે) હોય છે.
આમ,$Q$ માં હાઈડ્રોક્સિલ સમૂહોની સંખ્યા $4$ છે.
0 likesView Solution
17
ChemistryDifficultMCQIIT JEE · 2015
$B_2H_6$ ના ત્રણ મોલ મિથેનોલ સાથે સંપૂર્ણપણે પ્રક્રિયા કરે છે. ઉત્પન્ન થયેલ બોરોન ધરાવતી નીપજના મોલની સંખ્યા કેટલી છે?
A
$5$
B
$6$
C
$7$
D
$8$
Solution
(B) ડાયબોરેનની મિથેનોલ સાથેની પ્રક્રિયાનું સંતુલિત રાસાયણિક સમીકરણ નીચે મુજબ છે:
$B_2H_6 + 6 CH_3OH \longrightarrow 2 B(OCH_3)_3 + 6 H_2$
પ્રક્રિયાના તત્વયોગમિતિ (stoichiometry) મુજબ,$1$ મોલ $B_2H_6$ એ $2$ મોલ બોરોન ધરાવતી નીપજ,ટ્રાયમિથાઈલ બોરેટ $(B(OCH_3)_3)$ ઉત્પન્ન કરે છે.
તેથી,$3$ મોલ $B_2H_6$ એ $3 \times 2 = 6$ મોલ $B(OCH_3)_3$ ઉત્પન્ન કરશે.
$B_2H_6 + 6 CH_3OH \longrightarrow 2 B(OCH_3)_3 + 6 H_2$
પ્રક્રિયાના તત્વયોગમિતિ (stoichiometry) મુજબ,$1$ મોલ $B_2H_6$ એ $2$ મોલ બોરોન ધરાવતી નીપજ,ટ્રાયમિથાઈલ બોરેટ $(B(OCH_3)_3)$ ઉત્પન્ન કરે છે.
તેથી,$3$ મોલ $B_2H_6$ એ $3 \times 2 = 6$ મોલ $B(OCH_3)_3$ ઉત્પન્ન કરશે.
0 likesView Solution
18
ChemistryAdvancedMCQIIT JEE · 2015
એક મોલ મોનોએટોમિક વાસ્તવિક વાયુ સમીકરણ $p(V-b)=RT$ નું પાલન કરે છે,જ્યાં $b$ એક અચળાંક છે. આ વાયુ માટે આંતર-પરમાણ્વીય સ્થિતિમાન $V(r)$ અને આંતર-પરમાણ્વીય અંતર $r$ વચ્ચેનો સંબંધ નીચેનામાંથી કયો છે?
A
B
C
D
Solution
(C) આપેલ સમીકરણ $p(V-b) = RT$ છે. આ વાન્ડર વાલ્સ સમીકરણનું એક સરળ સ્વરૂપ છે જ્યાં આકર્ષણ બળનો અચળાંક $a$ ને $0$ $(a = 0)$ ધારવામાં આવ્યો છે.
આનો અર્થ એ છે કે વાયુના કણો વચ્ચે કોઈ લાંબા ગાળાના આકર્ષણ બળો નથી.
જો કે,અચળાંક $b$ એ બાકાત કદ (excluded volume) દર્શાવે છે,જે વાયુના કણોના મર્યાદિત કદ અને ટૂંકા ગાળાના અપાકર્ષણ બળો માટે જવાબદાર છે.
$r < d$ (જ્યાં $d$ એ હાર્ડ-સ્ફિયર વ્યાસ છે) માટે,પ્રબળ અપાકર્ષણને કારણે સ્થિતિમાન ઉર્જા $V(r)$ અનંત થઈ જાય છે.
$r \geq d$ માટે,કારણ કે $a = 0$ છે,કોઈ આકર્ષણ નથી,તેથી સ્થિતિમાન ઉર્જા $V(r)$ શૂન્ય રહે છે.
આ હાર્ડ-સ્ફિયર પોટેન્શિયલ મોડેલને અનુરૂપ છે,જે એવા આલેખ દ્વારા દર્શાવવામાં આવે છે જે $r > d$ માટે $0$ હોય છે અને $r = d$ પર અનંત સુધી ઊભી રીતે વધે છે.
આનો અર્થ એ છે કે વાયુના કણો વચ્ચે કોઈ લાંબા ગાળાના આકર્ષણ બળો નથી.
જો કે,અચળાંક $b$ એ બાકાત કદ (excluded volume) દર્શાવે છે,જે વાયુના કણોના મર્યાદિત કદ અને ટૂંકા ગાળાના અપાકર્ષણ બળો માટે જવાબદાર છે.
$r < d$ (જ્યાં $d$ એ હાર્ડ-સ્ફિયર વ્યાસ છે) માટે,પ્રબળ અપાકર્ષણને કારણે સ્થિતિમાન ઉર્જા $V(r)$ અનંત થઈ જાય છે.
$r \geq d$ માટે,કારણ કે $a = 0$ છે,કોઈ આકર્ષણ નથી,તેથી સ્થિતિમાન ઉર્જા $V(r)$ શૂન્ય રહે છે.
આ હાર્ડ-સ્ફિયર પોટેન્શિયલ મોડેલને અનુરૂપ છે,જે એવા આલેખ દ્વારા દર્શાવવામાં આવે છે જે $r > d$ માટે $0$ હોય છે અને $r = d$ પર અનંત સુધી ઊભી રીતે વધે છે.
0 likesView Solution
19
ChemistryAdvancedMCQIIT JEE · 2015
નીચેની પ્રક્રિયાઓમાં,નીપજ $S$ શું છે?
A
$6$-મિથાઈલ આઈસોક્વિનોલીન
B
$6$-મિથાઈલ ક્વિનોલીન
C
$7$-મિથાઈલ આઈસોક્વિનોલીન
D
$7$-મિથાઈલ ક્વિનોલીન
Solution
(A) પ્રક્રિયાનો ક્રમ નીચે મુજબ છે: \\ $1$. $5$-મિથાઈલ ઈન્ડીનનું ઓઝોનોલિસિસ અને ત્યારબાદ રિડક્ટિવ વર્કઅપ $(Zn, H_2O)$ ડાયાલ્ડિહાઈડ મધ્યવર્તી $(R)$ આપે છે. \\ $2$. આ ડાયાલ્ડિહાઈડની $NH_3$ સાથેની પ્રક્રિયામાં આંતર-આણ્વીય સંઘનન પ્રક્રિયાનો સમાવેશ થાય છે. \\ $3$. એમોનિયાનો નાઈટ્રોજન પરમાણુ એક કાર્બોનિલ સમૂહ પર હુમલો કરીને ઈમાઈન બનાવે છે,જે ત્યારબાદ બીજા કાર્બોનિલ સમૂહ સાથે ચક્રીયકરણ પામે છે. \\ $4$. ત્યારબાદ નિર્જલીકરણ થવાથી સુગંધિત વિષમચક્રીય સંયોજન $S$ બને છે,જે $6$-મિથાઈલ આઈસોક્વિનોલીન છે.
0 likesView Solution
20
ChemistryAdvancedMCQIIT JEE · 2015
નીચેની પ્રક્રિયાઓમાં મુખ્ય નીપજ $U$ શું છે?
A
B
C
D
Solution
(B) $1$. પ્રથમ પગલું એ એસિડ ઉદ્દીપક $(H^+)$ ની હાજરીમાં બેન્ઝીનનું પ્રોપીન સાથે ફ્રિડલ-ક્રાફ્ટ આલ્કાઇલેશન છે. આ પ્રક્રિયા આઇસોપ્રોપાઇલ કાર્બોકેટાયનના નિર્માણ દ્વારા આગળ વધે છે,જે બેન્ઝીન વલય પર હુમલો કરીને મધ્યવર્તી $T$ તરીકે ક્યુમિન (આઇસોપ્રોપાઇલબેન્ઝીન) બનાવે છે.
$2$. બીજું પગલું ક્યુમિનનું ઓટોક્સિડેશન છે. ઓક્સિજન $(O_2)$ અને રેડિકલ ઇનિશિયેટરની હાજરીમાં,બેન્ઝિલિક હાઇડ્રોજન દૂર થઈને બેન્ઝિલિક રેડિકલ બનાવે છે,જે પછી $O_2$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને મુખ્ય નીપજ $U$ તરીકે ક્યુમિન હાઇડ્રોપેરોક્સાઇડ બનાવે છે.
$3$. ક્યુમિન હાઇડ્રોપેરોક્સાઇડનું બંધારણ $C_6H_5-C(CH_3)_2-O-OH$ છે.
$2$. બીજું પગલું ક્યુમિનનું ઓટોક્સિડેશન છે. ઓક્સિજન $(O_2)$ અને રેડિકલ ઇનિશિયેટરની હાજરીમાં,બેન્ઝિલિક હાઇડ્રોજન દૂર થઈને બેન્ઝિલિક રેડિકલ બનાવે છે,જે પછી $O_2$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને મુખ્ય નીપજ $U$ તરીકે ક્યુમિન હાઇડ્રોપેરોક્સાઇડ બનાવે છે.
$3$. ક્યુમિન હાઇડ્રોપેરોક્સાઇડનું બંધારણ $C_6H_5-C(CH_3)_2-O-OH$ છે.
0 likesView Solution
21
ChemistryAdvancedMCQIIT JEE · 2015
હાઇડ્રોલિટીક પરિસ્થિતિઓમાં,રેખીય પોલિમરની તૈયારી માટે અને ચેઇન ટર્મિનેશન માટે વપરાતા સંયોજનો અનુક્રમે કયા છે?
A
$CH_3SiCl_3$ અને $Si(CH_3)_4$
B
$(CH_3)_2SiCl_2$ અને $(CH_3)_3SiCl$
C
$(CH_3)_2SiCl_2$ અને $CH_3SiCl_3$
D
$SiCl_4$ અને $(CH_3)_3SiCl$
Solution
(B) $(CH_3)_2SiCl_2$ નું જળવિભાજન રેખીય સિલિકોન પોલિમર બનાવે છે કારણ કે તેમાં બે સક્રિય ક્લોરિન પરમાણુઓ હોય છે જે બે દિશામાં સિલોક્સેન જોડાણો બનાવી શકે છે.
પોલિમર સાંકળની લંબાઈને નિયંત્રિત કરવા અને વધુ વૃદ્ધિ અટકાવવા માટે,$(CH_3)_3SiCl$ નો ઉપયોગ કરીને ચેઇન ટર્મિનેશન કરવામાં આવે છે. આ સંયોજનમાં માત્ર એક જ સક્રિય ક્લોરિન પરમાણુ હોય છે,જે પોલિમર સાંકળના છેડાને બંધ કરે છે,જેથી વધુ પોલિમરાઇઝેશન અટકે છે.
તેથી,$(CH_3)_2SiCl_2$ નો ઉપયોગ રેખીય પોલિમરની તૈયારી માટે થાય છે,અને $(CH_3)_3SiCl$ નો ઉપયોગ ચેઇન ટર્મિનેશન માટે થાય છે.
પોલિમર સાંકળની લંબાઈને નિયંત્રિત કરવા અને વધુ વૃદ્ધિ અટકાવવા માટે,$(CH_3)_3SiCl$ નો ઉપયોગ કરીને ચેઇન ટર્મિનેશન કરવામાં આવે છે. આ સંયોજનમાં માત્ર એક જ સક્રિય ક્લોરિન પરમાણુ હોય છે,જે પોલિમર સાંકળના છેડાને બંધ કરે છે,જેથી વધુ પોલિમરાઇઝેશન અટકે છે.
તેથી,$(CH_3)_2SiCl_2$ નો ઉપયોગ રેખીય પોલિમરની તૈયારી માટે થાય છે,અને $(CH_3)_3SiCl$ નો ઉપયોગ ચેઇન ટર્મિનેશન માટે થાય છે.
0 likesView Solution
22
ChemistryAdvancedIIT JEE · 2015
જ્યારે $100 \ mL$ $1.0 \ M \ HCl$ ને $100 \ mL$ $1.0 \ M \ NaOH$ સાથે અચળ દબાણે ઇન્સ્યુલેટેડ બીકરમાં મિશ્ર કરવામાં આવે છે,ત્યારે બીકર અને તેના ઘટકો માટે $5.7^{\circ} C$ નો તાપમાન વધારો માપવામાં આવ્યો હતો (પ્રયોગ $1$). કારણ કે પ્રબળ એસિડ અને પ્રબળ બેઇઝના તટસ્થીકરણની એન્થાલ્પી અચળ $\left(-57.0 \ kJ \ mol ^{-1}\right)$ છે,આ પ્રયોગનો ઉપયોગ કેલરીમીટર અચળાંક માપવા માટે થઈ શકે છે. બીજા પ્રયોગમાં (પ્રયોગ $2$),$100 \ mL$ $2.0 \ M$ એસિટિક એસિડ $\left(K_a=2.0 \times 10^{-5}\right)$ ને $100 \ mL$ $1.0 \ M \ NaOH$ સાથે (પ્રયોગ $1$ જેવી જ પરિસ્થિતિમાં) મિશ્ર કરવામાં આવ્યું હતું જ્યાં $5.6^{\circ} C$ નો તાપમાન વધારો માપવામાં આવ્યો હતો.
(બધા દ્રાવણોની ઉષ્મા ધારિતા $4.2 \ J \ g ^{-1} K ^{-1}$ અને ઘનતા $1.0 \ g \ mL ^{-1}$ ગણો)
$1.$ પ્રયોગ $2$ માંથી મેળવેલ એસિટિક એસિડની વિયોજન એન્થાલ્પી ($kJ \ mol ^{-1}$ માં) છે.
$(A) \ 1.0 \ (B) \ 10.0 \ (C) \ 24.5 \ (D) \ 51.4$
$2.$ પ્રયોગ $2$ પછી દ્રાવણનો $pH$ છે.
$(A) \ 2.8 \ (B) \ 4.7 \ (C) \ 5.0 \ (D) \ 7.0$
પ્રશ્ન $1$ અને $2$ માટે જવાબ આપો.
(બધા દ્રાવણોની ઉષ્મા ધારિતા $4.2 \ J \ g ^{-1} K ^{-1}$ અને ઘનતા $1.0 \ g \ mL ^{-1}$ ગણો)
$1.$ પ્રયોગ $2$ માંથી મેળવેલ એસિટિક એસિડની વિયોજન એન્થાલ્પી ($kJ \ mol ^{-1}$ માં) છે.
$(A) \ 1.0 \ (B) \ 10.0 \ (C) \ 24.5 \ (D) \ 51.4$
$2.$ પ્રયોગ $2$ પછી દ્રાવણનો $pH$ છે.
$(A) \ 2.8 \ (B) \ 4.7 \ (C) \ 5.0 \ (D) \ 7.0$
પ્રશ્ન $1$ અને $2$ માટે જવાબ આપો.
0 likesView Solution
23
ChemistryAdvancedMCQIIT JEE · 2015
નીચેની પ્રક્રિયાઓમાં:
$1.$ સંયોજન $X$ શું છે?
$2.$ મુખ્ય સંયોજન $Y$ શું છે?
પ્રશ્ન $1$ અને $2$ માટે જવાબ આપો.
$1.$ સંયોજન $X$ શું છે?
$2.$ મુખ્ય સંયોજન $Y$ શું છે?
પ્રશ્ન $1$ અને $2$ માટે જવાબ આપો.
A
$1. (C), 2. (D)$
B
$1. (B), 2. (D)$
C
$1. (C), 2. (C)$
D
$1. (B), 2. (C)$
Solution
(A) $1.$ શરૂઆતનું પદાર્થ ફિનાઈલએસીટીલીન $(C_6H_5C \equiv CH)$ છે.
$Pd-BaSO_4/H_2$ સાથેની પ્રક્રિયા સ્ટાયરીન $(C_6H_5CH=CH_2)$ આપે છે.
સ્ટાયરીનનું હાઇડ્રોબોરેશન-ઓક્સિડેશન ($B_2H_6$ ત્યારબાદ $H_2O_2/NaOH$) પાણીના એન્ટી-માર્કોવનીકોવ ઉમેરણ દ્વારા $2-\text{ફિનાઈલઇથેનોલ}$ $(C_6H_5CH_2CH_2OH)$ આપે છે,જે બંધારણ $(C)$ ને અનુરૂપ છે.
$2.$ ફિનાઈલએસીટીલીનની $H_2O/HgSO_4/H_2SO_4$ સાથેની પ્રક્રિયા એસીટોફિનોન $(C_6H_5COCH_3)$ આપે છે.
$EtMgBr$ અને ત્યારબાદ $H_2O$ સાથેની પ્રક્રિયા $2-\text{ફિનાઈલબ્યુટેન}-2-\text{ઓલ}$ $(C_6H_5C(OH)(CH_3)CH_2CH_3)$ આપે છે.
$2-\text{ફિનાઈલબ્યુટેન}-2-\text{ઓલ}$ નું એસિડ-ઉદ્દીપિત નિર્જલીકરણ $(H^+/heat)$ સૌથી સ્થાયી કાર્બોકેટાયન દ્વારા સૌથી વધુ વિસ્થાપિત આલ્કીન બનાવે છે,જે $2-\text{ફિનાઈલબ્યુટ}-2-\text{ઈન}$ $(C_6H_5C(CH_3)=CHCH_3)$ છે,જે બંધારણ $(D)$ ને અનુરૂપ છે.
$Pd-BaSO_4/H_2$ સાથેની પ્રક્રિયા સ્ટાયરીન $(C_6H_5CH=CH_2)$ આપે છે.
સ્ટાયરીનનું હાઇડ્રોબોરેશન-ઓક્સિડેશન ($B_2H_6$ ત્યારબાદ $H_2O_2/NaOH$) પાણીના એન્ટી-માર્કોવનીકોવ ઉમેરણ દ્વારા $2-\text{ફિનાઈલઇથેનોલ}$ $(C_6H_5CH_2CH_2OH)$ આપે છે,જે બંધારણ $(C)$ ને અનુરૂપ છે.
$2.$ ફિનાઈલએસીટીલીનની $H_2O/HgSO_4/H_2SO_4$ સાથેની પ્રક્રિયા એસીટોફિનોન $(C_6H_5COCH_3)$ આપે છે.
$EtMgBr$ અને ત્યારબાદ $H_2O$ સાથેની પ્રક્રિયા $2-\text{ફિનાઈલબ્યુટેન}-2-\text{ઓલ}$ $(C_6H_5C(OH)(CH_3)CH_2CH_3)$ આપે છે.
$2-\text{ફિનાઈલબ્યુટેન}-2-\text{ઓલ}$ નું એસિડ-ઉદ્દીપિત નિર્જલીકરણ $(H^+/heat)$ સૌથી સ્થાયી કાર્બોકેટાયન દ્વારા સૌથી વધુ વિસ્થાપિત આલ્કીન બનાવે છે,જે $2-\text{ફિનાઈલબ્યુટ}-2-\text{ઈન}$ $(C_6H_5C(CH_3)=CHCH_3)$ છે,જે બંધારણ $(D)$ ને અનુરૂપ છે.
0 likesView Solution
24
ChemistryMediumMCQIIT JEE · 2015
જો કોબાલ્ટ $(III)$ ક્લોરાઈડ-એમોનિયા સંકીર્ણ (જે પ્રબળ વિદ્યુતવિભાજ્ય તરીકે વર્તે છે) ના $0.01 \ m$ જલીય દ્રાવણનું ઠારબિંદુ $-0.0558^{\circ} C$ હોય,તો સંકીર્ણના સવર્ગ સ્તરમાં ક્લોરાઈડ $(Cl^-)$ આયનોની સંખ્યા કેટલી હશે?
$\left[ K_{f} \text{ પાણી માટે } = 1.86 \ K \ kg \ mol^{-1} \right]$
$\left[ K_{f} \text{ પાણી માટે } = 1.86 \ K \ kg \ mol^{-1} \right]$
A
$1$
B
$2$
C
$3$
D
$4$
Solution
(A) ઠારબિંદુમાં અવનયન $\Delta T_{f} = i K_{f} m$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
આપેલ છે $\Delta T_{f} = 0 - (-0.0558) = 0.0558 \ K$,$K_{f} = 1.86 \ K \ kg \ mol^{-1}$,અને $m = 0.01 \ m$.
કિંમતો મૂકતા: $0.0558 = i \times 1.86 \times 0.01$.
$i = \frac{0.0558}{0.0186} = 3$.
સંકીર્ણ કોબાલ્ટ $(III)$ ક્લોરાઈડ-એમોનિયા હોવાથી,તે $[Co(NH_3)_xCl_y]Cl_z$ સ્વરૂપમાં છે.
$i = 3$ માટે,સંકીર્ણ $3$ આયનોમાં વિયોજન પામે છે: $[Co(NH_3)_xCl_y]^{2+} + 2Cl^-$.
આનો અર્થ એ છે કે સવર્ગ સ્તરની બહાર $2$ ક્લોરાઈડ આયનો છે.
$Co(III)$ નો સવર્ગ આંક $6$ હોવાથી,સૂત્ર $[Co(NH_3)_5Cl]Cl_2$ છે.
આમ,સવર્ગ સ્તરની અંદર ક્લોરાઈડ આયનોની સંખ્યા $1$ છે.
આપેલ છે $\Delta T_{f} = 0 - (-0.0558) = 0.0558 \ K$,$K_{f} = 1.86 \ K \ kg \ mol^{-1}$,અને $m = 0.01 \ m$.
કિંમતો મૂકતા: $0.0558 = i \times 1.86 \times 0.01$.
$i = \frac{0.0558}{0.0186} = 3$.
સંકીર્ણ કોબાલ્ટ $(III)$ ક્લોરાઈડ-એમોનિયા હોવાથી,તે $[Co(NH_3)_xCl_y]Cl_z$ સ્વરૂપમાં છે.
$i = 3$ માટે,સંકીર્ણ $3$ આયનોમાં વિયોજન પામે છે: $[Co(NH_3)_xCl_y]^{2+} + 2Cl^-$.
આનો અર્થ એ છે કે સવર્ગ સ્તરની બહાર $2$ ક્લોરાઈડ આયનો છે.
$Co(III)$ નો સવર્ગ આંક $6$ હોવાથી,સૂત્ર $[Co(NH_3)_5Cl]Cl_2$ છે.
આમ,સવર્ગ સ્તરની અંદર ક્લોરાઈડ આયનોની સંખ્યા $1$ છે.
0 likesView Solution
25
ChemistryMediumMCQIIT JEE · 2015
$SCN^{-}$ (thiocyanato-$S$) અને $CN^{-}$ લિગાન્ડ વાતાવરણમાં $Fe^{3+}$ ના અષ્ટફલકીય સંકીર્ણો માટે,બોહર મેગ્નેટોનમાં સ્પિન-ઓન્લી ચુંબકીય મોમેન્ટ્સ વચ્ચેનો તફાવત (નજીકના પૂર્ણાંકમાં અંદાજિત) કેટલો છે?
[$Fe$ નો પરમાણુ ક્રમાંક $= 26$]
[$Fe$ નો પરમાણુ ક્રમાંક $= 26$]
A
$4$
B
$5$
C
$6$
D
$7$
Solution
(A) $Fe^{3+}$ ની ઇલેક્ટ્રોનિક રચના $[Ar] 3d^5$ છે.
કિસ્સો-$1$: $SCN^{-}$ (નિર્બળ ક્ષેત્ર લિગાન્ડ) ની હાજરીમાં,$d$-ઓર્બિટલ્સમાં કોઈ જોડી બનતી નથી. અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા $(n)$ $5$ છે.
$\mu = \sqrt{n(n+2)} = \sqrt{5(5+2)} = \sqrt{35} \approx 5.91 \ BM$.
કિસ્સો-$2$: $CN^{-}$ (પ્રબળ ક્ષેત્ર લિગાન્ડ) ની હાજરીમાં,$d$-ઓર્બિટલ્સમાં જોડી બને છે. અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા $(n)$ $1$ છે.
$\mu = \sqrt{n(n+2)} = \sqrt{1(1+2)} = \sqrt{3} \approx 1.73 \ BM$.
સ્પિન-ઓન્લી ચુંબકીય મોમેન્ટ્સમાં તફાવત $= 5.91 - 1.73 = 4.18 \ BM$.
નજીકના પૂર્ણાંકમાં રાઉન્ડિંગ કરતા,તફાવત $4$ મળે છે.
કિસ્સો-$1$: $SCN^{-}$ (નિર્બળ ક્ષેત્ર લિગાન્ડ) ની હાજરીમાં,$d$-ઓર્બિટલ્સમાં કોઈ જોડી બનતી નથી. અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા $(n)$ $5$ છે.
$\mu = \sqrt{n(n+2)} = \sqrt{5(5+2)} = \sqrt{35} \approx 5.91 \ BM$.
કિસ્સો-$2$: $CN^{-}$ (પ્રબળ ક્ષેત્ર લિગાન્ડ) ની હાજરીમાં,$d$-ઓર્બિટલ્સમાં જોડી બને છે. અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા $(n)$ $1$ છે.
$\mu = \sqrt{n(n+2)} = \sqrt{1(1+2)} = \sqrt{3} \approx 1.73 \ BM$.
સ્પિન-ઓન્લી ચુંબકીય મોમેન્ટ્સમાં તફાવત $= 5.91 - 1.73 = 4.18 \ BM$.
નજીકના પૂર્ણાંકમાં રાઉન્ડિંગ કરતા,તફાવત $4$ મળે છે.
0 likesView Solution
26
ChemistryMediumMCQIIT JEE · 2015
$X \rightarrow Y, \Delta_{r}G^0 = -193 \ kJ \ mol^{-1}$ પ્રક્રિયામાંથી મુક્ત થતી તમામ ઉર્જાનો ઉપયોગ $M^{+} \rightarrow M^{3+} + 2e^-, E^0 = -0.25 \ V$ તરીકે $M^{+}$ ના ઓક્સિડેશન માટે થાય છે. પ્રમાણિત સ્થિતિમાં,જ્યારે $X$ નો એક મોલ $Y$ માં રૂપાંતરિત થાય ત્યારે ઓક્સિડેશન પામતા $M^{+}$ ના મોલની સંખ્યા $\left[F = 96500 \ C \ mol^{-1}\right]$ છે.
A
$1$
B
$2$
C
$3$
D
$4$
Solution
(D) $X \rightarrow Y$ પ્રક્રિયામાંથી મુક્ત થતી ઉર્જા $\Delta_{r}G^0 = -193 \ kJ \ mol^{-1} = -193000 \ J \ mol^{-1}$ છે.
ઓક્સિડેશન પ્રક્રિયા $M^{+} \rightarrow M^{3+} + 2e^-$ માટે,સામેલ ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા $n = 2$ છે અને પ્રમાણિત ઇલેક્ટ્રોડ પોટેન્શિયલ $E^0 = -0.25 \ V$ છે.
$1 \ mol$ $M^{+}$ ના ઓક્સિડેશન માટે ગિબ્સ મુક્ત ઉર્જામાં ફેરફાર $\Delta G^0 = -nFE^0 = -2 \times 96500 \times (-0.25) = 48250 \ J \ mol^{-1} = 48.25 \ kJ \ mol^{-1}$ છે.
$1 \ mol$ $X$ દ્વારા ઓક્સિડેશન પામતા $M^{+}$ ના મોલની સંખ્યા એ મુક્ત થતી ઉર્જા અને $M^{+}$ ના પ્રતિ મોલ જરૂરી ઉર્જાનો ગુણોત્તર છે:
$\text{મોલની સંખ્યા} $ $= \frac{|\Delta_{r}G^0_{X \to Y}|}{\Delta G^0_{M^{+} \to M^{3+}}} = \frac{193 \text{ kJ mol}^{-1}}{48.25 \text{ kJ mol}^{-1}} = 4 \text{ mol}$
ઓક્સિડેશન પ્રક્રિયા $M^{+} \rightarrow M^{3+} + 2e^-$ માટે,સામેલ ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા $n = 2$ છે અને પ્રમાણિત ઇલેક્ટ્રોડ પોટેન્શિયલ $E^0 = -0.25 \ V$ છે.
$1 \ mol$ $M^{+}$ ના ઓક્સિડેશન માટે ગિબ્સ મુક્ત ઉર્જામાં ફેરફાર $\Delta G^0 = -nFE^0 = -2 \times 96500 \times (-0.25) = 48250 \ J \ mol^{-1} = 48.25 \ kJ \ mol^{-1}$ છે.
$1 \ mol$ $X$ દ્વારા ઓક્સિડેશન પામતા $M^{+}$ ના મોલની સંખ્યા એ મુક્ત થતી ઉર્જા અને $M^{+}$ ના પ્રતિ મોલ જરૂરી ઉર્જાનો ગુણોત્તર છે:
$\text{મોલની સંખ્યા} $ $= \frac{|\Delta_{r}G^0_{X \to Y}|}{\Delta G^0_{M^{+} \to M^{3+}}} = \frac{193 \text{ kJ mol}^{-1}}{48.25 \text{ kJ mol}^{-1}} = 4 \text{ mol}$
0 likesView Solution
27
ChemistryMediumMCQIIT JEE · 2015
જો ખનિજના એકમ કોષમાં ઓક્સિજન પરમાણુઓની ક્યુબિક ક્લોઝ પેક્ડ $(ccp)$ ગોઠવણી હોય,જેમાં $m$ અંશના અષ્ટફલકીય છિદ્રો એલ્યુમિનિયમ આયનો દ્વારા અને $n$ અંશના ચતુષ્ફલકીય છિદ્રો મેગ્નેશિયમ આયનો દ્વારા રોકાયેલા હોય,તો $m$ અને $n$ અનુક્રમે શું હશે?
A
$\frac{1}{2}, \frac{1}{8}$
B
$1, \frac{1}{4}$
C
$\frac{1}{2}, \frac{1}{2}$
D
$\frac{1}{4}, \frac{1}{8}$
Solution
(A) $ccp$ લેટીસમાં,એકમ કોષ દીઠ ઓક્સિજન પરમાણુઓની સંખ્યા $4$ છે.
અષ્ટફલકીય છિદ્રોની સંખ્યા $4$ છે અને ચતુષ્ફલકીય છિદ્રોની સંખ્યા $8$ છે.
ધારો કે $Al^{3+}$ આયનોની સંખ્યા $4m$ છે અને $Mg^{2+}$ આયનોની સંખ્યા $8n$ છે.
વીજભારની તટસ્થતા માટે,કુલ ધન વીજભાર કુલ ઋણ વીજભાર જેટલો હોવો જોઈએ:
$4(-2) + 4m(+3) + 8n(+2) = 0$
$-8 + 12m + 16n = 0$
$12m + 16n = 8$
$4$ વડે ભાગતા,આપણને $3m + 4n = 2$ મળે છે.
વિકલ્પો તપાસતા,$m = \frac{1}{2}$ અને $n = \frac{1}{8}$ માટે:
$3(\frac{1}{2}) + 4(\frac{1}{8}) = \frac{3}{2} + \frac{1}{2} = \frac{4}{2} = 2$.
આમ,$m = \frac{1}{2}$ અને $n = \frac{1}{8}$ શરતનું પાલન કરે છે.
અષ્ટફલકીય છિદ્રોની સંખ્યા $4$ છે અને ચતુષ્ફલકીય છિદ્રોની સંખ્યા $8$ છે.
ધારો કે $Al^{3+}$ આયનોની સંખ્યા $4m$ છે અને $Mg^{2+}$ આયનોની સંખ્યા $8n$ છે.
વીજભારની તટસ્થતા માટે,કુલ ધન વીજભાર કુલ ઋણ વીજભાર જેટલો હોવો જોઈએ:
$4(-2) + 4m(+3) + 8n(+2) = 0$
$-8 + 12m + 16n = 0$
$12m + 16n = 8$
$4$ વડે ભાગતા,આપણને $3m + 4n = 2$ મળે છે.
વિકલ્પો તપાસતા,$m = \frac{1}{2}$ અને $n = \frac{1}{8}$ માટે:
$3(\frac{1}{2}) + 4(\frac{1}{8}) = \frac{3}{2} + \frac{1}{2} = \frac{4}{2} = 2$.
આમ,$m = \frac{1}{2}$ અને $n = \frac{1}{8}$ શરતનું પાલન કરે છે.
0 likesView Solution
28
ChemistryMediumMCQIIT JEE · 2015
$D-(+)$-ગ્લુકોઝનું બંધારણ આપેલ છે. $L-(-)$-ગ્લુકોઝનું બંધારણ શું છે?
A
B
C
D
Solution
(B) અને $L$ વિન્યાસ કાર્બોનિલ સમૂહથી સૌથી દૂર રહેલા કાઈરલ કાર્બન (ગ્લુકોઝમાં $C-5$ કાર્બન) પરના $-OH$ સમૂહના સ્થાન દ્વારા નક્કી કરવામાં આવે છે.
$D$-ગ્લુકોઝમાં $C-5$ પર $-OH$ સમૂહ જમણી બાજુએ હોય છે.
$L$-ગ્લુકોઝ એ $D$-ગ્લુકોઝનું પ્રતિબિંબરૂપ (enantiomer) છે,જેનો અર્થ છે કે તે તેનું અરીસામાં મળતું અસંપાતી પ્રતિબિંબ છે.
તેથી,$L-(-)$-ગ્લુકોઝમાં,$D-(+)$-ગ્લુકોઝની તુલનામાં તમામ $-OH$ સમૂહોના સ્થાન ઉલટાવેલા હોય છે.
$D$-ગ્લુકોઝમાં $C-5$ પર $-OH$ સમૂહ જમણી બાજુએ હોય છે.
$L$-ગ્લુકોઝ એ $D$-ગ્લુકોઝનું પ્રતિબિંબરૂપ (enantiomer) છે,જેનો અર્થ છે કે તે તેનું અરીસામાં મળતું અસંપાતી પ્રતિબિંબ છે.
તેથી,$L-(-)$-ગ્લુકોઝમાં,$D-(+)$-ગ્લુકોઝની તુલનામાં તમામ $-OH$ સમૂહોના સ્થાન ઉલટાવેલા હોય છે.
0 likesView Solution
29
ChemistryDifficultMCQIIT JEE · 2015
પ્રક્રિયાની મુખ્ય નીપજ કઈ છે?
A
B
C
D
Solution
(D) $0 \ ^\circ C$ તાપમાને $\alpha$-એમિનો એસિડની $NaNO_2$ અને જલીય $HCl$ સાથેની પ્રક્રિયા ડાયઝોનિયમ ક્ષાર મધ્યવર્તી સંયોજન બનાવે છે.
આ ડાયઝોનિયમ સમૂહ ખૂબ જ સારો લિવિંગ ગ્રુપ છે.
પાસેનો કાર્બોક્સિલેટ સમૂહ આંતર-આણ્વીય ન્યુક્લિયોફિલિક વિસ્થાપન પ્રક્રિયામાં ભાગ લઈ શકે છે.
આ પ્રક્રિયામાં ડાયઝોનિયમ સમૂહનું કાર્બોક્સિલ સમૂહના ઓક્સિજન પરમાણુ દ્વારા વિસ્થાપન થાય છે,જે ચક્રીય લેક્ટોન જેવું મધ્યવર્તી સંયોજન બનાવે છે.
ત્યારબાદ,પાણી ન્યુક્લિયોફાઈલ તરીકે વર્તે છે અને આ મધ્યવર્તી સંયોજનને ખોલે છે,જેના પરિણામે કાયરલ કેન્દ્ર પર વિન્યાસ જળવાઈ રહે છે અને $\alpha$-હાઈડ્રોક્સી એસિડ બને છે.
તેથી,નીપજ એ $\alpha$-હાઈડ્રોક્સી એસિડ છે જે શરૂઆતના એમિનો એસિડ જેવી જ સ્ટીરિયોકેમિસ્ટ્રી ધરાવે છે.
આ ડાયઝોનિયમ સમૂહ ખૂબ જ સારો લિવિંગ ગ્રુપ છે.
પાસેનો કાર્બોક્સિલેટ સમૂહ આંતર-આણ્વીય ન્યુક્લિયોફિલિક વિસ્થાપન પ્રક્રિયામાં ભાગ લઈ શકે છે.
આ પ્રક્રિયામાં ડાયઝોનિયમ સમૂહનું કાર્બોક્સિલ સમૂહના ઓક્સિજન પરમાણુ દ્વારા વિસ્થાપન થાય છે,જે ચક્રીય લેક્ટોન જેવું મધ્યવર્તી સંયોજન બનાવે છે.
ત્યારબાદ,પાણી ન્યુક્લિયોફાઈલ તરીકે વર્તે છે અને આ મધ્યવર્તી સંયોજનને ખોલે છે,જેના પરિણામે કાયરલ કેન્દ્ર પર વિન્યાસ જળવાઈ રહે છે અને $\alpha$-હાઈડ્રોક્સી એસિડ બને છે.
તેથી,નીપજ એ $\alpha$-હાઈડ્રોક્સી એસિડ છે જે શરૂઆતના એમિનો એસિડ જેવી જ સ્ટીરિયોકેમિસ્ટ્રી ધરાવે છે.
0 likesView Solution
30
ChemistryEasyMCQIIT JEE · 2015
$Cr^{2+}$ અને $Mn^{3+}$ વિશેનું(ના) સાચું(ચા) વિધાન(નો) કયું(કયા) છે?
[પરમાણુ ક્રમાંક $Cr = 24$ અને $Mn = 25$]
$(A)$ $Cr^{2+}$ રિડક્શનકર્તા છે
$(B)$ $Mn^{3+}$ ઓક્સિડેશનકર્તા છે
$(C)$ $Cr^{2+}$ અને $Mn^{3+}$ બંને $d^4$ ઇલેક્ટ્રોનિક રચના ધરાવે છે
$(D)$ જ્યારે $Cr^{2+}$ નો ઉપયોગ રિડક્શનકર્તા તરીકે થાય છે,ત્યારે ક્રોમિયમ આયન $d^3$ ઇલેક્ટ્રોનિક રચના પ્રાપ્ત કરે છે
[પરમાણુ ક્રમાંક $Cr = 24$ અને $Mn = 25$]
$(A)$ $Cr^{2+}$ રિડક્શનકર્તા છે
$(B)$ $Mn^{3+}$ ઓક્સિડેશનકર્તા છે
$(C)$ $Cr^{2+}$ અને $Mn^{3+}$ બંને $d^4$ ઇલેક્ટ્રોનિક રચના ધરાવે છે
$(D)$ જ્યારે $Cr^{2+}$ નો ઉપયોગ રિડક્શનકર્તા તરીકે થાય છે,ત્યારે ક્રોમિયમ આયન $d^3$ ઇલેક્ટ્રોનિક રચના પ્રાપ્ત કરે છે
A
$(A, B, C)$
B
$(A, B, D)$
C
$(A, C, D)$
D
$(B, C, D)$
Solution
(A, B, C, D) $(1)$ $Cr^{2+}$ $(d^4)$ એક રિડક્શનકર્તા છે કારણ કે તે $Cr^{3+}$ $(d^3)$ માં ઓક્સિડાઇઝ થાય છે,જે સ્થિર અર્ધ-ભરાયેલી $t_{2g}$ સબશેલ ધરાવે છે.
$(2)$ $Mn^{3+}$ $(d^4)$ એક ઓક્સિડેશનકર્તા છે કારણ કે તે $Mn^{2+}$ $(d^5)$ માં રિડ્યુસ થાય છે,જે સ્થિર અર્ધ-ભરાયેલી $d$-ઓર્બિટલ રચના ધરાવે છે.
$(3)$ $Cr^{2+}$ અને $Mn^{3+}$ બંને $d^4$ ઇલેક્ટ્રોનિક રચના ધરાવે છે.
$(4)$ તમામ વિધાનો $(A), (B), (C),$ અને $(D)$ સાચા છે.
$(2)$ $Mn^{3+}$ $(d^4)$ એક ઓક્સિડેશનકર્તા છે કારણ કે તે $Mn^{2+}$ $(d^5)$ માં રિડ્યુસ થાય છે,જે સ્થિર અર્ધ-ભરાયેલી $d$-ઓર્બિટલ રચના ધરાવે છે.
$(3)$ $Cr^{2+}$ અને $Mn^{3+}$ બંને $d^4$ ઇલેક્ટ્રોનિક રચના ધરાવે છે.
$(4)$ તમામ વિધાનો $(A), (B), (C),$ અને $(D)$ સાચા છે.
0 likesView Solution
31
ChemistryMediumMCQIIT JEE · 2015
કોપરનું શુદ્ધિકરણ બ્લિસ્ટર કોપરના વિદ્યુતવિભાજન દ્વારા કરવામાં આવે છે. આ પ્રક્રિયા વિશે સાચું(સાચા) વિધાન(વિધાનો) કયું(કયા) છે?
$(A)$ અશુદ્ધ $Cu$ પટ્ટીનો ઉપયોગ કેથોડ તરીકે થાય છે
$(B)$ એસિડિક જલીય $CuSO_4$ નો ઉપયોગ વિદ્યુતવિભાજ્ય તરીકે થાય છે
$(C)$ શુદ્ધ $Cu$ કેથોડ પર જમા થાય છે
$(D)$ અશુદ્ધિઓ એનોડ-મડ તરીકે નીચે બેસે છે
$(A)$ અશુદ્ધ $Cu$ પટ્ટીનો ઉપયોગ કેથોડ તરીકે થાય છે
$(B)$ એસિડિક જલીય $CuSO_4$ નો ઉપયોગ વિદ્યુતવિભાજ્ય તરીકે થાય છે
$(C)$ શુદ્ધ $Cu$ કેથોડ પર જમા થાય છે
$(D)$ અશુદ્ધિઓ એનોડ-મડ તરીકે નીચે બેસે છે
A
$(A, B, C)$
B
$(A, B, D)$
C
$(A, C, D)$
D
$(B, C, D)$
Solution
(D) કોપરના વિદ્યુતવિભાજન શુદ્ધિકરણમાં:
$1$. અશુદ્ધ $Cu$ પટ્ટીનો ઉપયોગ એનોડ તરીકે થાય છે,કેથોડ તરીકે નહીં.
$2$. શુદ્ધ $Cu$ પટ્ટીનો ઉપયોગ કેથોડ તરીકે થાય છે.
$3$. એસિડિક જલીય $CuSO_4$ નો ઉપયોગ વિદ્યુતવિભાજ્ય તરીકે થાય છે.
$4$. શુદ્ધ $Cu$ કેથોડ પર જમા થાય છે.
$5$. $Ag$,$Au$ અને $Pt$ જેવી અશુદ્ધિઓ એનોડના તળિયે એનોડ-મડ તરીકે જમા થાય છે.
તેથી,વિધાનો $(B)$,$(C)$ અને $(D)$ સાચા છે.
$1$. અશુદ્ધ $Cu$ પટ્ટીનો ઉપયોગ એનોડ તરીકે થાય છે,કેથોડ તરીકે નહીં.
$2$. શુદ્ધ $Cu$ પટ્ટીનો ઉપયોગ કેથોડ તરીકે થાય છે.
$3$. એસિડિક જલીય $CuSO_4$ નો ઉપયોગ વિદ્યુતવિભાજ્ય તરીકે થાય છે.
$4$. શુદ્ધ $Cu$ કેથોડ પર જમા થાય છે.
$5$. $Ag$,$Au$ અને $Pt$ જેવી અશુદ્ધિઓ એનોડના તળિયે એનોડ-મડ તરીકે જમા થાય છે.
તેથી,વિધાનો $(B)$,$(C)$ અને $(D)$ સાચા છે.
0 likesView Solution
32
ChemistryMediumMCQIIT JEE · 2015
સ્તંભ $I$ માં આપેલ આયનીય સ્પીસીઝને સ્તંભ $II$ માં આપેલ અયસ્ક(ઓ) સાથે જોડો.
| સ્તંભ $I$ | સ્તંભ $II$ |
|---|---|
| $A$. કાર્બોનેટ | $P$. સિડેરાઈટ |
| $B$. સલ્ફાઈડ | $Q$. મેલેકાઈટ |
| $C$. હાઈડ્રોક્સાઈડ | $R$. બોક્સાઈટ |
| $D$. ઓક્સાઈડ | $S$. કેલેમાઈન |
| $T$. આર્જેન્ટાઈટ |
A
$A$ $\rightarrow (P, Q, S); B$ $\rightarrow (T); C$ $\rightarrow (Q, R); D$ $\rightarrow (R)$
B
$A$ $\rightarrow (P, R, S); B$ $\rightarrow (S); C$ $\rightarrow (Q, S); D$ $\rightarrow (S)$
C
$A$ $\rightarrow (P, Q, R); B$ $\rightarrow (P); C$ $\rightarrow (P, R); D$ $\rightarrow (P)$
D
$A$ $\rightarrow (Q, R, T); B$ $\rightarrow (T); C$ $\rightarrow (R, T); D$ $\rightarrow (T)$
Solution
(A) આપેલ અયસ્કોના રાસાયણિક સૂત્રો નીચે મુજબ છે:
આયનોને જોડતા:
$A$ (કાર્બોનેટ): $P, Q, S$
$B$ (સલ્ફાઈડ): $T$
$C$ (હાઈડ્રોક્સાઈડ): $Q, R$
$D$ (ઓક્સાઈડ): $R$
આમ,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.
| સિડેરાઈટ $(P)$ | $FeCO_3$ (કાર્બોનેટ) |
| મેલેકાઈટ $(Q)$ | $CuCO_3 \cdot Cu(OH)_2$ (કાર્બોનેટ,હાઈડ્રોક્સાઈડ) |
| બોક્સાઈટ $(R)$ | $AlO_x(OH)_{3-2x}$ (ઓક્સાઈડ,હાઈડ્રોક્સાઈડ) |
| કેલેમાઈન $(S)$ | $ZnCO_3$ (કાર્બોનેટ) |
| આર્જેન્ટાઈટ $(T)$ | $Ag_2S$ (સલ્ફાઈડ) |
આયનોને જોડતા:
$A$ (કાર્બોનેટ): $P, Q, S$
$B$ (સલ્ફાઈડ): $T$
$C$ (હાઈડ્રોક્સાઈડ): $Q, R$
$D$ (ઓક્સાઈડ): $R$
આમ,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.
0 likesView Solution
33
ChemistryMediumMCQIIT JEE · 2015
નીચેનામાંથી,બેન્ઝાલ્ડિહાઈડ ઉત્પન્ન કરતી પ્રક્રિયા(ઓ)ની સંખ્યા કેટલી છે?
A
$1$
B
$2$
C
$3$
D
$4$
Solution
(D) ચાલો દરેક પ્રક્રિયાનું વિશ્લેષણ કરીએ:
$I$. ગેટરમેન-કોચ પ્રક્રિયા: બેન્ઝીન $CO$ અને $HCl$ સાથે નિર્જળ $AlCl_3/CuCl$ ની હાજરીમાં પ્રક્રિયા કરીને બેન્ઝાલ્ડિહાઈડ બનાવે છે. આ બેન્ઝાલ્ડિહાઈડની બનાવટ માટેની પ્રમાણભૂત પદ્ધતિ છે.
$II$. બેન્ઝલ ક્લોરાઈડનું જળવિભાજન: બેન્ઝલ ક્લોરાઈડ $(C_6H_5CHCl_2)$ નું $100 \ ^\circ C$ તાપમાને પાણી સાથે જળવિભાજન કરવાથી બેન્ઝાલ્ડિહાઈડ $(C_6H_5CHO)$ મળે છે.
$III$. રોઝનમન્ડ રિડક્શન: બેન્ઝોઈલ ક્લોરાઈડ $(C_6H_5COCl)$ નું $Pd-BaSO_4$ ની હાજરીમાં $H_2$ દ્વારા રિડક્શન કરીને બેન્ઝાલ્ડિહાઈડ મેળવવામાં આવે છે.
$IV$. એસ્ટરનું રિડક્શન: મિથાઈલ બેન્ઝોએટ $(C_6H_5CO_2Me)$ નું $-78 \ ^\circ C$ તાપમાને $DIBAL-H$ દ્વારા રિડક્શન કરીને ત્યારબાદ જળવિભાજન કરવાથી બેન્ઝાલ્ડિહાઈડ મળે છે.
આમ,ચારેય પ્રક્રિયાઓ બેન્ઝાલ્ડિહાઈડ ઉત્પન્ન કરે છે. તેથી,કુલ પ્રક્રિયાઓની સંખ્યા $4$ છે.
$I$. ગેટરમેન-કોચ પ્રક્રિયા: બેન્ઝીન $CO$ અને $HCl$ સાથે નિર્જળ $AlCl_3/CuCl$ ની હાજરીમાં પ્રક્રિયા કરીને બેન્ઝાલ્ડિહાઈડ બનાવે છે. આ બેન્ઝાલ્ડિહાઈડની બનાવટ માટેની પ્રમાણભૂત પદ્ધતિ છે.
$II$. બેન્ઝલ ક્લોરાઈડનું જળવિભાજન: બેન્ઝલ ક્લોરાઈડ $(C_6H_5CHCl_2)$ નું $100 \ ^\circ C$ તાપમાને પાણી સાથે જળવિભાજન કરવાથી બેન્ઝાલ્ડિહાઈડ $(C_6H_5CHO)$ મળે છે.
$III$. રોઝનમન્ડ રિડક્શન: બેન્ઝોઈલ ક્લોરાઈડ $(C_6H_5COCl)$ નું $Pd-BaSO_4$ ની હાજરીમાં $H_2$ દ્વારા રિડક્શન કરીને બેન્ઝાલ્ડિહાઈડ મેળવવામાં આવે છે.
$IV$. એસ્ટરનું રિડક્શન: મિથાઈલ બેન્ઝોએટ $(C_6H_5CO_2Me)$ નું $-78 \ ^\circ C$ તાપમાને $DIBAL-H$ દ્વારા રિડક્શન કરીને ત્યારબાદ જળવિભાજન કરવાથી બેન્ઝાલ્ડિહાઈડ મળે છે.
આમ,ચારેય પ્રક્રિયાઓ બેન્ઝાલ્ડિહાઈડ ઉત્પન્ન કરે છે. તેથી,કુલ પ્રક્રિયાઓની સંખ્યા $4$ છે.
0 likesView Solution
34
ChemistryAdvancedMCQIIT JEE · 2015
સંકીર્ણ એસિટિલબ્રોમિડોડાયકાર્બોનિલબિસ(ટ્રાયઇથાઇલફોસ્ફિન)આયર્ન$(II)$ માં,$Fe-C$ બંધ(ઓ)ની સંખ્યા કેટલી છે?
A
$1$
B
$2$
C
$3$
D
$4$
Solution
(C) સંકીર્ણ એસિટિલબ્રોમિડોડાયકાર્બોનિલબિસ(ટ્રાયઇથાઇલફોસ્ફિન)આયર્ન$(II)$ છે.
બંધારણ પરથી,કેન્દ્રીય $Fe$ પરમાણુ સાથે જોડાયેલા લિગાન્ડ્સ નીચે મુજબ છે:
$1$. બે $CO$ (કાર્બોનિલ) લિગાન્ડ્સ,જે $Fe-C$ બંધ ધરાવે છે.
$2$. એક એસિટિલ ગ્રુપ $(-COCH_3)$,જે $Fe-C$ બંધ ધરાવે છે.
$3$. બે $PEt_3$ (ટ્રાયઇથાઇલફોસ્ફિન) લિગાન્ડ્સ,જે $Fe-P$ બંધ ધરાવે છે.
$4$. એક $Br^-$ (બ્રોમાઇડ) લિગાન્ડ,જે $Fe-Br$ બંધ ધરાવે છે.
તેથી,$Fe-C$ બંધોની કુલ સંખ્યા $2$ ($CO$ માંથી) $+ 1$ (એસિટિલમાંથી) $= 3$ છે.
બંધારણ પરથી,કેન્દ્રીય $Fe$ પરમાણુ સાથે જોડાયેલા લિગાન્ડ્સ નીચે મુજબ છે:
$1$. બે $CO$ (કાર્બોનિલ) લિગાન્ડ્સ,જે $Fe-C$ બંધ ધરાવે છે.
$2$. એક એસિટિલ ગ્રુપ $(-COCH_3)$,જે $Fe-C$ બંધ ધરાવે છે.
$3$. બે $PEt_3$ (ટ્રાયઇથાઇલફોસ્ફિન) લિગાન્ડ્સ,જે $Fe-P$ બંધ ધરાવે છે.
$4$. એક $Br^-$ (બ્રોમાઇડ) લિગાન્ડ,જે $Fe-Br$ બંધ ધરાવે છે.
તેથી,$Fe-C$ બંધોની કુલ સંખ્યા $2$ ($CO$ માંથી) $+ 1$ (એસિટિલમાંથી) $= 3$ છે.
0 likesView Solution
35
ChemistryAdvancedMCQIIT JEE · 2015
સંકીર્ણ આયનો $[Co(en)_2Cl_2]^{+}$,$[CrCl_2(C_2O_4)_2]^{3-}$,$[Fe(H_2O)_4(OH)_2]^{+}$,$[Fe(NH_3)_2(CN)_4]^{-}$,$[Co(en)_2(NH_3)Cl]^{2+}$ અને $[Co(NH_3)_4(H_2O)Cl]^{2+}$ પૈકી,કેટલા સંકીર્ણ આયન(ઓ) સીસ-ટ્રાન્સ સમઘટકતા દર્શાવે છે?
A
$2$
B
$3$
C
$4$
D
$5$
Solution
(D) $1$. $[Co(en)_2Cl_2]^{+}$: આ $[M(AA)_2a_2]$ પ્રકારનું છે,જે સીસ-ટ્રાન્સ સમઘટકતા દર્શાવે છે.
$2$. $[CrCl_2(C_2O_4)_2]^{3-}$: આ $[M(AA)_2a_2]$ પ્રકારનું છે,જે સીસ-ટ્રાન્સ સમઘટકતા દર્શાવે છે.
$3$. $[Fe(H_2O)_4(OH)_2]^{+}$: આ $[Ma_4b_2]$ પ્રકારનું છે,જે સીસ-ટ્રાન્સ સમઘટકતા દર્શાવે છે.
$4$. $[Fe(NH_3)_2(CN)_4]^{-}$: આ $[Ma_4b_2]$ પ્રકારનું છે,જે સીસ-ટ્રાન્સ સમઘટકતા દર્શાવે છે.
$5$. $[Co(en)_2(NH_3)Cl]^{2+}$: આ $[M(AA)_2ab]$ પ્રકારનું છે,જે સીસ-ટ્રાન્સ સમઘટકતા દર્શાવે છે.
$6$. $[Co(NH_3)_4(H_2O)Cl]^{2+}$: આ $[Ma_4bc]$ પ્રકારનું છે. તે ભૌમિતિક સમઘટકતા દર્શાવે છે,પરંતુ તે સીસ-ટ્રાન્સ સમઘટકતા દર્શાવતું નથી.
આમ,કુલ $5$ સંકીર્ણ આયનો સીસ-ટ્રાન્સ સમઘટકતા દર્શાવે છે.
$2$. $[CrCl_2(C_2O_4)_2]^{3-}$: આ $[M(AA)_2a_2]$ પ્રકારનું છે,જે સીસ-ટ્રાન્સ સમઘટકતા દર્શાવે છે.
$3$. $[Fe(H_2O)_4(OH)_2]^{+}$: આ $[Ma_4b_2]$ પ્રકારનું છે,જે સીસ-ટ્રાન્સ સમઘટકતા દર્શાવે છે.
$4$. $[Fe(NH_3)_2(CN)_4]^{-}$: આ $[Ma_4b_2]$ પ્રકારનું છે,જે સીસ-ટ્રાન્સ સમઘટકતા દર્શાવે છે.
$5$. $[Co(en)_2(NH_3)Cl]^{2+}$: આ $[M(AA)_2ab]$ પ્રકારનું છે,જે સીસ-ટ્રાન્સ સમઘટકતા દર્શાવે છે.
$6$. $[Co(NH_3)_4(H_2O)Cl]^{2+}$: આ $[Ma_4bc]$ પ્રકારનું છે. તે ભૌમિતિક સમઘટકતા દર્શાવે છે,પરંતુ તે સીસ-ટ્રાન્સ સમઘટકતા દર્શાવતું નથી.
આમ,કુલ $5$ સંકીર્ણ આયનો સીસ-ટ્રાન્સ સમઘટકતા દર્શાવે છે.
0 likesView Solution
36
ChemistryAdvancedMCQIIT JEE · 2015
નિર્બળ એસિડ $HX$ $(0.01 \ M)$ ના દ્રાવણની મોલર વાહકતા,નિર્બળ એસિડ $HY$ $(0.10 \ M)$ ના દ્રાવણની મોલર વાહકતા કરતા $10$ ગણી ઓછી છે. જો $\lambda_{X^{-}}^0 \approx \lambda_{Y^{-}}^0$ હોય,તો તેમના $pK_a$ મૂલ્યોનો તફાવત,$pK_a(HX) - pK_a(HY)$ કેટલો થશે? (બંને એસિડ માટે આયનીકરણ અંશ $\ll 1$ ગણો)
A
$1$
B
$2$
C
$3$
D
$4$
Solution
(C) નિર્બળ એસિડ માટે,આયનીકરણ અંશ $\alpha = \frac{\Lambda_m}{\Lambda_m^0}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
આપેલ છે કે $\Lambda_m(HX) = \frac{1}{10} \Lambda_m(HY)$,અને ધારો કે $\Lambda_m^0(HX) \approx \Lambda_m^0(HY)$ (કારણ કે $\lambda_{X^{-}}^0 \approx \lambda_{Y^{-}}^0$),તેથી $\alpha_{HX} = \frac{1}{10} \alpha_{HY}$.
નિર્બળ એસિડ માટે વિયોજન અચળાંક $K_a = C \alpha^2$ છે.
$HX$ માટે: $K_a(HX) = C_1 \alpha_1^2 = 0.01 \times (\frac{1}{10} \alpha_{HY})^2 = 10^{-4} \alpha_{HY}^2$.
$HY$ માટે: $K_a(HY) = C_2 \alpha_2^2 = 0.10 \times \alpha_{HY}^2 = 10^{-1} \alpha_{HY}^2$.
ગુણોત્તર લેતા: $\frac{K_a(HX)}{K_a(HY)} = \frac{10^{-4} \alpha_{HY}^2}{10^{-1} \alpha_{HY}^2} = 10^{-3}$.
તેથી,$pK_a(HX) - pK_a(HY) = -\log(10^{-3}) = 3$.
આપેલ છે કે $\Lambda_m(HX) = \frac{1}{10} \Lambda_m(HY)$,અને ધારો કે $\Lambda_m^0(HX) \approx \Lambda_m^0(HY)$ (કારણ કે $\lambda_{X^{-}}^0 \approx \lambda_{Y^{-}}^0$),તેથી $\alpha_{HX} = \frac{1}{10} \alpha_{HY}$.
નિર્બળ એસિડ માટે વિયોજન અચળાંક $K_a = C \alpha^2$ છે.
$HX$ માટે: $K_a(HX) = C_1 \alpha_1^2 = 0.01 \times (\frac{1}{10} \alpha_{HY})^2 = 10^{-4} \alpha_{HY}^2$.
$HY$ માટે: $K_a(HY) = C_2 \alpha_2^2 = 0.10 \times \alpha_{HY}^2 = 10^{-1} \alpha_{HY}^2$.
ગુણોત્તર લેતા: $\frac{K_a(HX)}{K_a(HY)} = \frac{10^{-4} \alpha_{HY}^2}{10^{-1} \alpha_{HY}^2} = 10^{-3}$.
તેથી,$pK_a(HX) - pK_a(HY) = -\log(10^{-3}) = 3$.
0 likesView Solution
37
ChemistryDifficultMCQIIT JEE · 2015
સખત દિવાલો ધરાવતા એક બંધ પાત્રમાં $298 \ K$ તાપમાને $1 \ mol$ ${ }_{92}^{238} U$ અને $1 \ mol$ હવા છે. ${ }_{92}^{238} U$ નું ${ }_{82}^{206} Pb$ માં સંપૂર્ણ ક્ષય (decay) ધ્યાનમાં લેતા, $298 \ K$ તાપમાને સિસ્ટમના અંતિમ દબાણ અને પ્રારંભિક દબાણનો ગુણોત્તર કેટલો થશે?
A
$6$
B
$7$
C
$8$
D
$9$
Solution
(D) ${ }_{92}^{238} U$ નો ${ }_{82}^{206} Pb$ માં ન્યુક્લિયર ક્ષય પ્રક્રિયા નીચે મુજબ છે: ${ }_{92}^{238} U \rightarrow { }_{82}^{206} Pb + 8 { }_{2}^{4} He + 6 { }_{-1}^{0} e$.
શરૂઆતમાં, સિસ્ટમમાં $1 \ mol$ હવા (વાયુરૂપ) અને $1 \ mol$ ઘન ${ }_{92}^{238} U$ છે.
પાત્ર સખત હોવાથી અને તાપમાન $298 \ K$ પર અચળ હોવાથી, દબાણ એ વાયુના મોલની સંખ્યાના સમપ્રમાણમાં હોય છે $(P \propto n_{gas})$.
વાયુના પ્રારંભિક મોલ $(n_i)$ = $1 \ mol$ (હવા).
સંપૂર્ણ ક્ષય પછી, ઘન ${ }_{92}^{238} U$ એ $1 \ mol$ ઘન ${ }_{82}^{206} Pb$ અને $8 \ mol$ વાયુરૂપ ${ }_{2}^{4} He$ ($\alpha$-કણો) માં રૂપાંતરિત થાય છે.
વાયુના અંતિમ મોલ $(n_f)$ = $1 \ mol$ (હવા) + $8 \ mol$ (He) = $9 \ mol$.
અંતિમ દબાણ અને પ્રારંભિક દબાણનો ગુણોત્તર $P_f / P_i = n_f / n_i = 9 / 1 = 9$ થાય છે.
શરૂઆતમાં, સિસ્ટમમાં $1 \ mol$ હવા (વાયુરૂપ) અને $1 \ mol$ ઘન ${ }_{92}^{238} U$ છે.
પાત્ર સખત હોવાથી અને તાપમાન $298 \ K$ પર અચળ હોવાથી, દબાણ એ વાયુના મોલની સંખ્યાના સમપ્રમાણમાં હોય છે $(P \propto n_{gas})$.
વાયુના પ્રારંભિક મોલ $(n_i)$ = $1 \ mol$ (હવા).
સંપૂર્ણ ક્ષય પછી, ઘન ${ }_{92}^{238} U$ એ $1 \ mol$ ઘન ${ }_{82}^{206} Pb$ અને $8 \ mol$ વાયુરૂપ ${ }_{2}^{4} He$ ($\alpha$-કણો) માં રૂપાંતરિત થાય છે.
વાયુના અંતિમ મોલ $(n_f)$ = $1 \ mol$ (હવા) + $8 \ mol$ (He) = $9 \ mol$.
અંતિમ દબાણ અને પ્રારંભિક દબાણનો ગુણોત્તર $P_f / P_i = n_f / n_i = 9 / 1 = 9$ થાય છે.
0 likesView Solution
38
ChemistryAdvancedMCQIIT JEE · 2015
નીચેની પ્રક્રિયાઓમાં,મુખ્ય નીપજ $W$ શું છે?
A
B
C
D
Solution
(A) આ પ્રક્રિયા બે તબક્કામાં થાય છે:
$1$. એનિલિન $0^{\circ}C$ તાપમાને $NaNO_2$ અને $HCl$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને બેન્ઝીન ડાયઝોનિયમ ક્લોરાઇડ બનાવે છે,જે સંયોજન $V$ છે.
$2$. બેન્ઝીન ડાયઝોનિયમ ક્લોરાઇડ $(V)$,$NaOH$ ની હાજરીમાં $\beta$-નેપ્થોલ સાથે ઇલેક્ટ્રોફિલિક એરોમેટિક સબસ્ટિટ્યુશન (કપલિંગ પ્રક્રિયા) કરીને એઝો ડાય બનાવે છે.
$3$. કપલિંગ પ્રક્રિયા $\beta$-નેપ્થોલમાં $-OH$ સમૂહની સાપેક્ષ ઓર્થો સ્થાન પર થાય છે કારણ કે $-OH$ સમૂહ એક સક્રિયકારક સમૂહ છે,જે ડાયઝોનિયમ આયનને તેની ઓર્થો સ્થિતિ પર નિર્દેશિત કરે છે. મુખ્ય નીપજ $W$ એ $1$-ફિનાઇલએઝો-$2$-નેપ્થોલ છે.
$1$. એનિલિન $0^{\circ}C$ તાપમાને $NaNO_2$ અને $HCl$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને બેન્ઝીન ડાયઝોનિયમ ક્લોરાઇડ બનાવે છે,જે સંયોજન $V$ છે.
$2$. બેન્ઝીન ડાયઝોનિયમ ક્લોરાઇડ $(V)$,$NaOH$ ની હાજરીમાં $\beta$-નેપ્થોલ સાથે ઇલેક્ટ્રોફિલિક એરોમેટિક સબસ્ટિટ્યુશન (કપલિંગ પ્રક્રિયા) કરીને એઝો ડાય બનાવે છે.
$3$. કપલિંગ પ્રક્રિયા $\beta$-નેપ્થોલમાં $-OH$ સમૂહની સાપેક્ષ ઓર્થો સ્થાન પર થાય છે કારણ કે $-OH$ સમૂહ એક સક્રિયકારક સમૂહ છે,જે ડાયઝોનિયમ આયનને તેની ઓર્થો સ્થિતિ પર નિર્દેશિત કરે છે. મુખ્ય નીપજ $W$ એ $1$-ફિનાઇલએઝો-$2$-નેપ્થોલ છે.
0 likesView Solution
39
ChemistryAdvancedMCQIIT JEE · 2015
$(i) HClO$,$(ii) HClO_2$,$(iii) HClO_3$ અને $(iv) HClO_4$ વિશે સાચું(સાચા) વિધાન(વિધાનો) કયું(કયા) છે?
$(A)$ $(ii)$ અને $(iii)$ માં કુલ $Cl=O$ બંધની સંખ્યા બે છે.
$(B)$ $(ii)$ અને $(iii)$ માં $Cl$ પર રહેલા અબંધકારક ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મની કુલ સંખ્યા ત્રણ છે.
$(C)$ $(iv)$ માં $Cl$ નું સંકરણ $sp^3$ છે.
$(D)$ $(i)$ થી $(iv)$ માં,સૌથી પ્રબળ એસિડ $(i)$ છે.
$(A)$ $(ii)$ અને $(iii)$ માં કુલ $Cl=O$ બંધની સંખ્યા બે છે.
$(B)$ $(ii)$ અને $(iii)$ માં $Cl$ પર રહેલા અબંધકારક ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મની કુલ સંખ્યા ત્રણ છે.
$(C)$ $(iv)$ માં $Cl$ નું સંકરણ $sp^3$ છે.
$(D)$ $(i)$ થી $(iv)$ માં,સૌથી પ્રબળ એસિડ $(i)$ છે.
A
$(B, D)$
B
$(B, C)$
C
$(A, C)$
D
$(A, D)$
Solution
(B) ક્લોરિનના ઓક્સોએસિડની રચનાઓનું વિશ્લેષણ કરીએ:
$(i) HClO$: $H-O-Cl$ ($Cl$ પર $3$ અબંધકારક ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મ)
$(ii) HClO_2$: $H-O-Cl=O$ ($Cl$ પર $2$ અબંધકારક ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મ,$1$ $Cl=O$ બંધ)
$(iii) HClO_3$: $H-O-Cl(=O)_2$ ($Cl$ પર $1$ અબંધકારક ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મ,$2$ $Cl=O$ બંધ)
$(iv) HClO_4$: $H-O-Cl(=O)_3$ ($Cl$ પર $0$ અબંધકારક ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મ,$3$ $Cl=O$ બંધ)
વિધાનોનું મૂલ્યાંકન:
$(A)$ $(ii)$ માં $Cl=O$ બંધની સંખ્યા $1$ છે અને $(iii)$ માં $2$ છે. કુલ = $3$. વિધાન $(A)$ ખોટું છે.
$(B)$ $(ii)$ માં $Cl$ પર અબંધકારક ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મ $2$ છે અને $(iii)$ માં $1$ છે. કુલ = $3$. વિધાન $(B)$ સાચું છે.
$(C)$ $HClO_4$ માં,$Cl$ એ $4$ ઓક્સિજન પરમાણુઓ સાથે જોડાયેલ છે. સ્ટેરિક નંબર = $4+0 = 4$,તેથી સંકરણ $sp^3$ છે. વિધાન $(C)$ સાચું છે.
$(D)$ એસિડિક પ્રબળતા મધ્યસ્થ પરમાણુ સાથે જોડાયેલા ઓક્સિજન પરમાણુઓની સંખ્યા સાથે વધે છે. આમ,$HClO_4$ સૌથી પ્રબળ એસિડ છે,$HClO$ નહીં. વિધાન $(D)$ ખોટું છે.
તેથી,સાચા વિધાનો $(B)$ અને $(C)$ છે.
$(i) HClO$: $H-O-Cl$ ($Cl$ પર $3$ અબંધકારક ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મ)
$(ii) HClO_2$: $H-O-Cl=O$ ($Cl$ પર $2$ અબંધકારક ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મ,$1$ $Cl=O$ બંધ)
$(iii) HClO_3$: $H-O-Cl(=O)_2$ ($Cl$ પર $1$ અબંધકારક ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મ,$2$ $Cl=O$ બંધ)
$(iv) HClO_4$: $H-O-Cl(=O)_3$ ($Cl$ પર $0$ અબંધકારક ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મ,$3$ $Cl=O$ બંધ)
વિધાનોનું મૂલ્યાંકન:
$(A)$ $(ii)$ માં $Cl=O$ બંધની સંખ્યા $1$ છે અને $(iii)$ માં $2$ છે. કુલ = $3$. વિધાન $(A)$ ખોટું છે.
$(B)$ $(ii)$ માં $Cl$ પર અબંધકારક ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મ $2$ છે અને $(iii)$ માં $1$ છે. કુલ = $3$. વિધાન $(B)$ સાચું છે.
$(C)$ $HClO_4$ માં,$Cl$ એ $4$ ઓક્સિજન પરમાણુઓ સાથે જોડાયેલ છે. સ્ટેરિક નંબર = $4+0 = 4$,તેથી સંકરણ $sp^3$ છે. વિધાન $(C)$ સાચું છે.
$(D)$ એસિડિક પ્રબળતા મધ્યસ્થ પરમાણુ સાથે જોડાયેલા ઓક્સિજન પરમાણુઓની સંખ્યા સાથે વધે છે. આમ,$HClO_4$ સૌથી પ્રબળ એસિડ છે,$HClO$ નહીં. વિધાન $(D)$ ખોટું છે.
તેથી,સાચા વિધાનો $(B)$ અને $(C)$ છે.
0 likesView Solution
40
ChemistryAdvancedMCQIIT JEE · 2015
આયનોની જોડી(ઓ) કઈ છે જેમાં મંદ $HCl$ ની હાજરીમાં $H_2S$ વાયુ પસાર કરવાથી $BOTH$ (બંને) આયનો અવક્ષેપિત થાય છે:
$(A) Ba^{2+}, Zn^{2+}$
$(B) Bi^{3+}, Fe^{3+}$
$(C) Cu^{2+}, Pb^{2+}$
$(D) Hg^{2+}, Bi^{3+}$
$(A) Ba^{2+}, Zn^{2+}$
$(B) Bi^{3+}, Fe^{3+}$
$(C) Cu^{2+}, Pb^{2+}$
$(D) Hg^{2+}, Bi^{3+}$
A
$(A, D)$
B
$(C, D)$
C
$(B, D)$
D
$(B, C)$
Solution
(B) ગુણાત્મક પૃથ્થકરણમાં,સમૂહ-$II$ ના કેટાયન્સને મંદ $HCl$ ની હાજરીમાં $H_2S$ વાયુ પસાર કરીને સલ્ફાઈડ તરીકે અવક્ષેપિત કરવામાં આવે છે.
સમૂહ-$II$ ના કેટાયન્સમાં $Cu^{2+}, Pb^{2+}, Hg^{2+}, Bi^{3+}, Cd^{2+}, As^{3+}, Sb^{3+},$ અને $Sn^{4+}$ નો સમાવેશ થાય છે.
વિકલ્પ $(C)$ માં,$Cu^{2+}$ અને $Pb^{2+}$ બંને સમૂહ-$II$ ના છે અને સલ્ફાઈડ તરીકે અવક્ષેપિત થશે.
વિકલ્પ $(D)$ માં,$Hg^{2+}$ અને $Bi^{3+}$ બંને સમૂહ-$II$ ના છે અને સલ્ફાઈડ તરીકે અવક્ષેપિત થશે.
તેથી,$(C)$ અને $(D)$ બંને સાચી જોડીઓ છે.
સમૂહ-$II$ ના કેટાયન્સમાં $Cu^{2+}, Pb^{2+}, Hg^{2+}, Bi^{3+}, Cd^{2+}, As^{3+}, Sb^{3+},$ અને $Sn^{4+}$ નો સમાવેશ થાય છે.
વિકલ્પ $(C)$ માં,$Cu^{2+}$ અને $Pb^{2+}$ બંને સમૂહ-$II$ ના છે અને સલ્ફાઈડ તરીકે અવક્ષેપિત થશે.
વિકલ્પ $(D)$ માં,$Hg^{2+}$ અને $Bi^{3+}$ બંને સમૂહ-$II$ ના છે અને સલ્ફાઈડ તરીકે અવક્ષેપિત થશે.
તેથી,$(C)$ અને $(D)$ બંને સાચી જોડીઓ છે.
0 likesView Solution
41
ChemistryAdvancedMCQIIT JEE · 2015
જ્યારે $O_{2}$ ધાતુની સપાટી પર અધિશોષિત થાય છે,ત્યારે ધાતુમાંથી $O_{2}$ માં ઇલેક્ટ્રોનનું સ્થાનાંતર થાય છે. આ અધિશોષણ અંગેનું(ના) $TRUE$ વિધાન(નો) કયું(કયા) છે?
$(A)$ $O_{2}$ ભૌતિક અધિશોષિત છે
$(B)$ ઉષ્મા મુક્ત થાય છે
$(C)$ $O_{2}$ ની $\pi_{2p}^{*}$ ની ઓક્યુપન્સી વધે છે
$(D)$ $O_{2}$ ની બંધ લંબાઈ વધે છે
$(A)$ $O_{2}$ ભૌતિક અધિશોષિત છે
$(B)$ ઉષ્મા મુક્ત થાય છે
$(C)$ $O_{2}$ ની $\pi_{2p}^{*}$ ની ઓક્યુપન્સી વધે છે
$(D)$ $O_{2}$ ની બંધ લંબાઈ વધે છે
A
$(B, C, D)$
B
$(A, B, C)$
C
$(A, B, D)$
D
$(A, C, D)$
Solution
(A) * ધાતુની સપાટી પર $O_{2}$ નું અધિશોષણ રાસાયણિક બંધ નિર્માણ સાથે સંકળાયેલું છે,તેથી તે રાસાયણિક અધિશોષણ છે,ભૌતિક અધિશોષણ નથી.
* અધિશોષણ એ ઉષ્માક્ષેપક પ્રક્રિયા છે,તેથી ઉષ્મા મુક્ત થાય છે.
* ધાતુમાંથી $O_{2}$ માં ઇલેક્ટ્રોન સ્થાનાંતર દરમિયાન,ઇલેક્ટ્રોન $O_{2}$ ની એન્ટિબોન્ડિંગ $\pi_{2p}^{*}$ કક્ષકમાં જાય છે.
* જેમ એન્ટિબોન્ડિંગ કક્ષકની ઓક્યુપન્સી વધે છે,તેમ $O_{2}$ નો બંધ ક્રમાંક ઘટે છે,જે $O_{2}$ ની બંધ લંબાઈમાં વધારો કરે છે.
* અધિશોષણ એ ઉષ્માક્ષેપક પ્રક્રિયા છે,તેથી ઉષ્મા મુક્ત થાય છે.
* ધાતુમાંથી $O_{2}$ માં ઇલેક્ટ્રોન સ્થાનાંતર દરમિયાન,ઇલેક્ટ્રોન $O_{2}$ ની એન્ટિબોન્ડિંગ $\pi_{2p}^{*}$ કક્ષકમાં જાય છે.
* જેમ એન્ટિબોન્ડિંગ કક્ષકની ઓક્યુપન્સી વધે છે,તેમ $O_{2}$ નો બંધ ક્રમાંક ઘટે છે,જે $O_{2}$ ની બંધ લંબાઈમાં વધારો કરે છે.
0 likesView Solution
Vedclass Products
For Students
Vedclass Test Series
Mock tests in real IIT JEE style covering Chemistry with performance analysis. 5-day free trial.
Start Free TrialFor Teachers
Exam Paper Generator
Generate Set A/B/C/D Chemistry papers from 7.5L+ questions in 2 minutes. 3 chapters free.
Try FreeFor Institutes
Online Exam Module
Run live IIT JEE mock exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.
See DemoFrequently Asked Questions
How many Chemistry questions are in IIT JEE 2015?
There are 41 Chemistry questions from the IIT JEE 2015 paper on Vedclass, each with a detailed step-by-step solution in Gujarati.
Are IIT JEE 2015 Chemistry solutions available in Gujarati?
Yes. All solutions on this page are in Gujarati. You can also switch to English or Hindi using the language buttons above the questions.
Can I practice IIT JEE 2015 Chemistry as a timed test?
Yes. Use the Vedclass Test Series to attempt a full IIT JEE mock test covering Chemistry with time limits and instant score analysis.
Can teachers create Chemistry papers from IIT JEE previous year questions?
Yes. The Vedclass Exam Paper Generator lets teachers mix IIT JEE Chemistry questions and generate Set A/B/C/D papers in minutes.
For Teachers & Institutes
Build a Custom Chemistry Paper
Pick IIT JEE 2015 Chemistry questions, set difficulty, and generate Set A/B/C/D in 2 minutes.