Textbook - IS MATTER AROUND US PURE? Questions in Gujarati

(N/A) શુદ્ધ પદાર્થ એટલે એવો પદાર્થ કે જેમાં રહેલા તમામ કણો સમાન રાસાયણિક પ્રકૃતિ ધરાવતા હોય.
ઉદાહરણ તરીકે: $Hydrogen$,$Water$,$Gold$ વગેરે શુદ્ધ પદાર્થો છે.
નોંધ: તમામ તત્વો અને સંયોજનોને શુદ્ધ પદાર્થો માનવામાં આવે છે કારણ કે તેમનું બંધારણ નિશ્ચિત હોય છે અને તેમના ગુણધર્મો સમાન હોય છે.

(N/A) સમાંગ મિશ્રણ:
$1$. તેના ઘટક કણોને સરળતાથી જોઈ શકાતા નથી.
$2$. સમાંગ મિશ્રણમાં અલગ પાડતી કોઈ દ્રશ્યમાન સીમાઓ હોતી નથી.
$3$. તેના ઘટકોને સરળતાથી અલગ કરી શકાતા નથી.
$4$. ઉદાહરણો: મિશ્રધાતુઓ,પાણીમાં મીઠાનું દ્રાવણ વગેરે.
વિષમાંગ મિશ્રણ:
$1$. તેના ઘટક કણોને સરળતાથી જોઈ શકાય છે.
$2$. તેમાં ઘટકો વચ્ચે અલગ પાડતી દ્રશ્યમાન સીમાઓ હોય છે.
$3$. તેના ઘટકોને સાદી ભૌતિક પદ્ધતિઓ દ્વારા અલગ કરી શકાય છે.
$4$. ઉદાહરણો: રેતી અને સામાન્ય મીઠાનું મિશ્રણ,રેતી અને પાણીનું મિશ્રણ વગેરે.

(N/A) સમાંગ મિશ્રણ:
$1$. તેના ઘટક કણોને સરળતાથી જોઈ શકાતા નથી.
$2$. સમાંગ મિશ્રણમાં અલગ પાડતી કોઈ દ્રશ્યમાન સીમાઓ હોતી નથી.
$3$. તેના ઘટકોને સરળતાથી અલગ કરી શકાતા નથી.
$4$. ઉદાહરણો: મિશ્ર ધાતુઓ (Alloys),પાણીમાં મીઠાનું દ્રાવણ વગેરે.
વિષમાંગ મિશ્રણ:
$1$. તેના ઘટક કણોને સરળતાથી જોઈ શકાય છે.
$2$. તેમાં ઘટકો વચ્ચે અલગ પાડતી દ્રશ્યમાન સીમાઓ હોય છે.
$3$. તેના ઘટકોને સાદી ભૌતિક પદ્ધતિઓ દ્વારા અલગ કરી શકાય છે.
$4$. ઉદાહરણો: રેતી અને સામાન્ય મીઠાનું મિશ્રણ,રેતી અને પાણીનું મિશ્રણ વગેરે.

(N/A) દ્રાવણ (સાચું દ્રાવણ) એ સમાંગ મિશ્રણ છે. તે $Tyndall$ અસર દર્શાવતું નથી. દ્રાવ્યના કણો ખૂબ જ નાના હોય છે અને તેને ગાળણપત્ર (filter paper) વડે અલગ કરી શકાતા નથી. તે પારદર્શક હોય છે. ઉદાહરણ: દરિયાનું પાણી,મિશ્રધાતુઓ,પાણીમાં લીંબુનો રસ.
સોલ (કલિલ દ્રાવણ) એ વિસમાંગ મિશ્રણ છે. તે $Tyndall$ અસર દર્શાવે છે. તેના કણોને સામાન્ય ગાળણપત્ર વડે અલગ કરી શકાતા નથી. તે પારદર્શક અથવા અપારદર્શક હોઈ શકે છે. ઉદાહરણ: મિલ્ક ઓફ મેગ્નેશિયા,કફ સિરપ,ધુમ્મસ,ધુમાડો.
નિલંબન એ વિસમાંગ મિશ્રણ છે. તે $Tyndall$ અસર દર્શાવે છે. તેના કણો મોટા હોવાથી તેને ગાળણપત્ર વડે સરળતાથી અલગ કરી શકાય છે. તે સામાન્ય રીતે અપારદર્શક હોય છે. ઉદાહરણ: પાણીમાં રેતીનું મિશ્રણ,પાણીમાં ચોકનું મિશ્રણ.

(A) સોડિયમ ક્લોરાઈડ (દ્રાવ્ય) નું દળ $= 36 \,g$
પાણી (દ્રાવક) નું દળ $= 100 \,g$
આપણે જાણીએ છીએ કે,દ્રાવણનું દળ $=$ દ્રાવ્યનું દળ $+$ દ્રાવકનું દળ
$= 36 \,g + 100 \,g = 136 \,g$
દ્રાવણની સાંદ્રતા (દળથી ટકાવારી) $= \frac{\text{દ્રાવ્યનું દળ}}{\text{દ્રાવણનું દળ}} \times 100$
$= \frac{36 \,g}{136 \,g} \times 100 = 26.47\,\%$

(B) જ્યારે બે મિશ્રિત પ્રવાહીઓ વચ્ચેના ઉત્કલન બિંદુઓનો તફાવત $25\,^{\circ}C$ કરતા વધારે હોય,ત્યારે તેમને અલગ કરવા માટે સાદું નિસ્યંદન પદ્ધતિનો ઉપયોગ થાય છે.
પદ્ધતિ:
$1$. કેરોસીન અને પેટ્રોલના મિશ્રણને નિસ્યંદન ફ્લાસ્કમાં લેવામાં આવે છે.
$2$. મિશ્રણને ધીમેથી ગરમ કરવામાં આવે છે અને થર્મોમીટરની મદદથી તાપમાન નોંધવામાં આવે છે.
$3$. પેટ્રોલનું ઉત્કલન બિંદુ કેરોસીન કરતા ઓછું હોવાથી,તે પહેલા બાષ્પીભવન પામે છે.
$4$. પેટ્રોલની બાષ્પને કન્ડેન્સર (ઠંડક આપનાર સાધન) માંથી પસાર કરવામાં આવે છે,જ્યાં તે ઠંડી પડીને પ્રવાહી સ્વરૂપમાં ફેરવાય છે અને તેને અલગ પાત્રમાં એકત્રિત કરવામાં આવે છે.
$5$. કેરોસીન નિસ્યંદન ફ્લાસ્કમાં જ રહે છે કારણ કે તેનું ઉત્કલન બિંદુ ઊંચું હોય છે.
$6$. જેવું તાપમાન ફરીથી વધવાનું શરૂ થાય,ગરમ કરવાનું બંધ કરવામાં આવે છે,આમ બંને ઘટકો અલગ થઈ જાય છે.

(A) $(i)$ દહીંમાંથી માખણ અલગ કરવા માટે સેન્ટ્રિફ્યુગેશન (કેન્દ્રત્યાગી) પદ્ધતિનો ઉપયોગ થાય છે. આ પ્રક્રિયામાં,મિશ્રણને ખૂબ ઝડપથી ફેરવવામાં આવે છે,જેનાથી ભારે કણો નીચે બેસી જાય છે અને હલકા કણો (માખણ) ઉપર આવે છે.
$(ii)$ દરિયાના પાણીમાંથી મીઠું અલગ કરવા માટે બાષ્પીભવન પદ્ધતિનો ઉપયોગ થાય છે. જ્યારે મિશ્રણને ગરમ કરવામાં આવે છે,ત્યારે પાણીની વરાળ બની જાય છે અને પાછળ ઘન મીઠાના સ્ફટિકો બાકી રહે છે.
$(iii)$ મીઠામાંથી કપૂર અલગ કરવા માટે ઉર્ધ્વપાતન (sublimation) પદ્ધતિનો ઉપયોગ થાય છે. કપૂર એ ઉર્ધ્વપાતી પદાર્થ છે જે ગરમ કરવાથી સીધો વરાળમાં રૂપાંતરિત થાય છે,જ્યારે મીઠું ઘન અવશેષ તરીકે બાકી રહે છે.

(B) સ્ફટિકીકરણ એ એક એવી પ્રક્રિયા છે જે દ્રાવણમાંથી શુદ્ધ ઘન પદાર્થને તેના સ્ફટિકોના સ્વરૂપમાં અલગ કરે છે.
તેનો ઉપયોગ મુખ્યત્વે ઘન પદાર્થોના શુદ્ધિકરણ માટે થાય છે.
આ તકનીકનો ઉપયોગ ખાસ કરીને એવા મિશ્રણો માટે થાય છે જેમાં દ્રાવ્ય અશુદ્ધિઓ હોય છે જેને સાદી ગાળણ પ્રક્રિયા દ્વારા દૂર કરી શકાતી નથી,કારણ કે અશુદ્ધિઓ દ્રાવકમાં ઓગળેલી રહે છે જ્યારે શુદ્ધ પદાર્થ ઠંડુ પાડવાથી અથવા બાષ્પીભવન દ્વારા સ્ફટિકો બનાવે છે.

(N/A) ભૌતિક ફેરફાર: આ એવા ફેરફારો છે જેમાં કોઈ નવો પદાર્થ બનતો નથી અને રાસાયણિક બંધારણ સમાન રહે છે.
- વૃક્ષો કાપવા
- પેનમાં માખણ ઓગળવું
- પાણીને ઉકાળીને વરાળ બનાવવી
- પાણીમાં સામાન્ય મીઠું ઓગાળવું
- કાચા ફળોમાંથી ફ્રૂટ સલાડ બનાવવો
રાસાયણિક ફેરફાર: આ એવા ફેરફારો છે જેમાં અલગ રાસાયણિક ગુણધર્મો ધરાવતા નવા પદાર્થો બને છે.
- કબાટને કાટ લાગવો (લોખંડ ઓક્સિજન અને ભેજ સાથે પ્રતિક્રિયા આપીને આયર્ન ઓક્સાઇડ બનાવે છે)
- પાણીમાંથી વિદ્યુત પ્રવાહ પસાર કરીને તેનું હાઇડ્રોજન અને ઓક્સિજન વાયુઓમાં વિઘટન થવું (વિદ્યુત વિભાજન)
- કાગળ અને લાકડું સળગાવવું (દહન પ્રક્રિયા)

(N/A) શુદ્ધ પદાર્થ માત્ર એક જ પ્રકારના કણોનો બનેલો હોય છે,જ્યારે મિશ્રણ બે કે તેથી વધુ પ્રકારના કણોનું બનેલું હોય છે.
$(a)$ લાકડું: મિશ્રણ (તે સેલ્યુલોઝ,લિગ્નિન,પાણી અને અન્ય કાર્બનિક સંયોજનો ધરાવે છે).
$(b)$ કોલસો: મિશ્રણ (તે કાર્બન,હાઇડ્રોજન,નાઇટ્રોજન,ઓક્સિજન અને સલ્ફરનું જટિલ મિશ્રણ છે).
$(c)$ દૂધ: મિશ્રણ (તે પાણી,ચરબી,પ્રોટીન,લેક્ટોઝ અને ખનિજો ધરાવતું કલિલ દ્રાવણ છે).
$(d)$ ખાંડ: શુદ્ધ પદાર્થ (તે માત્ર સુક્રોઝના અણુઓ,$C_{12}H_{22}O_{11}$ ની બનેલી છે).

(N/A) શુદ્ધ પદાર્થ ફક્ત એક જ પ્રકારના કણોનો બનેલો હોય છે,જ્યારે મિશ્રણમાં બે કે તેથી વધુ પદાર્થો કોઈપણ પ્રમાણમાં મિશ્રિત હોય છે.
$(a)$ સામાન્ય મીઠું $(NaCl)$: શુદ્ધ પદાર્થ (તે નિશ્ચિત રાસાયણિક બંધારણ ધરાવતું સંયોજન છે).
$(b)$ સાબુ: મિશ્રણ (તે ફેટી એસિડના સોડિયમ અથવા પોટેશિયમ ક્ષાર,પાણી અને અન્ય ઉમેરણોનું જટિલ મિશ્રણ છે).
$(c)$ માટી: મિશ્રણ (તેમાં રેતી,માટી,કાર્બનિક પદાર્થો,પાણી અને હવા વિવિધ પ્રમાણમાં હોય છે).
$(d)$ રબર: શુદ્ધ પદાર્થ (કુદરતી રબર એ આઇસોપ્રીન,$C_5H_8$ નો પોલિમર છે,જે એક જ રાસાયણિક સંયોજન છે).

(N/A) બાષ્પીભવન: દ્રાવણને ગરમ કરવામાં આવે છે જ્યાં સુધી પાણી બાષ્પીભવન ન પામે,જેથી પાછળ ઘન સોડિયમ ક્લોરાઈડ બાકી રહે છે.
$(b)$ ઉર્ધ્વપાતન: ગરમ કરવાથી એમોનિયમ ક્લોરાઈડનું ઉર્ધ્વપાતન થાય છે,જ્યારે સોડિયમ ક્લોરાઈડનું થતું નથી,જેનાથી તેનું અલગીકરણ શક્ય બને છે.
$(c)$ ગાળણ: ધાતુના ટુકડાઓ ઘન કણો છે જેને ગાળણપત્રનો ઉપયોગ કરીને પ્રવાહી ઓઈલમાંથી અલગ કરી શકાય છે.
$(d)$ ક્રોમેટોગ્રાફી: આ પદ્ધતિનો ઉપયોગ દ્રાવકમાં રહેલા વિવિધ રંજકદ્રવ્યોની દ્રાવ્યતાના તફાવતને આધારે તેમને અલગ કરવા માટે થાય છે.
$(e)$ કેન્દ્રત્યાગી બળ (સેન્ટ્રિફ્યુગેશન): દહીંને ખૂબ ઝડપથી ફેરવીને તેમાંથી માખણ અલગ કરવામાં આવે છે,જેનાથી ઘટ્ટ ઘટકો નીચે બેસી જાય છે અને હલકું માખણ ઉપર આવે છે.

(N/A) અલગીકરણ ગળણી (separating funnel) નો ઉપયોગ કરીને નિતારણ.
$(b)$ ગાળણ.
$(c)$ ચુંબકીય અલગીકરણ.
$(d)$ ઉપણવું.
$(e)$ ફટકડીનો ઉપયોગ કરીને સ્કંદન (coagulation) અને ત્યારબાદ નિતારણ અથવા ગાળણ.

(N/A) ચા બનાવવાની રીત:
$(i)$ એક તપેલીમાં થોડું પાણી ($solvent$ - દ્રાવક) લો અને તેને ગરમ કરો.
$(ii)$ તેમાં થોડી ખાંડ ($solute$ - દ્રાવ્ય) ઉમેરો અને ખાંડ સંપૂર્ણપણે $dissolve$ (ઓગળી) જાય ત્યાં સુધી ઉકાળો; મળતા સમાંગ મિશ્રણને $solution$ (દ્રાવણ) કહેવાય છે.
$(iii)$ દ્રાવણમાં ચાની પત્તીઓ (જે $insoluble$ - અદ્રાવ્ય છે) ઉમેરો અને મિશ્રણને ઉકાળો.
$(iv)$ દૂધ ઉમેરો અને ફરીથી ઉકાળો.
$(v)$ મિશ્રણને ગરણી વડે ગાળો. કપમાં એકત્રિત થયેલ પ્રવાહી એ $filtrate$ (ગળણ - જેમાં $soluble$ પદાર્થો છે) છે અને ગરણીમાં રહી ગયેલી ચાની પત્તીઓ એ $residue$ (અવશેષ) છે.

(N/A) કોષ્ટક મુજબ,$313 \,K$ તાપમાને પોટેશિયમ નાઈટ્રેટની દ્રાવ્યતા $100 \,g$ પાણી દીઠ $62 \,g$ છે.
$50 \,g$ પાણી માટે જરૂરી દળ શોધવા:
દળ $= (62 \,g / 100 \,g) \times 50 \,g = 31 \,g$.
આમ,$31 \,g$ પોટેશિયમ નાઈટ્રેટની જરૂર પડશે.
$(b)$ જેમ દ્રાવણ ઠંડું થાય છે,તેમ પ્રજ્ઞા પોટેશિયમ ક્લોરાઈડના સ્ફટિકો બનતા જોશે. આ એટલા માટે થાય છે કારણ કે તાપમાન ઘટવાથી પાણીમાં મોટાભાગના ઘન દ્રાવ્યોની દ્રાવ્યતા ઘટે છે. જ્યારે દ્રાવણ ઠંડું થાય છે,ત્યારે તે અતિસંતૃપ્ત બને છે અને વધારાનો દ્રાવ્ય સ્ફટિક સ્વરૂપે દ્રાવણમાંથી બહાર આવે છે.

(D) $293 \,K$ તાપમાને દરેક ક્ષારની દ્રાવ્યતા:
- પોટેશિયમ નાઈટ્રેટ: $32 \,g$ પ્રતિ $100 \,g$ પાણી.
- સોડિયમ ક્લોરાઈડ: $36 \,g$ પ્રતિ $100 \,g$ પાણી.
- પોટેશિયમ ક્લોરાઈડ: $35 \,g$ પ્રતિ $100 \,g$ પાણી.
- એમોનિયમ ક્લોરાઈડ: $37 \,g$ પ્રતિ $100 \,g$ પાણી.
$293 \,K$ તાપમાને એમોનિયમ ક્લોરાઈડની દ્રાવ્યતા સૌથી વધુ ($37 \,g$ પ્રતિ $100 \,g$ પાણી) છે.
$(b)$ મોટાભાગના ઘન ક્ષારોની દ્રાવ્યતા તાપમાન વધારવાથી વધે છે અને તાપમાન ઘટાડવાથી ઘટે છે.

(N/A) સંતૃપ્ત દ્રાવણ: જે દ્રાવણમાં ચોક્કસ તાપમાને દ્રાવ્ય પદાર્થ વધુ ઓગાળી શકાતો નથી,તેને સંતૃપ્ત દ્રાવણ કહે છે.
ઉદાહરણ: જ્યારે પાણીના નિશ્ચિત જથ્થામાં વારંવાર ખાંડ ઓગાળવામાં આવે છે,ત્યારે એક એવી સ્થિતિ આવે છે કે જેમાં ઓરડાના તાપમાને પાણીના તે જથ્થામાં વધુ ખાંડ ઓગાળવી શક્ય બનતી નથી.
$(b)$ શુદ્ધ પદાર્થ: જે પદાર્થ એક જ પ્રકારના કણો (પરમાણુઓ અને/અથવા અણુઓ)નો બનેલો હોય તેને શુદ્ધ પદાર્થ કહે છે.
તમામ તત્વો અને સંયોજનોને શુદ્ધ પદાર્થો ગણવામાં આવે છે.
ઉદાહરણ: પાણી $(H_2O)$,સોનું $(Au)$ વગેરે.

(N/A) કલિલ: એક વિષમાંગ મિશ્રણ જેમાં દ્રાવ્યના કણોનું કદ નરી આંખે જોઈ શકાય તેટલું નાનું હોય છે,પરંતુ તે પ્રકાશનું પ્રકીર્ણન કરી શકે તેટલું મોટું હોય છે,તેને કલિલ કહેવાય છે. કલિલ દ્રાવણમાં બે કલા હોય છે:
$1.$ પરીક્ષિત કલા (Dispersed phase): દ્રાવ્ય જેવા કણોને પરીક્ષિત કલા કહેવામાં આવે છે.
$2.$ પરીક્ષેપન માધ્યમ (Dispersion medium): જે માધ્યમમાં દ્રાવ્યના કણો ફેલાયેલા હોય છે તેને પરીક્ષેપન માધ્યમ કહેવાય છે.
ઉદાહરણ: દૂધ,વાદળ વગેરે કલિલના ઉદાહરણો છે.
$(b)$ નિલંબન: નિલંબન એ એક વિષમાંગ મિશ્રણ છે જેમાં દ્રાવ્યના કણો ઓગળતા નથી પરંતુ માધ્યમમાં સમગ્ર રીતે નિલંબિત રહે છે. નિલંબનના કણો નરી આંખે જોઈ શકાય છે.
ઉદાહરણ: રેતી અને પાણીનું મિશ્રણ,કાદવવાળું પાણી વગેરે.

(A) સમાંગ મિશ્રણ એવું મિશ્રણ છે જેમાં સમગ્ર મિશ્રણમાં ઘટકોનું પ્રમાણ સમાન હોય છે. ઉદાહરણો: હવા (વાયુમય દ્રાવણ),સોડા વોટર (પ્રવાહીમાં વાયુ),વિનેગર (પાણીમાં એસિટિક એસિડ) અને ગાળેલી ચા (પાણીમાં ઓગળેલા દ્રાવ્યો).
વિષમાંગ મિશ્રણ એવું મિશ્રણ છે જેમાં સમગ્ર મિશ્રણમાં ઘટકોનું પ્રમાણ સમાન હોતું નથી. ઉદાહરણો: લાકડું (જેમાં રેસા,રેઝિન અને ખનિજો હોય છે) અને માટી (જેમાં રેતી,માટી,કાર્બનિક પદાર્થો અને કાંકરા હોય છે).

(B) આપેલ રંગહીન પ્રવાહી શુદ્ધ પાણી છે કે નહીં તે નક્કી કરવા માટે,આપણે તેનું ઉત્કલનબિંદુ માપી શકીએ છીએ.
શુદ્ધ પાણીનું પ્રમાણિત વાતાવરણીય દબાણે ઉત્કલનબિંદુ $100\,^{\circ}\text{C}$ નિશ્ચિત હોય છે.
જો પ્રવાહી બરાબર $100\,^{\circ}\text{C}$ તાપમાને ઉકળે,તો તે શુદ્ધ પાણી છે.
જો ઉત્કલનબિંદુ અલગ હોય,તો તે અશુદ્ધિઓની હાજરી સૂચવે છે.

(A) શુદ્ધ પદાર્થ એટલે એવો પદાર્થ કે જેમાં રહેલા તમામ કણો સમાન રાસાયણિક પ્રકૃતિ ધરાવતા હોય. તેનું બંધારણ સમગ્ર રીતે સમાન રહે છે.
$(a)$ બરફ એ ઘન પાણી $(H_2O)$ છે,જે એક શુદ્ધ સંયોજન છે.
$(b)$ દૂધ એ પાણી,ચરબી અને પ્રોટીનનું મિશ્રણ (કલિલ) છે.
$(c)$ લોખંડ $(Fe)$ એક તત્વ છે,જે શુદ્ધ પદાર્થ છે.
$(d)$ હાઇડ્રોક્લોરિક એસિડ સામાન્ય રીતે પાણીમાં હાઇડ્રોજન ક્લોરાઇડ વાયુ $(HCl)$ નું દ્રાવણ છે,તેથી તે મિશ્રણ છે.
$(e)$ કેલ્શિયમ ઓક્સાઇડ $(CaO)$ એક શુદ્ધ સંયોજન છે.
$(f)$ પારો $(Hg)$ એક તત્વ છે,જે શુદ્ધ પદાર્થ છે.
$(g)$ ઈંટ એ વિવિધ ખનિજો અને માટીના ઘટકોનું મિશ્રણ છે.
$(h)$ લાકડું એ સેલ્યુલોઝ,લિગ્નિન અને અન્ય કાર્બનિક સંયોજનોનું જટિલ મિશ્રણ છે.
$(i)$ હવા એ નાઇટ્રોજન,ઓક્સિજન,આર્ગોન અને કાર્બન ડાયોક્સાઇડ જેવા વિવિધ વાયુઓનું મિશ્રણ છે.
તેથી,શુદ્ધ પદાર્થો $(a), (c), (e)$ અને $(f)$ છે.

(A) દ્રાવણ એ બે કે તેથી વધુ પદાર્થોનું સમાંગ મિશ્રણ છે.
$(1)$ દરિયાનું પાણી એ પાણી અને વિવિધ ઓગળેલા ક્ષારોનું સમાંગ મિશ્રણ છે.
$(2)$ હવા એ નાઈટ્રોજન,ઓક્સિજન,આર્ગોન,કાર્બન ડાયોક્સાઈડ વગેરે જેવા વિવિધ વાયુઓનું સમાંગ મિશ્રણ છે.
$(3)$ સોડા વોટર એ પાણીમાં ઓગળેલા કાર્બન ડાયોક્સાઈડ વાયુનું સમાંગ મિશ્રણ છે.
માટી અને કોલસો વિષમાંગ મિશ્રણો છે કારણ કે તેમનું બંધારણ સમગ્ર રીતે સમાન હોતું નથી.
તેથી,દ્રાવણો $(b)$ દરિયાનું પાણી,$(c)$ હવા અને $(e)$ સોડા વોટર છે.

(B, D) 'ટિન્ડલ અસર' એ કલિલ (colloid) અથવા ખૂબ જ ઝીણા નિલંબિત કણો દ્વારા પ્રકાશનું પ્રકીર્ણન છે.
આપેલા વિકલ્પોમાંથી,દૂધ અને સ્ટાર્ચનું દ્રાવણ બંને કલિલ છે.
તેથી,તેઓ તેમની આરપાર પસાર થતા પ્રકાશના કિરણોનું પ્રકીર્ણન કરે છે અને 'ટિન્ડલ અસર' દર્શાવે છે.
ક્ષારનું દ્રાવણ અને કોપર સલ્ફેટનું દ્રાવણ એ સાચા દ્રાવણો છે,જે 'ટિન્ડલ અસર' દર્શાવતા નથી.

(N/A) તત્વો: આ શુદ્ધ પદાર્થો છે જે ફક્ત એક જ પ્રકારના પરમાણુઓ ધરાવે છે. ઉદાહરણો: સોડિયમ,ચાંદી,ટીન અને સિલિકોન.
સંયોજનો: આ એવા શુદ્ધ પદાર્થો છે જે બે કે તેથી વધુ તત્વોના નિશ્ચિત પ્રમાણમાં રાસાયણિક સંયોજન દ્વારા બને છે. ઉદાહરણો: કેલ્શિયમ કાર્બોનેટ,મિથેન અને કાર્બન ડાયોક્સાઇડ.
મિશ્રણો: આ એવા પદાર્થો છે જે બે કે તેથી વધુ ઘટકોના કોઈપણ પ્રમાણમાં ભૌતિક મિશ્રણ દ્વારા બને છે. ઉદાહરણો: માટી,ખાંડનું દ્રાવણ,કોલસો,હવા,સાબુ અને રુધિર.

(A, B, D, E, G) રાસાયણિક ફેરફારોમાં પદાર્થના રાસાયણિક બંધારણમાં ફેરફાર થાય છે,જેના પરિણામે નવા પદાર્થો બને છે.
$(a)$ વનસ્પતિની વૃદ્ધિ: તેમાં જટિલ જૈવ-રાસાયણિક પ્રતિક્રિયાઓ સામેલ છે.
$(b)$ લોખંડનું કટાવું: લોખંડ ઓક્સિજન અને ભેજ સાથે પ્રક્રિયા કરીને આયર્ન ઓક્સાઈડ બનાવે છે.
$(d)$ ખોરાક રાંધવો: તેમાં પોષક તત્વોનું રાસાયણિક વિઘટન થાય છે.
$(e)$ ખોરાકનું પાચન: ઉત્સેચકો જટિલ અણુઓને સરળ અણુઓમાં તોડે છે.
$(g)$ મીણબત્તીનું સળગવું: દહન એ એક રાસાયણિક પ્રક્રિયા છે.
લોખંડના રજકણો અને રેતીનું મિશ્રણ $(c)$ અને પાણીનું થીજી જવું $(f)$ એ ભૌતિક ફેરફારો છે કારણ કે તેમાં કોઈ નવા રાસાયણિક પદાર્થો બનતા નથી.