Mix Example - WHY DO WE FALL ILL? Questions in Gujarati

(N/A)

તીવ્ર રોગ	દીર્ઘકાલીન રોગ
ખૂબ જ ટૂંકા સમય માટે રહે છે.	લાંબા સમય સુધી રહે છે,કદાચ આજીવન પણ હોઈ શકે.

ચેપી રોગ	બિન-ચેપી રોગ
એક વ્યક્તિમાંથી બીજી વ્યક્તિમાં ફેલાય છે.	એક વ્યક્તિમાંથી બીજી વ્યક્તિમાં ફેલાતો નથી.

લક્ષણ-આધારિત સારવાર	સૂક્ષ્મજીવ-આધારિત સારવાર
રોગની અસરો (લક્ષણો) ઘટાડવા માટે દવાઓ આપવામાં આવે છે.	રોગકારક સૂક્ષ્મજીવોને મારવા માટે દવાઓ આપવામાં આવે છે.

એન્ટિબાયોટિક્સ	રસીઓ
રોગ થયા પછી સૂક્ષ્મજીવોને મારવા માટે આપવામાં આવતી દવાઓ.	રોગ સામે રોગપ્રતિકારક શક્તિ વધારવા માટે રોગ થાય તે પહેલાં આપવામાં આવે છે.

જન્મજાત રોગ	ઉપાર્જિત રોગ
જન્મ સમયે હાજર રહેલો રોગ.	અંગોની ખામી અથવા સૂક્ષ્મજીવોને કારણે જન્મ પછી થયેલો રોગ.

(N/A) ના, બધા વિદ્યાર્થીઓને ચેપ લાગશે નહીં અને તેઓ રોગથી પીડાશે નહીં કારણ કે રોગના સંક્રમણ માટે પેથોજેન્સની મોટી સંખ્યા (inoculum) જરૂરી હોય છે.
$(b)$ કોલેરાના બે મુખ્ય લક્ષણો નીચે મુજબ છે:
$(i)$ ગંભીર પાણી જેવો ઝાડા (જેને ઘણીવાર ચોખાના ઓસામણ જેવા ઝાડા કહેવામાં આવે છે).
$(ii)$ નિર્જલીકરણ (Dehydration), જે બ્લડ પ્રેશર ઘટવા અને સ્નાયુઓમાં ખેંચાણ તરફ દોરી શકે છે.
$(c)$ આ રોગ ફેલાવાના વિવિધ માર્ગો નીચે મુજબ છે:
$(i)$ $Vibrio$ $\text{cholerae}$ બેક્ટેરિયા ધરાવતું દૂષિત પાણી પીવાથી.
$(ii)$ ગંદા હાથ અથવા રોગકારક જીવાણુઓ ધરાવતી માખીઓ દ્વારા દૂષિત થયેલ ખોરાક ખાવાથી.

(N/A) રોગ એ શરીર કે મનની અસ્વસ્થતાની સ્થિતિ છે,જે કોઈપણ પેશી,અંગ અથવા અંગતંત્રની ખામીને કારણે થાય છે.
રોગોને વિવિધ પ્રકારોમાં વર્ગીકૃત કરી શકાય છે:
$(i)$ સમયગાળાના આધારે:
- તીવ્ર રોગો (Acute diseases): ટૂંકા સમય માટે રહે છે,ઉદાહરણ તરીકે,$Common \ cold$ (શરદી).
- દીર્ઘકાલીન રોગો (Chronic diseases): લાંબા સમય સુધી રહે છે,ઉદાહરણ તરીકે,$Diabetes$ (ડાયાબિટીસ).
$(ii)$ કારણના આધારે:
- ચેપી રોગો (Infectious diseases): બેક્ટેરિયા,વાયરસ જેવા રોગકારકો દ્વારા થાય છે,ઉદાહરણ તરીકે,$Tuberculosis$ (ક્ષય).
- બિન-ચેપી રોગો (Non-infectious diseases): આંતરિક પરિબળો અથવા જીવનશૈલીને કારણે થાય છે,ઉદાહરણ તરીકે,$Cancer$ (કેન્સર).
$(iii)$ ઉદ્ભવના આધારે:
- જન્મજાત રોગો (Congenital diseases): જન્મથી હાજર હોય છે,ઉદાહરણ તરીકે,$Down \ syndrome$ (ડાઉન સિન્ડ્રોમ).
- ઉપાર્જિત રોગો (Acquired diseases): જન્મ પછી વિકસે છે,ઉદાહરણ તરીકે,$Malaria$ (મેલેરિયા).

(N/A) રોગની સફળ સારવાર કરતાં તેનું નિવારણ વધુ ઇચ્છનીય છે, તેના કારણો નીચે મુજબ છે:
$(i)$ રોગ થવાથી શરીરના અંગોને નુકસાન થઈ શકે છે, જે ધીમેથી સાજા થાય છે અથવા ક્યારેક ક્યારેક ક્યારેય સંપૂર્ણપણે સાજા થતા નથી.
$(ii)$ રોગ મટાડવામાં સમય લાગે છે અને દર્દી લાંબા સમય સુધી પથારીવશ રહી શકે છે, જેનાથી કાર્યક્ષમતામાં ઘટાડો થાય છે.
$(iii)$ સંક્રમિત વ્યક્તિ અન્ય લોકો માટે ચેપનો સ્ત્રોત બની શકે છે, જેનાથી સમુદાયમાં રોગ ફેલાઈ શકે છે.
$(iv)$ નિવારણ આર્થિક રીતે ફાયદાકારક છે, કારણ કે તબીબી સારવારમાં દવાઓ, હોસ્પિટલની મુલાકાતો અને પરીક્ષણો પાછળ મોટો ખર્ચ થાય છે.
$(v)$ નિવારણ રોગકારક સૂક્ષ્મજીવોની વસ્તીને નિયંત્રિત કરવામાં મદદ કરે છે, કારણ કે તેમને યજમાન શરીરમાં ગુણન કરવાની તક મળતી નથી.
$(vi)$ નિવારણ દ્વારા બીમારીને કારણે થતી શારીરિક પીડા, માનસિક તણાવ અને અગવડતાથી બચી શકાય છે.

(A-D) તાત્કાલિક કારણ એ મુખ્ય પરિબળ છે જે રોગની શરૂઆત માટે જવાબદાર છે. ડેન્ગ્યુ તાવ માટે,તેનું તાત્કાલિક કારણ માનવ શરીરમાં ડેન્ગ્યુ વાયરસનો પ્રવેશ છે.
$(b)$ ચેપી રોગો એવા રોગો છે જે જૈવિક એજન્ટો (રોગકારકો) દ્વારા થાય છે અને જે હવા,પાણી,ખોરાક અથવા વાહકો જેવા માધ્યમો દ્વારા ચેપગ્રસ્ત વ્યક્તિમાંથી સ્વસ્થ વ્યક્તિમાં ફેલાઈ શકે છે. ઉદાહરણ તરીકે કોલેરા અને અછબડા.
$(c)$ ડેન્ગ્યુ તાવ માટે જવાબદાર રોગકારક ડેન્ગ્યુ વાયરસ $(DENV)$ છે,જે ફ્લેવીવિરિડે $(Flaviviridae)$ પરિવારનો સભ્ય છે.
$(d)$ ડેન્ગ્યુ વાયરસના પ્રસારણ માટે જવાબદાર વાહક માદા $Aedes$ $aegypti$ મચ્છર છે. માદા મચ્છરને ઈંડાના વિકાસ માટે જરૂરી પ્રોટીન મેળવવા માટે લોહીના ખોરાકની જરૂર હોય છે. જ્યારે મચ્છર ચેપગ્રસ્ત વ્યક્તિને કરડે છે,ત્યારે તે વાયરસને ગ્રહણ કરે છે,જે ત્યારબાદ સ્વસ્થ વ્યક્તિને કરડતી વખતે તેના શરીરમાં પ્રવેશે છે.

(N/A) આને લક્ષણ-આધારિત સારવાર કહેવામાં આવે છે.
$(b)$ આપણે એનાલજેસિક્સ (પીડા માટે) અને એન્ટિપાયરેટિક્સ (તાવ માટે) જેવી દવાઓ લઈને રોગની અસરો ઘટાડી શકીએ છીએ.
$(c)$ આ સારવારની મર્યાદા એ છે કે તે ફક્ત લક્ષણોને દબાવે છે અને રોગના મૂળ કારણને મટાડતી નથી.
$(d)$ આવા રોગોને રોકવા અથવા દૂર કરવા માટેના સંભવિત ઉપાયો નીચે મુજબ છે:
$(i)$ મજબૂત રોગપ્રતિકારક શક્તિનું નિર્માણ કરવું.
$(ii)$ પૌષ્ટિક અને સંતુલિત આહાર પૂરો પાડવો.
$(iii)$ વ્યક્તિગત અને જાહેર સ્વચ્છતા જાળવવી.

(C) આવું એટલા માટે થાય છે કારણ કે જ્યારે રોગપ્રતિકારક તંત્ર પ્રથમ વખત કોઈ ચેપી સૂક્ષ્મજીવનો સામનો કરે છે,ત્યારે તે તેની સામે પ્રતિક્રિયા આપે છે અને તેને ખાસ રીતે યાદ રાખે છે. તેથી,જ્યારે તે ચોક્કસ સૂક્ષ્મજીવ અથવા તેના નજીકના સંબંધીઓ ફરીથી શરીરમાં પ્રવેશ કરે છે,ત્યારે રોગપ્રતિકારક તંત્ર વધુ જોરશોરથી પ્રતિક્રિયા આપે છે. આ ચેપને પ્રથમ વખત કરતા પણ વધુ ઝડપથી દૂર કરે છે. આ રસીકરણ (immunisation) ના સિદ્ધાંતનો આધાર છે.
$(b)$ આપણે રોગપ્રતિકારક તંત્રને કોઈ ચોક્કસ ચેપ માટે 'યાદશક્તિ' વિકસાવવા માટે 'મૂર્ખ' બનાવી શકીએ છીએ. આ માટે આપણે શરીરમાં એવી વસ્તુ દાખલ કરીએ છીએ જે તે સૂક્ષ્મજીવની નકલ કરે છે જેની સામે આપણે રસી આપવા માંગીએ છીએ. આ વાસ્તવમાં રોગ પેદા કરતું નથી,પરંતુ તે પછીના વાસ્તવિક ચેપી સૂક્ષ્મજીવના સંપર્કને રોગમાં ફેરવાતા અટકાવે છે.
$(c)$ રોગ નિવારણના આ સિદ્ધાંતને રસીકરણ (immunisation) કહેવામાં આવે છે,જે રસીઓ દ્વારા શરીરને મજબૂત રોગપ્રતિકારક શક્તિ પ્રદાન કરે છે. ઘણી બધી ચેપી બીમારીઓને રોકવા માટે આવી રસીઓ ઉપલબ્ધ છે અને તે રોગ-વિશિષ્ટ નિવારણ પૂરું પાડે છે. ઉદાહરણ તરીકે ધનુર્વા (tetanus),ડિપ્થેરિયા,ઉટાંટિયું (whooping cough),ઓરી (measles) અને પોલિયો સામેની રસીઓ.

(N/A) રોગપ્રતિકારક પ્રતિભાવ એ શરીરની રોગપ્રતિકારક તંત્રની વિદેશી પદાર્થો,જેમ કે રોગકારકો (બેક્ટેરિયા,વાયરસ વગેરે),જે શરીર માટે હાનિકારક હોઈ શકે છે,તેના પ્રત્યેની પ્રતિક્રિયા છે. આ પ્રતિભાવમાં $T$-લિમ્ફોસાઇટ્સ અને $B$-લિમ્ફોસાઇટ્સ જેવા વિશિષ્ટ કોષોનું સક્રિયકરણ અને ઉત્પાદન,તેમજ એન્ટિબોડીઝ નામના પ્રોટીનનો સ્ત્રાવ સામેલ છે. આ ઘટકો શરીરને રોગથી બચાવવા માટે આક્રમણકારી રોગકારકોને ઓળખવા,નિષ્ક્રિય કરવા અને દૂર કરવા માટે સાથે મળીને કામ કરે છે.

(N/A) સક્રિય રસીકરણ: તે રુધિરાભિસરણ તંત્રમાં સુધારેલા એન્ટિજેન્સની થોડી માત્રા દાખલ કરીને વિદેશી એન્ટિજેન્સ સામે ફરતા એન્ટિબોડીઝના ઉત્પાદનને પ્રોત્સાહન આપે છે.
નિષ્ક્રિય રસીકરણ: આ એક એવી પ્રક્રિયા છે જેમાં રોગપ્રતિકારક શક્તિ ધરાવતી વ્યક્તિના એન્ટિબોડીઝને બિન-રોગપ્રતિકારક દર્દીમાં દાખલ કરવામાં આવે છે. આ સારવારનો ઉપયોગ ત્યારે કરવામાં આવે છે જ્યારે કોઈ વ્યક્તિ ચેપી રોગના સંપર્કમાં આવી હોય અથવા આવવાની સંભાવના હોય અને સક્રિય રસીકરણ માટે પૂરતો સમય ન હોય.

(N/A) ચેપી કારકો એ જૈવિક રોગકારકો છે જે યજમાનમાં રોગોનું કારણ બને છે. તેમને નીચે મુજબ વિવિધ શ્રેણીઓમાં વર્ગીકૃત કરી શકાય છે:

ચેપી કારકો	થતા રોગો
$I$. વાયરસ	સામાન્ય શરદી,ઈન્ફલ્યુએન્ઝા,ગાલપચોળિયાં,પોલિયોમાયલાઈટિસ,હડકવા,શીતળા,ઓરી,એઈડ્સ,વગેરે.
$II$. રિકેટ્સિયા	ટાયફસ તાવ,ટ્રેન્ચ ફીવર.
$III$. બેક્ટેરિયા	ક્ષય (Tuberculosis),કોલેરા,ધનુર,સિફિલિસ,ન્યુમોનિયા,વગેરે.
$IV$. ફૂગ	દાદ (Ringworm),એથ્લેટ્સ ફૂટ.
$V$. પ્રજીવ (Protozoa)	મેલેરિયા,સ્લીપિંગ સિકનેસ,અમીબિક મરડો,વગેરે.
$VI$. કૃમિ (Helminths)	ફાઈલેરિયાસિસ,એસ્કેરિયાસિસ,ટેપવોર્મ ચેપ,વગેરે.
$VII$. માઈટ્સ (ઈતરડી)	સ્કેબીઝ (ખંજવાળ)।

(N/A)

વાયરસ	બેક્ટેરિયા
$(i)$ તેઓ ખૂબ જ નાના હોય છે.	તેઓ વાયરસની સરખામણીમાં કદમાં મોટા હોય છે.
$(ii)$ કોષીય રચના ધરાવતા નથી.	એકકોષીય હોય છે.
$(iii)$ તેમની પોતાની કોઈ ચયાપચયની ક્રિયા હોતી નથી.	તેમની પોતાની ચયાપચયની ક્રિયા હોય છે.
$(iv)$ તેઓ કોઈ પણ પદ્ધતિથી ખોરાક લેતા નથી.	તેઓ શોષણ દ્વારા ખોરાક લે છે.
$(v)$ તેઓ વૃદ્ધિ પામતા નથી અને વિભાજન પામતા નથી.	તેઓ કદમાં વધે છે અને નવા બેક્ટેરિયા ઉત્પન્ન કરવા માટે વિભાજન પામે છે.
$(vi)$ યજમાન કોષને વાયરસ ઉત્પન્ન કરવા માટે આદેશ આપે છે.	તેઓ પોતાની જાતે પ્રજનન કરી શકે છે.
$(vii)$ તેમને સ્ફટિકીય સ્વરૂપમાં ફેરવી શકાય છે.	તેમને સ્ફટિકીય સ્વરૂપમાં ફેરવી શકાતા નથી.
$(viii)$ બધા જ મનુષ્યો,પ્રાણીઓ કે વનસ્પતિઓમાં રોગ પેદા કરે છે.	કેટલાક હાનિકારક નથી,કેટલાક ઉપયોગી છે અને કેટલાક રોગકારક છે.

(N/A) ચેપી રોગો ફેલાવવાના વિવિધ માધ્યમો નીચે મુજબ છે:
$(i)$ સ્વસ્થ વ્યક્તિ અને ચેપગ્રસ્ત વ્યક્તિ વચ્ચેના સીધા સંપર્ક દ્વારા.
$(ii)$ સ્વસ્થ વ્યક્તિ અને ચેપગ્રસ્ત વ્યક્તિ વચ્ચેના પરોક્ષ સંપર્ક દ્વારા.
$(iii)$ હવા દ્વારા (ટીપાં,એરોસોલ્સ).
$(iv)$ દૂષિત ખોરાક અને પાણી દ્વારા.
$(v)$ મચ્છર,માખીઓ અને અન્ય કીટકો જેવા વાહકો દ્વારા.
$(vi)$ હડકાયા પ્રાણીના કરડવાથી (દા.ત.,કૂતરા,ચામાચીડિયા).

(A) ન્યુમોનિયા એ બેક્ટેરિયા (જેમ કે $Streptococcus$ $\text{pneumoniae}$), વાયરસ અથવા ફૂગ દ્વારા થતો શ્વસનતંત્રનો ચેપ છે. તે ચેપગ્રસ્ત વ્યક્તિના ખાંસી કે છીંક દ્વારા નીકળતા ટીપાંથી ફેલાય છે, મચ્છરો દ્વારા નહીં.
મેલેરિયા ચેપગ્રસ્ત માદા $Anopheles$ મચ્છરના કરડવાથી ફેલાય છે.
મગજનો તાવ (એન્સેફાલીટીસ) મચ્છરો દ્વારા ફેલાઈ શકે છે (દા.ત., જાપાનીઝ એન્સેફાલીટીસ).
ડેન્ગ્યુ ચેપગ્રસ્ત $Aedes$ મચ્છરના કરડવાથી ફેલાય છે.

(B) સ્વાસ્થ્ય એ શારીરિક,માનસિક અને સામાજિક સુખાકારીની સ્થિતિ છે.
જ્યારે સ્વચ્છ વાતાવરણ,સામાજિક સંવાદિતા અને સારી આર્થિક સ્થિતિ એકંદર સ્વાસ્થ્ય જાળવવા અને રોગોને રોકવા માટે જરૂરી છે,ત્યારે મોટા અને સુસજ્જ ઘરમાં રહેવું એ વ્યક્તિગત આરામ અથવા વૈભવની બાબત છે.
તે સ્વાસ્થ્યની જૈવિક અથવા સામાજિક જરૂરિયાતોમાં સીધો ફાળો આપતું નથી.
તેથી,મોટા અને સુસજ્જ ઘરમાં રહેવું એ વ્યક્તિગત સ્વાસ્થ્ય માટે પાયાની જરૂરિયાત નથી.

(D) બેક્ટેરિયલ રોગો રોગકારક બેક્ટેરિયા દ્વારા થાય છે.
$1$. ટાઈફોઈડ તાવ $Salmonella$ $typhi$ નામના બેક્ટેરિયા દ્વારા થાય છે.
$2$. કોલેરા $Vibrio$ $cholerae$ નામના બેક્ટેરિયા દ્વારા થાય છે.
$3$. ક્ષય $(TB)$ $Mycobacterium$ $tuberculosis$ નામના બેક્ટેરિયા દ્વારા થાય છે.
$4$. એન્થ્રેક્સ $Bacillus$ $anthracis$ નામના બેક્ટેરિયા દ્વારા થાય છે.
આમ, વિકલ્પ $(a)$ અને $(b)$ માં આપેલા ચારેય રોગો બેક્ટેરિયા દ્વારા થાય છે, તેથી બંને વિકલ્પો સાચા છે. તેથી, સાચો જવાબ $(d)$ છે.

(D) પ્રજીવો એ એકકોષીય સુકોષકેન્દ્રી સજીવો છે જે મનુષ્યોમાં વિવિધ રોગોનું કારણ બની શકે છે.
$1$. મેલેરિયા $Plasmodium$ પ્રજાતિના પ્રજીવો દ્વારા થાય છે.
$2$. કાલા-આઝાર (લીશમેનિયાસિસ) એ $Leishmania$ $\text{donovani}$ નામના પ્રજીવ દ્વારા થાય છે.
સિફિલિસ અને ગોનોરિયા બેક્ટેરિયા દ્વારા થાય છે. એલર્જી એ રોગપ્રતિકારક તંત્રની પ્રતિક્રિયા છે, અને ત્વચાના ચેપ બેક્ટેરિયા અથવા ફૂગ દ્વારા થઈ શકે છે. કેન્સર એ કોષોની અનિયંત્રિત વૃદ્ધિનો રોગ છે, અને એઇડ્સ $(AIDS)$ વાયરસ $(HIV)$ દ્વારા થાય છે.
તેથી, સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(A) ટાઈફોઈડ એ $Salmonella \ Typhi$ નામના બેક્ટેરિયા દ્વારા થતો બેક્ટેરિયલ રોગ છે.
એઈડ્સ $(AIDS)$ એ $Human \ Immunodeficiency \ Virus$ $(HIV)$ દ્વારા થાય છે.
ડેન્ગ્યુ એ $Dengue \ virus$ દ્વારા થાય છે.
ઈન્ફલ્યુએન્ઝા એ $Influenza \ virus$ દ્વારા થાય છે.
તેથી,ટાઈફોઈડ એ આપેલી યાદીમાં એકમાત્ર એવો રોગ છે જે વાયરલ નથી.

(B) બેક્ટેરિયલ રોગ રોગકારક બેક્ટેરિયા દ્વારા થાય છે.
$1$. કોલેરા $Vibrio cholerae$ નામના બેક્ટેરિયા દ્વારા થાય છે।
$2$. એન્થ્રેક્સ $Bacillus anthracis$ નામના બેક્ટેરિયા દ્વારા થાય છે।
$3$. ક્ષય (Tuberculosis) $Mycobacterium tuberculosis$ નામના બેક્ટેરિયા દ્વારા થાય છે।
$4$. ઈન્ફલ્યુએન્ઝા (જે સામાન્ય રીતે ફ્લૂ તરીકે ઓળખાય છે) એ ઈન્ફલ્યુએન્ઝા વાયરસ દ્વારા થતો વાયરલ રોગ છે।
તેથી, ઈન્ફલ્યુએન્ઝા એ બેક્ટેરિયલ રોગ નથી।

(C) $AIDS$ (એક્વાયર્ડ ઇમ્યુનો ડેફિસિયન્સી સિન્ડ્રોમ) $HIV$ વાયરસ દ્વારા થાય છે.
તે સંક્રમિત શારીરિક પ્રવાહી જેવા કે રુધિર,વીર્ય,યોનિમાર્ગના સ્ત્રાવ અને માતાના દૂધના આદાન-પ્રદાન દ્વારા ફેલાય છે.
$1$. જાતીય સંપર્કમાં શારીરિક પ્રવાહીનું આદાન-પ્રદાન થાય છે,જેનાથી વાયરસ ફેલાઈ શકે છે.
$2$. સ્તનપાન દ્વારા સંક્રમિત માતામાંથી તેના શિશુમાં વાયરસ ફેલાઈ શકે છે.
$3$. સંક્રમિત રુધિર ચઢાવવાથી પણ $AIDS$ ફેલાઈ શકે છે.
$4$. આલિંગન (ભેટવું),હાથ મિલાવવા,સાથે ભોજન લેવું અથવા સામાન્ય શારીરિક સંપર્કથી શારીરિક પ્રવાહીનું આદાન-પ્રદાન થતું નથી,તેથી આલિંગન દ્વારા $AIDS$ ફેલાઈ શકતું નથી.

(D) એન્ટિ-વાયરલ દવાઓ બનાવવી પડકારજનક હોવાનું મુખ્ય કારણ એ છે કે વાયરસ પાસે પોતાની ખૂબ જ ઓછી જૈવ રાસાયણિક પ્રક્રિયાઓ (biochemical mechanisms) હોય છે.
બેક્ટેરિયાથી વિપરીત,જેઓ પોતાની ચયાપચયની ક્રિયાઓ અને કોષીય મશીનરી ધરાવે છે,વાયરસ ફરજિયાત અંતઃકોષીય પરોપજીવીઓ છે.
તેઓ તેમના પ્રજનન અને પ્રોટીન સંશ્લેષણ માટે લગભગ સંપૂર્ણપણે યજમાન કોષની મશીનરી પર આધાર રાખે છે.
કારણ કે તેઓ યજમાનની પોતાની ચયાપચયની પ્રક્રિયાઓનો ઉપયોગ કરે છે,તેથી એવી દવા બનાવવી અત્યંત મુશ્કેલ છે જે યજમાનના કોષોને નુકસાન પહોંચાડ્યા વિના વાયરસને લક્ષ્ય બનાવી શકે.

(A) $Typhoid$ (ટાઈફોઈડ) એ $Salmonella$ $typhi$ નામના બેક્ટેરિયા દ્વારા થતો બેક્ટેરિયલ રોગ છે. તે મુખ્યત્વે દૂષિત ખોરાક અથવા પાણીના સેવન દ્વારા ફેલાય છે (મળ-મુખ માર્ગ),મચ્છર દ્વારા નહીં.
$Malaria$ (મેલેરિયા) એ $Plasmodium$ પરોપજીવી દ્વારા થાય છે અને તે ચેપગ્રસ્ત માદા $Anopheles$ મચ્છરના કરડવાથી ફેલાય છે.
$Brain$ $fever$ (મગજનો તાવ - જે ઘણીવાર જાપાનીઝ એન્સેફાલીટીસનો સંદર્ભ આપે છે) એ $Culex$ મચ્છરો દ્વારા ફેલાતો વાયરલ રોગ છે.
$Dengue$ (ડેન્ગ્યુ) એ ચેપગ્રસ્ત $Aedes$ $aegypti$ મચ્છરના કરડવાથી ફેલાતો વાયરલ રોગ છે.
તેથી,$Typhoid$ એ સાચો જવાબ છે.

(D) બેક્ટેરિયા દ્વારા થતા રોગો નીચે મુજબ છે:
$1$. ટાઈફોઈડ એ $Salmonella \text{ } typhi$ નામના બેક્ટેરિયા દ્વારા થાય છે.
$2$. ક્ષય (Tuberculosis) એ $Mycobacterium \text{ } tuberculosis$ નામના બેક્ટેરિયા દ્વારા થાય છે.
$3$. એન્થ્રેક્સ એ $Bacillus \text{ } anthracis$ નામના બેક્ટેરિયા દ્વારા થાય છે.
મેલેરિયા એ પ્રજીવ (protozoan) દ્વારા થતો રોગ છે. આપેલા વિકલ્પોમાં $A$, $C$ અને $D$ ત્રણેય બેક્ટેરિયા દ્વારા થતા રોગો છે. તેથી, આ પ્રશ્નમાં એક કરતા વધુ સાચા વિકલ્પો છે.

(C) સક્રિય રોગપ્રતિકારક તંત્ર એ રોગકારકો સામે શરીરની સંરક્ષણ પ્રણાલી છે.
જ્યારે કોઈ રોગકારક શરીરમાં પ્રવેશ કરે છે,ત્યારે રોગપ્રતિકારક તંત્ર તેને બહારના તત્વ તરીકે ઓળખે છે.
તે ચેપના સ્થળે વિવિધ રોગપ્રતિકારક કોષો (જેમ કે શ્વેત રક્તકણો) ને એકત્રિત કરીને પ્રતિક્રિયા આપે છે.
આ કોષો રોગકારક સૂક્ષ્મજીવોને નષ્ટ કરવા અથવા નિષ્ક્રિય કરવા માટે સાથે મળીને કામ કરે છે,જેનાથી શરીરને ચેપથી બચાવે છે.

(D) સૂક્ષ્મજીવો એવા સજીવો છે જેમને નરી આંખે જોઈ શકાતા નથી.
તેમાં વાયરસ,બેક્ટેરિયા,ફૂગ અને પ્રજીવ જેવા વિવિધ સજીવોનો સમાવેશ થાય છે.
આમ,વિકલ્પ $(a)$ (વાયરસ અને બેક્ટેરિયા) અને વિકલ્પ $(b)$ (ફૂગ અને પ્રજીવ) બંને સૂક્ષ્મજીવોના પ્રકારો દર્શાવે છે,તેથી વિકલ્પ $(d)$ સાચો જવાબ છે.

(A) રસીકરણ એ શરીરમાં રોગપ્રતિકારક શક્તિને ઉત્તેજિત કરવા માટે નબળા અથવા મૃત રોગકારક જીવોને શરીરમાં દાખલ કરવાની પ્રક્રિયા છે.
જ્યારે બાળકને પોલિયોની રસી આપવામાં આવે છે,ત્યારે શરીર એન્ટિજેનને ઓળખે છે અને વિશિષ્ટ એન્ટિબોડીઝ ઉત્પન્ન કરે છે.
આ પ્રક્રિયા સક્રિય રોગપ્રતિકારક શક્તિ બનાવે છે,જે ભવિષ્યમાં વાસ્તવિક રોગકારક જીવોનો સામનો કરવા માટે રોગપ્રતિકારક તંત્રને તૈયાર કરે છે.
તેથી,રસીકરણનો મુખ્ય હેતુ શરીરમાં રોગપ્રતિકારક શક્તિ ઉત્પન્ન કરવાનો છે.

(B) હિપેટાઇટિસ એ વાયરલ ચેપ છે જે યકૃતમાં સોજો લાવે છે.
હિપેટાઇટિસ વાયરસના ઘણા પ્રકારો છે,જેમ કે હિપેટાઇટિસ $A$,$B$,$C$,$D$ અને $E$.
હિપેટાઇટિસ $A$ અને $E$ મુખ્યત્વે મળ-મૌખિક માર્ગ દ્વારા ફેલાય છે,જેનો અર્થ છે કે તે દૂષિત પાણી અથવા ખોરાક દ્વારા ફેલાય છે.
પ્રશ્નમાં સામાન્ય સંદર્ભમાં હિપેટાઇટિસ વાયરસના પ્રસારણના માધ્યમ વિશે પૂછવામાં આવ્યું હોવાથી,આપેલા વિકલ્પોમાંથી 'પાણી' એ સૌથી યોગ્ય જવાબ છે.

(C) કાલા-આઝાર,જેને વિસેરલ લેશમેનિયાસિસ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે $Leishmania$ પ્રજાતિના પ્રજીવ (protozoan) પરોપજીવીઓ દ્વારા થતો રોગ છે.
આ પરોપજીવીઓ ચેપગ્રસ્ત માદા સેન્ડફ્લાય (sandfly) ના કરડવાથી મનુષ્યોમાં ફેલાય છે.
$Ascaris$ એ પરોપજીવી ગોળ કૃમિઓની એક પ્રજાતિ છે.
$Trypanosoma$ એ એકકોષીય પરોપજીવી ફ્લેજેલેટ પ્રજીવોની પ્રજાતિ છે,જે સ્લીપિંગ સિકનેસ જેવા રોગોનું કારણ બને છે.
બેક્ટેરિયા એ પ્રોકેરિયોટિક સૂક્ષ્મજીવો છે જે વિવિધ રોગોનું કારણ બને છે,પરંતુ તે કાલા-આઝાર માટે જવાબદાર નથી.

(D) ભીડભાડવાળી અને નબળી વેન્ટિલેશન ધરાવતી રહેણાંક પરિસ્થિતિઓ હવામાંથી ફેલાતા ચેપી રોગકારકોના ઝડપી ફેલાવાને પ્રોત્સાહન આપે છે.
જ્યારે ઘણા લોકો મર્યાદિત હવાના પરિભ્રમણવાળી નાની,બંધ જગ્યામાં સાથે રહેતા હોય,ત્યારે ચેપગ્રસ્ત વ્યક્તિ દ્વારા (ખાંસી કે છીંક દ્વારા) મુક્ત કરાયેલા રોગકારકો ધરાવતા ટીપાં લાંબા સમય સુધી હવામાં તરતા રહે છે.
આવું વાતાવરણ હવા દ્વારા ફેલાતા રોગો જેવા કે ક્ષય (Tuberculosis),ઈન્ફલ્યુએન્ઝા અથવા સામાન્ય શરદી થવાનું જોખમ નોંધપાત્ર રીતે વધારે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(A) પરજીવી કૃમિઓ દ્વારા થતા રોગો મનુષ્યોમાં સામાન્ય છે.
$1$. $Ascariasis$ (એસ્કેરિયાસિસ) એ ગોળ કૃમિ $Ascaris$ $lumbricoides$ દ્વારા થાય છે.
$2$. ઘણા કૃમિઓ માનવ આંતરડામાં રહીને $Intestinal$ $infections$ (આંતરડાના ચેપ) ફેલાવે છે.
$3$. $Elephantiasis$ (હાથીપગો) એ $Wuchereria$ $bancrofti$ જેવા ફાઈલેરિયલ કૃમિઓ દ્વારા થાય છે.
આપેલા તમામ વિકલ્પો કૃમિની વિવિધ પ્રજાતિઓ દ્વારા થતા રોગો હોવાથી,સાચો જવાબ $All$ $of$ $these$ (આ તમામ) છે.

(B) ક્ષય $(TB)$ રોગને અટકાવવા માટે વપરાતી રસી $BCG$ (Bacillus Calmette-Guérin) છે.
$DPT$ એ ડિપ્થેરિયા,પર્ટુસિસ (ખાંસી) અને ટિટાનસ સામે રક્ષણ મેળવવા માટેની રસી છે.
$MMR$ એ ઓરી (Measles),ગાલપચોળિયાં (Mumps) અને રૂબેલા સામે રક્ષણ મેળવવા માટેની રસી છે.
$OPV$ એટલે ઓરલ પોલિયો વેક્સિન,જે પોલિયોને અટકાવવા માટે વપરાય છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(C) સ્વાસ્થ્યને શારીરિક,માનસિક અને સામાજિક સુખાકારીની સ્થિતિ તરીકે વ્યાખ્યાયિત કરવામાં આવે છે.
સામાન્ય શરદી અથવા અછબડા જેવા તીવ્ર રોગો ટૂંકા ગાળા માટે હોય છે અને શરીરને લાંબા ગાળાનું મોટું નુકસાન કરતા નથી.
તમાકુ ચાવવી એ એક એવી આદત છે જે મોઢાના કેન્સર જેવી ક્રોનિક (લાંબા ગાળાની) સ્થિતિ તરફ દોરી જાય છે,જે વ્યક્તિના સ્વાસ્થ્ય પર ગંભીર,લાંબા ગાળાની અને ઘણીવાર અપરિવર્તનીય અસર કરે છે.
તણાવની પણ લાંબા ગાળાની અસરો હોઈ શકે છે,પરંતુ જૈવિક સ્વાસ્થ્યના જોખમોના સંદર્ભમાં,તમાકુ જેવા હાનિકારક પદાર્થોનું સેવન એ લાંબા ગાળાના સ્વાસ્થ્ય જોખમનું મુખ્ય ઉદાહરણ છે.

(D) વાહકો (Vectors) એ એવા જીવંત સજીવો છે જે મનુષ્યો વચ્ચે અથવા પ્રાણીઓમાંથી મનુષ્યોમાં ચેપી રોગકારકોનું વહન કરી શકે છે.
તેઓ પોતે રોગનું કારણ બનતા નથી પરંતુ રોગકારકો માટે વાહક (મધ્યસ્થી) તરીકે કાર્ય કરે છે.
ઉદાહરણ તરીકે,માદા $Anopheles$ મચ્છર મેલેરિયાના પરોપજીવી $(Plasmodium)$ માટે વાહક તરીકે કામ કરે છે.
તેથી,વિકલ્પ $D$ સાચી વ્યાખ્યા છે.

(D) રોગને અસ્વસ્થતાની સ્થિતિ અથવા એવી સ્થિતિ તરીકે વ્યાખ્યાયિત કરવામાં આવે છે જે સામાન્ય કાર્યક્ષમતાને નબળી પાડે છે.
$1$. જ્યારે રોગ થાય છે,ત્યારે શરીરની પ્રણાલીઓ (જેમ કે પાચન,શ્વસન અથવા ચેતાતંત્ર) ના કાર્ય અથવા શારીરિક દેખાવમાં ફેરફાર થાય છે,જે વ્યક્તિના સ્વાસ્થ્યને નકારાત્મક અસર કરે છે.
$2$. આ શારીરિક અથવા બંધારણીય ફેરફારો ચોક્કસ ચિહ્નો (ડોક્ટર દ્વારા અવલોકન કરી શકાય તેવા) અને લક્ષણો (દર્દી દ્વારા અનુભવાતા) તરીકે પ્રગટ થાય છે,જે રોગના નિદાનમાં મદદ કરે છે.
તેથી,વિધાન $(a)$ અને $(b)$ બંને રોગની પ્રકૃતિનું યોગ્ય વર્ણન કરે છે.

(B) 'પેપ્ટિક અલ્સર એસિડિક ખોરાક ખાવાથી થાય છે' તે વિધાન ખોટું છે।
વૈજ્ઞાનિક સંશોધનો, ખાસ કરીને બેરી માર્શલ અને રોબિન વોરેન દ્વારા સાબિત થયું છે કે પેપ્ટિક અલ્સર મુખ્યત્વે $Helicobacter \text{ } pylori$ નામના બેક્ટેરિયાને કારણે થાય છે, એસિડિક ખોરાકને કારણે નહીં।
હાઈ બ્લડ પ્રેશર ખરેખર મેદસ્વીતા અને શારીરિક પ્રવૃત્તિના અભાવ જેવા જીવનશૈલીના પરિબળો સાથે જોડાયેલું છે।
કેન્સર ઘણીવાર આનુવંશિક પરિવર્તનો અથવા અસાધારણતા સાથે સંકળાયેલું હોય છે।
ખીલ મુખ્યત્વે $Propionibacterium \text{ } acnes$ દ્વારા થાય છે, સ્ટેફાયલોકોકસ દ્વારા નહીં (જે સામાન્ય રીતે ફોડલીઓ અથવા ઈમ્પેટીગો જેવા ત્વચાના ચેપ સાથે સંકળાયેલા હોય છે)।
તેથી, વિકલ્પ $B$ એ ખોટું વિધાન છે।

(C) મચ્છરોને વાહક (vectors) માનવામાં આવે છે કારણ કે તેઓ રોગકારક સૂક્ષ્મજીવોને ચેપગ્રસ્ત વ્યક્તિ અથવા પ્રાણીમાંથી તંદુરસ્ત વ્યક્તિમાં ફેલાવે છે.
તેઓ $Malaria$ (મેલેરિયા),$Dengue$ (ડેન્ગ્યુ),$Chikungunya$ (ચિકનગુનિયા) અને $Zika$ વાયરસ જેવા ગંભીર રોગો ફેલાવે છે.
તેમના પ્રજનનને અટકાવીને,આપણે આપણી આસપાસ આવા ચેપી રોગોના ફેલાવાને નોંધપાત્ર રીતે ઘટાડી શકીએ છીએ.

(D) ચેપી રોગો બેક્ટેરિયા,વાયરસ,ફૂગ અથવા પરોપજીવીઓ જેવા રોગકારકો દ્વારા થાય છે અને એક વ્યક્તિમાંથી બીજી વ્યક્તિમાં ફેલાઈ શકે છે.
$A$. અછબડા એ વાયરલ ચેપ છે.
$B$. સામાન્ય શરદી એ વાયરલ ચેપ છે.
$C$. મેલેરિયા એ પ્રજીવ (protozoan) પરોપજીવી દ્વારા થાય છે.
$D$. એનિમિયા (પાંડુરોગ) એ બિન-ચેપી સ્થિતિ છે,જે સામાન્ય રીતે આયર્ન,વિટામિન્સ અથવા અન્ય પોષક તત્વોની ઉણપને કારણે થાય છે,અને તે એક વ્યક્તિમાંથી બીજી વ્યક્તિમાં ફેલાઈ શકતો નથી.

(A) ચેપી રોગો રોગકારક જીવો (જેમ કે બેક્ટેરિયા,વાયરસ,ફૂગ અથવા પરોપજીવીઓ) દ્વારા થાય છે જે સંક્રમિત વ્યક્તિમાંથી સ્વસ્થ વ્યક્તિમાં ફેલાઈ શકે છે.
છીંક આવવી એ શ્વસનતંત્રના ચેપ ફેલાવવાનું એક સામાન્ય માધ્યમ છે,કારણ કે તે હવામાં રોગકારક જીવો ધરાવતા ટીપાં મુક્ત કરે છે.
જનીનિક અસાધારણતા,હાઈ બ્લડ પ્રેશર અને બ્લડ કેન્સર એ બિન-ચેપી રોગો છે અને તે સંક્રમિત વ્યક્તિના સંપર્ક દ્વારા ફેલાઈ શકતા નથી.

(TRUE) આ વિધાન ખરું છે.
સ્વાસ્થ્યની વ્યાખ્યા માત્ર રોગ કે અશક્તિના અભાવ તરીકે જ નહીં,પરંતુ સંપૂર્ણ શારીરિક,માનસિક અને સામાજિક સુખાકારીની સ્થિતિ તરીકે કરવામાં આવે છે.
સામાજિક સમાનતા અને સુમેળ એ સ્વસ્થ વાતાવરણના આવશ્યક ઘટકો છે.
જ્યારે વ્યક્તિઓ સમાનતા અને સુમેળ ધરાવતા સમાજમાં રહે છે,ત્યારે તે તણાવ ઘટાડે છે,માનસિક શાંતિને પ્રોત્સાહન આપે છે અને સહાયક વાતાવરણ બનાવે છે,જે વ્યક્તિગત સ્વાસ્થ્ય જાળવવા માટે ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે.

(TRUE) આ વિધાન ખરું છે.
જૈવિક સંગઠનમાં,કોષો જોડાઈને પેશીઓ બનાવે છે,પેશીઓ અંગોમાં સંગઠિત થાય છે,અને અંગો સાથે મળીને શારીરિક તંત્રો અથવા અંગતંત્રો બનાવે છે. આ તંત્રો શરીરના ચોક્કસ જીવન કાર્યો કરવા માટે જવાબદાર છે,જેમ કે પાચન,શ્વસન અને પરિવહન,જે હોમિયોસ્ટેસિસ (સમસ્થિતિ) જાળવી રાખવા માટે આવશ્યક છે.

(B) આ વિધાન ખોટું છે.
જે રોગો ખૂબ ટૂંકા સમય માટે રહે છે તેને તીવ્ર (acute) રોગો કહેવામાં આવે છે.
ક્રોનિક (દીર્ઘકાલીન) રોગો એવા રોગો છે જે લાંબા સમય સુધી રહે છે,ક્યારેક તો આખી જિંદગી પણ રહે છે (દા.ત.,ડાયાબિટીસ અથવા ક્ષય).

(FALSE) ખોટું.
સ્વાસ્થ્યની વ્યાખ્યા સંપૂર્ણ શારીરિક,માનસિક અને સામાજિક સુખાકારીની સ્થિતિ તરીકે કરવામાં આવે છે. જ્યારે કોઈ રોગ શરીરના કોઈપણ ભાગની કામગીરીમાં ખલેલ પહોંચાડે છે,ત્યારે તે શરીરની સામાન્ય શારીરિક પ્રક્રિયાઓને વિક્ષેપિત કરે છે. આ ક્ષતિ અનિવાર્યપણે વ્યક્તિના એકંદર સ્વાસ્થ્યને અસર કરે છે,કારણ કે તમામ અંગ પ્રણાલીઓ એકબીજા સાથે જોડાયેલી હોય છે અને હોમિયોસ્ટેસિસ (સંતુલન) જાળવવા માટે એકબીજા પર આધાર રાખે છે.

(TRUE) આ વિધાન સાચું છે.
દીર્ઘકાલીન રોગો એવા રોગો છે જે લાંબા સમય સુધી,ઘણીવાર મહિનાઓ કે વર્ષો સુધી રહે છે. તે લાંબા સમય સુધી ટકતા હોવાથી,તે શરીરના વિવિધ અંગોને નોંધપાત્ર અને કાયમી નુકસાન પહોંચાડી શકે છે,જેના કારણે ગંભીર લાંબા ગાળાની સ્વાસ્થ્ય સમસ્યાઓ સર્જાય છે.
તેની સામે,તીવ્ર રોગો ટૂંકા ગાળાના હોય છે અને સામાન્ય રીતે લાંબા ગાળાની મોટી સ્વાસ્થ્ય સમસ્યાઓ પેદા કરતા નથી,કારણ કે શરીર સામાન્ય રીતે ઝડપથી સાજું થઈ જાય છે.

(TRUE) આ વિધાન સાચું છે.
રોગો ભાગ્યે જ કોઈ એક પરિબળને કારણે થાય છે. તે સામાન્ય રીતે પરિબળોની જટિલ આંતરક્રિયાનું પરિણામ હોય છે.
$1$. તાત્કાલિક કારણ: પ્રાથમિક સજીવ અથવા પરિબળ જે સીધી રીતે રોગનું કારણ બને છે (દા.ત.,વાયરસ અથવા બેક્ટેરિયા).
$2$. સહાયક કારણ: એવા પરિબળો જે વ્યક્તિને રોગ માટે વધુ સંવેદનશીલ બનાવે છે,જેમ કે નબળું પોષણ,જાહેર આરોગ્ય સુવિધાઓનો અભાવ અથવા આનુવંશિક વલણ.
તેથી,મોટાભાગના રોગોના એક જ કારણને બદલે અનેક કારણો હોય છે.

(FALSE) આ વિધાન $False$ (ખોટું) છે.
હાઈ બ્લડ પ્રેશર અને કેન્સરને બિન-ચેપી અથવા દીર્ઘકાલીન રોગો તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.
$1$. હાઈ બ્લડ પ્રેશર સામાન્ય રીતે આનુવંશિક પરિબળો,જીવનશૈલીની પસંદગીઓ (જેમ કે આહાર,કસરતનો અભાવ અને તણાવ) અને ઉંમરને કારણે થાય છે,ન કે બેક્ટેરિયા કે વાયરસ જેવા ચેપી કારકો દ્વારા.
$2$. કેન્સર મુખ્યત્વે આનુવંશિક પરિવર્તનો,પર્યાવરણીય પરિબળો (જેમ કે કાર્સિનોજેન્સ અથવા રેડિયેશન) અને જીવનશૈલીના પરિબળોને કારણે થાય છે,ચેપી કારકો દ્વારા નહીં (જોકે કેટલાક વાયરસ ચોક્કસ પ્રકારના કેન્સરનું જોખમ વધારી શકે છે,પરંતુ તે મોટાભાગના કિસ્સાઓમાં પ્રાથમિક કારણ નથી).
તેથી,આ રોગો ચેપી કારકો દ્વારા થતા નથી.

(FALSE) આ વિધાન $False$ (ખોટું) છે.
વાયરસ એ ફરજિયાત અંતઃકોષીય પરોપજીવીઓ છે,જેનો અર્થ છે કે તેઓ ફક્ત યજમાનના જીવંત કોષોની અંદર જ પ્રજનન કરી શકે છે અને જીવી શકે છે. યજમાન કોષની બહાર તેઓ ચયાપચયની દ્રષ્ટિએ નિષ્ક્રિય હોય છે.
તેનાથી વિપરીત,ઘણા બેક્ટેરિયા મુક્તજીવી સજીવો છે જે યજમાનની બહાર વિવિધ વાતાવરણમાં,જેમ કે જમીન,પાણી અથવા સડતા કાર્બનિક પદાર્થોમાં જીવી અને પ્રજનન કરી શકે છે.

(TRUE) સાચું. એન્ટિબાયોટિક્સને ચોક્કસ જૈવ રાસાયણિક માર્ગોને લક્ષ્ય બનાવવા માટે બનાવવામાં આવે છે,જેમ કે કોષ દીવાલનું સંશ્લેષણ અથવા પ્રોટીન સંશ્લેષણ,જે બેક્ટેરિયાના અસ્તિત્વ માટે જરૂરી છે. વાયરસમાં આવી કોષીય રચનાઓ કે ચયાપચયના માર્ગો હોતા નથી અને તેઓ પ્રજનન માટે યજમાન કોષની મશીનરીનો ઉપયોગ કરે છે,તેથી એન્ટિબાયોટિક્સ તેમની સામે અસરકારક નથી.

(FALSE) આ વિધાન ખોટું છે.
સિફિલિસ એ $Treponema \, pallidum$ નામના બેક્ટેરિયા દ્વારા થતો જાતીય સંક્રમિત રોગ $(STI)$ છે, અને $AIDS$ એ હ્યુમન ઇમ્યુનોડેફિસિયન્સી વાયરસ $(HIV)$ દ્વારા થાય છે.
આ રોગો સામાન્ય શારીરિક સંપર્ક જેવા કે હાથ મિલાવવા, આલિંગન આપવું અથવા ખોરાક વહેંચવાથી ફેલાતા નથી. તે મુખ્યત્વે જાતીય સંપર્ક, ચેપગ્રસ્ત રુધિરની આપ-લે, અથવા ગર્ભાવસ્થા, પ્રસૂતિ કે સ્તનપાન દરમિયાન ચેપગ્રસ્ત માતાથી તેના બાળકને ફેલાય છે.