$(a)$ રસીકરણનો સિદ્ધાંત જણાવો. એવી બે બીમારીઓના નામ આપો જેના માટે રસી ઉપલબ્ધ છે.
$(b)$ ચેપી રોગોને રોકવાના બે મૂળભૂત સિદ્ધાંતો જણાવો.

(N/A) રસીકરણનો સિદ્ધાંત રોગપ્રતિકારક તંત્રની કોઈ ચોક્કસ સૂક્ષ્મજીવ સામે સ્મૃતિ (memory) વિકસાવવાની ક્ષમતા પર આધારિત છે. જ્યારે શરીરમાં રસી (નિષ્ક્રિય અથવા મૃત સૂક્ષ્મજીવ) દાખલ કરવામાં આવે છે,ત્યારે રોગપ્રતિકારક તંત્ર તેને ઓળખે છે,એન્ટિબોડીઝ ઉત્પન્ન કરે છે અને મેમરી કોષો બનાવે છે. આનાથી ભવિષ્યમાં જો તે જ રોગકારક જીવાણુનો સામનો થાય,તો શરીર અસરકારક રીતે લડી શકે છે.
જે રોગો માટે રસી ઉપલબ્ધ છે તેના ઉદાહરણો: $Polio$ (પોલિયો),$Tetanus$ (ધનુર્વા).
$(b)$ ચેપી રોગોને રોકવાના બે મૂળભૂત સિદ્ધાંતો નીચે મુજબ છે:
$(i)$ સામાન્ય નિવારણના ઉપાયો: આમાં વ્યક્તિગત અને જાહેર સ્વચ્છતા જાળવવી,જેમ કે આસપાસની સફાઈ રાખવી,શુદ્ધ પીવાનું પાણી સુનિશ્ચિત કરવું અને કચરાનો યોગ્ય નિકાલ કરવો જેથી રોગકારક જીવાણુઓનો ફેલાવો અટકાવી શકાય.
$(ii)$ વિશિષ્ટ નિવારણના ઉપાયો: આમાં યોગ્ય પોષણ દ્વારા રોગપ્રતિકારક શક્તિ મજબૂત કરવી અને ચોક્કસ ચેપી રોગકારકો સામે રક્ષણ મેળવવા માટે રસીનો ઉપયોગ કરવો.