Mix Example - WHY DO WE FALL ILL? Questions in Gujarati

(N/A) મનુષ્યના નાના આંતરડામાં જોવા મળતા કૃમિને ગોળકૃમિ (Roundworm) કહેવામાં આવે છે, જેનું વૈજ્ઞાનિક નામ $Ascaris lumbricoides$ છે.
$(b)$ ખીલ થવા માટે જવાબદાર બેક્ટેરિયા $Staphylococcus$ છે (મુખ્યત્વે $Staphylococcus epidermidis$ અથવા $Staphylococcus aureus$ ની જાતિઓ).
$(c)$ નિદ્રાધીનતા (sleeping sickness) માટે જવાબદાર પ્રજીવ $Trypanosoma$ છે (ખાસ કરીને $Trypanosoma brucei$).
$(d)$ $Leishmania$ પ્રજીવ દ્વારા થતો રોગ કાલા-આઝાર (Kala-azar) છે, જેને વિસરલ લિશમેનિયાસિસ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે.

(B) મચ્છરોની ઘણી પ્રજાતિઓમાં,નર મચ્છરો ઉર્જા મેળવવા માટે ફળોના રસ અથવા વનસ્પતિના મધુરસ પર નભે છે. માદા મચ્છરો પણ ઉર્જા માટે આ પદાર્થોનો ખોરાક તરીકે ઉપયોગ કરે છે,પરંતુ તેમને તેમના ઈંડાના વિકાસ અને પરિપક્વતા માટે જરૂરી પ્રોટીન અને લિપિડ્સ મેળવવા માટે લોહીના ખોરાકની જરૂર હોય છે.

(N/A) $DPT$ ને ટ્રિપલ એન્ટિજન તરીકે ઓળખવામાં આવે છે કારણ કે તે ત્રણ અલગ-અલગ રોગો સામે રક્ષણ આપતી રસી છે:
$(i)$ ડિપ્થેરિયા: જે $Corynebacterium$ $\text{diphtheriae}$ નામના બેક્ટેરિયા દ્વારા થાય છે.
$(ii)$ પર્ટ્યુસિસ (ડાંગિયો ઉધરસ): જે $Bordetella$ $\text{pertussis}$ નામના બેક્ટેરિયા દ્વારા થાય છે.
$(iii)$ ટિટાનસ (ધનુર્વા): જે $Clostridium$ $\text{tetani}$ નામના બેક્ટેરિયા દ્વારા થાય છે.
તે આ ત્રણ ચોક્કસ રોગકારકો સામે એકસાથે રક્ષણ આપે છે, તેથી તેને ટ્રિપલ એન્ટિજન કહેવામાં આવે છે.

(N/A) $(i)$ જો ફેફસાંમાં ચેપ લાગે,તો વ્યક્તિમાં સામાન્ય રીતે સતત ઉધરસ,છાતીમાં દુખાવો અને શ્વાસ લેવામાં તકલીફ (શ્વાસ ચઢવો) જેવા લક્ષણો જોવા મળે છે.
$(ii)$ જો જઠરમાં ચેપ લાગે,તો વ્યક્તિમાં સામાન્ય રીતે પેટમાં દુખાવો,ઝાડા (loose motion) અને ઉલટી જેવા લક્ષણો જોવા મળે છે.

(N/A) $(i)$ વાયરસ પાસે પોતાની ખૂબ જ ઓછી જૈવરાસાયણિક પ્રક્રિયાઓ હોય છે.
$(ii)$ તેઓ યજમાન કોષોમાં પ્રવેશ કરે છે.
$(iii)$ તેઓ તેમના જીવનની પ્રક્રિયાઓ માટે આપણા કોષોની મશીનરીનો ઉપયોગ કરે છે.
$(iv)$ વાયરસ માટે ચોક્કસ લક્ષ્યો (targets) ખૂબ ઓછા ઉપલબ્ધ છે જેના પર દવા અસર કરી શકે.

(N/A) $(i)$ આરોગ્ય શિક્ષણ
$(ii)$ અલગ રાખવું (આઈસોલેશન)
$(iii)$ યોગ્ય સ્વચ્છતા
$(iv)$ દર્દીઓ દ્વારા વપરાતી વસ્તુઓનું જીવાણુનાશક કરવું (સ્ટેરિલાઈઝેશન)
$(v)$ રસીકરણ
$(vi)$ સુરક્ષિત પાણી પુરવઠાની જોગવાઈ (કોઈપણ ચાર)

(N/A) સારું સ્વાસ્થ્ય જાળવવા માટે,વ્યક્તિએ નીચેની ચાર આવશ્યક બાબતો પર ધ્યાન આપવું જોઈએ:
$(i)$ સંતુલિત આહાર: શરીરના યોગ્ય કાર્ય માટે તમામ જરૂરી પોષક તત્વો યોગ્ય પ્રમાણમાં પૂરા પાડે તેવો આહાર લેવો અનિવાર્ય છે.
$(ii)$ રોગમુક્ત વાતાવરણ: ચેપી રોગોના ફેલાવાને રોકવા માટે રોગકારક જીવાણુઓ અને વાહકોથી મુક્ત એવા સ્વચ્છ વાતાવરણમાં રહેવું ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે.
$(iii)$ યોગ્ય સ્વચ્છતા: વ્યક્તિગત અને જાહેર સ્વચ્છતા જાળવવી,જેમાં શુદ્ધ પાણીનો પુરવઠો અને કચરાનો યોગ્ય નિકાલ સામેલ છે,તે રોગ ફેલાવતા સજીવોના વિકાસને રોકવામાં મદદ કરે છે.
$(iv)$ માનસિક અને સામાજિક સ્થિરતા: સારું સ્વાસ્થ્ય એટલે માત્ર રોગનો અભાવ જ નહીં,પરંતુ સંપૂર્ણ શારીરિક,માનસિક અને સામાજિક સુખાકારીની સ્થિતિ છે. સકારાત્મક સામાજિક સંબંધો અને માનસિક શાંતિ જાળવવી એ એકંદર સ્વાસ્થ્ય માટે અત્યંત આવશ્યક છે.

(N/A) વ્યક્તિગત સ્વાસ્થ્ય એટલે માત્ર રોગનો અભાવ નથી; તે શારીરિક,માનસિક અને સામાજિક સુખાકારીની સંપૂર્ણ સ્થિતિ છે.
$1$. સામાજિક સુખાકારી: આપણે સમાજમાં રહીએ છીએ,અને આપણી આસપાસનું વાતાવરણ આપણા સ્વાસ્થ્ય પર નોંધપાત્ર અસર કરે છે. યોગ્ય સ્વચ્છતા,પીવાનું શુદ્ધ પાણી,કચરાનો નિકાલ અને ખુલ્લી ગટરનો અભાવ રોગોના ફેલાવાને રોકવા માટે જરૂરી છે. સ્વચ્છ વાતાવરણ ચેપનું જોખમ ઘટાડે છે.
$2$. માનસિક સુખાકારી: એકંદર શારીરિક સ્વાસ્થ્ય માટે માનસિક સ્વાસ્થ્ય ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે. જો કોઈ વ્યક્તિ તણાવમાં,ચિંતિત કે નાખુશ હોય,તો તે હાઈ બ્લડ પ્રેશર અથવા પાચન સંબંધી સમસ્યાઓ જેવી શારીરિક બીમારીઓ તરફ દોરી શકે છે. સામાજિક સમાનતા,સંવાદિતા અને સહાયક વાતાવરણ તંદુરસ્ત માનસિક સ્થિતિ જાળવવા માટે જરૂરી છે.

(N/A) પાણીજન્ય ચેપ: પીવાનું શુદ્ધ અને સુરક્ષિત પાણી પૂરું પાડીને,જેમ કે પાણીને ઉકાળીને અથવા ગાળીને અટકાવી શકાય છે.
વાહકજન્ય ચેપ: સ્વચ્છ વાતાવરણ જાળવીને,પાણી ભરાઈ રહેતું અટકાવીને મચ્છરોના પ્રજનનને રોકીને અને મચ્છરદાની કે મચ્છર ભગાડવાની દવાઓનો ઉપયોગ કરીને અટકાવી શકાય છે.

(N/A) એન્સેફાલીટીસ મુખ્યત્વે વાયરસ દ્વારા થાય છે. તે સંક્રમિત મચ્છરના કરડવાથી શરીરમાં પ્રવેશે છે.
આ વાયરસ મુખ્યત્વે મગજને સંક્રમિત કરે છે.
લક્ષણો: જો મગજ સંક્રમિત થાય,તો નીચે મુજબના લક્ષણો જોવા મળે છે:
- તીવ્ર માથાનો દુખાવો
- ઉલટી થવી
- આંચકી આવવી (ફિટ્સ)
- બેભાન અવસ્થા અથવા મૂંઝવણ.
નિવારણ: મચ્છર કરડવાથી બચીને,મચ્છરદાનીનો ઉપયોગ કરીને અને મચ્છરોના પ્રજનન સ્થળોને નિયંત્રિત કરીને તેને અટકાવી શકાય છે.

(N/A)

રોગનું નામ	ફેલાવાનું માધ્યમ
$(a)$ સિફિલિસ	જાતીય સંપર્ક
$(b)$ ક્ષય	હવા (ડ્રોપલેટ ઇન્ફેક્શન)
$(c)$ કમળો	દૂષિત પાણી
$(d)$ જાપાનીઝ એન્સેફાલીટીસ	મચ્છર કરડવાથી (વાહક દ્વારા)

(N/A) સોજો (Inflammation) એ રોગપ્રતિકારક તંત્રની એક સ્થાનિક પ્રતિક્રિયા છે,જેમાં તે રોગકારક સૂક્ષ્મજીવો અથવા ક્ષતિગ્રસ્ત કોષોનો નાશ કરવા માટે અસરગ્રસ્ત પેશીઓમાં વિવિધ કોષોને એકત્રિત કરે છે.
માનવ શરીરમાં સોજાના મુખ્ય લક્ષણો નીચે મુજબ છે:
$1$. સોજો (Swelling)
$2$. દુખાવો (Pain)
$3$. તાવ (Fever) અથવા સ્થાનિક ગરમી
$4$. લાલાશ (Redness)

(N/A) ફેલાવાની રીતો:
$(i)$ કોલેરા: આ પાણીજન્ય રોગ છે જે દૂષિત ખોરાક અથવા પાણીના સેવનથી ફેલાય છે.
$(ii)$ એઇડ્સ: તે સંક્રમિત વ્યક્તિ સાથેના જાતીય સંપર્ક,દૂષિત સોયનો ઉપયોગ કરવાથી અથવા રક્ત ચઢાવવાથી ફેલાય છે.
$(iii)$ મેલેરિયા: તે સંક્રમિત માદા $Anopheles$ મચ્છરના કરડવાથી ફેલાય છે,જે વાહક તરીકે કાર્ય કરે છે.
$(iv)$ ન્યુમોનિયા: આ હવા દ્વારા ફેલાતો રોગ છે જે સંક્રમિત વ્યક્તિ દ્વારા ખાંસી કે છીંક ખાતી વખતે નીકળતા ટીપાં દ્વારા ફેલાય છે.
$(b)$ જો રોગકારક સજીવ યકૃતને લક્ષ્ય બનાવે,તો વ્યક્તિને હેપેટાઇટિસ (જેને સામાન્ય રીતે કમળો કહેવાય છે) થાય છે.

(N/A)

ચેપી રોગો	બિન-ચેપી રોગો
$(i)$ આ રોગો ચેપગ્રસ્ત વ્યક્તિમાંથી સ્વસ્થ વ્યક્તિમાં ફેલાય છે.	$(i)$ આ રોગો ચેપગ્રસ્ત વ્યક્તિમાંથી સ્વસ્થ વ્યક્તિમાં ફેલાતા નથી.
$(ii)$ આ રોગો સામાન્ય રીતે બેક્ટેરિયા,વાયરસ,ફૂગ અથવા પરોપજીવી જેવા રોગકારકો દ્વારા થાય છે.	$(ii)$ આ રોગો આનુવંશિક વિકૃતિઓ,હોર્મોનલ અસંતુલન અથવા જીવનશૈલી જેવા આંતરિક પરિબળોને કારણે થાય છે.
$(iii)$ આ રોગો સંસર્ગજન્ય (communicable) છે,ઉદાહરણ તરીકે,સામાન્ય શરદી,ઈન્ફલ્યુએન્ઝા અને ક્ષય $(TB)$.	$(iii)$ આ રોગો બિન-સંસર્ગજન્ય (non-communicable) છે,ઉદાહરણ તરીકે,ડાયાબિટીસ,હાઈ બ્લડ પ્રેશર અને કેન્સર.

$(a)$ મચ્છર કરડવો/ત્વચા
$(b)$ મગજ
$(c)$ પ્રજનન અંગો/રુધિર
$(d)$ લસિકા ગાંઠો/પ્રતિકારક તંત્ર
$(e)$ નાક/મોઢું (શ્વસન માર્ગ)
$(f)$ ફેફસાં

(N/A) રોગ: મેલેરિયા.
કારણભૂત સૂક્ષ્મજીવ: $Plasmodium$ (એક પ્રજીવ).
ફેલાવાની રીત: ચેપગ્રસ્ત માદા $Anopheles$ મચ્છરના કરડવાથી.
લક્ષણો: સામાન્ય નબળાઈ,સ્નાયુઓમાં દુખાવો,ઉબકા અને પરસેવા તથા ધ્રુજારી સાથે આવતો તીવ્ર તાવ.
નિવારણ અને નિયંત્રણ: મચ્છરદાની અને મચ્છર ભગાડતી દવાઓનો ઉપયોગ કરવો. મચ્છરના ડિંભને મારવા માટે સ્થિર પાણી પર કેરોસીન કે તેલનો છંટકાવ કરવો. મચ્છરોના પ્રજનનને રોકવા માટે આસપાસના વિસ્તારમાં પાણી ભરાવા ન દેવું.
સારવાર: મેલેરિયાની સારવાર માટે ક્વિનાઈન ($Cinchona$ ના વૃક્ષમાંથી મેળવેલ) જેવી મેલેરિયા વિરોધી દવાઓનો ઉપયોગ થાય છે.

(N/A) પ્રિયાને થોડા મહિના પહેલા જ અછબડા થઈ ચૂક્યા હોવાથી,તેનું શરીર અછબડા પેદા કરતા સૂક્ષ્મજીવો સામે રોગપ્રતિકારક શક્તિ ધરાવે છે. તેથી,જો તે સૂક્ષ્મજીવ ફરીથી તેના શરીરમાં પ્રવેશ કરે,તો તેની રોગપ્રતિકારક શક્તિ તેને ઓળખીને અસરકારક રીતે લડશે. તેથી,તેના માતા-પિતાએ તેને રાજુને મળવાની મંજૂરી આપી.
બીજી તરફ,શૌર્યને ક્યારેય અછબડા થયા ન હોવાથી,તેનું શરીર તેના માટે રોગપ્રતિકારક નથી. તેથી,તેના માતા-પિતાએ તેને ચેપ લાગવાથી બચાવવા માટે રાજુને મળવાની ના પાડી.
રસીકરણના સિદ્ધાંતનો આધાર: તેમાં યજમાનની રોગપ્રતિકારક શક્તિને ચોક્કસ રોગકારક એજન્ટ સામે રોગપ્રતિકારક શક્તિ વિકસાવવા માટે ઉત્તેજિત કરવામાં આવે છે. આ શરીરમાં તે રોગના નબળા અથવા મૃત સૂક્ષ્મજીવો (રસી) દાખલ કરીને કરવામાં આવે છે. એકવાર શરીર એન્ટિબોડીઝ બનાવવાનું શરૂ કરે,પછી તે વાસ્તવિક રોગકારક સામે લડી શકે છે અને શરીર તે રોગ સામે રોગપ્રતિકારક બની જાય છે.

(A) પોલિયોમાયલાઈટિસ વાયરસ (પોલિયો વાયરસ).
$(b)$ હડકવા (Rabies).
$(c)$ બેક્ટેરિયા દૂષિત ખોરાક અથવા પાણી દ્વારા જઠરાંત્રિય માર્ગ (gastrointestinal tract) મારફતે શરીરમાં પ્રવેશે છે.

(N/A) ડેન્ગ્યુ વાયરસ (ફ્લેવીવાયરસ)
$(b)$ એડિસ મચ્છર (વાહક)
$(c)$ કોલેરા (ઝાડા-ઊલટી)
$(d)$ એઇડ્સ $(AIDS)$
$(e)$ જાતીય સંપર્ક,રુધિર ચઢાવવું અથવા ચેપગ્રસ્ત સોયનો ઉપયોગ
$(f)$ ડ્રોપલેટ ઇન્ફેક્શન (હવા દ્વારા)

(N/A) સીધો સંપર્ક (દા.ત.,શારીરિક સ્પર્શ અથવા ચુંબન).
$(b)$ હવા દ્વારા (દા.ત.,ખાંસી કે છીંક દ્વારા નીકળતા ટીપાં).
$(c)$ પરોક્ષ સંપર્ક (દા.ત.,કપડાં અથવા વાસણો જેવી અંગત વસ્તુઓ વહેંચવી).
$(d)$ ખોરાક/પાણી દ્વારા (દા.ત.,દૂષિત ખોરાક અથવા પાણી).
$(e)$ મચ્છર/કીટક (દા.ત.,વાહક દ્વારા રોગનો ફેલાવો).
$(f)$ હડકાયું પ્રાણી (દા.ત.,પ્રાણીનું કરડવું).

(N/A)

તીવ્ર રોગ	દીર્ઘકાલીન રોગ
$(i)$ ટૂંકા સમયગાળા માટે રહે છે. ખૂબ જ ટૂંકા સમયમાં સામાન્ય સ્વાસ્થ્ય પર મોટી અસર કરે છે.	$(i)$ લાંબા સમયગાળા માટે રહે છે. સામાન્ય સ્વાસ્થ્ય પર મોટી અસર કરવામાં લાંબો સમય લે છે.
$(ii)$ લાંબા સમય સુધી થાકનો અનુભવ થતો નથી.	$(ii)$ વ્યક્તિ હંમેશા થાક અનુભવે છે.
$(iii)$ વજનમાં ઘટાડો થતો નથી અને શ્વાસ લેવામાં તકલીફ પડતી નથી.	$(iii)$ વજનમાં ઘટાડો થાય છે અને શ્વાસ લેવામાં તકલીફ પડે છે.

(N/A) $(i)$ હવા દ્વારા સંક્રમણ (હવાજન્ય રોગ).
$(ii)$ પાણી દ્વારા સંક્રમણ (પાણીજન્ય રોગ).
બંને પરિસ્થિતિઓ ચેપી રોગોના ફેલાવાને દર્શાવે છે.

(N/A) મેલેરિયા ફેલાવતા સૂક્ષ્મજીવો (પ્લાઝમોડિયમ) સૌપ્રથમ યકૃતના કોષોને અને ત્યારબાદ રક્તકણો (RBCs) ને સંક્રમિત કરે છે.
$(b)$ ચેપી રોગની સારવાર કરવાની બે રીતો નીચે મુજબ છે:
$1.$ રોગની અસરોને ઘટાડવી (લક્ષણો આધારિત સારવાર).
$2.$ રોગના કારણનો નાશ કરવો (દા.ત.,એન્ટિબાયોટિક્સ અથવા મેલેરિયા વિરોધી દવાઓનો ઉપયોગ કરીને).

(N/A) આપણા શરીરની રોગપ્રતિકારક શક્તિ એ રોગકારક સૂક્ષ્મજીવો સામે લડવા માટેની એક મહત્વપૂર્ણ સંરક્ષણ પ્રણાલી છે. તેમાં વિશિષ્ટ કોષો અને પ્રોટીન હોય છે જે ચેપી એજન્ટોને ઓળખે છે,તેમને નિશાન બનાવે છે અને તેનો નાશ કરે છે,જેનાથી એકંદર સ્વાસ્થ્ય જળવાઈ રહે છે અને રોગો અટકાવે છે.
$(b)$ રોગપ્રતિકારક શક્તિ મુખ્યત્વે બે રીતે મેળવી શકાય છે:
$1$. કુદરતી રીતે: જ્યારે કોઈ વ્યક્તિ એકવાર કોઈ ચોક્કસ રોગથી પીડાય છે,ત્યારે શરીર તે ચોક્કસ એન્ટિજેન્સ સામે મેમરી કોષો અને એન્ટિબોડીઝ વિકસાવે છે. આ તે જ રોગકારક સામે લાંબા ગાળાનું રક્ષણ પૂરું પાડે છે.
$2$. કૃત્રિમ રીતે: શરીરમાં નબળા અથવા મૃત રોગકારકો (અથવા તેમના ઘટકો) દાખલ કરવા માટે રસીઓ (Vaccines) આપવામાં આવે છે. આ રોગપ્રતિકારક શક્તિને વાસ્તવિક રોગ પેદા કર્યા વિના એન્ટિબોડીઝ ઉત્પન્ન કરવા માટે ઉત્તેજિત કરે છે,જેનાથી રોગપ્રતિકારક શક્તિ પ્રાપ્ત થાય છે.

(B) $(i)$ રોગની અસરો ઘટાડવા માટે (લક્ષણલક્ષી સારવાર): વ્યક્તિ તાવ,દુખાવો કે સોજા જેવા લક્ષણો ઘટાડવા માટે દવાઓ લઈ શકે છે અથવા શક્તિ બચાવવા માટે આરામ કરી શકે છે.
$(ii)$ રોગના કારણને દૂર કરવા માટે: ચોક્કસ સૂક્ષ્મજીવોને મારવા માટે દવાઓ લઈ શકાય છે જે નીચે મુજબની પ્રક્રિયાઓને અવરોધે છે:
$(a)$ રોગકારક સજીવ (પેથોજેન) દ્વારા જરૂરી નવા પદાર્થોના સંશ્લેષણ માટેના વિશિષ્ટ ચયાપચયના માર્ગો.
$(b)$ રોગકારક સજીવોના ચોક્કસ જૂથો માટે જરૂરી શ્વસન પ્રક્રિયાઓ.

(N/A) આ રોગ રેબીઝ (જેને હાઇડ્રોફોબિયા તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) છે.
$(b)$ હા,રેબીઝ વિરોધી રસી (Anti-rabies vaccine) ઉપલબ્ધ છે,જે રોગના સંપર્ક પહેલાં અને પછી બંને સ્થિતિમાં આપી શકાય છે.
$(c)$ હા,સ્થાનિક સત્તાધિકારીઓ પાલતુ કૂતરાઓનું ફરજિયાત રસીકરણ,નસબંધી ($ABC$ - Animal Birth Control) દ્વારા રખડતા કૂતરાઓની વસ્તી પર નિયંત્રણ અને રેબીઝને ફેલાતો અટકાવવા માટે જનજાગૃતિ અભિયાન જેવી યોજનાઓ અમલમાં મૂકે છે.

(N/A) એડવર્ડ જેનરે સૌપ્રથમ રસીની શોધ કરી હતી.
$(b)$ રસી દ્વારા અટકાવી શકાય તેવા બે વાયરલ રોગો હિપેટાઇટિસ $A$ અને પોલિયો છે.
રોગપ્રતિકારક શક્તિ એટલે સજીવની ચોક્કસ ચેપ અથવા ઝેર સામે લડવાની ક્ષમતા,જે ચોક્કસ એન્ટિબોડીઝ અથવા સંવેદનશીલ શ્વેત રક્તકણોની ક્રિયા દ્વારા પ્રાપ્ત થાય છે. તે રોગકારક સૂક્ષ્મજીવો (એન્ટિજેન્સ) સામે શરીરની સંરક્ષણ પ્રણાલી છે. જ્યારે એન્ટિજેન્સ શરીરમાં પ્રવેશ કરે છે,ત્યારે રોગપ્રતિકારક તંત્ર તેમને નિષ્ક્રિય કરવા માટે એન્ટિબોડીઝ ઉત્પન્ન કરે છે,જેનાથી રોગ અટકે છે.

(N/A) કારણ: $AIDS$ એ $HIV$ ($Human$ $Immunodeficiency$ $Virus$) નામના વાયરસ દ્વારા થાય છે.
લક્ષણો: તેના લક્ષણોમાં વજનમાં ઘટાડો,રાત્રે પરસેવો થવો,ભૂખ ન લાગવી,સતત તાવ આવવો અને રોગપ્રતિકારક શક્તિ નબળી પડવાને કારણે શરીર અશક્ત થઈ જવું વગેરેનો સમાવેશ થાય છે.
અટકાયત: અજાણી વ્યક્તિઓ સાથે અસુરક્ષિત જાતીય સંપર્ક ટાળવો,હંમેશા જંતુરહિત (sterilized) સોય અને બ્લેડનો ઉપયોગ કરવો,અને રુધિર ચઢાવતી વખતે તે રુધિર $HIV$ મુક્ત હોવાની ખાતરી કરવી જોઈએ.

(N/A) રસીકરણ એ એક એવી પ્રક્રિયા છે જેના દ્વારા વ્યક્તિની રોગપ્રતિકારક શક્તિને રસી જેવા કૃત્રિમ માધ્યમો દ્વારા ચેપી રોગકારક સામે મજબૂત બનાવવામાં આવે છે.
$(b)$ આપેલા રોગોનું વર્ગીકરણ નીચે મુજબ છે:
- ટાઈફોઈડ: ચેપી અને તીવ્ર (Acute).
- $TB$ (ક્ષય): ચેપી અને લાંબાગાળાનો (Chronic).
- ગોઈટર: બિન-ચેપી અને લાંબાગાળાનો (Chronic).
- હાથીપગો: ચેપી અને લાંબાગાળાનો (Chronic).

(N/A) ચેપી રોગની ત્રણ હાનિકારક અસરો નીચે મુજબ છે:
$(a)$ રોગથી પીડાતી વ્યક્તિના શરીરના કાર્યોને નુકસાન થાય છે અને તે કદાચ ક્યારેય સંપૂર્ણપણે સાજા થઈ શકતા નથી.
$(b)$ રોગની સારવારમાં સમય લાગે છે અને પીડાતી વ્યક્તિ થોડા સમય માટે પથારીવશ રહેવાની શક્યતા છે,જેનાથી કાર્યક્ષમતામાં ઘટાડો થાય છે.
$(c)$ ચેપગ્રસ્ત વ્યક્તિ ચેપના સ્ત્રોત તરીકે કામ કરે છે,જે સમુદાયમાં અન્ય સ્વસ્થ વ્યક્તિઓમાં રોગ ફેલાવી શકે છે.

(N/A)

રોગ	કારણ અને ઉપાય
$(a)$ હિપેટાઇટિસ	$(i)$ કારણ: હિપેટાઇટિસ વાયરસ. $(ii)$ ઉપાય: દૂષિત ખોરાક અને પાણી ટાળો,અને હિપેટાઇટિસ $A$ અને $B$ ની રસી લો.
$(b)$ એઇડ્સ $(AIDS)$	$(i)$ કારણ: હ્યુમન ઇમ્યુનોડેફિસિયન્સી વાયરસ $(HIV)$. $(ii)$ ઉપાય: વપરાયેલી સોય,રેઝર અથવા બ્લેડનો ઉપયોગ ટાળો અને સુરક્ષિત જાતીય સંપર્ક રાખો.
$(c)$ મેલેરિયા	$(i)$ કારણ: માદા એનોફિલિસ મચ્છર દ્વારા ફેલાતો પ્રજીવ પરોપજીવી. $(ii)$ ઉપાય: સ્વચ્છતા જાળવો,મચ્છરોના પ્રજનનને રોકવા માટે પાણી ભરાવા ન દો,અને મચ્છર ભગાડવાની દવાઓ અથવા મચ્છરદાનીનો ઉપયોગ કરો.

(N/A) તે વ્યક્તિ $AIDS$ (એક્વાયર્ડ ઇમ્યુનો ડેફિસિયન્સી સિન્ડ્રોમ) થી પીડાય છે.
આ રોગ માટે જવાબદાર રોગકારક એક વાયરસ છે જેને $HIV$ (હ્યુમન ઇમ્યુનોડેફિસિયન્સી વાયરસ) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
$HIV$ ફેલાવાના માધ્યમો નીચે મુજબ છે:
$(i)$ સંક્રમિત વ્યક્તિ સાથે અસુરક્ષિત જાતીય સંપર્ક.
$(ii)$ દૂષિત રક્ત અથવા રક્ત ઉત્પાદનોનું સંચરણ (ટ્રાન્સફ્યુઝન).
$(iii)$ સંક્રમિત વ્યક્તિ દ્વારા વપરાયેલી દૂષિત સોય,સિરીંજ અથવા રેઝરનો ઉપયોગ કરવો.

(D) $(i)$ વાયરસ: સામાન્ય શરદી અને ઈન્ફલ્યુએન્ઝા.
$(ii)$ બેક્ટેરિયા: ટાઈફોઈડ અને કોલેરા.
$(iii)$ પ્રજીવ: મેલેરિયા અને કાલા-આઝાર.

(N/A) રસીકરણનો સિદ્ધાંત રોગપ્રતિકારક તંત્રની કોઈ ચોક્કસ સૂક્ષ્મજીવ સામે સ્મૃતિ (memory) વિકસાવવાની ક્ષમતા પર આધારિત છે. જ્યારે શરીરમાં રસી (નિષ્ક્રિય અથવા મૃત સૂક્ષ્મજીવ) દાખલ કરવામાં આવે છે,ત્યારે રોગપ્રતિકારક તંત્ર તેને ઓળખે છે,એન્ટિબોડીઝ ઉત્પન્ન કરે છે અને મેમરી કોષો બનાવે છે. આનાથી ભવિષ્યમાં જો તે જ રોગકારક જીવાણુનો સામનો થાય,તો શરીર અસરકારક રીતે લડી શકે છે.
જે રોગો માટે રસી ઉપલબ્ધ છે તેના ઉદાહરણો: $Polio$ (પોલિયો),$Tetanus$ (ધનુર્વા).
$(b)$ ચેપી રોગોને રોકવાના બે મૂળભૂત સિદ્ધાંતો નીચે મુજબ છે:
$(i)$ સામાન્ય નિવારણના ઉપાયો: આમાં વ્યક્તિગત અને જાહેર સ્વચ્છતા જાળવવી,જેમ કે આસપાસની સફાઈ રાખવી,શુદ્ધ પીવાનું પાણી સુનિશ્ચિત કરવું અને કચરાનો યોગ્ય નિકાલ કરવો જેથી રોગકારક જીવાણુઓનો ફેલાવો અટકાવી શકાય.
$(ii)$ વિશિષ્ટ નિવારણના ઉપાયો: આમાં યોગ્ય પોષણ દ્વારા રોગપ્રતિકારક શક્તિ મજબૂત કરવી અને ચોક્કસ ચેપી રોગકારકો સામે રક્ષણ મેળવવા માટે રસીનો ઉપયોગ કરવો.

(N/A) સારવારના સિદ્ધાંતો:
$(i)$ રોગની અસર ઘટાડવા માટે: આમાં લક્ષણો આધારિત સારવારનો સમાવેશ થાય છે,જેમ કે તાવ ઘટાડવા,દુખાવો ઓછો કરવા અથવા ઝાડાને નિયંત્રિત કરવા માટે દવાઓ લેવી.
$(ii)$ રોગના કારણને નાબૂદ કરવા માટે: આમાં ચેપ માટે જવાબદાર ચોક્કસ સૂક્ષ્મજીવોને મારવા માટે ચોક્કસ દવાઓ (જેમ કે એન્ટિબાયોટિક્સ અથવા એન્ટિવાયરલ) આપવાનો સમાવેશ થાય છે.
$(b)$ $HIV$ ($AIDS$ વાયરસ) ફેલાવાની બે રીતો:
$(i)$ સંક્રમિત વ્યક્તિ સાથે અસુરક્ષિત જાતીય સંપર્ક દ્વારા.
$(ii)$ સંક્રમિત રક્ત અથવા રક્ત ઉત્પાદનોના આદાન-પ્રદાન દ્વારા (દા.ત.,સોય શેર કરવી અથવા રક્ત ચઢાવવું).

(N/A) ચેપી રોગની સારવાર કરવાની બે મુખ્ય રીતો નીચે મુજબ છે:
$(i)$ રોગની અસરો ઘટાડવી: આમાં લક્ષણો આધારિત સારવારનો સમાવેશ થાય છે,જેમ કે તાવ ઘટાડવા,દુખાવો ઓછો કરવા અથવા સોજો ઘટાડવા માટે દવાઓ લેવી,જ્યારે શરીરની રોગપ્રતિકારક શક્તિ ચેપ સામે લડે છે.
$(ii)$ રોગના કારણનો નાશ કરવો: આમાં એન્ટિબાયોટિક્સ,એન્ટિવાયરલ અથવા એન્ટિફંગલ જેવી ચોક્કસ દવાઓ લેવાનો સમાવેશ થાય છે જે ચેપ ફેલાવતા ચોક્કસ રોગકારક (બેક્ટેરિયા,વાયરસ અથવા ફૂગ) ને લક્ષ્ય બનાવીને તેનો નાશ કરે છે.
$(b)$ એન્ટિબાયોટિક્સ બેક્ટેરિયાના અસ્તિત્વ માટે જરૂરી ચોક્કસ જૈવ રાસાયણિક માર્ગોને અવરોધીને કાર્ય કરે છે. ઉદાહરણ તરીકે,ઘણી એન્ટિબાયોટિક્સ બેક્ટેરિયાની કોષદીવાલ બનાવવાની પ્રક્રિયાને અટકાવે છે. માનવ કોષો આ રીતે કોષદીવાલ બનાવતા ન હોવાથી,આ દવાઓ માનવ કોષોને નુકસાન પહોંચાડ્યા વિના બેક્ટેરિયાનો નાશ કરે છે.

(N/A) સ્વાસ્થ્ય એટલે શારીરિક,માનસિક અને સામાજિક રીતે સંપૂર્ણ સુખાકારીની સ્થિતિ,માત્ર રોગ કે અશક્તિનો અભાવ નહીં.
$(i)$ સમયગાળાના આધારે વર્ગીકરણ:
$1.$ તીવ્ર રોગો (Acute diseases): જે રોગો ખૂબ જ ટૂંકા સમય માટે રહે છે.
ઉદાહરણ: શરદી.
$2.$ હઠીલા રોગો (Chronic diseases): જે રોગો લાંબા સમય સુધી અથવા આજીવન રહે છે.
ઉદાહરણ: હાથીપગો (Elephantiasis).
$(ii)$ કારણના આધારે વર્ગીકરણ:
$1.$ ચેપી રોગો (Infectious diseases): જે રોગકારકો (બેક્ટેરિયા,વાયરસ,ફૂગ,પ્રજીવ) જેવા બાહ્ય પરિબળો દ્વારા થાય છે.
ઉદાહરણ: મેલેરિયા (પ્લાઝમોડિયમ દ્વારા).
$2.$ બિન-ચેપી રોગો (Non-infectious diseases): જે આનુવંશિક ખામીઓ,અંતઃસ્ત્રાવી અસંતુલન અથવા પોષક તત્વોની ઉણપ જેવા આંતરિક પરિબળોને કારણે થાય છે.
ઉદાહરણ: ડાયાબિટીસ અથવા રિકેટ્સ (વિટામિન $D$ ની ઉણપ).

(N/A) સ્વાસ્થ્ય એટલે શારીરિક,માનસિક અને સામાજિક સુખાકારીની સંપૂર્ણ સ્થિતિ,માત્ર રોગની ગેરહાજરી નહીં. એક વ્યક્તિ રોગમુક્ત હોવા છતાં માનસિક કે સામાજિક રીતે અસ્વસ્થ હોઈ શકે છે.
$(b)$ વ્યક્તિગત સ્વાસ્થ્ય પર્યાવરણ પર આધારિત છે. સામુદાયિક સ્વાસ્થ્ય યોગ્ય સ્વચ્છતા અને રોગ નિયંત્રણ સુનિશ્ચિત કરે છે,જે વ્યક્તિઓમાં ચેપી રોગોના ફેલાવાને અટકાવે છે.
$(c)$ કોલેરા એ પાણીજન્ય રોગ છે. ઘણા ગામડાઓમાં,શહેરી વિસ્તારોની તુલનામાં શુદ્ધ પીવાનું પાણી અને ગટર વ્યવસ્થાનો અભાવ હોય છે,જેના કારણે ત્યાં કોલેરાનું પ્રમાણ વધુ જોવા મળે છે.

(N/A) આ વિધાન સૂચવે છે કે ચેપનું સ્થાન હંમેશા રોગકારકના પ્રવેશ બિંદુ દ્વારા નક્કી થતું નથી. રોગકારકો ઘણીવાર ચોક્કસ લક્ષિત અંગો સુધી પહોંચવા માટે શરીરમાં મુસાફરી કરે છે.
ઉદાહરણો:
$(a)$ $AIDS$ ફેલાવતો વાયરસ: જાતીય સંપર્ક અથવા રક્ત ચઢાવવા દ્વારા શરીરમાં પ્રવેશે છે,પરંતુ તે સમગ્ર શરીરમાં લસિકા ગાંઠો (lymph nodes) સુધી ફેલાય છે.
$(b)$ જાપાનીઝ એન્સેફાલીટીસ: વાયરસ મચ્છરના કરડવાથી લોહીમાં પ્રવેશે છે પરંતુ તે ખાસ કરીને મગજને લક્ષ્ય બનાવે છે અને ત્યાં પહોંચે છે.
$(c)$ મેલેરિયા: પ્રજીવ $Plasmodium$ મચ્છરના કરડવાથી લોહીમાં પ્રવેશે છે,યકૃત (liver) સુધી મુસાફરી કરે છે અને ત્યારબાદ $RBCs$ (રક્તકણો) ને ચેપ લગાડે છે.

(N/A) $(i)$ શિક્ષિત માતા-પિતા તેમના બાળકો માટે પૌષ્ટિક અને સંતુલિત આહારનું મહત્વ સમજે છે,જે પોષણની ઉણપથી થતા રોગોને અટકાવે છે અને રોગપ્રતિકારક શક્તિને યોગ્ય રીતે કાર્ય કરવામાં મદદ કરે છે.
$(ii)$ તેઓ રોગોના ફેલાવાના માધ્યમો વિશે જાણે છે,તેથી તેઓ ઘરે સ્વચ્છતા જાળવી રાખે છે.
$(iii)$ માતા-પિતા પાણીજન્ય રોગોને ટાળવા માટે બાળકોને સુરક્ષિત અને શુદ્ધ પાણી પૂરું પાડશે.
$(iv)$ શિક્ષિત માતા-પિતા શરૂઆતમાં લક્ષણો મુજબ સારવાર આપી શકે છે અને રોગના મૂળ કારણને દૂર કરવા માટે ત્વરિત ડોક્ટરની સલાહ લઈ શકે છે.
$(v)$ શિક્ષિત માતા-પિતા તેમના બાળકોમાં સ્વચ્છ પર્યાવરણ જાળવવા માટે સામાજિક અને નૈતિક જવાબદારીની ભાવના કેળવી શકે છે,જેથી ચેપનો ફેલાવો અટકાવી શકાય.

(N/A) હા, આ વિધાન સાચું છે.
રોગપ્રતિકારક તંત્રને અસરકારક રીતે કાર્ય કરવા માટે યોગ્ય પોષણની જરૂર હોય છે. જો કોઈ વ્યક્તિને પૂરતો ખોરાક અને પોષણ ન મળે, તો રોગપ્રતિકારક તંત્ર નબળું પડી જાય છે અને તે રોગકારક જીવાણુઓ સામે લડી શકતું નથી, જેનાથી વ્યક્તિ ચેપી રોગોનો ભોગ બને છે.
$(b)$ હા, આ વિધાન સાચું છે.
સંપર્ક અટકાવવાની સામાન્ય રીતો નીચે મુજબ છે:
$(i)$ હવા દ્વારા ફેલાતા સૂક્ષ્મજીવો માટે, આપણે ભીડભાડવાળી રહેવાની જગ્યાઓ ટાળીને સંપર્ક અટકાવી શકીએ છીએ.
$(ii)$ પાણી દ્વારા ફેલાતા સૂક્ષ્મજીવો માટે, આપણે સુરક્ષિત અને શુદ્ધ પીવાનું પાણી પૂરું પાડીને સંપર્ક અટકાવી શકીએ છીએ.
$(iii)$ વાહક દ્વારા ફેલાતા રોગો માટે, આપણે સ્વચ્છ વાતાવરણ જાળવીને મચ્છર જેવા વાહકોના પ્રજનન સ્થળોને દૂર કરીને સંપર્ક અટકાવી શકીએ છીએ.

(N/A) રોગોને તે ચેપગ્રસ્ત વ્યક્તિમાંથી સ્વસ્થ વ્યક્તિમાં ફેલાઈ શકે છે કે નહીં તેના આધારે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.
$(a)$ કેન્સર: બિન-ચેપી (જનીનિક પરિવર્તન અથવા પર્યાવરણીય પરિબળોને કારણે થાય છે,રોગકારક જીવાણુઓ દ્વારા નહીં).
$(b)$ હાઈ બ્લડ પ્રેશર: બિન-ચેપી (જીવનશૈલી અથવા શારીરિક વિકાર).
$(c)$ શરદી: ચેપી (વાયરસ દ્વારા થાય છે,ટીપાં દ્વારા ફેલાય છે).
$(d)$ ડાયાબિટીસ: બિન-ચેપી (ચયાપચયનો વિકાર).
$(e)$ ક્ષય: ચેપી (બેક્ટેરિયા દ્વારા થાય છે,હવા દ્વારા ફેલાય છે).
$(f)$ રતાંધળાપણું: બિન-ચેપી (વિટામિન $A$ ની ઉણપને કારણે થાય છે).
$(g)$ $SARS$: ચેપી (વાયરસ દ્વારા થાય છે,શ્વસન ટીપાં દ્વારા ફેલાય છે).
$(h)$ ટાઈફોઈડ: ચેપી (બેક્ટેરિયા દ્વારા થાય છે,દૂષિત ખોરાક/પાણી દ્વારા ફેલાય છે).
$(i)$ કોલેરા: ચેપી (બેક્ટેરિયા દ્વારા થાય છે,દૂષિત ખોરાક/પાણી દ્વારા ફેલાય છે).
$(j)$ ડેન્ગ્યુ: ચેપી (વાયરસ દ્વારા થાય છે,મચ્છરો દ્વારા ફેલાય છે).

(N/A) નીચેનું કોષ્ટક રોગો અને તેમના સંબંધિત કારક સજીવોની યાદી આપે છે:

રોગ	કારક સજીવ
$(a)$ સ્લીપિંગ સિકનેસ	$Trypanosoma$ (પ્રજીવ)
$(b)$ $SARS$	વાયરસ
$(c)$ કાલા-આઝાર	$Leishmania$ (પ્રજીવ)
$(d)$ ખીલ	$Staphylococcus$ (બેક્ટેરિયા)
$(e)$ $AIDS$	વાયરસ $(HIV)$
$(f)$ ડેન્ગ્યુ તાવ	વાયરસ
$(g)$ મેલેરિયા	$Plasmodium$ (પ્રજીવ)
$(h)$ મગજનો તાવ	વાયરસ
$(i)$ અછબડા	વાયરસ
$(j)$ પોલિયો	વાયરસ

(N/A) વાયરસથી થતા ત્રણ રોગો નીચે મુજબ છે:
$(a)$ ઈન્ફલ્યુએન્ઝા (Influenza)
$(b)$ હેપેટાઈટીસ (Hepatitis)
$(c)$ એઈડ્સ $(AIDS)$
એઈડ્સ (Acquired Immuno Deficiency Syndrome) વિશે વિગતવાર માહિતી:
કારણ: તે રેટ્રોવાયરસ $HIV$ (Human Immuno Deficiency Virus) દ્વારા થાય છે.
ફેલાવાની રીત:
$(i)$ રુધિર ચઢાવવાથી (Blood transfusion).
$(ii)$ અસુરક્ષિત જાતીય સંપર્ક દ્વારા.
$(iii)$ દૂષિત સોય અને સિરીંજનો ઉપયોગ,રેઝર અથવા અન્ય સાધનો શેર કરવાથી.
$(iv)$ સંક્રમિત માતાથી ગર્ભસ્થ શિશુમાં જરાયુ (placenta) દ્વારા.
લક્ષણો:
$(i)$ લાંબા સમય સુધી તાવ આવવો.
$(ii)$ લસિકા ગ્રંથીઓમાં સોજો આવવો.
$(iii)$ વજનમાં ઘટાડો અને ભૂખ ન લાગવી.
$(iv)$ અસ્પષ્ટ રક્તસ્રાવ.
$(v)$ રુધિર પ્લેટલેટ્સની સંખ્યામાં ઘટાડો થવો.
$(vi)$ યાદશક્તિ અને માનસિક ક્ષમતામાં ઘટાડો.
$(vii)$ દર્દી અન્ય રોગો માટે અત્યંત સંવેદનશીલ બની જાય છે.
નિદાન:
તે $ELISA$ ટેસ્ટ અને વેસ્ટર્ન બ્લોટ ટેસ્ટ દ્વારા કરવામાં આવે છે.
નિવારણ:
$(i)$ સુરક્ષિત જાતીય સંબંધો.
$(ii)$ ડિસ્પોઝેબલ સિરીંજ,સોય અને નવા રેઝરનો ઉપયોગ.
$(iii)$ રુધિર ચઢાવતા પહેલા તેની તપાસ કરવી.
$(iv)$ એઈડ્સ જાગૃતિ કાર્યક્રમો દ્વારા લોકોમાં શિક્ષણ.
$(v)$ $HIV$ સંક્રમિત માતાએ ગર્ભધારણ ટાળવું.
સારવાર: અત્યાર સુધી એઈડ્સનો કોઈ કાયમી ઈલાજ નથી; માત્ર એન્ટિરેટ્રોવાયરલ થેરાપી દ્વારા વાયરલ લોડને નિયંત્રિત કરી શકાય છે.

(N/A)

રોગના ચિહ્નો (Signs)	રોગના લક્ષણો (Symptoms)
$(i)$ ચિહ્નો એ રોગના ચોક્કસ નિર્દેશો છે જેનું માપન કરી શકાય છે અથવા ચિકિત્સક દ્વારા અવલોકન કરી શકાય છે.	$(i)$ લક્ષણો એ દર્દી દ્વારા અનુભવાતી વ્યક્તિલક્ષી બાબતો છે,જે રોગની હાજરી સૂચવે છે.
$(ii)$ ચિહ્નો એ છે જે ડોકટરો ચોક્કસ રોગનું નિદાન કરવા માટે શારીરિક તપાસ દરમિયાન શોધે છે.	$(ii)$ લક્ષણો એ છે જે દર્દી અનુભવે છે (દા.ત.,દુખાવો,માથાનો દુખાવો,ઉબકા) અને ડોક્ટરને જણાવે છે.

(N/A) $HIV$ ના ચેપમાં:
$(i)$ વાયરસ રોગપ્રતિકારક તંત્રમાં પ્રવેશ કરે છે અને $T-helper$ કોષોને નિશાન બનાવીને તેના કાર્યને નુકસાન પહોંચાડે છે.
$(ii)$ શરીર દરરોજ સામનો કરતા અનેક નાના ચેપો સામે અસરકારક રીતે લડી શકતું નથી.
$(iii)$ એક સામાન્ય શરદી ન્યુમોનિયા $(Pneumonia)$ માં ફેરવાઈ શકે છે,અને આંતરડાના નાના ચેપને કારણે લોહીના નુકસાન સાથે ગંભીર ઝાડા થઈ શકે છે,જે અંતે દર્દીના મૃત્યુનું કારણ બને છે.

(N/A) સમુદાય એટલે વિવિધ જાતિઓના સજીવોનો સમૂહ જે સામાન્ય નિવાસસ્થાનમાં એકબીજા સાથે અને તેમના પર્યાવરણ સાથે આંતરક્રિયા કરે છે.
આપણું વ્યક્તિગત સ્વાસ્થ્ય સમુદાયના મુદ્દાઓ સાથે ઊંડાણપૂર્વક જોડાયેલું છે કારણ કે:
$1$. આપણે એવા સમાજમાં રહીએ છીએ જ્યાં આપણે પાણી,હવા અને ખોરાક જેવા સંસાધનો વહેંચીએ છીએ. જો સમુદાયનું વાતાવરણ સ્વચ્છ ન હોય,તો તે રોગોના ફેલાવાનું કારણ બને છે (દા.ત.,કચરાનો અયોગ્ય નિકાલ રોગવાહક રોગો તરફ દોરી જાય છે).
$2$. જાહેર સ્વચ્છતા અને સેનિટેશન એ સમુદાયની જવાબદારી છે. ભલે કોઈ વ્યક્તિગત સ્વચ્છતા જાળવે,તો પણ જો આસપાસનું સમુદાયનું વાતાવરણ પ્રદૂષિત કે અસ્વચ્છ હોય તો તે બીમાર પડી શકે છે.
$3$. તેથી,વ્યક્તિગત સ્વાસ્થ્ય અને સમુદાયનું સ્વાસ્થ્ય બંને એકબીજા પર નિર્ભર છે; વ્યક્તિગત સુખાકારી જાળવવા માટે સ્વસ્થ સમુદાયનું વાતાવરણ અનિવાર્ય છે.

(N/A) માતા-પિતા નવજાત શિશુને જીવલેણ ચેપી રોગોથી બચાવવા માટે રસી અપાવે છે,જેથી ચોક્કસ રસીઓ દ્વારા શરીરમાં રોગપ્રતિકારક શક્તિ વિકસાવી શકાય.
$(b)$ મચ્છરોનો ઉપદ્રવ અટકાવવાના ઉપાયો નીચે મુજબ છે:
$1$. આપણી આસપાસ પાણી ભરાવા ન દેવું જોઈએ,કારણ કે સ્થિર પાણી મચ્છરોના પ્રજનન માટેનું સ્થળ છે.
$2$. વોટર કુલર,ફૂલદાની અને પાણીની ટાંકીઓ નિયમિતપણે સાફ કરવી જોઈએ.
$3$. સ્વિમિંગ પૂલની યોગ્ય કાળજી લેવી અને મચ્છરોના લાર્વાને વધતા અટકાવવા માટે યોગ્ય રસાયણોનો ઉપયોગ કરવો.

(N/A) આ રોગ $Rabies$ (હડકવા) છે અને તે હડકાયા કૂતરાના કરડવાથી ફેલાય છે.
અહીં 'રિઝર્વોયર' શબ્દનો અર્થ એ છે કે કૂતરૂં આ રોગના રોગકારકનું વાહક અથવા સ્ત્રોત છે,જે મનુષ્યોમાં ફેલાઈ શકે છે.
રોગના ફેલાવાને રોકવા માટે સરકારે નીચેના પગલાં લેવા જોઈએ:
$1.$ કરડાયેલા દર્દીઓને એન્ટી-રેબીઝ રસી આપવી જોઈએ.
$2.$ રખડતા કૂતરાઓ અને બિલાડીઓ માટે ફરજિયાત રસીકરણ કાર્યક્રમો અમલમાં મૂકવા જોઈએ. પાળેલા કૂતરાઓને પણ એન્ટી-રેબીઝ રસી આપવી જોઈએ.
$3.$ હડકવાના લક્ષણો ધરાવતા પ્રાણીઓ,જેમ કે વધુ પડતી લાળ ટપકવી અને આક્રમક વર્તન,તેમને ઓળખીને અલગ કરવા અથવા દૂર કરવા જોઈએ.

(N/A) ગોઇટર અને હાઇપોથાઇરોડિઝમના શારીરિક લક્ષણો નીચે મુજબ છે:
$(i)$ હાઇપોથાઇરોડિઝમ દરમિયાન,શરીરનો ચયાપચયનો દર ઘટી જાય છે.
$(ii)$ શરીરના વજનમાં વધારાની સાથે વધુ ઊંઘ અને સુસ્તી જોવા મળે છે.
$(iii)$ ગળામાં સોજો (ગોઇટર) અને ક્યારેક પગમાં સોજો જોવા મળે છે.
$(iv)$ ગોઇટર દરમિયાન,થાઇરોઇડ ગ્રંથિ નોંધપાત્ર રીતે મોટી થાય છે.
$(b)$ અન્ય લોકોને પોસ્ટરો,બેનરો દ્વારા અથવા સ્થાનિક વિસ્તારમાં નાના જાગૃતિ કાર્યક્રમોનું આયોજન કરીને આયોડિનયુક્ત મીઠાના મહત્વ વિશે માહિતગાર કરી શકાય છે.
$(c)$ આયોડિન એ અધાતુ છે જેની સંજ્ઞા $I$ છે.
$(d)$ આયોડિન એક અધાતુ છે જે ઘન સ્વરૂપે ધાતુ જેવું રાખોડી દેખાય છે અને ગરમ કરવા પર જાંબલી વાયુમાં ફેરવાય છે. તેનું ઉત્કલન બિંદુ લગભગ $457.4 \ K$ છે અને ઘનતા લગભગ $4.933 \ g/cm^3$ છે. આયોડિન ગરમ કરવા પર ઉર્ધ્વપાતન પામે છે.
$(e)$ મૂળ મીઠાના રાસાયણિક બંધારણમાં કોઈ મોટો તફાવત નથી. મુખ્ય તફાવત એ છે કે સામાન્ય મીઠું મુખ્યત્વે $NaCl$ છે,જ્યારે આયોડિનયુક્ત મીઠામાં $NaCl$ માં થોડી માત્રામાં આયોડિનના સંયોજનો (જેમ કે પોટેશિયમ આયોડાઇડ) ઉમેરવામાં આવે છે,જે આપણા માટે એક આવશ્યક સૂક્ષ્મ પોષકતત્વ છે. આ જરૂરી છે કારણ કે વિશ્વભરની ઘણી જમીનમાં આયોડિનનું પ્રમાણ ઓછું હોય છે,જેના કારણે પાકમાં અને ત્યારબાદ મનુષ્યોમાં તેની ઉણપ સર્જાય છે,જે ગોઇટરનું કારણ બને છે.