Nitrogen family Questions in Gujarati

(A) ફોસ્ફરસ ટ્રાયોક્સાઇડ $(P_4O_6)$ ની રચનામાં ચાર ફોસ્ફરસ પરમાણુઓ ચતુષ્ફલકીય ખૂણાઓ પર હોય છે,જેમાં છ ઓક્સિજન પરમાણુઓ તેમની વચ્ચેની ધાર પર સેતુ બનાવે છે. આમ,તેમાં $6$ $P-O-P$ સેતુઓ હોય છે.
ફોસ્ફરસ પેન્ટોક્સાઇડ $(P_4O_{10})$ માં,દરેક ફોસ્ફરસ પરમાણુ વધારાના ટર્મિનલ ઓક્સિજન પરમાણુ સાથે સવર્ગ સહસંયોજક બંધ દ્વારા જોડાયેલ હોય છે. તેની મુખ્ય રચના $P_4O_6$ જેવી જ રહે છે,એટલે કે તેમાં પણ $6$ $P-O-P$ સેતુઓ હોય છે.
તેથી,$P_4O_{10}$ અને $P_4O_6$ બંનેમાં $P-O-P$ સેતુઓની સંખ્યા $6$ છે.

(B) સોડિયમ પાયરોફોસ્ફેટ એ પાયરોફોસ્ફોરિક એસિડ $(H_4P_2O_7)$ માંથી મેળવવામાં આવે છે.
ચાર હાઇડ્રોજન પરમાણુઓને સોડિયમ આયનો દ્વારા બદલવાથી,આપણને $Na_4P_2O_7$ ક્ષાર મળે છે.

(D) $N_2O_5$ (ડાયનાઈટ્રોજન પેન્ટોક્સાઈડ) એ ઓરડાના તાપમાને સફેદ સ્ફટિકમય ઘન પદાર્થ છે,જ્યારે $NO$,$N_2O$ અને $N_2O_3$ પ્રમાણભૂત પરિસ્થિતિઓમાં વાયુ અથવા પ્રવાહી સ્વરૂપે હોય છે.

(D) તાંબા $(Cu)$ ની મંદ નાઈટ્રિક એસિડ $(HNO_3)$ સાથેની પ્રક્રિયાથી નાઈટ્રિક ઓક્સાઈડ $(NO)$ ઉત્પન્ન થાય છે.
સંતુલિત રાસાયણિક સમીકરણ:
$3Cu + 8HNO_3 (\text{dilute}) \rightarrow 3Cu(NO_3)_2 + 2NO + 4H_2O$
તેથી,સાચો વિકલ્પ $(D)$ છે.

(A) $N_2O$ (નાઈટ્રસ ઓક્સાઈડ) નો ઉપયોગ ડેન્ટિસ્ટ્રી અને સર્જરીમાં એનેસ્થેટિક તરીકે થાય છે,કારણ કે તેના હળવા એનેસ્થેટિક અને એનાલજેસિક ગુણધર્મો છે,જેને ઘણીવાર લાફિંગ ગેસ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

(C) જ્યારે ફોસ્ફિન $(PH_3)$ ને ક્લોરિન વાયુ $(Cl_2)$ સાથે મિશ્ર કરવામાં આવે છે,ત્યારે તે ફોસ્ફરસ પેન્ટાક્લોરાઇડ $(PCl_5)$ અને હાઇડ્રોજન ક્લોરાઇડ $(HCl)$ બનાવવા માટે જોરદાર પ્રતિક્રિયા આપે છે.
સંતુલિત રાસાયણિક સમીકરણ છે: $PH_3 + 4Cl_2 \to PCl_5 + 3HCl$.
આ પ્રતિક્રિયા અત્યંત ઉષ્માક્ષેપક છે,જેનો અર્થ છે કે મિશ્રણ ગરમ થાય છે.

(A) એમોનિયા $(NH_3)$ અને સોડિયમ હાઇપોક્લોરાઇટ $(NaOCl)$ વચ્ચેની પ્રક્રિયા હાઇડ્રેઝિન $(N_2H_4)$ બનાવવા માટેની જાણીતી પદ્ધતિ છે.
રાસાયણિક સમીકરણ: $2NH_3 + NaOCl \rightarrow N_2H_4 + NaCl + H_2O$.
જોકે,વધારાના સોડિયમ હાઇપોક્લોરાઇટની હાજરીમાં,હાઇડ્રેઝિનનું વધુ ઓક્સિડેશન થઈને નાઇટ્રોજન વાયુ $(N_2)$ બને છે.
આપેલા વિકલ્પો મુજબ,$N_2$ એ આ પ્રક્રિયામાં બનતી નાઇટ્રોજનયુક્ત મુખ્ય નીપજ છે.

(B) $N_2$ અણુમાં બે નાઇટ્રોજન પરમાણુઓ ત્રિ-બંધ $(N \equiv N)$ દ્વારા જોડાયેલા હોય છે.
આ ત્રિ-બંધની બંધ વિયોજન ઉર્જા ખૂબ જ વધારે $(941.4 \ kJ \ mol^{-1})$ હોય છે.
આ અસાધારણ રીતે ઉચ્ચ બંધ વિયોજન ઉર્જાને કારણે,$N_2$ પ્રમાણભૂત પરિસ્થિતિઓમાં રાસાયણિક રીતે નિષ્ક્રિય છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(A) સમૂહ $15$ (નાઈટ્રોજન પરિવાર) ના તત્વોની સંયોજકતા કક્ષાની ઇલેક્ટ્રોનિક રચના $ns^2 np^3$ છે.
ફોસ્ફરસ $(P)$,આર્સેનિક $(As)$,એન્ટિમની $(Sb)$ અને બિસ્મથ $(Bi)$ જેવા તત્વોમાં ખાલી $d$-કક્ષકોની હાજરીને કારણે તેઓ મહત્તમ $5$ ની સંયોજકતા દર્શાવી શકે છે.
આપેલા વિકલ્પોમાંથી,ફોસ્ફરસ $(P)$ એ સૌથી સામાન્ય ઉદાહરણ છે જે $PCl_5$ જેવા સંયોજનોમાં $5$ ની સંયોજકતા દર્શાવે છે.

(C) ચક્રીય મેટાફોસ્ફોરિક એસિડનું સૂત્ર $(HPO_3)_3$ અથવા $H_3P_3O_9$ છે.
તેની ચક્રીય રચનામાં,ત્રણ $PO_4$ ટેટ્રાહેડ્રા ઓક્સિજન પરમાણુઓ દ્વારા એકબીજા સાથે જોડાયેલા હોય છે.
આ રચનામાં $P$ અને $O$ પરમાણુઓની એકાંતરે ગોઠવણી ધરાવતી છ-સભ્યની રીંગ હોય છે,જેના પરિણામે $3$ $P-O-P$ બંધ બને છે.

(D) હેબર પદ્ધતિ એ એમોનિયા $(NH_3)$ ના ઉત્પાદન માટેની ઔદ્યોગિક પદ્ધતિ છે.
આ પ્રક્રિયામાં,નાઇટ્રોજન વાયુ $(N_2)$ અને હાઇડ્રોજન વાયુ $(H_2)$ લોખંડના ઉદ્દીપકની હાજરીમાં પ્રક્રિયા કરીને એમોનિયા બનાવે છે: $N_2(g) + 3H_2(g) \rightleftharpoons 2NH_3(g)$.

(A) એમોનિયા કેલ્શિયમ હાઇડ્રોક્સાઇડ અને એમોનિયમ ક્લોરાઇડના મિશ્રણને ગરમ કરીને તૈયાર કરવામાં આવે છે.
$Ca(OH)_{2(s)} + 2NH_4Cl_{(s)} \rightarrow CaCl_{2(s)} + 2H_2O_{(l)} + 2NH_{3(g)}$
સાંદ્ર સલ્ફ્યુરિક એસિડ $(H_2SO_4)$ અને નિર્જળ કેલ્શિયમ ક્લોરાઇડ $(CaCl_2)$ નો ઉપયોગ એમોનિયાને સૂકવવા માટે થતો નથી કારણ કે તેઓ તેની સાથે પ્રતિક્રિયા આપે છે.
એમોનિયા એક બેઝિક વાયુ છે,તેથી તે $H_2SO_4$ જેવા એસિડિક સૂકવણી એજન્ટો સાથે પ્રતિક્રિયા આપે છે અને $CaCl_2$ સાથે એડક્ટ $(CaCl_2 \cdot 8NH_3)$ બનાવે છે.
વાયુને અસરકારક રીતે સૂકવવા માટે તેને તાજા કવિક લાઈમ ($CaO$,ઘન કેલ્શિયમ ઓક્સાઇડના ટુકડા) માંથી પસાર કરવામાં આવે છે.
એમોનિયા હવા કરતા હલકો હોવાથી તેને ઉપરની તરફ એકત્રિત કરવામાં આવે છે.

(A) હાઈપોફોસ્ફરસ એસિડ $H_3PO_2$ છે.
તેના બંધારણમાં,મધ્યસ્થ ફોસ્ફરસ પરમાણુ એક ઓક્સિજન પરમાણુ સાથે દ્વિબંધ $(P=O)$,એક હાઈડ્રોક્સિલ સમૂહ $(-OH)$ અને ફોસ્ફરસ પરમાણુ સાથે સીધા જોડાયેલા બે હાઈડ્રોજન પરમાણુઓ $(P-H)$ દ્વારા જોડાયેલ છે.
આ બંધારણ વિકલ્પ $A$ દ્વારા દર્શાવવામાં આવ્યું છે.

(B) $250 \, ^oC$ તાપમાને એમોનિયમ નાઈટ્રેટ $(NH_4NO_3)$ ના ઉષ્મીય વિઘટનથી નાઈટ્રસ ઓક્સાઈડ $(N_2O)$ અને પાણીની વરાળ મળે છે.
સંતુલિત રાસાયણિક સમીકરણ નીચે મુજબ છે:
$NH_4NO_3(s) \xrightarrow{\Delta} N_2O(g) + 2H_2O(g)$
આમ,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(C) ફોસ્ફરસ $(P)$ ના સંયોજનોમાં તેનો ઓક્સિડેશન આંક $-3$ થી $+5$ સુધીનો હોય છે.
ઉદાહરણ તરીકે,$PH_3$ માં $P$ નો ઓક્સિડેશન આંક $-3$ છે.
$H_3PO_4$ માં $P$ નો ઓક્સિડેશન આંક $+5$ છે.

(B) સાચો જવાબ $(B)$ છે.
$BiCl_5$ અસ્તિત્વ ધરાવતું નથી કારણ કે નિષ્ક્રિય યુગ્મ અસર (inert pair effect) ને લીધે $Bi$ ની $+3$ ઓક્સિડેશન અવસ્થા $+5$ કરતા વધુ સ્થાયી હોય છે,જે $Bi(V)$ સંયોજનોના નિર્માણને ઉષ્માગતિશાસ્ત્રીય રીતે પ્રતિકૂળ બનાવે છે.

(B) સમૂહ $15$ ના તત્વોના હાઇડ્રાઇડની ઉષ્મીય સ્થિરતા સમૂહમાં નીચે તરફ જતાં ઘટે છે,કારણ કે મધ્યસ્થ પરમાણુનું કદ વધે છે,જેનાથી બંધ વિયોજન ઉર્જામાં ઘટાડો થાય છે.
સ્થિરતાનો ક્રમ: $NH_3 > PH_3 > AsH_3 > SbH_3 > BiH_3$ છે.
તેથી,આપેલા વિકલ્પોમાંથી $SbH_3$ સૌથી ઓછું સ્થાયી છે.

(A) સમૂહ $15$ ના તત્વોના હાઇડ્રાઇડ્સની બેઝિકતા $(NH_3, PH_3, AsH_3, SbH_3, BiH_3)$ મધ્યસ્થ પરમાણુ પરના ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મની ઉપલબ્ધતા પર આધાર રાખે છે.
જેમ આપણે સમૂહમાં નીચે જઈએ છીએ,તેમ પરમાણુ કદ વધે છે અને મધ્યસ્થ પરમાણુ પર ઇલેક્ટ્રોન ઘનતા ઘટે છે,જેનાથી ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મનું દાન કરવું મુશ્કેલ બને છે.
તેથી,સમૂહમાં નીચે તરફ જતાં બેઝિકતા ઘટે છે.
$NH_3$ માં નાઇટ્રોજન પરમાણુ પર સૌથી વધુ ઇલેક્ટ્રોન ઘનતા હોય છે,જે તેને સૌથી વધુ બેઝિક હાઇડ્રાઇડ બનાવે છે.

(C) નાઈટ્રોજન પરિવાર (સમૂહ $15$ ના તત્વો) માં નાઈટ્રોજન $(N)$,ફોસ્ફરસ $(P)$,આર્સેનિક $(As)$,એન્ટિમની $(Sb)$ અને બિસ્મથ $(Bi)$ નો સમાવેશ થાય છે.

$I$. તત્વ	$II$. પરમાણુ ક્રમાંક
$1$. $N$	$7$
$2$. $P$	$15$
$3$. $As$	$33$
$4$. $Sb$	$51$
$5$. $Bi$	$83$

નાઈટ્રોજન પરિવારનો $3$જો સભ્ય આર્સેનિક $(As)$ છે,જેનો પરમાણુ ક્રમાંક $33$ છે.

(C) $H_3PO_4$ (ઓર્થોફોસ્ફોરિક એસિડ) એ ટ્રાયબેઝિક એસિડ છે કારણ કે તેમાં $P-OH$ જૂથો તરીકે ઓક્સિજન પરમાણુઓ સાથે જોડાયેલા ત્રણ વિસ્થાપનીય હાઇડ્રોજન પરમાણુઓ હોય છે.
તેનું બંધારણ $O=P(OH)_3$ છે.

(D) એમોનિયમ ડાયક્રોમેટનું ઉષ્મીય વિઘટન નીચે મુજબની પ્રક્રિયા દ્વારા થાય છે:
$(NH_4)_2Cr_2O_7 \to N_2 + Cr_2O_3 + 4H_2O$
સમીકરણમાં દર્શાવ્યા મુજબ,મુક્ત થતો વાયુ નાઈટ્રોજન $(N_2)$ છે.

(D) એમોનિયા $(NH_3)$ ની હાઇપોક્લોરાઇટ આયન $(OCl^-)$ સાથેની પ્રક્રિયા હાઇડ્રેઝિન $(N_2H_4)$ બનાવવા માટેની એક પદ્ધતિ છે.
સંતુલિત રાસાયણિક સમીકરણ નીચે મુજબ છે:
$2NH_3 + OCl^- \to N_2H_4 + Cl^- + H_2O$
જોકે,વધારાના એમોનિયા અને ચોક્કસ પરિસ્થિતિઓમાં,આ પ્રક્રિયા આડપેદાશ તરીકે એમોનિયમ ક્લોરાઇડ $(NH_4Cl)$ પણ બનાવી શકે છે.
તેથી,$NH_4Cl$ અને $N_2H_4$ બંને બની શકે છે.

(A) સમૂહ $15$ માં ઓક્સાઈડનો એસિડિક ગુણધર્મ સમૂહમાં નીચે તરફ જતાં ઘટે છે કારણ કે ધાતુ ગુણધર્મ વધે છે.
$P$ (ફોસ્ફરસ) એક અધાતુ છે અને તે પ્રબળ એસિડિક ઓક્સાઈડ $(P_4O_{10})$ બનાવે છે.
$As$ (આર્સેનિક) અને $Sb$ (એન્ટિમની) ઉભયગુણી ઓક્સાઈડ બનાવે છે.
$Bi$ (બિસ્મથ) બેઝિક ઓક્સાઈડ બનાવે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $(A)$ છે.

(D) નાઈટ્રોજન $(Z=7)$ ની ઇલેક્ટ્રોનિક રચના $1s^2, 2s^2, 2p^3$ છે.
નાઈટ્રોજન બીજા આવર્તનું તત્વ છે અને તેની સંયોજકતા કક્ષામાં $d$-કક્ષકોનો અભાવ હોય છે.
ખાલી $d$-કક્ષકોની ગેરહાજરીને કારણે,નાઈટ્રોજન તેનું અષ્ટક વિસ્તારી શકતું નથી અને પેન્ટાહેલાઈડ (જેમ કે $NF_5$) બનાવી શકતું નથી.
સમૂહ $15$ ના અન્ય તત્વો (જેમ કે $P, As, Sb$) પાસે ખાલી $d$-કક્ષકો હોય છે,જે તેમને $5$ ની સહસંયોજકતા દર્શાવવા અને પેન્ટાહેલાઈડ બનાવવાની ક્ષમતા આપે છે.

(B) $NH_3$ થી $SbH_3$ તરફ જતાં,મધ્યસ્થ પરમાણુ $M$ ની વિદ્યુતઋણતા ઘટે છે.
વિદ્યુતઋણતામાં ઘટાડાને કારણે,ઈલેક્ટ્રોનની બંધ જોડી મધ્યસ્થ પરમાણુથી દૂર હાઈડ્રોજન પરમાણુ તરફ ખસે છે.
ડ્રેગોના નિયમ મુજબ,જેમ મધ્યસ્થ પરમાણુની વિદ્યુતઋણતા ઘટે છે,તેમ મધ્યસ્થ પરમાણુનું સંકરણ ઓછું મહત્વનું બને છે અને $M-H$ બંધ લગભગ શુદ્ધ $p$-ઓર્બિટલ્સનો ઉપયોગ કરીને બને છે.
$p$-ઓર્બિટલ્સ એકબીજા સાથે $90^o$ ના ખૂણે હોવાથી,બંધકોણ $90^o$ ની નજીક પહોંચે છે.

(A) સમૂહ-$15$ ના તત્વો માટે મહત્તમ ઓક્સિડેશન અવસ્થા $+5$ છે,જે સમૂહમાં નીચે તરફ જતાં બદલાતી નથી.

(A) . હાયપોફોસ્ફરસ એસિડ $(H_3PO_2)$ એ એક મોનોબેઝિક એસિડ છે જે રિડક્શનકર્તા તરીકે કાર્ય કરે છે.
આ અણુમાં,બે $P-H$ બંધ તેના રિડક્શનકર્તા ગુણધર્મ માટે જવાબદાર છે અને એક $O-H$ બંધ તેના મોનોબેઝિક એસિડ ગુણધર્મ માટે જવાબદાર છે.

(B) $N_2O$ (નાઈટ્રસ ઓક્સાઈડ) સામાન્ય રીતે લાફિંગ ગેસ તરીકે ઓળખાય છે,કારણ કે તે શ્વાસમાં લેવાથી ઉત્સાહ અને હાસ્ય ઉત્પન્ન કરે છે.

(B) નાઈટ્રિક એસિડ $(HNO_3)$ અને ફોસ્ફરસ પેન્ટોક્સાઈડ $(P_4O_{10})$ વચ્ચેની પ્રક્રિયાનું સંતુલિત રાસાયણિક સમીકરણ નીચે મુજબ છે:
$4HNO_3 + P_4O_{10} \to 4HPO_3 + 2N_2O_5$
આપેલ પ્રક્રિયા $4HNO_3 + P_4O_{10} \to 4HPO_3 + x$ સાથે સરખાવતા,આપણને મળે છે કે $x = 2N_2O_5$.
તેથી,નીપજ $x$ એ ડાયનાઈટ્રોજન પેન્ટોક્સાઈડ $(N_2O_5)$ છે.

(B) હાઈપોફોસ્ફરસ એસિડનું રાસાયણિક સૂત્ર $H_3PO_2$ છે.
તેની રચનામાં,ફોસ્ફરસ પરમાણુ એક ઓક્સિજન પરમાણુ સાથે દ્વિબંધ $(P=O)$,એક હાઈડ્રોક્સિલ સમૂહ $(-OH)$ અને બે હાઈડ્રોજન પરમાણુઓ સાથે સીધા ($P-H$ બંધ) જોડાયેલ હોય છે.
તેથી,ફોસ્ફરસ પરમાણુ સાથે સીધા જોડાયેલા હાઈડ્રોજન પરમાણુઓની સંખ્યા $2$ છે.

(B) નાઈટ્રિક ઓક્સાઈડ $(NO)$ અને નાઈટ્રોજન ડાયોક્સાઈડ $(NO_2)$ ના સમાન મોલર જથ્થા વચ્ચે નીચા તાપમાને $(-30\,^oC)$ પ્રક્રિયા થવાથી ડાયનાઈટ્રોજન ટ્રાયોક્સાઈડ $(N_2O_3)$ બને છે,જે વાદળી રંગના પ્રવાહી સ્વરૂપે અસ્તિત્વ ધરાવે છે.
રાસાયણિક સમીકરણ: $NO_{(g)} + NO_{2_{(g)}} \xrightarrow{-30\,^oC} N_2O_{3_{(l)}} \text{ (વાદળી પ્રવાહી)}$

(C) કાળું ફોસ્ફરસ એ ફોસ્ફરસનું સૌથી વધુ ઉષ્માગતિશાસ્ત્રીય રીતે સ્થાયી અપરરૂપ છે.
આનું કારણ એ છે કે તેની પાસે અત્યંત વ્યવસ્થિત પોલિમરિક બંધારણ છે અને તમામ ફોસ્ફરસ અપરરૂપોમાં તેનું પ્રજ્વલન તાપમાન સૌથી વધુ છે.

(A) નાઇટ્રોજન સમૂહ $15$ ના તત્વોમાં અજોડ છે કારણ કે તે $+I$ થી $+V$ સુધીની તમામ ઓક્સિડેશન અવસ્થાઓમાં વિવિધ પ્રકારના ઓક્સાઇડ બનાવી શકે છે.
આમાં $N_2O$ $(+I)$,$NO$ $(+II)$,$N_2O_3$ $(+III)$,$NO_2$ $(+IV)$,અને $N_2O_5$ $(+V)$ નો સમાવેશ થાય છે.

(C) સમૂહ $15$ ના તત્વોના હાઇડ્રાઇડ્સના ઉત્કલન બિંદુઓ આણ્વીય દળ અને હાઇડ્રોજન બંધ બંને દ્વારા પ્રભાવિત થાય છે.
$SbH_3$ તેના મોટા આણ્વીય દળ અને મજબૂત વાન ડેર વાલ્સ બળોને કારણે સૌથી વધુ ઉત્કલન બિંદુ ધરાવે છે.
$NH_3$ માં આંતરઆણ્વીય હાઇડ્રોજન બંધની હાજરીને કારણે તેનું ઉત્કલન બિંદુ $AsH_3$ અને $PH_3$ કરતા વધારે હોય છે.
$AsH_3$ અને $PH_3$ આણ્વીય દળના આધારે ક્રમ અનુસરે છે.
ઉત્કલન બિંદુઓ છે: $SbH_3 (254 \ K) > NH_3 (238 \ K) > AsH_3 (211 \ K) > PH_3 (185 \ K)$.
આમ,સાચો ક્રમ $SbH_3 > NH_3 > AsH_3 > PH_3$ છે.

(D) ઇલેક્ટ્રોથર્મલ પ્રક્રિયામાં,કેલ્શિયમ ફોસ્ફેટ $(Ca_3(PO_4)_2)$ ને સિલિકા $(SiO_2)$ અને કોક $(C)$ સાથે ગરમ કરવામાં આવે છે.
સિલિકા કેલ્શિયમ ફોસ્ફેટમાંથી ફોસ્ફરસ પેન્ટોક્સાઇડ $(P_2O_5)$ ને વિસ્થાપિત કરે છે.
પ્રક્રિયા આ મુજબ છે: $Ca_3(PO_4)_2 + 3SiO_2 \to 3CaSiO_3 + P_2O_5$.
ત્યારબાદ,$P_2O_5$ નું કોક દ્વારા રિડક્શન થઈને ફોસ્ફરસ $(P_4)$ બને છે.

(B) $P_4O_{10}$ ની રચનામાં મધ્યવર્તી $P_4$ ટેટ્રાહેડ્રોન હોય છે,જેમાં દરેક $P$ પરમાણુ ત્રણ ઓક્સિજન પરમાણુઓ સાથે જોડાઈને $P-O-P$ સેતુ બનાવે છે,અને દરેક $P$ પરમાણુ એક ટર્મિનલ ઓક્સિજન સાથે દ્વિબંધ $(P=O)$ દ્વારા જોડાયેલ હોય છે.
તેમાં $6$ $P-O-P$ સેતુ ($12$ $P-O$ સિંગલ બંધ) અને $4$ $P=O$ બંધ હોય છે.
કુલ $P-O$ બંધોની સંખ્યા (સિંગલ અને ડબલ બંધ બંને ગણતા) $12 + 4 = 16$ થાય છે.

(B) $NO_2$ એ મિશ્ર એનહાઇડ્રાઇડ છે કારણ કે તે પાણી સાથે પ્રક્રિયા કરીને બે અલગ-અલગ એસિડ,નાઈટ્રસ એસિડ $(HNO_2)$ અને નાઈટ્રિક એસિડ $(HNO_3)$ બનાવે છે.
પ્રક્રિયા આ મુજબ છે: $2NO_2 + H_2O \to HNO_2 + HNO_3$.

(D) સફેદ ફોસ્ફરસ $(P_4)$ અત્યંત સક્રિય છે અને હવામાં આપમેળે સળગીને ફોસ્ફરસ પેન્ટોક્સાઈડ $(P_4O_{10})$ બનાવે છે,જે એક નવો સંયોજન છે. પ્રક્રિયા આ મુજબ છે: $P_4 + 5O_2 \rightarrow P_4O_{10}$.

(A) સુપરફોસ્ફેટ એ કેલ્શિયમ ફોસ્ફેટ,$Ca_3(PO_4)_2$ અને મંદ સલ્ફ્યુરિક એસિડ,$H_2SO_4$ ની પ્રતિક્રિયા દ્વારા બનાવવામાં આવે છે.
રાસાયણિક પ્રક્રિયા: $Ca_3(PO_4)_2 + 2H_2SO_4 \rightarrow Ca(H_2PO_4)_2 + 2CaSO_4$ છે.
કેલ્શિયમ ડાયહાઇડ્રોજન ફોસ્ફેટ અને કેલ્શિયમ સલ્ફેટના પરિણામી મિશ્રણને સુપરફોસ્ફેટ ઓફ લાઈમ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

(B) $PbO_2$ એક પ્રબળ ઓક્સિડેશનકર્તા તરીકે વર્તે છે. જ્યારે તેની પ્રક્રિયા સાંદ્ર $HNO_3$ સાથે કરવામાં આવે છે,ત્યારે તે ઓક્સિજન વાયુ મુક્ત કરે છે. પ્રક્રિયા નીચે મુજબ છે: $2PbO_2 + 4HNO_3 \rightarrow 2Pb(NO_3)_2 + 2H_2O + O_2 \uparrow$. તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(A) એક જ સમૂહના તત્વોના ઓક્સાઇડનો એસિડિક ગુણધર્મ સમૂહમાં ઉપરથી નીચે તરફ જતાં ઘટે છે.
આનું કારણ એ છે કે સમૂહમાં નીચે તરફ જતાં ધાતુ ગુણધર્મ વધે છે,જેના પરિણામે અધાતુ ગુણધર્મ અને વિદ્યુતઋણતામાં ઘટાડો થાય છે.
$N$,$P$,$As$,અને $Sb$ એ સમૂહ $15$ ના તત્વો હોવાથી,એસિડિક પ્રબળતાનો ક્રમ $N_2O_5 > P_2O_5 > As_2O_5 > Sb_2O_5$ છે.
તેથી,$N_2O_5$ સૌથી વધુ એસિડિક ઓક્સાઇડ છે.

(B) અણુનો ચુંબકીય ગુણધર્મ અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોનની હાજરી પર આધાર રાખે છે.
$NO$ માં $11$ સંયોજકતા ઇલેક્ટ્રોન (એકી સંખ્યા) છે,તેથી તે પેરામેગ્નેટિક છે.
$N_2O_4$ માં બેકી સંખ્યામાં ઇલેક્ટ્રોન છે અને બધા ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મિત છે,તેથી તે ડાયમેગ્નેટિક છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(D) આપેલા સંયોજનો માટે ઉષ્મીય વિઘટન પ્રક્રિયાઓ નીચે મુજબ છે:
$1$. $NH_4NO_2 \xrightarrow{\Delta} N_2 + 2H_2O$
$2$. $2NaN_3 \xrightarrow{\Delta} 2Na + 3N_2$
$3$. $(NH_4)_2Cr_2O_7 \xrightarrow{\Delta} N_2 + Cr_2O_3 + 4H_2O$
આ ત્રણેય સંયોજનો ઉષ્મીય વિઘટન પર $N_2$ વાયુ મુક્ત કરે છે,તેથી સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(B) પીળો ફોસ્ફરસ એ ફોસ્ફરસનું સૌથી સક્રિય સ્વરૂપ છે કારણ કે તેમાં $P_4$ ના સ્વતંત્ર અણુઓ હોય છે.
જ્યારે લાલ ફોસ્ફરસ એ પોલિમરિક સાંકળ જેવું બંધારણ ધરાવે છે,જે તેને ઓછું સક્રિય બનાવે છે.

(A) સમૂહ $15$ ના તત્વોના હેલાઇડની એસિડિકતા મધ્યસ્થ પરમાણુની ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મ સ્વીકારવાની ક્ષમતા (લુઈસ એસિડિકતા) પર આધાર રાખે છે.
સમૂહમાં નીચે તરફ જતાં,મધ્યસ્થ પરમાણુનું કદ વધે છે અને તેની વિદ્યુતઋણતા ઘટે છે.
આપેલા સમૂહ $15$ ના હેલાઇડ્સમાં $PCl_3$ નો મધ્યસ્થ પરમાણુ સૌથી નાનો છે અને તેની વિદ્યુતઋણતા સૌથી વધુ છે,જે તેને ઇલેક્ટ્રોન યુગ્મ સ્વીકારવા માટે સૌથી વધુ સક્ષમ બનાવે છે.
તેથી,$PCl_3$ સૌથી વધુ એસિડિક છે.

(C) $H_3PO_2$ નું રાસાયણિક સૂત્ર હાયપોફોસ્ફરસ એસિડ (જેને ફોસ્ફિનિક એસિડ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) છે.
તેની રચનામાં માત્ર એક જ $P-OH$ સમૂહ છે,જેનો અર્થ છે કે માત્ર એક હાઇડ્રોજન પરમાણુ આયનીકરણ પામી શકે છે.
તેથી,$H_3PO_2$ ની બેઝિસિટી $1$ છે.

(C) $NO_2$ ની ઇલેક્ટ્રોનિક રચનામાં કુલ $17$ સંયોજકતા ઇલેક્ટ્રોન હોય છે.
કુલ ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા એકી હોવાથી,નાઈટ્રોજન પરમાણુ પર એક અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોન હાજર હોય છે.
આ અયુગ્મિત ઇલેક્ટ્રોનની હાજરીને કારણે,$NO_2$ પ્રકૃતિમાં પેરામેગ્નેટિક છે.
$N_2O_3$,$N_2O$,અને $N_2O_5$ જેવા અન્ય ઓક્સાઈડમાં ઇલેક્ટ્રોનની સંખ્યા બેકી હોય છે અને તે ડાયામેગ્નેટિક હોય છે.

(B) નાઈટ્રિક ઓક્સાઈડ $(NO)$ અને ઓક્સિજન $(O_2)$ વચ્ચેની પ્રક્રિયાથી નાઈટ્રોજન ડાયોક્સાઈડ $(NO_2)$ બને છે,જે ઘેરા કથ્થઈ રંગનો વાયુ છે.
રાસાયણિક સમીકરણ: $2NO(g) + O_2(g) \to 2NO_2(g)$ (ઘેરો કથ્થઈ વાયુ).