Wet Test for Acid Radical Questions in Gujarati

(C) $AgNO_3 + HCl \longrightarrow AgCl \downarrow$ (સફેદ અવક્ષેપ)
$AgNO_3 + HBr \longrightarrow AgBr \downarrow$ (આછા પીળા અવક્ષેપ)
$AgNO_3 + HI \longrightarrow AgI \downarrow$ (પીળા અવક્ષેપ)
$HF$ એ $AgNO_3$ સાથે અવક્ષેપ બનાવતું નથી કારણ કે $AgF$ પાણીમાં દ્રાવ્ય છે.
$AgCl$,$AgBr$,અને $AgI$ એ $Na_2S_2O_3$ (સોડિયમ થાયોસલ્ફેટ) માં દ્રાવ્ય સંકીર્ણ $Na_3[Ag(S_2O_3)_2]$ બનાવવાને કારણે ઓગળી જાય છે.

(C) સોડિયમ નાઈટ્રોપ્રસાઈડ અને સલ્ફાઈડ આયનો વચ્ચેની પ્રક્રિયા એ ક્ષારના નમૂનામાં સલ્ફાઈડ આયનોની તપાસ માટેની પ્રમાણભૂત કસોટી છે.
$Na_2S + Na_2[Fe(CN)_5NO] \rightarrow Na_4[Fe(CN)_5NOS]$
આ પ્રક્રિયા એક લાક્ષણિક જાંબલી રંગનું સંકીર્ણ $Na_4[Fe(CN)_5NOS]$ બનાવે છે,જે સલ્ફાઈડ આયન $(S^{2-})$ ની હાજરીની પુષ્ટિ કરે છે.

(D) બ્રાઉન રિંગ ટેસ્ટનો ઉપયોગ નાઈટ્રેટ આયનો $(NO_3^{-})$ ની હાજરી ચકાસવા માટે થાય છે.
આ કસોટીમાં,નાઈટ્રેટ દ્રાવણમાં તાજું બનાવેલું ફેરસ સલ્ફેટ $(FeSO_4)$ દ્રાવણ ઉમેરવામાં આવે છે,ત્યારબાદ ટેસ્ટ ટ્યુબની બાજુઓ પર સાંદ્ર સલ્ફ્યુરિક એસિડ $(H_2SO_4)$ ઉમેરવામાં આવે છે.
$Fe^{+2}$ આયનો $NO_3^{-}$ નું $NO$ વાયુમાં રિડક્શન કરવા માટે રિડક્શનકર્તા તરીકે કાર્ય કરે છે.
પ્રક્રિયા: $NO_3^{-} + 3Fe^{+2} + 4H^{+} \rightarrow NO + 3Fe^{+3} + 2H_2O$.
ત્યારબાદ,$NO$ બાકી રહેલા $Fe^{+2}$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને બ્રાઉન સંકીર્ણ બનાવે છે: $[Fe(H_2O)_5(NO)]SO_4$.
$NO_3^{-}$ ના રિડક્શન અને સંકીર્ણના નિર્માણ માટે $Fe^{+2}$ જરૂરી હોવાથી,$Fe^{+3}$ નો ઉપયોગ કરી શકાતો નથી.
આમ,$(A)$ અને $(R)$ બંને સાચા છે,અને $(R)$ સમજાવે છે કે શા માટે $Fe^{+3}$ નો ઉપયોગ થતો નથી (કારણ કે $Fe^{+2}$ એ જરૂરી રિડક્શનકર્તા છે).

(B) જ્યારે આયોડાઇડ આયનો $(I^{-})$ ધરાવતા ક્ષારને સાંદ્ર $H_2SO_4$ સાથે પ્રક્રિયા કરવામાં આવે છે,ત્યારે તે હાઇડ્રોજન આયોડાઇડ $(HI)$ ઉત્પન્ન કરે છે.
$HI$ એક પ્રબળ રિડક્શનકર્તા છે અને સાંદ્ર $H_2SO_4$ દ્વારા તેનું વધુ ઓક્સિડેશન થઈને આયોડિન $(I_2)$ ની બાષ્પ ઉત્પન્ન થાય છે,જે જાંબલી રંગની હોય છે.
પ્રક્રિયા: $2I^{-} + 2H_2SO_4 \rightarrow I_2 + SO_2 + 2H_2O + SO_4^{2-}$.
આમ,જાંબલી બાષ્પની હાજરી $I^{-}$ આયનોની હાજરી સૂચવે છે.

(B) $P$. $NaBr + \text{Conc. } H_2SO_4 \rightarrow NaHSO_4 + HBr$. $HBr$ નું $\text{conc. } H_2SO_4$ દ્વારા $Br_2$ (કથ્થઈ રંગ) માં ઓક્સિડેશન થાય છે.
$Q$. $Na_2S + \text{dil. } HCl \rightarrow 2NaCl + H_2S$. $H_2S$ સડેલા ઈંડા જેવી ગંધ ધરાવે છે.
$R$. $NaNO_2 + \text{dil. } HCl \rightarrow NaCl + HNO_2$. $HNO_2$ નું વિઘટન $NO$ (રંગહીન વાયુ,પેરામેગ્નેટિક) માં થાય છે.
$S$. $NaNO_3 + \text{Conc. } H_2SO_4 \rightarrow NaHSO_4 + HNO_3$. $HNO_3$ નું વિઘટન $NO_2$ (કથ્થઈ રંગ,પેરામેગ્નેટિક) માં થાય છે.
આમ,સાચી જોડ $P-B; Q-C; R-A, D; S-B, D$ છે.

(C) સડેલા ઈંડા જેવી ગંધ ધરાવતો વાયુ $X$ હાઈડ્રોજન સલ્ફાઈડ $(H_2S)$ છે.
$H_2S$ ધાતુના આયનો સાથે પ્રક્રિયા કરીને ધાતુના સલ્ફાઈડ બનાવે છે.
$1$. $H_2S + Zn^{2+} \rightarrow ZnS ({\text{સફેદ અવક્ષેપ}}) + 2H^+$.
$2$. $H_2S + Cd^{2+} \rightarrow CdS ({\text{પીળા અવક્ષેપ}}) + 2H^+$.
$3$. $H_2S + Ni^{2+} \rightarrow NiS ({\text{કાળા અવક્ષેપ}}) + 2H^+$.
$4$. $H_2S + Cu^{2+} \rightarrow CuS ({\text{કાળા અવક્ષેપ}}) + 2H^+$.
વિકલ્પ $C$ જણાવે છે કે $Ni^{2+}$ ગુલાબી અવક્ષેપ આપે છે,જે ખોટું છે કારણ કે $NiS$ કાળા રંગનું હોય છે.

(D) મંદ $HNO_3$ ની હાજરીમાં હેલાઈડ્સની $AgNO_3$ સાથેની પ્રતિક્રિયા નીચે મુજબ છે:
$1$. $Cl^{-}$ એ $Ag^{+}$ સાથે પ્રતિક્રિયા કરીને $AgCl$ (સફેદ અવક્ષેપ) બનાવે છે,જે $[Ag(NH_3)_2]Cl$ ના નિર્માણને કારણે $NH_4OH$ માં દ્રાવ્ય છે. તેથી,વિધાન $D$ સાચું છે.
$2$. $Br^{-}$ એ $Ag^{+}$ સાથે પ્રતિક્રિયા કરીને $AgBr$ (આછા પીળા અવક્ષેપ) બનાવે છે,જે $NH_4OH$ માં આંશિક રીતે દ્રાવ્ય છે. તેથી,વિધાન $B$ સાચું છે.
$3$. $I^{-}$ એ $Ag^{+}$ સાથે પ્રતિક્રિયા કરીને $AgI$ (પીળા અવક્ષેપ) બનાવે છે,જે $NH_4OH$ માં અદ્રાવ્ય છે. તેથી,વિધાન $C$ અને $E$ સાચા છે.
આપેલા વિકલ્પો સાથે સરખાવતા,$B$ અને $C$ સાચા વિધાનો છે.

(NONE) $(P) NaBr + \text{conc. } H_2SO_4 \rightarrow NaHSO_4 + HBr$. $HBr$ નું $Br_2$ (કથ્થઈ રંગ) અને $SO_2$ (રંગહીન વાયુ,પેરામેગ્નેટિક) માં ઓક્સિડેશન થાય છે. તેથી,$P-B, D$.
$(Q) Na_2S + \text{dil. } HCl \rightarrow 2NaCl + H_2S$. $H_2S$ એ સડેલા ઈંડા જેવી ગંધ ધરાવતો રંગહીન વાયુ છે. તેથી,$Q-A, C$.
$(R) NaNO_2 + \text{dil. } HCl \rightarrow NaCl + HNO_2$. $HNO_2$ નું વિઘટન થઈ $NO$ (રંગહીન વાયુ,પેરામેગ્નેટિક) મળે છે. તેથી,$R-A, D$.
$(S) NaNO_3 + \text{conc. } H_2SO_4 \rightarrow NaHSO_4 + HNO_3$. $HNO_3$ નું વિઘટન થઈ $NO_2$ (કથ્થઈ રંગ,પેરામેગ્નેટિક) મળે છે. તેથી,$S-B, D$.
સાચું જોડકું $P-B, D; Q-A, C; R-A, D; S-B, D$ છે.

(C) બ્રાઉન રિંગ ટેસ્ટનો ઉપયોગ દ્રાવણમાં નાઈટ્રેટ આયન $(NO_3^-)$ ની હાજરી શોધવા માટે થાય છે.
જ્યારે નાઈટ્રેટના દ્રાવણમાં તાજું બનાવેલું ફેરસ સલ્ફેટ $(FeSO_4)$ નું દ્રાવણ ઉમેરવામાં આવે છે અને ત્યારબાદ કસનળીની બાજુઓ પરથી સાંદ્ર સલ્ફ્યુરિક એસિડ $(H_2SO_4)$ ઉમેરવામાં આવે છે,ત્યારે બંને સ્તરોના જોડાણ પર એક કથ્થઈ રંગની રિંગ બને છે.
આ કથ્થઈ રિંગ $[Fe(H_2O)_5(NO)]SO_4$ સંકીર્ણના નિર્માણને કારણે હોય છે.

(B) વાયુ $B$ એ એસિડિક $K_{2}Cr_{2}O_{7}$ નો રંગ લીલો કરે છે,તેથી તે $SO_{2}$ છે. જ્યારે થાયોસલ્ફેટને મંદ એસિડ સાથે પ્રક્રિયા કરવામાં આવે ત્યારે $SO_{2}$ ની સાથે સલ્ફરના પીળા અવક્ષેપ મળે છે. આમ,$A$ એ $Na_{2}S_{2}O_{3}$ છે,$B$ એ $SO_{2}$ છે અને $C$ એ $Cr_{2}(SO_{4})_{3}$ છે.
પ્રક્રિયાઓ નીચે મુજબ છે:
$Na_{2}S_{2}O_{3} + 2HCl \rightarrow 2NaCl + H_{2}O + SO_{2} + S \text{ (પીળા અવક્ષેપ)}$
$K_{2}Cr_{2}O_{7} + 3SO_{2} + H_{2}SO_{4} \rightarrow K_{2}SO_{4} + Cr_{2}(SO_{4})_{3} \text{ (લીલું દ્રાવણ)} + H_{2}O$

(D) ક્રોમિલ ક્લોરાઈડ કસોટીનો ઉપયોગ $Cl^-$ આયનોની પરખ માટે થાય છે.
આ કસોટીમાં $4NaCl + K_2Cr_2O_7 + 3H_2SO_4 \longrightarrow K_2SO_4 + 2Na_2SO_4 + 2CrO_2Cl_2 \uparrow + 3H_2O$ પ્રક્રિયા થાય છે.
બનતું $CrO_2Cl_2$ (ક્રોમિલ ક્લોરાઈડ) લાલ-કથ્થઈ રંગની બાષ્પ સ્વરૂપે જોવા મળે છે.
જ્યારે આ બાષ્પને $NaOH$ ના દ્રાવણમાં પસાર કરવામાં આવે છે,ત્યારે સોડિયમ ક્રોમેટ બને છે: $CrO_2Cl_2 + 4NaOH \longrightarrow 2NaCl + Na_2CrO_4 + 2H_2O$.
આ દ્રાવણની લેડ એસિટેટ સાથે પ્રક્રિયા કરતા લેડ ક્રોમેટના પીળા અવક્ષેપ મળે છે: $Na_2CrO_4 + (CH_3COO)_2Pb \longrightarrow 2CH_3COONa + PbCrO_4 \downarrow$.
આ કસોટીમાં ક્લોરિન વાયુ મુક્ત થતો નથી. તેથી,'ક્લોરિનનું મુક્ત થવું' વિધાન ખોટું છે.

(A) ક્ષાર $(A)$ એ $BaCl_{2}$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને સફેદ અવક્ષેપ બનાવે છે. સલ્ફાઇટ ક્ષાર $(SO_{3}^{2-})$ એ $BaCl_{2}$ સાથે $BaSO_{3}$ (સફેદ અવક્ષેપ) બનાવે છે.
$BaSO_{3(s)} + 2HCl_{(aq)} \longrightarrow BaCl_{2(aq)} + H_{2}O_{(l)} + SO_{2(g)}$.
વાયુ $(B)$ એ $SO_{2}$ છે,જે રિડક્શનકર્તા છે અને $Mn^{7+}$ નું $Mn^{2+}$ માં રિડક્શન કરીને એસિડિક $KMnO_{4}$ ના દ્રાવણને રંગવિહીન કરે છે.
તેથી,$(A)$ એ $Na_{2}SO_{3}$ છે અને $(B)$ એ $SO_{2}$ છે.

(A) જ્યારે ક્લોરાઇડ $(Cl^-)$ ધરાવતા ક્ષારને સાંદ્ર સલ્ફ્યુરિક એસિડ $(H_2SO_4)$ સાથે પ્રક્રિયા કરાવવામાં આવે છે,ત્યારે તે વિસ્થાપન પ્રક્રિયા દ્વારા હાઇડ્રોજન ક્લોરાઇડ વાયુ $(HCl)$ ઉત્પન્ન કરે છે.
પ્રક્રિયા: $NaCl(s) + H_2SO_4(conc.) \rightarrow NaHSO_4(s) + HCl(g) \uparrow$.
$HCl$ એ તીવ્ર ગંધ ધરાવતો રંગહીન વાયુ છે.

(B) $Ba(NO_3)_2$ ની $H_2SO_4$ સાથેની પ્રતિક્રિયા એ દ્વિવિસ્થાપન પ્રતિક્રિયા છે,જેના પરિણામે $BaSO_4$ ના સફેદ અવક્ષેપ મળે છે.
$BaSO_4$ અત્યંત અદ્રાવ્ય હોવાથી,આ પ્રતિક્રિયા મંદ $H_2SO_4$ સાથે પણ આગળ વધે છે.
રાસાયણિક સમીકરણ: $Ba(NO_3)_2 + H_2SO_4 \rightarrow BaSO_4(s) + 2HNO_3$.

(A) બ્રાઉન રિંગ ટેસ્ટ એ દ્રાવણમાં નાઈટ્રેટ આયન $(NO_3^-)$ ની હાજરી શોધવા માટે વપરાતી પ્રમાણિત પ્રયોગશાળા કસોટી છે.
આ કસોટીમાં,નાઈટ્રેટ આયનો ધરાવતા જલીય દ્રાવણમાં તાજું બનાવેલું ફેરસ સલ્ફેટ $(FeSO_4)$ દ્રાવણ ઉમેરવામાં આવે છે,ત્યારબાદ કસનળીની બાજુઓ પરથી સાંદ્ર સલ્ફ્યુરિક એસિડ $(H_2SO_4)$ કાળજીપૂર્વક ઉમેરવામાં આવે છે.
નાઈટ્રોસો-ફેરસ સલ્ફેટ સંકીર્ણના નિર્માણને કારણે બે સ્તરોના આંતરછેદ પર બ્રાઉન રિંગ બને છે.
સંબંધિત રાસાયણિક પ્રતિક્રિયાઓ નીચે મુજબ છે:
$2HNO_3 + 3H_2SO_4 + 6FeSO_4 \rightarrow 3Fe_2(SO_4)_3 + 2NO + 4H_2O$
$[Fe(H_2O)_6]SO_4 + NO \rightarrow [Fe(H_2O)_5(NO)]SO_4 + H_2O$

(A) $SO_{3}^{2-}$ અને $SO_{4}^{2-}$ આયનો $BaCl_{2}$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને અનુક્રમે $BaSO_{3}$ અને $BaSO_{4}$ ના સફેદ અવક્ષેપ બનાવે છે.
$Ba^{2+} + SO_{3}^{2-} \longrightarrow BaSO_{3} (s)$ (સફેદ અવક્ષેપ)
$Ba^{2+} + SO_{4}^{2-} \longrightarrow BaSO_{4} (s)$ (સફેદ અવક્ષેપ)
$BaSO_{3}$ એ નિર્બળ એસિડ $(H_{2}SO_{3})$ નો ક્ષાર છે,તેથી તે મંદ $HCl$ માં $SO_{2}$ વાયુના નિર્માણને કારણે ઓગળી જાય છે.
$BaSO_{3} + 2HCl \longrightarrow BaCl_{2} + H_{2}O + SO_{2} \uparrow$
$BaSO_{4}$ એ પ્રબળ એસિડ $(H_{2}SO_{4})$ નો ક્ષાર છે અને તે મંદ $HCl$ માં અદ્રાવ્ય છે.

(A) લેડ નાઈટ્રેટની ક્લોરાઈડ ક્ષાર સાથેની પ્રક્રિયાથી લેડ$(II)$ ક્લોરાઈડ બને છે,જે સફેદ અવક્ષેપ છે.
$Pb^{2+} (aq) + 2Cl^{-} (aq) \rightarrow PbCl_2 (s) \text{ (સફેદ અવક્ષેપ)}$
લેડ$(II)$ ક્લોરાઈડ $(PbCl_2)$ ઠંડા પાણીમાં અલ્પ દ્રાવ્ય છે પરંતુ ગરમ પાણીમાં નોંધપાત્ર રીતે ઓગળી જાય છે.
ઠંડુ પાડતા,દ્રાવ્યતા ઘટે છે અને લેડ$(II)$ ક્લોરાઈડ સોય જેવા સ્ફટિકો તરીકે ફરીથી અવક્ષેપિત થાય છે.
તેથી,હાજર એસિડ રેડિકલ ક્લોરાઈડ આયન $(Cl^{-})$ છે.

(A) પ્રશ્ન મુજબ,$[X] +$ મંદ $H_{2}SO_{4} \longrightarrow [Y]$ (રંગહીન,ગૂંગળામણ કરતો વાયુ).
$[Y] + K_{2}Cr_{2}O_{7} + H_{2}SO_{4} \longrightarrow$ દ્રાવણનો લીલો રંગ.
સલ્ફાઇટ્સ $(SO_{3}^{2-})$ મંદ $H_{2}SO_{4}$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને સલ્ફર ડાયોક્સાઇડ $(SO_{2})$ વાયુ મુક્ત કરે છે,જે રંગહીન અને ગૂંગળામણ કરતો હોય છે.
પ્રક્રિયા: $SO_{3}^{2-} + 2H^{+} \longrightarrow SO_{2} + H_{2}O$.
$SO_{2}$ રિડક્શનકર્તા તરીકે વર્તે છે અને એસિડિક પોટેશિયમ ડાયક્રોમેટ $(K_{2}Cr_{2}O_{7})$ માં રહેલા $Cr(VI)$ (નારંગી) નું $Cr(III)$ (લીલો) માં રિડક્શન કરે છે.
પ્રક્રિયા: $K_{2}Cr_{2}O_{7} + H_{2}SO_{4} + 3SO_{2} \longrightarrow K_{2}SO_{4} + Cr_{2}(SO_{4})_{3} + H_{2}O$.

(D) જ્યારે $BaCl_{2}$ ને $CO_{3}^{2-}$,$SO_{3}^{2-}$,અથવા $SO_{4}^{2-}$ આયનો ધરાવતા જલીય દ્રાવણમાં ઉમેરવામાં આવે છે,ત્યારે અનુક્રમે $BaCO_{3}$,$BaSO_{3}$,અને $BaSO_{4}$ બનવાને કારણે ત્રણેય કિસ્સામાં સફેદ અવક્ષેપ મળે છે.
તેથી,સફેદ અવક્ષેપની હાજરી આમાંથી કોઈ એક ઋણાયનની વિશિષ્ટ ઓળખ કરતી નથી,કારણ કે ત્રણેય ઋણાયનો $Ba^{2+}$ સાથે પ્રતિક્રિયા આપીને સફેદ અવક્ષેપ આપે છે.

(C) સોડિયમ ક્ષાર સોડિયમ થાયોસલ્ફેટ $(Na_2S_2O_3 \cdot 5H_2O)$ છે,જે એક રંગહીન એફ્લોરેસન્ટ ક્ષાર છે.
જ્યારે તેમાં મંદ એસિડ ઉમેરવામાં આવે છે,ત્યારે તે વિષમીકરણ (disproportionation) પામીને સલ્ફર (સફેદ અવક્ષેપ) અને સલ્ફર ડાયોક્સાઇડ વાયુ $(SO_2)$ બનાવે છે:
$Na_2S_2O_{3(s)} + 2H^+_{(aq)} \rightarrow S_{(s)} + SO_{2(g)} + H_2O_{(\ell)} + 2Na^+_{(aq)}$
$SO_2$ વાયુ એસિડિક પોટેશિયમ ડાયક્રોમેટ દ્રાવણને $Cr(VI)$ નું $Cr(III)$ માં રિડક્શન થવાને કારણે લીલા રંગમાં ફેરવે છે:
$K_2Cr_2O_{7(\text{aq})} + 3SO_{2(\text{g})} + H_2SO_{4(\text{aq})} \rightarrow K_2SO_{4(\text{aq})} + Cr_2(SO_4)_{3(\text{aq})} + H_2O_{(\ell)}$
આમ,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(B) Griess-Ilosvay કસોટી એ નાઈટ્રાઈટ આયનો $(NO_2^-)$ ની પરખ માટેની પ્રમાણિત પદ્ધતિ છે.
આ કસોટીમાં,સલ્ફાનિલિક એસિડ એસિડિક માધ્યમમાં નાઈટ્રાઈટ આયનમાંથી ઉત્પન્ન થતા નાઈટ્રસ એસિડ $(HNO_2)$ સાથે પ્રક્રિયા કરીને ડાયઝોનિયમ ક્ષાર બનાવે છે.
આ ડાયઝોનિયમ ક્ષાર ત્યારબાદ $\alpha$-નેપ્થાઈલેમાઈન સાથે યુગ્મન પ્રક્રિયા કરીને લાલ રંગની એઝો-ડાય બનાવે છે.
બંને વિધાનો આ કસોટીના રાસાયણિક સિદ્ધાંતોનું સચોટ વર્ણન કરે છે.
તેથી,વિધાન $I$ અને વિધાન $II$ બંને સાચા છે.

(C) વિનેગરની ગંધ એ એસિટિક એસિડ $(\text{CH}_3\text{COOH})$ નો લાક્ષણિક ગુણધર્મ છે.
જ્યારે એસીટેટ $(\text{CH}_3\text{COO}^-)$ ધરાવતા ક્ષારમાં મંદ $\text{H}_2\text{SO}_4$ ઉમેરવામાં આવે છે,ત્યારે નીચે મુજબની પ્રતિક્રિયા થાય છે:
$2\text{CH}_3\text{COO}^- + \text{H}_2\text{SO}_4 \rightarrow 2\text{CH}_3\text{COOH} + \text{SO}_4^{2-}$.
એસિટિક એસિડ રંગહીન બાષ્પ તરીકે મુક્ત થાય છે,જે સ્વભાવે એસિડિક હોય છે અને ભૂરા લિટમસ પેપરને લાલ બનાવે છે.