Textbook - WHY DO WE FALL ILL? Questions in Gujarati

(N/A) વ્યક્તિનું સારું સ્વાસ્થ્ય નીચેની શરતો પર આધાર રાખે છે:
$1$. સામાજિક વાતાવરણ: વ્યક્તિ જે ભૌતિક અને સામાજિક વાતાવરણમાં રહે છે તે તેના સ્વાસ્થ્ય પર નોંધપાત્ર અસર કરે છે.
$2$. જાહેર સ્વચ્છતા: કચરાનો યોગ્ય નિકાલ અને પીવાનું શુદ્ધ પાણી રોગોના ફેલાવાને રોકવા માટે જરૂરી છે.
$3$. સારી આર્થિક સ્થિતિ અને આવક: પૂરતી આવક પૌષ્ટિક આહાર અને સ્વાસ્થ્ય સેવાઓ મેળવવામાં મદદરૂપ થાય છે.
$4$. સામાજિક સમાનતા અને સંવાદિતા: શાંતિપૂર્ણ અને સમાનતાવાદી સમાજ તણાવ ઘટાડે છે અને એકંદરે સુખાકારીને પ્રોત્સાહન આપે છે.

(A) રોગમુક્ત રહેવા માટે જરૂરી શરતો નીચે મુજબ છે:
$1)$ સંતુલિત આહાર લેવો: પૌષ્ટિક આહાર શરીરને મજબૂત રોગપ્રતિકારક શક્તિ જાળવી રાખવા માટે જરૂરી પોષક તત્વો પૂરા પાડે છે.
$2)$ વ્યક્તિગત અને જાહેર સ્વચ્છતા: પોતાની આસપાસના વાતાવરણમાં અને વ્યક્તિગત આદતોમાં સ્વચ્છતા જાળવવાથી રોગકારક જીવાણુઓનો ફેલાવો અટકે છે.

(N/A) સંતુલિત આહાર લેવો અને વ્યક્તિગત તથા જાહેર સ્વચ્છતા જાળવવી એ સ્વાસ્થ્યના અલગ પાસાઓ છે,જોકે બંને સારા સ્વાસ્થ્યને જાળવી રાખવા માટે અનિવાર્ય છે.
$1$. સંતુલિત આહાર શરીરને યોગ્ય રીતે કાર્ય કરવા અને રોગપ્રતિકારક શક્તિ વધારવા માટે જરૂરી પોષક તત્વો પૂરા પાડે છે.
$2$. વ્યક્તિગત અને જાહેર સ્વચ્છતામાં રોગકારક જીવાણુઓના ફેલાવાને રોકવા માટે શરીર અને આસપાસના પર્યાવરણની સફાઈનો સમાવેશ થાય છે.
$3$. જોકે તેમની અભિગમની દ્રષ્ટિએ તેઓ અલગ છે,પરંતુ તેમનો ઉદ્દેશ્ય સમાન છે: બંને સારા સ્વાસ્થ્ય માટે જરૂરી પરિસ્થિતિઓ છે.
$4$. જો આ બંને પરિસ્થિતિઓ જાળવવામાં આવે,તો ચેપી રોગો થવાનું જોખમ નોંધપાત્ર રીતે ઘટી જાય છે.

(N/A) જ્યારે કોઈ રોગ થાય છે,ત્યારે તેના લક્ષણો અને ચિહ્નો દેખાય છે. આ લક્ષણોમાં માથાનો દુખાવો,ઉધરસ,ઝાડા અથવા પરુવાળો ઘા હોઈ શકે છે. આ લક્ષણો રોગની હાજરી સૂચવે છે પરંતુ રોગનું ચોક્કસ સ્વરૂપ જણાવતા નથી. તેથી,આ લક્ષણોના આધારે રોગનું નિદાન કરવા માટે ડૉક્ટરની સલાહ લેવી હિતાવહ છે. જો જરૂર પડે,તો ડૉક્ટર ચોક્કસ રોગની પુષ્ટિ કરવા માટે લેબોરેટરી પરીક્ષણો કરાવવાની સલાહ આપી શકે છે.

(A) સાચો જવાબ $A)$ જો તમને કમળો થાય છે.
જૂ અને ખીલ એ નાની સ્વાસ્થ્ય સમસ્યાઓ છે જે શરીરના મહત્વપૂર્ણ અંગોને લાંબા ગાળાનું નોંધપાત્ર નુકસાન પહોંચાડતી નથી.
કમળો એ યકૃત (liver) ને અસર કરતી ગંભીર સ્થિતિ છે,જે જો યોગ્ય રીતે સારવાર ન કરવામાં આવે તો લાંબા ગાળાના ગંભીર સ્વાસ્થ્ય પરિણામો લાવી શકે છે.
કમળાના લક્ષણોમાં નીચેનાનો સમાવેશ થાય છે:
$a)$ તીવ્ર તાવ,માથાનો દુખાવો અને સાંધાનો દુખાવો.
$b)$ સતત ઉબકા અને ઉલટી થવી.
$c)$ ત્વચા અને આંખોનું પીળું પડવું (કમળો) અને સંભવિત ફોલ્લીઓ.
દર્દી નબળા સ્વાસ્થ્યથી પીડાય છે અને સાજા થવા માટે યોગ્ય તબીબી સારવાર અને સંપૂર્ણ આરામની જરૂર પડે છે.

(B) બીમારી દરમિયાન,શરીરના સામાન્ય શારીરિક કાર્યો ખોરવાય છે અને ચયાપચયનો દર પ્રભાવિત થઈ શકે છે.
સાદો અને પૌષ્ટિક ખોરાક લેવાની સલાહ આપવામાં આવે છે કારણ કે તે સરળતાથી પાચન થઈ શકે તેવો હોય છે,જે પાચનતંત્ર પરનો કાર્યભાર ઘટાડે છે.
સાથે જ,તે રોગપ્રતિકારક શક્તિને ચેપ સામે લડવા અને શરીરને ઝડપથી સાજા થવા માટે જરૂરી તમામ પોષક તત્વો પૂરા પાડે છે.
તેથી,ઝડપી સ્વસ્થતા માટે સંતુલિત અને સરળતાથી પચી જાય તેવો ખોરાક ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે.

(N/A) ચેપી રોગો વિવિધ માધ્યમો દ્વારા ફેલાય છે. જે નીચે મુજબ છે:
$a)$ હવા દ્વારા: જ્યારે કોઈ ચેપગ્રસ્ત વ્યક્તિ છીંક ખાય અથવા ઉધરસ ખાય છે,ત્યારે તે રોગકારક જીવાણુઓ ધરાવતા ટીપાં મુક્ત કરે છે. આ ટીપાં શ્વાસ દ્વારા તંદુરસ્ત વ્યક્તિના શરીરમાં પ્રવેશી શકે છે.
ઉદાહરણ: $Common$ $cold$ (શરદી),$pneumonia$ (ન્યુમોનિયા) અને $tuberculosis$ (ક્ષય).
$b)$ પાણી દ્વારા: દૂષિત પાણીનું સેવન કરવાથી ઘણા લોકોમાં રોગ ફેલાઈ શકે છે.
ઉદાહરણ: $Cholera$ (કોલેરા),$amoebiasis$ (અમીબાયાસિસ) અને $hepatitis$ (હિપેટાઇટિસ).
$c)$ જાતીય સંપર્ક દ્વારા: $AIDS$ અને $syphilis$ જેવા કેટલાક રોગો જાતીય સંપર્ક દ્વારા ફેલાય છે. આ ઉપરાંત,$AIDS$ નો વાયરસ લોહી દ્વારા,ચેપગ્રસ્ત સિરીંજ દ્વારા,સગર્ભાવસ્થા દરમિયાન માતાથી બાળકમાં અથવા સ્તનપાન દ્વારા પણ ફેલાઈ શકે છે.
$d)$ વાહકો દ્વારા: કેટલાક પ્રાણીઓ મધ્યસ્થી અથવા વાહક તરીકે કામ કરે છે. આ વાહકો રોગકારક જીવાણુઓને ચેપગ્રસ્ત વ્યક્તિમાંથી તંદુરસ્ત વ્યક્તિમાં લઈ જાય છે.
ઉદાહરણ: મચ્છર મનુષ્યનું લોહી ચૂસતી વખતે મેલેરિયા ફેલાવતા સજીવોનો ફેલાવો કરે છે.

(N/A) શાળામાં ચેપી રોગોના ફેલાવાને રોકવા માટે નીચે મુજબના સાવચેતીના પગલાં લઈ શકાય છે:
$a)$ સામાન્ય શરદી,ઉધરસ કે ફ્લૂ જેવા હવા દ્વારા ફેલાતા રોગોથી પીડાતા વિદ્યાર્થીઓના સંપર્કમાં આવવાનું ટાળવું.
$b)$ શાળામાં શુદ્ધ અને પીવાલાયક પાણીની ઉપલબ્ધતા તપાસવી.
$c)$ શાળાની આસપાસના વિસ્તારને સ્વચ્છ રાખવો જેથી મચ્છર જેવા રોગવાહકોનો ઉછેર અને પ્રજનન અટકે.
$d)$ શાળામાં બાળપણના રસીકરણ કાર્યક્રમો શરૂ કરવા અને પ્રોત્સાહન આપવું.

(B) રસીકરણ એ એક સ્વસ્થ વ્યક્તિમાં રસી દાખલ કરવાની પ્રક્રિયા છે,જેથી રોગપ્રતિકારક શક્તિને ચોક્કસ રોગ સામે લડવા માટે સક્રિય કરી શકાય.
રોગપ્રતિકારક શક્તિ એટલે શરીરની બહારના રોગકારક એજન્ટો (જેમ કે બેક્ટેરિયા અથવા વાયરસ) ને ઓળખવાની,તેનો નાશ કરવાની અને તેને દૂર કરવાની ક્ષમતા.

(N/A) નજીકના આરોગ્ય કેન્દ્રમાં સામાન્ય રીતે નીચે મુજબના રસીકરણ કાર્યક્રમો ઉપલબ્ધ હોય છે:
$a)$ શિશુઓ માટે: $BCG$ (ક્ષય),$OPV$ (ઓરલ પોલિયો વેક્સિન),$DPT$ (ડિપ્થેરિયા,ઉટાંટિયું,ધનુર),ઓરી અને $MMR$ (ઓરી,ગાલપચોળિયાં,રૂબેલા).
$b)$ બાળકો માટે: ટાઈફોઈડ,$TT$ (ટેટનસ ટોક્સૉઇડ),$DT$ (ડિપ્થેરિયા,ધનુર) અને $TAB$ (ટાઈફોઈડ,પેરાટાઈફોઈડ $A$ અને $B$).
$c)$ સગર્ભા સ્ત્રીઓ માટે: $TT$ (ટેટનસ ટોક્સૉઇડ) અને હેપેટાઈટીસ-$B$.
ટાઈફોઈડ,પોલિયો,ઓરી અને ધનુર જેવા રોગો ઘણા વિસ્તારોમાં મુખ્ય સ્વાસ્થ્ય સમસ્યાઓ ગણાય છે. આ રોગોને રોકવા માટે,સરકારે સમગ્ર દેશમાં સાર્વત્રિક રસીકરણ કાર્યક્રમ $(UIP)$ શરૂ કર્યો છે જેથી વસ્તીનું સ્વાસ્થ્ય અને સુરક્ષા સુનિશ્ચિત કરી શકાય.

(N/A) હું છેલ્લા એક વર્ષમાં બે વાર બીમાર પડ્યો હતો. મને થયેલા રોગો ઝાડા (diarrhoea) અને ડેન્ગ્યુ તાવ હતા.
$(a)$ ભવિષ્યમાં આવા રોગોથી બચવા માટે હું મારી આદતોમાં નીચે મુજબના ફેરફારો કરી શકું છું:
$(i)$ હું હંમેશા ચોખ્ખું,ગાળેલું અથવા ઉકાળેલું પાણી પીઈશ અને કંઈપણ ખાતા પહેલા મારા હાથ સાબુથી ધોઈશ.
$(ii)$ હું રોગકારક સૂક્ષ્મજીવોના પ્રવેશને રોકવા માટે વ્યક્તિગત સ્વચ્છતા જાળવીશ.
$(b)$ હું મારા વાતાવરણમાં એવો ફેરફાર ઈચ્છું છું કે કચરાનો યોગ્ય નિકાલ થાય અને પાણી ભરાઈ ન રહે,જેથી મચ્છરો જેવા રોગ ફેલાવતા વાહકોનો ઉપદ્રવ અટકાવી શકાય.

(N/A) ડૉક્ટર,નર્સ અથવા સ્વાસ્થ્ય કાર્યકર પોતે બીમાર ન પડે તે માટે નીચે મુજબની સાવચેતી રાખે છે:
$(i)$ તમામ ચેપી રોગો સામે રસીકરણ (immunization) કરાવવું.
$(ii)$ તેમની રોગપ્રતિકારક શક્તિને મજબૂત કરવા માટે સંતુલિત આહાર (ખાસ કરીને પ્રોટીનયુક્ત) લેવો.
$(iii)$ લોહીના નમૂના,પેશાબ,મળ,ગળફા વગેરેનો કાળજીપૂર્વક નિકાલ કરવો.
$(iv)$ મોઢા અથવા છાતીના ચેપનું નિદાન કરતી વખતે માસ્ક પહેરવા.
$(v)$ નાના ઓપરેશન કરતી વખતે પણ હાથ સાફ કરવા અને ગ્લવ્સ (મોજા) પહેરવા.

(N/A) સામાન્ય સર્વેક્ષણના આધારે,ત્રણ સૌથી સામાન્ય રોગો આ મુજબ છે: $(1)$ શરદી,$(2)$ મેલેરિયા,અને $(3)$ ઝાડા.
આ રોગોના પ્રમાણને ઘટાડવા માટે,સ્થાનિક સત્તાવાળાઓએ નીચેના ત્રણ પગલાં લેવા જોઈએ:
$(i)$ મચ્છર અને માખીઓ જેવા રોગવાહકોના પ્રજનનને રોકવા માટે યોગ્ય સ્વચ્છતા અને કચરાના નિકાલની વ્યવસ્થા કરવી.
$(ii)$ ઝાડા અને કોલેરા જેવા પાણીજન્ય રોગોને રોકવા માટે શુદ્ધ અને પીવાલાયક પાણીની સુવિધા પૂરી પાડવી.
$(iii)$ વ્યક્તિગત સ્વચ્છતા,રસીકરણ અને આસપાસના વાતાવરણને સ્વચ્છ રાખવાના મહત્વ વિશે જાહેર જાગૃતિ અભિયાન ચલાવવું.

(N/A) બાળક બીમાર છે તે ઓળખવામાં મદદરૂપ લક્ષણો નીચે મુજબ છે:
- આંખો લાલ થવી
- આંખો ઝૂકી જવી
- સતત રડવું
- શરીરનું તાપમાન ઊંચું રહેવું (તાવ)
$(b)$ બાળકમાં ચોક્કસ બીમારી સૂચવતા ચિહ્નો:
- ખૂબ તાવ,માથાનો દુખાવો,સ્નાયુઓનો દુખાવો અને ધ્રુજારી એ મેલેરિયા સૂચવે છે.
- ઝાડા અને પેટમાં દુખાવો એ અતિસાર (ડાયેરિયા) સૂચવે છે.
- આંખો લાલ થવી અને સતત આંખો ચોળવી એ આઈ ફ્લૂ (કન્જક્ટિવાઇટિસ) સૂચવે છે.
- નિસ્તેજ ત્વચા,પીળું પેશાબ અને આંખો પીળી થવી એ કમળો સૂચવે છે.
- જો અન્ય કોઈ સ્પષ્ટ લક્ષણો વગર તાવ હોય,તો બીમારીનો પ્રકાર જાણવા માટે ડોક્ટરો લેબોરેટરી ટેસ્ટ કરાવવાની સલાહ આપે છે.

(C) પરિસ્થિતિ $(c)$ માં વ્યક્તિના બીમાર પડવાની શક્યતા સૌથી વધુ છે. તેના કારણો નીચે મુજબ છે:
$1$. મેલેરિયામાંથી સાજા થયા પછી,શરીર પહેલેથી જ નબળું હોય છે અને શક્તિ પાછી મેળવવા માટે યોગ્ય પોષણની જરૂર હોય છે. ચાર દિવસના ઉપવાસ શરીરને સાજા થતા અટકાવે છે,જેનાથી તે વધુ નબળું પડે છે.
$2$. અછબડાથી પીડાતી વ્યક્તિની સંભાળ રાખવાથી તે વ્યક્તિ ચેપી વાયરસના સંપર્કમાં આવે છે. મેલેરિયા અને પોષણના અભાવને કારણે તેની રોગપ્રતિકારક શક્તિ પહેલેથી જ નબળી હોવાથી,તેનું શરીર ચેપ સામે લડી શકતું નથી,જેના કારણે તેને અછબડા થવાની શક્યતા વધી જાય છે.

(C) બીમાર પડવાની સૌથી વધુ શક્યતા પરિસ્થિતિ $(c)$ માં છે,જ્યારે તમારો મિત્ર ઓરી (measles) થી પીડાતો હોય.
ઓરી એ એક ચેપી વાયરલ રોગ છે જે સંક્રમિત વ્યક્તિના નાક અથવા ગળામાંથી નીકળતા ટીપાં દ્વારા ફેલાય છે. ઓરીથી પીડાતા મિત્રના સંપર્કમાં આવવાથી તમને પણ આ રોગ થવાની શક્યતા વધી જાય છે.