Mix Example - IS MATTER AROUND US PURE? Questions in Gujarati

(A) શુદ્ધ પદાર્થ માત્ર એક જ પ્રકારના કણોનો બનેલો હોય છે,જે સમાન રાસાયણિક પ્રકૃતિ ધરાવે છે. તેથી,વિધાન $(i)$ સાચું છે.
શુદ્ધ પદાર્થો કાં તો તત્વો અથવા સંયોજનો હોય છે,મિશ્રણો નહીં. તેથી,વિધાન $(ii)$ ખોટું છે.
શુદ્ધ પદાર્થોનું બંધારણ અને ગુણધર્મો સમગ્ર રીતે નિશ્ચિત હોય છે,એટલે કે તે સમાંગ હોય છે. તેથી,વિધાન $(iii)$ સાચું છે.
નિકલ જેવા તત્વો શુદ્ધ પદાર્થો છે. વિધાન $(iv)$ દાવો કરે છે કે નિકલ સિવાયના તમામ તત્વો શુદ્ધ પદાર્થો છે,જે ખોટું છે કારણ કે નિકલ પણ એક શુદ્ધ પદાર્થ છે. તેથી,વિધાન $(iv)$ ખોટું છે.
આમ,વિધાનો $(i)$ અને $(iii)$ સાચા છે.

(B) લોખંડને કાટ લાગવો એ એક એવી પ્રક્રિયા છે જેમાં લોખંડ ઓક્સિજન અને ભેજ સાથે પ્રતિક્રિયા આપીને હાઇડ્રેટેડ આયર્ન$(III)$ ઓક્સાઇડ બનાવે છે.
આ પ્રક્રિયાને ક્ષારણ (corrosion) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
આ પ્રક્રિયામાં નવો પદાર્થ બને છે અને તે અપરિવર્તનીય હોવાથી,તેને રાસાયણિક ફેરફાર તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.

(C) દ્રાવણ એ સમાંગ મિશ્રણ છે અને તે ટિન્ડલ અસર દર્શાવતું નથી.
કલિલ અને નિલંબન એ વિષમાંગ મિશ્રણો છે અને તે ટિન્ડલ અસર દર્શાવે છે.
સલ્ફર અને કાર્બન ડાયસલ્ફાઇડનું મિશ્રણ એક સાચું દ્રાવણ બનાવે છે,કારણ કે સલ્ફર કાર્બન ડાયસલ્ફાઇડમાં સંપૂર્ણપણે ઓગળી જાય છે.

(D) આયોડિનનું ટિંક્ચર એ એક જાણીતું એન્ટિસેપ્ટિક દ્રાવણ છે.
તે આલ્કોહોલ અને પાણીના મિશ્રણમાં આયોડિન $(I_2)$ ની થોડી માત્રા ઓગાળીને તૈયાર કરવામાં આવે છે.
તેથી,સાચો જવાબ આલ્કોહોલમાં ઓગળેલું આયોડિન છે.

(A) સમાંગ મિશ્રણ એટલે એવું મિશ્રણ કે જેનું બંધારણ તેના સમગ્ર જથ્થામાં એકસમાન હોય છે.
$(i)$ બરફ એ શુદ્ધ પદાર્થ છે (ઘન અવસ્થામાં $H_2O$),જે સમાંગ છે.
$(ii)$ લાકડું એ સેલ્યુલોઝ,લિગ્નિન અને અન્ય કાર્બનિક સંયોજનોનું જટિલ,વિષમાંગ મિશ્રણ છે.
$(iii)$ જમીન એ વિવિધ કણો,ખનિજો અને કાર્બનિક પદાર્થો ધરાવતું વિષમાંગ મિશ્રણ છે.
$(iv)$ હવા એ નાઈટ્રોજન,ઓક્સિજન,આર્ગોન અને કાર્બન ડાયોક્સાઈડ જેવા વિવિધ વાયુઓનું સમાંગ મિશ્રણ છે.
તેથી,$(i)$ અને $(iv)$ સ્વભાવે સમાંગ છે.

(B) ભૌતિક ફેરફાર એવો ફેરફાર છે જેમાં કોઈ નવો પદાર્થ બનતો નથી અને પદાર્થનું રાસાયણિક બંધારણ સમાન રહે છે.
$(i)$ લોખંડની ધાતુનું પીગળવું એ ભૌતિક ફેરફાર છે કારણ કે તેમાં માત્ર પદાર્થની અવસ્થામાં ફેરફાર થાય છે.
$(ii)$ લોખંડનું કટાવું એ રાસાયણિક ફેરફાર છે કારણ કે લોખંડ ઓક્સિજન અને ભેજ સાથે પ્રતિક્રિયા કરીને આયર્ન ઓક્સાઇડ બનાવે છે,જે એક નવો પદાર્થ છે.
$(iii)$ લોખંડના સળિયાને વાળવો એ ભૌતિક ફેરફાર છે કારણ કે તેમાં માત્ર ધાતુના આકારમાં ફેરફાર થાય છે.
$(iv)$ લોખંડની ધાતુમાંથી તાર ખેંચવો એ ભૌતિક ફેરફાર છે કારણ કે તેમાં તેની રાસાયણિક ઓળખ બદલ્યા વિના ધાતુના આકાર/સ્વરૂપમાં ફેરફાર થાય છે.
તેથી,$(i), (iii)$ અને $(iv)$ ભૌતિક ફેરફારો છે.

(C) રાસાયણિક ફેરફાર એ એક એવી પ્રક્રિયા છે જેમાં એક અથવા વધુ પદાર્થો બદલાઈને એક અથવા વધુ નવા અને અલગ પદાર્થો બનાવે છે.
$(i)$ લાકડાનું સડવું: આ એક રાસાયણિક ફેરફાર છે કારણ કે સૂક્ષ્મજીવો લાકડાનું વિઘટન કરીને નવા પદાર્થો બનાવે છે.
$(ii)$ લાકડાનું સળગવું: આ એક રાસાયણિક ફેરફાર છે કારણ કે લાકડું ઓક્સિજન સાથે પ્રક્રિયા કરીને કાર્બન ડાયોક્સાઇડ,પાણીની વરાળ અને રાખ બનાવે છે,જે નવા પદાર્થો છે.
$(iii)$ લાકડાને વહેરવું: આ એક ભૌતિક ફેરફાર છે કારણ કે તેમાં માત્ર લાકડાનો આકાર અને કદ બદલાય છે,તેના રાસાયણિક ગુણધર્મો નહીં.
$(iv)$ લાકડાના ટુકડામાં ખીલી ઠોકવી: આ એક ભૌતિક ફેરફાર છે કારણ કે તેમાં લાકડા કે ખીલીના રાસાયણિક બંધારણમાં કોઈ ફેરફાર થયા વગર માત્ર યાંત્રિક ક્રિયા થાય છે.
તેથી,$(i)$ અને $(ii)$ રાસાયણિક ફેરફારો છે.

(B) પ્રક્રિયા $2A + B \to A_2B$ એ રાસાયણિક સંયોજનના નિર્માણને દર્શાવે છે.
$(i)$ ખોટું: રાસાયણિક સંયોજન $(A_2B)$ તેના ઘટક તત્વો ($A$ અને $B$) કરતા સંપૂર્ણપણે અલગ ગુણધર્મો ધરાવે છે.
$(ii)$ સાચું: સંયોજન હંમેશા દળ દ્વારા નિશ્ચિત બંધારણ ધરાવે છે.
$(iii)$ ખોટું: કારણ કે $A_2B$ એ બે પદાર્થોના નિશ્ચિત પ્રમાણમાં રાસાયણિક જોડાણથી બને છે,તેથી તેને સંયોજન તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.
$(iv)$ ખોટું: $A_2B$ એ સંયોજન છે,તત્વ નથી,કારણ કે તે રાસાયણિક રીતે જોડાયેલા બે અલગ પ્રકારના પરમાણુઓનું બનેલું છે.
તેથી,વિધાનો $(i), (iii)$ અને $(iv)$ ખોટા છે.

(A) $1$. તત્વની વ્યાખ્યા મુજબ,તે એવા પદાર્થો છે જેને સાદી રાસાયણિક પ્રક્રિયાઓ દ્વારા સરળ પદાર્થોમાં વિભાજિત કરી શકાતા નથી. તેથી,$X$ અને $Y$ તત્વો છે.
$2$. જ્યારે બે કે તેથી વધુ તત્વો રાસાયણિક રીતે નિશ્ચિત પ્રમાણમાં જોડાય છે,ત્યારે તે સંયોજન બનાવે છે. અહીં,$X$ અને $Y$ જોડાઈને $P$ બનાવે છે,તેથી $P$ એક સંયોજન છે.
$3$. સંયોજનોનું બંધારણ હંમેશા દળની દ્રષ્ટિએ નિશ્ચિત હોય છે.
$4$. તેથી,વિધાનો $(i), (iii)$ અને $(iv)$ સાચા છે.

(N/A) અલગીકરણ ગળણી (separating funnel) નો ઉપયોગ કરીને,કારણ કે તે અલગ-અલગ ઘનતા ધરાવતા અદ્રાવ્ય પ્રવાહીઓ છે.
$(b)$ ઉર્ધ્વપાતન (sublimation),કારણ કે એમોનિયમ ક્લોરાઈડ ગરમ કરવાથી ઉર્ધ્વપાતન પામે છે જ્યારે પોટેશિયમ ક્લોરાઈડ પામતું નથી.
$(c)$ રેતીને દૂર કરવા માટે ગાળણ (filtration),ત્યારબાદ પાણીમાંથી સામાન્ય મીઠું અલગ કરવા માટે બાષ્પીભવન (evaporation).
$(d)$ કેરોસીન તેલને દૂર કરવા માટે અલગીકરણ ગળણીનો ઉપયોગ,ત્યારબાદ પાણીમાંથી મીઠું અલગ કરવા માટે બાષ્પીભવન અથવા નિસ્યંદન (distillation).

(A) નળી $(a)$ કન્ડેન્સર તરીકે વધુ અસરકારક રહેશે.
માર્બલ્સ (વટાણા જેવી ગોળીઓ) ની હાજરી ઠંડક માટે ઉપલબ્ધ સપાટીનું ક્ષેત્રફળ વધારે છે.
આનાથી વરાળને ઠંડી પડવા માટે વધુ સમય મળે છે,તેથી તે માર્બલ્સ વગરની નળી કરતા વધુ અસરકારક સાબિત થાય છે.

(B) સ્ફટિકીકરણ એ એક એવી પ્રક્રિયા છે જે સંતૃપ્ત દ્રાવણમાંથી શુદ્ધ ઘન પદાર્થને તેના સ્ફટિકોના સ્વરૂપમાં અલગ કરે છે. તે બાષ્પીભવન કરતા વધુ સારી પદ્ધતિ છે કારણ કે બાષ્પીભવનને કારણે કેટલાક ઘન પદાર્થોનું વિઘટન થઈ શકે છે અથવા અશુદ્ધિઓને કારણે દૂષણ થઈ શકે છે,જ્યારે સ્ફટિકીકરણ પદાર્થનું વધુ શુદ્ધ સ્વરૂપ પ્રદાન કરે છે.

(N/A) સમાંગ મિશ્રણ: જ્યારે આપણે દરિયાના પાણીને પાણીમાં ઓગળેલા વિવિધ ક્ષારોના દ્રાવણ તરીકે ગણીએ છીએ,ત્યારે તે સમગ્ર રીતે એકરૂપ દેખાય છે,જે તેને સમાંગ મિશ્રણ બનાવે છે.
વિષમાંગ મિશ્રણ: તેની કુદરતી અવસ્થામાં,દરિયાના પાણીમાં માત્ર ઓગળેલા ક્ષારો જ નહીં,પરંતુ કાદવ,રેતી,સડેલા વનસ્પતિના અવશેષો અને સૂક્ષ્મ જીવો જેવા નિલંબિત કણો પણ હોય છે. આ ઘટકો સમાન રીતે વિતરિત હોતા નથી અને તેમને ભૌતિક રીતે અલગ કરી શકાય છે,તેથી તેને વિષમાંગ મિશ્રણ તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.

(DISTILLATION) એસિટોનને નિસ્યંદન (distillation) પદ્ધતિનો ઉપયોગ કરીને મિશ્રણમાંથી અલગ કરી શકાય છે.
નિસ્યંદન પદ્ધતિનો ઉપયોગ એવા મિશ્રણના ઘટકોને અલગ કરવા માટે થાય છે જેમાં બે મિશ્રણીય પ્રવાહીઓ હોય,જેનું વિઘટન થયા વગર ઉત્કલન થતું હોય અને તેમના ઉત્કલનબિંદુઓ વચ્ચે પૂરતો તફાવત હોય.
એસિટોનનું ઉત્કલનબિંદુ $(56\,^oC)$ પાણીના ઉત્કલનબિંદુ $(100\,^oC)$ કરતા ઘણું ઓછું હોવાથી,ગરમ કરવા પર એસિટોન પહેલા બાષ્પીભવન પામશે.
આ બાષ્પને કન્ડેન્સર (condenser) દ્વારા પસાર કરીને પ્રવાહી સ્વરૂપે એકત્રિત કરી શકાય છે,જે તેને મીઠાના દ્રાવણથી અસરકારક રીતે અલગ કરે છે.

(N/A) જેમ તાપમાન ઘટે છે તેમ પોટેશિયમ ક્લોરાઇડની દ્રાવ્યતા ઘટે છે,તેથી દ્રાવણમાંથી પોટેશિયમ ક્લોરાઇડના સ્ફટિકો અલગ પડશે.
$(b)$ શરૂઆતમાં પાણીનું બાષ્પીભવન થશે અને ખાંડ બાકી રહેશે. વધુ ગરમ કરવાથી,ખાંડનું ઉષ્મીય વિઘટન થશે અને તે બળીને કાળી પડી જશે.
$(c)$ લોખંડ અને સલ્ફર રાસાયણિક રીતે પ્રક્રિયા કરીને આયર્ન$(II)$ સલ્ફાઇડ $(FeS)$ નામનું નવું સંયોજન બનાવશે,જે કાળા રંગનો ઘન પદાર્થ છે.

(N/A) કલિલ દ્રાવણના કણો ખૂબ જ નાના ($1 \ nm$ થી $1000 \ nm$ ની વચ્ચે) હોય છે અને તે સતત અસ્તવ્યસ્ત ગતિમાં રહે છે,જેને બ્રાઉનિયન ગતિ કહેવામાં આવે છે. આ ગતિ અને કલિલ કણો વચ્ચેના સ્થિર વિદ્યુતીય અપાકર્ષણને કારણે,તેઓ ગુરુત્વાકર્ષણ બળને લીધે નીચે બેસી જતા નથી. તેની સરખામણીમાં,નિલંબિત દ્રાવણના કણો કદમાં ઘણા મોટા ($1000 \ nm$ થી વધુ) હોય છે. તેમના મોટા કદને કારણે,તેમના પર ગુરુત્વાકર્ષણ બળ વધુ અસરકારક રીતે કાર્ય કરે છે અને આંતરઆણ્વીય બળો તેમને નિલંબિત રાખવા માટે પૂરતા હોતા નથી,જેના કારણે જ્યારે તેમને ખલેલ પહોંચાડ્યા વગર રાખી મૂકવામાં આવે છે ત્યારે તેઓ નીચે બેસી જાય છે.

(B) ધુમ્મસ અને ધુમાડો બંને એરોસોલના પ્રકારો છે જેમાં વિક્ષેપન માધ્યમ વાયુ છે.
ધુમ્મસમાં,વિક્ષિપ્ત કલા પ્રવાહી છે (હવામાં તરતા પાણીના નાના ટીપાં).
ધુમાડામાં,વિક્ષિપ્ત કલા ઘન છે (હવામાં તરતા કાર્બન અથવા રાખના ઝીણા કણો).

(N/A) ભૌતિક ગુણધર્મો: $(a)$ અને $(c)$. આ ગુણધર્મો પદાર્થની રાસાયણિક ઓળખ બદલ્યા વિના તેના આંતરિક લક્ષણો અથવા બંધારણનું વર્ણન કરે છે.
રાસાયણિક ગુણધર્મો: $(b)$ અને $(d)$. આ ગુણધર્મો પદાર્થની ચોક્કસ રાસાયણિક ફેરફાર અથવા પ્રતિક્રિયામાંથી પસાર થવાની ક્ષમતાનું વર્ણન કરે છે,જેના પરિણામે નવા પદાર્થો બને છે.

(C) વિદ્યાર્થી $C$ એ ઇચ્છિત દ્રાવણ બનાવ્યું છે.
દળ/કદ ટકાવારીનું સૂત્ર નીચે મુજબ છે:
$\text{દળ/કદ } \% = \frac{\text{દ્રાવ્યનું દળ (g)}}{\text{દ્રાવણનું કદ (mL)}} \times 100$
વિદ્યાર્થી $C$ માટે:
$\text{દળ/કદ } \% = \frac{50\,g}{100\,mL} \times 100 = 50\%$
વિદ્યાર્થી $A$ અને $B$ એ સાચું દ્રાવણ બનાવ્યું નથી કારણ કે તેઓએ $50\,g$ $NaOH$ ને $100\,mL$ અથવા $100\,g$ દ્રાવકમાં ઉમેર્યું હતું,જેના પરિણામે કુલ દ્રાવણનું કદ $100\,mL$ કરતા વધી જાય છે.

(N/A) ઉર્ધ્વપાતન (Sublimation): સૂકો બરફ (ઘન અવસ્થામાં $CO_2$) ઓરડાના તાપમાને સીધો વાયુમાં રૂપાંતરિત થાય છે.
$(b)$ પ્રસરણ (Diffusion): શાહીના કણોનું પાણીના કણો સાથે આંતરમિશ્રણ થવું.
$(c)$ દ્રવીકરણ/પ્રસરણ (Dissolution/Diffusion): દ્રાવ્ય (પોટેશિયમ પરમેંગેનેટ) દ્રાવકમાં ઓગળીને ફેલાઈ જાય છે.
$(d)$ બાષ્પીભવન (Evaporation): એસિટોનનું ઉત્કલનબિંદુ નીચું હોવાથી તે ઓરડાના તાપમાને બાષ્પમાં ફેરવાય છે.
$(e)$ કેન્દ્રત્યાગી બળ (Centrifugation): ગોળ ફેરવીને ભારે કણોને હલકા કણોથી અલગ કરવાની પ્રક્રિયા.
$(f)$ નિક્ષેપન (Sedimentation): ગુરુત્વાકર્ષણને કારણે અદ્રાવ્ય ભારે કણોનું તળિયે બેસી જવાની પ્રક્રિયા.
$(g)$ પ્રકાશનું પ્રકીર્ણન (ટિન્ડલ અસર - Tyndall effect): કલીલ કણો દ્વારા પ્રકાશનું વિખેરણ થવાની ઘટના.

(B) નમૂનો $B$ એ $0\,^{\circ}C$ પર થીજી જશે નહીં કારણ કે તે શુદ્ધ પાણી નથી.
$1 \text{ atm}$ દબાણે,શુદ્ધ પાણીનું ઉત્કલનબિંદુ $100\,^{\circ}C$ છે અને તેનું ઠારબિંદુ $0\,^{\circ}C$ છે.
નમૂનો $B$ એ $102\,^{\circ}C$ પર ઉકળે છે,જે દર્શાવે છે કે તેમાં અશુદ્ધિઓ (દ્રાવ્ય પદાર્થો) ઓગળેલી છે.
અશુદ્ધિઓની હાજરીને કારણે ઠારબિંદુમાં ઘટાડો થાય છે,જેનો અર્થ છે કે દ્રાવણનું ઠારબિંદુ $0\,^{\circ}C$ કરતા ઓછું હશે.

(B) શુદ્ધ સોનું ($24$ કેરેટ) અત્યંત નરમ અને તન્ય હોય છે,જે તેને દાગીના બનાવવા માટે અયોગ્ય બનાવે છે કારણ કે તે સરળતાથી આકાર બદલી શકે છે. સોનાને તાંબા અથવા ચાંદીના થોડા પ્રમાણ સાથે મિશ્રિત કરીને,ધાતુ નોંધપાત્ર કઠિનતા અને માળખાકીય મજબૂતી મેળવે છે. આનાથી દાગીના સમય જતાં તેમનો આકાર અને ટકાઉપણું જાળવી રાખે છે.

(N/A) આ તત્વને $Metal$ (ધાતુ) તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.
ધાતુઓ એવા તત્વો છે જે સામાન્ય રીતે રણકાર ઉત્પન્ન કરવાના ગુણધર્મ (જ્યારે અથડાવવામાં આવે ત્યારે રણકાર ઉત્પન્ન કરે છે) અને તન્યતા (જેને ખેંચીને પાતળા તાર બનાવી શકાય છે) ધરાવે છે.
આ તત્વમાં અપેક્ષિત અન્ય લાક્ષણિકતાઓ નીચે મુજબ છે:
$1$. ચળકાટ: તેઓ ચમકદાર દેખાવ ધરાવે છે.
$2$. ટીપાઉપણું: તેમને ટીપીને પાતળા પતરાં બનાવી શકાય છે.
$3$. વાહકતા: તેઓ ઉષ્મા અને વિદ્યુતના સારા વાહક છે.
$4$. ઊંચા ગલનબિંદુ અને ઉત્કલનબિંદુ.

(A-D) ઉદાહરણ: મીઠું અને પાણી. પદ્ધતિ: બાષ્પીભવન અથવા નિસ્યંદન.
$(b)$ ઉદાહરણ: એસિટોન અને પાણી. પદ્ધતિ: નિસ્યંદન.
$(c)$ ઉદાહરણ: તેલ અને પાણી. પદ્ધતિ: અલગીકરણ ગળણી (separating funnel) નો ઉપયોગ કરીને.
$(d)$ ઉદાહરણ: એમોનિયમ ક્લોરાઇડ અને મીઠું. પદ્ધતિ: ઉર્ધ્વપાતન.
$(e)$ ઉદાહરણ: શાહીના ઘટકો. પદ્ધતિ: ક્રોમેટોગ્રાફી.

(N/A) કલિલ એ વિષમાંગ મિશ્રણ છે અને તેના ઘટકોને સેન્ટ્રિફ્યુગેશન (કેન્દ્રત્યાગી બળ) તરીકે ઓળખાતી પદ્ધતિ દ્વારા અલગ કરી શકાય છે.
$(b)$ બરફ,પાણી અને પાણીની વરાળ અલગ દેખાય છે અને અલગ ભૌતિક ગુણધર્મો દર્શાવે છે પરંતુ તેઓ રાસાયણિક રીતે સમાન છે.
$(c)$ સેપરેટિંગ ફનલમાં ઉપરનું સ્તર પાણીનું હશે અને નીચેનું સ્તર ક્લોરોફોર્મનું હશે (સૂચના: પાણીની ઘનતા ક્લોરોફોર્મ કરતા ઓછી હોય છે).
$(d)$ બે કે તેથી વધુ મિશ્રિત પ્રવાહીઓનું મિશ્રણ,જેના ઉત્કલન બિંદુઓ વચ્ચેનો તફાવત $25 \, K$ કરતા ઓછો હોય,તેને વિભાગીય નિસ્યંદન (fractional distillation) નામની પ્રક્રિયા દ્વારા અલગ કરી શકાય છે.
$(e)$ જ્યારે થોડા ટીપાં દૂધ ધરાવતા પાણીમાંથી પ્રકાશ પસાર કરવામાં આવે છે,ત્યારે તે વાદળી રંગની ઝાંય દર્શાવે છે. આ દૂધ દ્વારા પ્રકાશના પ્રકીર્ણન (scattering) ને કારણે છે અને આ ઘટનાને ટિન્ડલ અસર (Tyndall effect) કહેવામાં આવે છે. આ સૂચવે છે કે દૂધ એ કલિલ દ્રાવણ છે.

(A) તે એક શુદ્ધ પદાર્થ છે.
ભલે સુક્રોઝના સ્ફટિકો અલગ-અલગ સ્ત્રોતો (શેરડી અને બીટરૂટ) માંથી મેળવવામાં આવ્યા હોય,તેમનું રાસાયણિક બંધારણ સમાન હોય છે.
શુદ્ધ પદાર્થ માત્ર એક જ પ્રકારના કણોનો બનેલો હોય છે.
સુક્રોઝનું રાસાયણિક સૂત્ર $C_{12}H_{22}O_{11}$ હોવાથી,તેના સ્ત્રોતને ધ્યાનમાં લીધા વિના,આ સ્ફટિકોનું મિશ્રણ એક શુદ્ધ પદાર્થ જ રહે છે.

(D) ટિન્ડલ અસર એ કલીલ અથવા ખૂબ જ ઝીણા નિલંબિત કણો દ્વારા પ્રકાશનું પ્રકીર્ણન છે.
$(a)$ જ્યારે પ્રકાશનું કિરણ નાના છિદ્ર દ્વારા અંધારા રૂમમાં પ્રવેશે છે,ત્યારે હવામાં રહેલા ધૂળના રજકણો પ્રકાશનું પ્રકીર્ણન કરે છે,જેનાથી કિરણનો માર્ગ દૃશ્યમાન થાય છે.
$(b)$ ઘાટા જંગલમાં,વૃક્ષોનું છત્ર સૂર્યપ્રકાશના નાના કિરણોને પસાર થવા દે છે,જે હવામાં રહેલા પાણીના ઝીણા ટીપાં અથવા ધુમ્મસના કણો દ્વારા પ્રકીર્ણન પામે છે,જેનાથી પ્રકાશનો માર્ગ દેખાય છે.
$(c)$ તેવી જ રીતે,ધુમ્મસ કે ઝાકળમાંથી પસાર થતો પ્રકાશ પાણીના ટીપાં દ્વારા પ્રકીર્ણન પામે છે,જે ટિન્ડલ અસર દર્શાવે છે.

(N/A) ના,આપણે સેપરેટિંગ ફનલનો ઉપયોગ કરીને પાણીમાં ઓગળેલા આલ્કોહોલને અલગ કરી શકતા નથી.
આનું કારણ એ છે કે આલ્કોહોલ અને પાણી મિશ્રણીય (miscible) પ્રવાહી છે,જેનો અર્થ છે કે તેઓ સંપૂર્ણપણે ભળીને એક સમાન (homogeneous) મિશ્રણ બનાવે છે.
સેપરેટિંગ ફનલનો ઉપયોગ ફક્ત અમિશ્રણીય (immiscible) પ્રવાહીઓને (જે પ્રવાહીઓ એકબીજામાં ભળતા નથી અને અલગ સ્તરો બનાવે છે,જેમ કે તેલ અને પાણી) અલગ કરવા માટે થાય છે.
આલ્કોહોલ અને પાણી એક સમાન મિશ્રણ બનાવતા હોવાથી,તેમને તેમના ઉત્કલન બિંદુઓ (boiling points) વચ્ચેના તફાવત પર આધારિત અન્ય પદ્ધતિઓ જેવી કે વિભાગીય નિસ્યંદન (fractional distillation) દ્વારા અલગ કરવા પડે છે.

(N/A) આ એક રાસાયણિક ફેરફાર છે કારણ કે તેમાં નવા પદાર્થો બને છે અને આ પ્રક્રિયા સામાન્ય પરિસ્થિતિમાં ઉલટાવી શકાતી નથી.
$(b)$ હા,ઉપરની પ્રક્રિયામાં મળતી નીપજોને પાણીમાં ઓગાળીને એસિડિક અને બેઝિક દ્રાવણ બનાવી શકાય છે:
$1.$ બેઝિક દ્રાવણ: કેલ્શિયમ ઓક્સાઈડ $(CaO)$ પાણી સાથે પ્રક્રિયા કરીને કેલ્શિયમ હાઈડ્રોક્સાઈડ $(Ca(OH)_2)$ બનાવે છે,જે બેઝિક સ્વભાવ ધરાવે છે.
$CaO + H_2O \rightarrow Ca(OH)_2$
$2.$ એસિડિક દ્રાવણ: કાર્બન ડાયોક્સાઈડ $(CO_2)$ પાણી સાથે પ્રક્રિયા કરીને કાર્બોનિક એસિડ $(H_2CO_3)$ બનાવે છે,જે એસિડિક સ્વભાવ ધરાવે છે.
$CO_2 + H_2O \rightarrow H_2CO_3$

(N/A) આયોડિન એ ચળકાટ ધરાવતી અધાતુ છે.
$(b)$ બ્રોમિન એકમાત્ર એવી અધાતુ છે જે ઓરડાના તાપમાને પ્રવાહી સ્વરૂપમાં હોય છે.
$(c)$ ગ્રેફાઇટ એ કાર્બનનું અપરરૂપ છે અને મુક્ત ઇલેક્ટ્રોનની હાજરીને કારણે તે વિદ્યુતનું સુવાહક છે.
$(d)$ કાર્બન તેની કેટેનેશનના વિશિષ્ટ ગુણધર્મને કારણે સૌથી વધુ સંખ્યામાં સંયોજનો બનાવવા માટે જાણીતું છે.
$(e)$ સલ્ફર અને ફોસ્ફરસ એ કાર્બન સિવાયની અધાતુઓ છે જે અપરરૂપતા દર્શાવે છે.
$(f)$ ઓક્સિજન એ દહનની પ્રક્રિયા માટે જરૂરી અધાતુ છે.

(N/A) રાસાયણિક બંધારણના આધારે,પદાર્થોનું વર્ગીકરણ નીચે મુજબ કરવામાં આવે છે:
તત્વો: આ એવા શુદ્ધ પદાર્થો છે જે માત્ર એક જ પ્રકારના પરમાણુઓ ધરાવે છે. આકૃતિ પરથી,તત્વો છે: $Cu$ (તાંબુ),$Zn$ (ઝિંક),$O_2$ (ઓક્સિજન),$F_2$ (ફ્લોરિન),$Hg$ (પારો),અને હીરો (કાર્બનનું અપરરૂપ).
સંયોજનો: આ એવા પદાર્થો છે જે બે કે તેથી વધુ તત્વોના નિશ્ચિત પ્રમાણમાં રાસાયણિક સંયોજનથી બને છે. આકૃતિ પરથી,સંયોજનો છે: $H_2O$ (પાણી) અને $CaCO_3$ (કેલ્શિયમ કાર્બોનેટ).
નોંધ: રેતી,$NaCl(aq)$ અને લાકડું જેવા પદાર્થો મિશ્રણ છે,શુદ્ધ તત્વો કે સંયોજનો નથી.

(A, C, E, F, G, I) સંયોજન એ એક એવો પદાર્થ છે જે જ્યારે બે કે તેથી વધુ રાસાયણિક તત્વો એકબીજા સાથે રાસાયણિક રીતે જોડાય છે ત્યારે બને છે. તત્વો એ શુદ્ધ પદાર્થો છે જે ફક્ત એક જ પ્રકારના પરમાણુઓ ધરાવે છે.
$1$. ક્લોરિન વાયુ $(Cl_2)$ એ તત્વ છે.
$2$. પોટેશિયમ ક્લોરાઇડ $(KCl)$ એ સંયોજન છે.
$3$. આયર્ન $(Fe)$ એ તત્વ છે.
$4$. આયર્ન સલ્ફાઇડ $(FeS)$ એ સંયોજન છે.
$5$. એલ્યુમિનિયમ $(Al)$ એ તત્વ છે.
$6$. આયોડિન $(I_2)$ એ તત્વ છે.
$7$. કાર્બન $(C)$ એ તત્વ છે.
$8$. કાર્બન મોનોક્સાઇડ $(CO)$ એ સંયોજન છે.
$9$. સલ્ફર પાવડર $(S)$ એ તત્વ છે.
તેથી,જે પદાર્થો સંયોજનો નથી તે છે: ક્લોરિન વાયુ,આયર્ન,એલ્યુમિનિયમ,આયોડિન,કાર્બન અને સલ્ફર પાવડર.

(N/A) વિભાજ્ય નિસ્યંદનને કાર્યક્ષમ બનાવતો મુખ્ય ઘટક 'વિભાજ્ય સ્તંભ' (fractionating column) છે. આ સ્તંભ સામાન્ય રીતે કાચના મણકા અથવા અન્ય નિષ્ક્રિય પદાર્થોથી ભરેલો હોય છે.
$1$. કાચના મણકા બાષ્પને અથડાવા,ઉર્જા ગુમાવવા અને સ્તંભમાં ઉપર ચઢતી વખતે વારંવાર સંઘનન અને બાષ્પીભવનના ચક્રમાંથી પસાર થવા માટે મોટી સપાટી પૂરી પાડે છે.
$2$. આ પ્રક્રિયા સુનિશ્ચિત કરે છે કે ઊંચા ઉત્કલનબિંદુ ધરાવતો ઘટક વધુ સરળતાથી સંઘનિત થઈને પાત્રમાં પાછો ફરે છે,જ્યારે નીચા ઉત્કલનબિંદુ ધરાવતો ઘટક બાષ્પ સ્વરૂપે સ્તંભની ટોચ સુધી પહોંચે છે.
$3$. સ્તંભની લંબાઈ આ અલગીકરણ પ્રક્રિયાની કાર્યક્ષમતામાં વધુ વધારો કરે છે,જે ઓછા ઉત્કલનબિંદુના તફાવત ધરાવતા પ્રવાહીઓને અસરકારક રીતે અલગ કરવાની મંજૂરી આપે છે.
(વિભાજ્ય નિસ્યંદન સાધનોની ગોઠવણી માટે આપેલી આકૃતિ જુઓ.)

(N/A) મિશ્રધાતુઓને સમાંગ (homogeneous) મિશ્રણ તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે કારણ કે તેમનું બંધારણ સમગ્ર દ્રવ્યમાં એકસમાન હોય છે.
$(b)$ ના,આ વિધાન ખોટું છે. દ્રાવણ દ્રવ્યની વિવિધ અવસ્થાઓમાં અસ્તિત્વ ધરાવી શકે છે,જેમાં ઘન દ્રાવણ (દા.ત.,પિત્તળ,જે તાંબા અને જસતની મિશ્રધાતુ છે) અને વાયુરૂપ દ્રાવણ (દા.ત.,હવા,જે વિવિધ વાયુઓનું મિશ્રણ છે) નો સમાવેશ થાય છે.
$(c)$ ના,વ્યાખ્યા મુજબ,દ્રાવણ એ બે કે તેથી વધુ પદાર્થોનું સમાંગ મિશ્રણ છે. જો મિશ્રણ વિષમાંગ હોય,તો તેને દ્રાવણ તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવતું નથી.

(N/A) જ્યારે ભાગ $A$ ને ગરમ કરવામાં આવે છે,ત્યારે લોખંડ અને સલ્ફર પ્રક્રિયા કરીને આયર્ન સલ્ફાઇડ $(FeS)$ બનાવે છે:
$Fe + S \rightarrow FeS$
જ્યારે આયર્ન સલ્ફાઇડ $(FeS)$ માં મંદ હાઇડ્રોક્લોરિક એસિડ $(HCl)$ ઉમેરવામાં આવે છે,ત્યારે હાઇડ્રોજન સલ્ફાઇડ $(H_2S)$ વાયુ ઉત્પન્ન થાય છે:
$FeS + 2HCl \rightarrow FeCl_2 + H_2S$
હાઇડ્રોજન સલ્ફાઇડ વાયુની લાક્ષણિક દુર્ગંધ હોય છે,જે સડેલા ઇંડા જેવી હોય છે.
જ્યારે લોખંડ અને સલ્ફરના ગરમ ન કરેલા મિશ્રણ (ભાગ $B$) માં મંદ હાઇડ્રોક્લોરિક એસિડ ઉમેરવામાં આવે છે,ત્યારે લોખંડ એસિડ સાથે પ્રક્રિયા કરીને હાઇડ્રોજન $(H_2)$ વાયુ મુક્ત કરે છે,જ્યારે સલ્ફર પ્રક્રિયા કર્યા વગર રહે છે:
$Fe + S + 2HCl \rightarrow FeCl_2 + H_2 + S$
હાઇડ્રોજન વાયુને તેની નજીક સળગતી દીવાસળી લાવીને ઓળખવામાં આવે છે,જેનાથી વાયુ લાક્ષણિક 'પૉપ' અવાજ સાથે સળગે છે.

(N/A) $(i)$ જો શાહીમાં ત્રણ અલગ-અલગ રંગીન ઘટકો હોય,તો આપણે ફિલ્ટર પેપર પર અલગ-અલગ ઊંચાઈએ ત્રણ અલગ-અલગ રંગીન પટ્ટીઓ જોવાની અપેક્ષા રાખીશું,કારણ કે દરેક ઘટક દ્રાવકમાં તેની દ્રાવ્યતાના આધારે અલગ-અલગ ઝડપે ગતિ કરે છે.
$(ii)$ ઉપયોગમાં લેવાયેલી પદ્ધતિનું નામ ક્રોમેટોગ્રાફી (Chromatography) છે.
$(iii)$ આ પદ્ધતિનો વધુ એક ઉપયોગ કુદરતી રંગોમાં રહેલા રંજકદ્રવ્યો (જેમ કે ક્લોરોફિલ) ને અલગ કરવા અથવા લોહીમાંથી દવાઓને અલગ કરવા માટે થાય છે.

(N/A) દૂધ એ કલિલ (colloid) છે. કલિલના કણો પ્રકાશના કિરણોનું પ્રકીર્ણન (scattering) કરવા માટે પૂરતા મોટા હોય છે,જેના કારણે પ્રકાશનો માર્ગ દ્રશ્યમાન થાય છે. આ ઘટનાને ટિન્ડલ અસર (Tyndall effect) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
$(b)$ ક્ષારનું દ્રાવણ એ સાચું દ્રાવણ (true solution) છે. સાચા દ્રાવણમાં રહેલા કણો અત્યંત નાના ($1 \ nm$ કરતા ઓછા વ્યાસના) હોય છે અને તેમાંથી પસાર થતા પ્રકાશના કિરણોનું પ્રકીર્ણન કરવામાં અસમર્થ હોય છે. તેથી,ક્ષારના દ્રાવણમાં પ્રકાશનો માર્ગ દ્રશ્યમાન થતો નથી.
$(c)$ ટિન્ડલ અસર દર્શાવતા કલિલ દ્રાવણોના અન્ય બે ઉદાહરણો સ્ટાર્ચનું દ્રાવણ અને સાબુનું દ્રાવણ છે.

(A) ભૌતિક ફેરફારો: $(a), (b), (e)$. આ ભૌતિક ફેરફારો છે કારણ કે તેમાં કોઈ નવો પદાર્થ બનતો નથી અને રાસાયણિક બંધારણ સમાન રહે છે.
રાસાયણિક ફેરફારો: $(c), (d)$. આ રાસાયણિક ફેરફારો છે કારણ કે તેમાં અલગ રાસાયણિક ગુણધર્મો ધરાવતા નવા પદાર્થો બને છે. કેરોસીનનું સળગવું એ દહન પ્રક્રિયા છે,અને ચામાં લીંબુનો રસ ઉમેરવાથી લીંબુમાં રહેલા એસિડ અને ચાના રંગદ્રવ્યો વચ્ચે રાસાયણિક પ્રક્રિયા થાય છે.

$(a)$ ના, બંને દ્રાવણોની સાંદ્રતા સમાન નથી.
$(b)$ દળ ટકાવારી માટેનું સૂત્ર:
$\text{દળ } \% = \frac{\text{દ્રાવ્યનું દળ}}{\text{દ્રાવ્યનું દળ} + \text{દ્રાવકનું દળ}} \times 100$
રમેશ દ્વારા બનાવેલ દ્રાવણ માટે:
$\text{દ્રાવ્યનું દળ} = 10\,g$, $\text{દ્રાવકનું દળ} = 100\,g$
$\text{દળ } \% = \left( \frac{10}{10 + 100} \right) \times 100 = \frac{10}{110} \times 100 \approx 9.09\%$
સરિકા દ્વારા બનાવેલ દ્રાવણ માટે:
$\text{દ્રાવ્યનું દળ} = 10\,g$, $\text{દ્રાવણનું કુલ દળ} = 100\,g$
$\text{દળ } \% = \left( \frac{10}{100} \right) \times 100 = 10\%$
નિષ્કર્ષ: સરિકા દ્વારા તૈયાર કરાયેલ દ્રાવણ $(10\%)$ ની દળ ટકાવારી રમેશ દ્વારા તૈયાર કરાયેલ દ્રાવણ $(\approx 9.09\%)$ કરતા વધારે છે.

(N/A) આપેલ મિશ્રણના ઘટકોને નીચેની પદ્ધતિઓ દ્વારા અલગ કરી શકાય છે:
$(i)$ $\text{ચુંબકનો}$ $\text{ઉપયોગ}$: મિશ્રણની ઉપર ચુંબક ફેરવવાથી લોખંડનો ભૂકો ચુંબક સાથે ચોંટી જશે. આમ, લોખંડ અલગ થઈ જશે।
$(ii)$ $\text{ઉર્ધ્વપાતન}$: બાકી રહેલા મિશ્રણને ચાઈના ડિશમાં ગરમ કરવામાં આવે છે. એમોનિયમ ક્લોરાઈડ એ ઉર્ધ્વપાતી પદાર્થ છે, તેથી તે પ્રવાહી અવસ્થામાં આવ્યા વિના સીધું જ બાષ્પમાં રૂપાંતરિત થશે. ચાઈના ડિશ પર ઊંધું ગળણી (funnel) મૂકીને એમોનિયમ ક્લોરાઈડના સ્ફટિકો એકત્રિત કરી શકાય છે.
$(iii)$ $\text{નિક્ષેપન},$ $\text{નિતારણ}$ $\text{અને}$ $\text{ગાળણ}$: બાકી રહેલા મિશ્રણને પાણીમાં ઓગાળવામાં આવે છે. મિશ્રણને થોડો સમય સ્થિર રહેવા દેવામાં આવે છે. રેતી પાણીમાં અદ્રાવ્ય હોવાથી તળિયે બેસી જાય છે. પ્રવાહીને બીજા બીકરમાં નિતારી લેવામાં આવે છે. ત્યારબાદ, રેતીના કોઈ પણ અંશને દૂર કરવા માટે પ્રવાહીને ગાળી લેવામાં આવે છે.
$(iv)$ $\text{બાષ્પીભવન}$: હવે આ પ્રવાહી સોડિયમ ક્લોરાઈડનું પાણીમાં દ્રાવણ છે. તેને બીકરમાં ગરમ કરવામાં આવે છે જેથી પાણીનું બાષ્પીભવન થઈ જાય. જ્યારે બધું પાણી ઉડી જાય, ત્યારે બીકરમાં સોડિયમ ક્લોરાઈડ બાકી રહે છે।

(A) દ્રાવણની દળ ટકાવારી નીચેના સૂત્રનો ઉપયોગ કરીને ગણવામાં આવે છે:
$\text{દળ } \% = \frac{\text{દ્રાવ્યનું દળ}}{\text{દ્રાવ્યનું દળ} + \text{દ્રાવકનું દળ}} \times 100$
આપેલ છે કે સાંદ્રતા $0.01\%$ (દળથી) છે,તેથી આપણે વિકલ્પ $(a)$ ચકાસીએ:
$\text{દળ } \% = \frac{0.01 \, g}{0.01 \, g + 99.99 \, g} \times 100$
$= \frac{0.01}{100} \times 100 = 0.01\%$
આમ,વિકલ્પ $(a)$ એ દ્રાવણનું બંધારણ યોગ્ય રીતે દર્શાવે છે.

(B) ધારો કે જરૂરી સોડિયમ સલ્ફેટનું દળ $x\,g$ છે.
દ્રાવણનું દળ એ દ્રાવ્ય અને દ્રાવક (પાણી) ના દળનો સરવાળો છે.
દ્રાવણનું દળ $= (x + 100)\,g$.
દળથી ટકાવારીનું સૂત્ર છે: $\text{દળથી ટકાવારી} = \frac{\text{દ્રાવ્યનું દળ}}{\text{દ્રાવણનું દળ}} \times 100$.
અહીં દળથી ટકાવારી $20\%$ આપેલ છે,તેથી:
$20 = \frac{x}{x + 100} \times 100$.
બંને બાજુ $20$ વડે ભાગતા:
$1 = \frac{x}{x + 100} \times 5$.
$x + 100 = 5x$.
$4x = 100$.
$x = 25\,g$.
તેથી,જરૂરી સોડિયમ સલ્ફેટનું દળ $25\,g$ છે.

(B) સાચા દ્રાવણમાં,દ્રાવ્યના કણોનું કદ અત્યંત નાનું ($1 \ nm$ વ્યાસ કરતાં ઓછું) હોય છે.
તેમના ખૂબ નાના કદને કારણે,આ કણો દ્રાવણમાંથી પસાર થતા પ્રકાશના કિરણનું પ્રકીર્ણન કરવામાં અસમર્થ હોય છે.
તેથી,પ્રકાશના કિરણનો માર્ગ અદ્રશ્ય રહે છે અને ટિન્ડલ અસર જોવા મળતી નથી.

(N/A) કેરોસીન અને પાણીના મિશ્રણને અલગ કરવા માટેનો સિદ્ધાંત બંને પ્રવાહીઓની ઘનતામાં રહેલા તફાવત પર આધારિત છે. કેરોસીન અને પાણી એ અદ્રાવ્ય (immiscible) પ્રવાહી છે,જેનો અર્થ છે કે તેઓ એકબીજામાં ભળતા નથી. જ્યારે તેમને ખલેલ પહોંચાડ્યા વગર રાખવામાં આવે છે,ત્યારે તેઓ અલગ સ્તરો બનાવે છે. પાણીની ઘનતા કેરોસીન કરતા વધારે હોવાથી તે નીચેના ભાગમાં જમા થાય છે,જ્યારે કેરોસીન હલકું હોવાથી ઉપરનું સ્તર બનાવે છે. આ મિશ્રણને 'સેપરેટિંગ ફનલ' (અલગ કરવાની ગળણી) નો ઉપયોગ કરીને અલગ કરી શકાય છે.

(CENTRIFUGATION) કલૉઇડલ દ્રાવણના ઘટકોને સામાન્ય ગાળણ (filtration) દ્વારા અલગ કરી શકાતા નથી. જોકે,તેમને $Centrifugation$ (કેન્દ્રત્યાગી બળ) તરીકે ઓળખાતી પ્રક્રિયા દ્વારા અલગ કરી શકાય છે. આ પ્રક્રિયામાં,કલૉઇડલ દ્રાવણને ખૂબ જ ઊંચી ઝડપે ફેરવવામાં આવે છે,જેના કારણે વિક્ષેપિત કલાના કણો તેમની ઘનતાને કારણે પાત્રના તળિયે બેસી જાય છે,જે ઘટકોને અલગ કરવામાં મદદ કરે છે.

(N/A) દ્રાવણ એ બે કે તેથી વધુ પદાર્થોનું સમાંગ મિશ્રણ છે. દ્રાવણના બે મુખ્ય ઘટકો નીચે મુજબ છે:
$(i)$ દ્રાવ્ય: જે ઘટક ઓછી માત્રામાં હાજર હોય છે અને દ્રાવકમાં ઓગળે છે.
$(ii)$ દ્રાવક: જે ઘટક વધુ માત્રામાં હાજર હોય છે અને જેમાં દ્રાવ્ય ઓગળે છે.

(N/A) દ્રાવણની સાંદ્રતા એટલે આપેલા દ્રાવણ (અથવા દ્રાવક) ના જથ્થામાં (દળ અથવા કદમાં) ઓગળેલા દ્રાવ્યના જથ્થાને દ્રાવણની સાંદ્રતા કહે છે.
તે મિશ્રણમાં દ્રાવ્ય અને દ્રાવકના સાપેક્ષ પ્રમાણને દર્શાવે છે.
ગાણિતિક રીતે, તેને આ રીતે દર્શાવી શકાય: $\text{સાંદ્રતા} = \frac{\text{દ્રાવ્યનો જથ્થો}}{\text{દ્રાવણનો જથ્થો}}$।

(B) દ્રાવણને મંદ,સાંદ્ર અથવા સંતૃપ્ત તરીકે તેના ચોક્કસ જથ્થામાં ઓગળેલા દ્રાવ્યના પ્રમાણના આધારે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.
$1$. મંદ દ્રાવણમાં દ્રાવ્યનું પ્રમાણ પ્રમાણમાં ઓછું હોય છે.
$2$. સાંદ્ર દ્રાવણમાં દ્રાવ્યનું પ્રમાણ પ્રમાણમાં વધારે હોય છે.
$3$. સંતૃપ્ત દ્રાવણ એવું દ્રાવણ છે જેમાં આપેલા તાપમાને વધુ દ્રાવ્ય ઓગાળી શકાતો નથી.

(N/A) શુદ્ધ પદાર્થ માત્ર એક જ પ્રકારના કણો (પરમાણુઓ અથવા અણુઓ) ધરાવે છે જે સમાન રાસાયણિક ગુણધર્મો ધરાવે છે. તેનાથી વિપરીત,અશુદ્ધ પદાર્થ,જેને મિશ્રણ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે બે કે તેથી વધુ અલગ પ્રકારના કણો અથવા અણુઓનું કોઈપણ પ્રમાણમાં મિશ્રણ છે.

(N/A) ટિન્ડલ અસર એ કલિલ (colloid) અથવા ખૂબ જ ઝીણા નિલંબિત કણો દ્વારા પ્રકાશનું પ્રકીર્ણન છે. ગીચ જંગલમાં, હવામાં ધુમ્મસ હોય છે, જેમાં હવામાં તરતા પાણીના નાના ટીપાં હોય છે. આ પાણીના ટીપાં કલિલ કણો તરીકે કાર્ય કરે છે. જ્યારે સૂર્યપ્રકાશ જંગલની છત્રછાયામાંથી પસાર થાય છે, ત્યારે આ નાના ટીપાં પ્રકાશનું પ્રકીર્ણન કરે છે, જેનાથી પ્રકાશના કિરણનો માર્ગ દ્રશ્યમાન થાય છે. આ ઘટનાને ટિન્ડલ અસર કહેવામાં આવે છે.